Edward Smith-Stanley, 14. jarlinn af Derby

Edward George Geoffrey Smith-Stanley, 14. jarlinn af Derby (29. mars 1799 – 23. október 1869) var breskur stjórnmálamaður sem var þrisvar forsætisráðherra Bretlands. Hann var formaður breska Íhaldsflokksins lengur en nokkur annar, í um 22 ár. Til ársins 1834 var hann kallaður Edward Stanley og Stanley lávarður frá 1834 til 1851. Hann er einn af fjórum breskum forsætisráðherrum sem hafa gegnt embættinu í þrjú eða fleiri aðskilin skipti.Hinir þrír eru William Ewart Gladstone, Salisbury lávarður og Stanley Baldwin. Hann var þó aðeins forsætisráðherra í þrjú ár og 280 daga samtals.

Ríkisstjórnir
Derby stofnaði minnihlutaríkisstjórn í febrúar árið 1852 eftir að Viggaríkistjórn Russell lávarðar sprakk. Í stjórninni var Derby forsætisráðherra og Benjamin Disraeli var fjármálaráðherra. Ríkisstjórnin var kölluð „Hver? Hver?-stjórnin“ (Who? Who? ministry) því Derby neyddist til þess að ráða fjölmarga nýja og óreynda menn í hana vegna klofnings innan Íhaldsflokksins. Þegar nöfn ríkisstjórnarmeðlimanna voru lesin upp á lávarðadeild breska þingsins kallaði hinn aldurhnigni og heyrnarsljói Wellington lávarður hvað eftir annað: „Hver? Hver?“ Ríkisstjórnin entist ekki lengur en til desember sama árs, því þegar Disraeli kynnti fyrstu fjárlög sín fyrir þinginu reyndust þau svo óvinsæl að vantrauststillaga var strax samþykkt gegn stjórninni.

Derby stofnaði nýja minnihlutastjórn árið 1858 eftir að ríkisstjórn Palmerstons lávarðar hrundi. Disraeli varð aftur fjármálaráðherra. Þessi ríkisstjórn batt enda á yfirráð Austur-Indíafélagsins á Indlandi og færði Indland undir bein yfirráð Bretlands. Líkt og fyrsta ríkisstjórn Derby var þessi stjórn skammlíf og önnur vantrauststillaga var samþykkt gegn henni eftir eitt ár.

Derby varð forsætisráðherra í þriðja og síðasta sinn árið 1866 eftir að önnur ríkisstjórn Russell lávarðar hrundi.Hawkins, Angus (2008). The Forgotten Prime Minister – the 14th Earl of Derby – Volume II Achievement: 1851–1869 (1st ed.). New York: Oxford University Press Inc, bls. 306–7. Árið 1867 kom ríkisstjórnin á umbótum í kosningakerfinu sem gaf mörgum nýjum kjósendum kosningarétt. Snemma næsta ár settist Derby í helgan stein af heilsufarsástæðum og Disraeli tók við sem forsætisráðherra.Hawkins II. bindi bls. 364–6 Disraeli var áhrifamaður í öllum ríkisstjórnum Derby og er oft talinn hafa ráðið meiru í þeim en Derby.

Tilvísanir

Flokkur:Breskir jarlar
Flokkur:Forsætisráðherrar Bretlands
Flokkur:Leiðtogar breska Íhaldsflokksins