Enski bikarinn

Enski bikarinn eða F.A. Cup er elsta bikarkeppni í fótbolta í heimi en hún var stofnuð árið 1871. Í bikarnum hafa mest keppt 763 lið og er þar lið úr úrvalsdeild, þremur deildum ensku knattspyrnudeildarinnar og hundruðir utandeildarliða. Undanúrslitin og úrslitaleikurinn eru haldin á  Wembley. Sigurvegararnir fara beint í riðil í Evrópukeppni félagsliða í knattspyrnu.

Crystal Palace eru núverandi meistararar (2025). 

Fyrrum þjálfari Arsenal, Arsene Wenger hefur unnið flesta bikartitla, alls 7 sinnum.

Saga
Nítjánda öldin
Charles W. Alcock, þá nýkjörinn formaður Enska knattspyrnusambandsins, lagði sumarið 1871 fram tillögu um að stofna til meistaramóts á vegum sambandsins þar sem aðildarfélögum gæfist færi á að keppa. Skipuð var undibúningsnefnd og fór fyrsta viðureign hinnar nýju bikarkeppni fram í nóvember sama ár. Þrettán leikum síðar voru Wanderers krýndir sem fyrstu bikarmeistarar. Árið eftir fengu ríkjandi meistararnir sjálfkrafa þátttökurétt í úrslitaleiknum, en eftir það var horfið frá þeirri reglu og bikarmeistarar fyrra árs hófu keppni um leið og önnur lið.

Árið 1875 þurfti í fyrsta sinn að endurtaka úrslitaleik eftir að Royal Engineers og Old Etonians skildu jöfn. Fóru báðar viðureignirnar fram á Kennington Oval eins og velflestir úrslitaleikir þeirra ára.

Núverandi keppnistilhögun fór að taka á sig mynd leiktíðina 1888-89 þegar komið var á svæðisbundinni forkeppni, sama ár og ensku deildarkeppninni var komið á legg. Sama ár tókst utandeildarliðinu Warwick County að slá Stoke City F.C. úr keppni, en óvænt úrslit af þeim toga hafa alla tíð verið talin hluti af töfrum bikarsins.

Ellefu fyrstu skiptin sem keppt var í ensku bikarkeppninni fóru lið skipuð yfirstéttarmönnum sem numið höfðu leikinn í enskum einkaskólum. Þessi lið lögðu ríka áherslu á áhugamennskuhugsjónina, enda meðlimir þeirra úr röðum efnafólks og þurftu ekkert á greiðslum að halda fyrir að spila fótbolta. Árið 1883 vann fyrsta liðið frá norðanverðu Englandi keppnina, Blackburn Olympic. Liðin úr norðrinu komu frá verkamannaborgum og voru oftar en ekki í eigu verksmiðjueigenda sem vildu sjá starfsfólki sínu fyrir afþreyingu. Leikmenn þessara voru úr efnaminni stéttum og þáðu yfirleitt laun fyrir að keppa, þótt það yrði framan af að gerast undir borðið. Eftir að atvinnumennskan ruddi sér almennilega til rúms hættu áhugamannaliðin í suðrinu að eiga nokkra möguleika á sigri í keppninni og hættu þau eitt af öðru þátttöku í henni.

1901-50
Tottenham varð fyrsta bikarmeistaralið tuttugustu aldar eftir sigur á Sheffield United í endurteknum úrslitaleik. Fyrri viðureignin braut blað í sögunni þar sem áhorfendur voru meira en 100 þúsund talsins. Með sigrinum varð Tottenham eina utandeildarliðið til að fara með sigur af hólmi eftir stofnun ensku deildarinnar.

