Konungsverslunin síðari

Konungsverslunin síðari er tímabil í íslenskri verslunarsögu frá 1774-1787  og síðasta tímabil  Einokunarverslunarinnar. Konungsverslunin síðari varð  meðal annars vettvangur umbótatilrauna Danakonungs á Íslandi. Verslunin gekk mjög vel til að byrja með, en með lokum Bandaríska frelsisstríðsins og Móðuharðindunum árið 1783 versnaði hagur verslunarinnar hratt og varð algert hrun síðustu ár einokunarinnar.

Konungur keypti öll hlutabréf Almenna Verslunarfélagsins 16. maí 1774. Konungur yfirtók Íslandsverslunina í þeim tilgangi að efla atvinnuvegi landsins og hagnast í leiðinni. Konungsverslunin var í höndum verslunarfélags sem var í eigu konungs en var rekið sem sjálfstætt fyrirtæki og var nefnt á dönsku Direktionen for Den islandske, finmarkske og færøske Handel og Fiskefangst. Konungssjóður fjárfesti mikla fjármuni í fyrirtækinu. Ríkjandi efnahagsstefna í Danmörku á þessum tíma síðari hluta 18. aldar var svokallaður kameralismi en í því fólust  meðal annars meiri ríkisafskipti af atvinnulífi en á tímum kaupauðgisstefnunnar (merkantílismans). Kameralistar voru undir sterkum áhrifum frá búauðgisstefnu og litu svo á að uppspretta auðs væri í framleiðslu en ekki utanríkisviðskiptum. 

Verslunin tók yfir verslunarhús Almenna verslunarfélagsins á Íslandi, í Færeyjum, á Finnmörku og í Grænlandi. Hún tók líka yfir vöruhús félagsins í Kristjánshöfn. Þar eru nú sendiráð Íslands, og aðalræðisskrifstofur Grænlands og Færeyja, auk veitingastaðarins Noma. Árið 1776 var Konunglega Grænlandsverslunin aðskilin um tíma sem „Grænlenska verslunar- og fiskveiðainnréttingin“, en 1781 var gefin út reglugerð um verslun á Íslandi, Færeyjum, Grænlandi og Finnmörku, þar sem konungur veitti tollfríðindi í 20 ár. Eftir það var samið um fríverslun á Íslandi 1786 og í Finnmörku 1789. Færeyingar gerðu fríverslunarsamninga frá 1796, en þeir reyndust illa og íbúar óskuðu sjálfir eftir endurkomu einokunarverslunarinnar. Eftir Kílarfriðinn var stofnað verslunarfélag fyrir Grænland og Færeyjar árið 1816. Einokunarverslunin í Færeyjum var afnumin árið 1856. Konunglega Grænlandsverslunin fór með yfirstjórn Grænlands samkvæmt instrúxi frá 1782. Dönsk stjórnvöld tóku við stjórn Grænlands árið 1912 og einokun var aflétt 1950. Arftaki Konunglegu Grænlandsverslunarinnar, grænlenska eignarhaldsfélagið KNI, rekur stofnun sína til stofnunar konungsverslunarinnar síðari árið 1774.

 Tilvísanir 

Flokkur:Einokunarverslun Dana