Rauðyllir

{{taxobox
| image = Sambucus racemosa 6261.JPG
| regnum = Jurtaríki (Plantae)
| divisio = Dulfrævingar (Magnoliophyta)
| classis = Tvíkímblöðungar (Magnoliopsida)
| ordo = Stúfubálkur (Dipsacales)
| familia = Geitblaðsætt (Adoxaceae)
| genus = Yllir (Sambucus)
| species = S. racemosa
| binomial = Sambucus racemosa
| binomial_authority = L.
| subdivision_ranks = Undirtegundir
| subdivision =
S. racemosa subsp. racemosa (autonym)
S. r. subsp. kamtschatica (E.L.Wolf) Hultén
S. r. var. melanocarpa (A. Gray) McMinn 
S. r. subsp. pubens (Michx.) House   
S. r. subsp. sibirica (Nakai) H.Hara
S. r. subsp. sieboldiana (Miq.) H.Hara
 List source :Sambucus racemosa was originally described and published in Species plantarum 1:270. 1753. 
| range_map = 
| range_map_caption = 
}}Rauðyllir''' (fræðiheiti: Sambucus racemosa) er tegund af ylli sem ýmist er skipt í allnokkrar undirtegundir eða sjálfstæðar tegundir.

Útbreiðsla og búsvæði
Rauðyllir er uppruninn frá Evrópu, norðurhluta Asíu, og Norður-Ameríku. Hann vex í frjósömum og rökum jarðvegi, á árbökkum og skógum.

Lýsing
Rauðyllir er runni eða tré allt að 6 metra hátt. Stofninn og greinarnar eru með mjúkum kjarna.

Hvert blað er samsett af 5 til 7 blaðlaga smáblöðum, hvert að 16 sm langt, lensulaga til mjóegglaga, og óreglulega tennt á jaðrinum. Blöðin eru með óþægilega lykt ef þau eru kramin.Trees, Shrubs, and Woody Vines of North Carolina: Red Elderberry (Sambucus racemosa var. pubens)

Blómskipunin vægt keilulaga. Blómaknúpparnir eru bleikleitir óopnaðir, ilmandi blómin hvít, rjómahvít til gulleit.

Berin eru fagurrauð, jafnvel purpuralituð, með 3 til 5 fræjum.

Afbrigði og undirtegundir
Sambucus racemosa subsp. kamtschatica —  ættaður frá norðaustur-Asíu.ITIS Standard Report Page: Sambucus racemosa ssp. kamtschatica
Sambucus racemosa var. melanocarpa — Svartberjayllir, ættaður frá vesturhluta Bandaríkjanna og vesturhluta Kanada, þar á meðal Klettafjöllunum og í Sierra Nevada.Calflora: Sambucus racemosa var. melanocarpaJepson eFlora: Sambucus racemosa var. melanocarpa
Sambucus racemosa subsp. pubens — Dúnyllir, Rauðberjayllir
Sambucus racemosa subsp. racemosa — Rauðberjayllir. ITIS Standard Report Page: Sambucus racemosa subsp. racemosa
Sambucus racemosa  var. racemosa —   Calflora: Sambucus racemosa  var. racemosaJepson eFlora: Sambucus racemosa  var. racemosa
Sambucus racemosa subsp. sibirica — Síberíuyllir, ættaður frá Síberíu.ITIS Standard Report Page: Sambucus racemosa ssp. sibirica
Sambucus racemosa subsp. sieboldiana — Japansrauðyllir

Nytjar
Stofnar, rætur og blöð eru eitruð og berin geta verið eitruð eða valdið velgju ef þau eru étin hrá.

Til lækninga
Hann hefur verið notaður í hefðbundnar lækningar innfæddra, þar á meðal Bella Coola, Carrier, Gitksan, Hesquiaht, Menominee, Northern Paiute, Ojibwa, Paiute, og Potawatomi.University of Michigan at Dearborn: Native American Ethnobotany for  Sambucus racemosa Þar á meðal til uppkasta, stemmandi (hægðir), gegn kvefi og hósta, við húðvandamálum og kvenlækningar og blóðstemmandi.

Til matar
Berin eru talin örugg til átu ef þau eru elduð, en yfirleitt eitruð hrá. Þau voru nýtt af ýmsum innfæddum ættflokkum, þar á meðal Apache, Bella Coola, Gitxsan, Gosiute, Makah, Ojibwa, Quileute, Skokomish og Yurok.

Berin eru vinsæl hjá fuglum sem svo dreifa berjunum.Pojar, J. & A. MacKinnon. (1994). Plants of the Pacific Northwest. Lone Pine Publishing.  

RæktunSambucus racemosa'' er ræktaður sem skrautplanta eða runni og til að forma landslag.

Images

Tilvísanir

Ytri tenglar
CalFlora Database: Sambucus racemosa (red elderberry, American red elder)
Jepson Manual (JM93) treatment of Sambucus racemosa
Jepson eFlora (TJM2) treatment of Sambucus racemosa
Burke Museum Profile 
UC Photos gallery — Sambucus racemosa

Flokkur:Geitblaðsætt
Flokkur:Yllir