Enska bikarkeppnin var haldin leiktíðina 1914-15 og lauk með sigri Sheffield United að viðstöddum fjölmörgum einkennisklæddum hermönnum. Harðar deilur spruttu vegna þeirrar ákvörðunar Enska knattspyrnusambandsins að halda áfram keppni þrátt fyrir að fyrri heimsstyrjöldin hefði brotist út. Töldu ýmsir óviðeigandi að fullfrískir karlmenn kepptu i fótbolta á meðan landið stæði í stríði. Knattspyrnusambandið lét undan þrýstingnum og felldi niður keppni þar sem eftir var stríðsins og það sama gilti á árum seinni heimsstyrjaldarinnar.

Árið 1923 fóru úrslitin í fyrsta sinn fram á Wembley, þar sem Bolton og West Ham mættust. Opinberar tölur herma að um 126 þúsund manns hafi mætt á leikinn, sem samsvaraði þeim áhorfendafjölda sem völlurinn var talinn rýma. Viðstöddum ber þó saman um að miklu fleiri hafi troðið sér inn á völlinn, jafnvel allt að 200 þúsund manns.

Leiktíðina 1925-26 var tekið upp á þeirri nýbreytni að lið úr tveimur efstu deildunum hófu ekki keppni fyrr en í þriðju umferð bikarsins og hefur sú tilhögun haldist til þessa dags. Sama ár voru núgildandi rangstöðureglur teknar upp í keppninni. Árið eftir varð Cardiff City fyrsta og eina félagið utan Englands til að vinna keppnina, en félög frá Wales hafa löngum verið meðal þátttökuliða.

Hörmulegur atburður átti sér stað í bikarleik milli Bolton og Stoke City árið 1946 þar sem 33 áhorfendur létust eftir að hafa troðist undir. Þrátt fyrir blóðbaðið var ákveðið að ljúka leiknum og var sú ákvörðun fordæmd af mörgum.

1951-2000
Bikarúrslitaleikurinn 1953 varð sögufrægur, ekki hvað síst vegna þátttöku Stanley Matthews sem var 38 ára gamall. Hann hafði tvívegis tapað í úrslitum en náði loks að lyfta bikarnum eftir 4:3 sigur Blackpool á Bolton Wanderers, sem misst hafði tvo leikmenn meidda af velli með 3:1 forystu. Þetta var ekki eini úrslitaleikurinn í sögu keppninnar þar sem meiðsli leikmanna höfðu áhrif á úrslit leikja, þannig beinbrotnuðu leikmenn í fimm úrslitaleikjum á árunum 1957-65. Það var ekki fyrr en leiktíðina 1966-67 að skiptingar voru heimilaðar í bikarkeppninni.

Árið 1970 var í fyrsta sinn keppt um bronsverðlaun í bikarkeppninni, þar sem Manchester United og Watford mættust. Áhugi leikmanna og áhorfenda á keppninni um þriðja sætið reyndist takmarkaður og í síðasta sinn var keppt um titilinn vorið 1974.

Hundraðasti bikarúrslitaleikurinn fór fram árið 1981, milli Tottenham og Manchester City.

Leiktíðina 1990-91 þurfu Arsenal og Leeds United að mætast fjórum sinnum í viðureign sinni í fjórðu umferð. Í kjölfarið ákvað Enska knattspyrnusambandið að önnur viðureign félaga skyldi ráðast með vítaspyrnukeppni í stað nýs leiks til að koma í veg fyrir fjölgun leikja. Sama ár var farið að halda undanúrslitaleiki á Wembley.

Fyrsta vítaspyrnukeppnin í sögu bikarkeppninnar var á milli Scunthorpe United og Rotherham United og lauk með 6:7 sigri þeirra síðarnefndu. Nokkur ár liðu enn áður en vítaspyrnukeppnir voru teknar upp í forkeppni bikarsins.

Árið 1999 var undanúrslitaviðureign endurtekin í síðasta sinn. Upp frá því var ákveðið að grípa skyldi til vítaspyrnukeppni í lok allra undanúrslitaleikja og úrslitaleikja ef þurfa þætti. Sama ár varð keppnin fyrir áfalli þegar ríkjandi meistarar, Manchester United, ákváðu að senda ekki lið til leiks vegna þátttöku í Heimsmeistarakeppni félagsliða. Þess í stað var dregið út taplið úr 2. umferð keppninnar og varð Darlington því fyrsta liðið í sögu keppninnar til að tapa tvívegis á sömu leiktíð.

2001-
Fyrstu ár 21. aldarinnar var brotið blað í sögu ensku bikarkeppninnar þar sem úrslitaleikurinn fór fram utan Englands, nánar tiltekið á Millennium Stadium í Wales á árunum 2001-06 á meðan unnið var að endurbótum á Wembley. Frá og með 2008 hafa undanúrslitaleikir einnig farið fram á Wembley.

Aukið leikjaálag í deild og í alþjóðakeppnum, auk minnkandi áhuga á bikarkeppninni, hefur orðið til þess að jafnt og þétt hefur verið fækkað þeim umferðum í keppninni þar sem gripið er til nýs leiks lið skilja jöfn, heldur hefur verið farið beint í framlengingu og vítaspyrnukeppni.

Segja má að valdasamþjöppun hafi átt sér stað í bikarnum líkt og á öðrum sviðum enskrar knattspyrnu á 21. öld. Manchesterliðin tvö, Liverpool, Arsenal og Chelsea hafa deilt með sér nær öllum titlunum. Á því eru þó tvær undantekningar: Portsmouth varð bikarmeistari 2008 og Wigan árið 2013. Í báðum tilvikum reyndust sigrarnir þó skammgóður vermir þar sem félögin lentu í miklum fjárhagsvandræðum og féllu niður um deildir beint í kjölfarið.

Úrslitaleikir

+Úrslitaleikir bikarkeppninnarLeiktíðSigurvegararÚrslit2. sætiLeikvangur1871-72Wanderers1:0Royal EngineersKennington Oval1872-73Wanderers2:0Oxford UniversityLillie Bridge1873-74Oxford University2:0Royal EngineersKennington Oval1874-75Royal Engineers1:1, 2:0 (aukaleikur)Old EtoniansKennington Oval1875-76Wanderers1:1, 3:0 (aukaleikur)Old EtoniansKennington Oval1876-77Wanderers2:1 (e. framl.)Oxford UniversityKennington Oval1877-78Wanderers3:1Royal EngineersKennington Oval1878-79Old Etonians1:0Clapham RoversKennington Oval1879-80Clapham Rovers1:0Oxford UniversityKennington Oval1880-81Old Carthusians3:0Old EtoniansKennington Oval1881-82Old Etonians1:0Blackburn RoversKennington Oval1882-83Blackburn Olympic2:1 (e. framl.)Old EtoniansKennington Oval1883-84Blackburn Rovers2:120px Queen's ParkKennington Oval1884-85Blackburn Rovers 2:020px Queen's ParkKennington Oval1885-86Blackburn Rovers0:0, 2:0 (aukaleikur)West Bromwich Albion1886-87Aston Villa2:0West Bromwich AlbionKennington Oval1887-88West Bromwich Albion2:1Preston North EndKennington Oval1888-89Preston North End3:0Wolverhampton WanderersKennington Oval1889-90Blackburn Rovers6:1The WednesdayKennington Oval1890-91Blackburn Rovers3:1Notts CountyKennington Oval1891-92West Bromwich Albion3:0Aston VillaKennington Oval1892-93Wolverhampton Wanderers1:0EvertonFallowfield Stadium1893-94Notts County4:1Bolton WanderersGoodison Park1894-95Aston Villa1:0West Bromwich AlbionCrystal Palace1895-96The Wednesday2:1Wolverhampton WanderersCrystal Palace1896-97Aston Villa3:2EvertonCrystal Palace1897-98Nottingham Forest3:1Derby CountyCrystal Palace1898-99Sheffield United4:1Derby CountyCrystal Palace1899-90Bury4:0SouthamptonCrystal Palace1900-01Tottenham Hotspur2:2, 3:1 (aukaleikur)Sheffield UnitedCrystal Palace / Burnden Park1901-02Sheffield United1:1, 2:1 (aukaleikur)SouthamptonCrystal Palace1902-03Bury6:0Derby CountyCrystal Palace1903-04Manchester City1:0Bolton WanderersCrystal Palace1904-05Aston Villa2:0Newcastle UnitedCrystal Palace1905-06Everton1:0Newcastle UnitedCrystal Palace1906-07The Wednesday2:1EvertonCrystal Palace1907-08Wolverhampton Wanderers3:1Newcastle UnitedCrystal Palace1908-09Manchester United1:0Bristol CityCrystal Palace1909-10Newcastle United1:1, 2:0 (aukaleikur)BarnsleyCrystal Palace / Goodison Park1910-11Bradford City0:0, 1:0 (aukaleikur)Newcastle UnitedOld Trafford1911-12Barnsley0:0, 1:0 (aukaleikur, e. framl.)West Bromwich AlbionCrystal Palace / Bramall Lane1912-13Aston Villa1:0SunderlandCrystal Palace1913-14Burnley1:0LiverpoolCrystal Palace1914-15Sheffield United3:0ChelseaOld Trafford1919-20Aston Villa1:0 (e. framl.)Huddersfield TownStamford Bridge1920-21Tottenham Hotspur1:0Wolverhampton WanderersStamford Bridge1921-22Huddersfield Town1:0Preston North EndStamford Bridge1922-23Bolton Wanderers2:0West Ham UnitedWembley1923-24Newcastle United2:0Aston VillaWembley1924-25Sheffield United 1:020px Cardiff CityWembley1925-26Bolton Wanderers1:0Manchester CityWembley1926-2720px Cardiff City1:0ArsenalWembley1927-28Blackburn Rovers3:1Huddersfield TownWembley1928-29Bolton Wanderers2:0PortsmouthWembley1929-30Arsenal2:0Huddersfield TownWembley1930-31West Bromwich Albion2:1Birmingham CityWembley1931-32Newcastle United2:1ArsenalWembley1932-33Everton3:0Manchester CityWembley1933-34Manchester City2:1PortsmouthWembley1934-35Sheffield Wednesday4:2West Bromwich AlbionWembley1935-36Arsenal1:0Sheffield UnitedWembley1936-37Sunderland3:1Preston North EndWembley1937-38Preston North End1:0 (e. framl.)Huddersfield TownWembley1938-39Portsmouth4:1Wolverhampton WanderersWembley1945-46Derby County4:1 (e. framl.)Charlton AthleticWembley1946-47Charlton Athletic1:0 (e. framl.)BurnleyWembley1947-48Manchester United4:2BlackpoolWembley1948-49Wolverhampton Wanderers3:1Leicester CityWembley1949-50Arsenal2:0LiverpoolWembley1950-51Newcastle United2:0BlackpoolWembley1951-52Newcastle United1:0ArsenalWembley1952-53Blackpool4:3Bolton WanderersWembley1953-54West Bromwich Albion3:2Preston North EndWembley1954-55Newcastle United3:1Manchester CityWembley1955-56Manchester City3:1Birmingham CityWembley1956-57Aston Villa2:1Manchester UnitedWembley1957-58Bolton Wanderers2:0Manchester UnitedWembley1958-59Nottingham Forest2:1Luton TownWembley1959-60Wolverhampton Wanderers3:0Blackburn RoversWembley1960-61Tottenham Hotspur2:0Leicester CityWembley1961-62Tottenham Hotspur3:1BurnleyWembley1962-63Manchester United3:1Leicester CityWembley1963-64West Ham United3:2Preston North EndWembley1964-65Liverpool2:1 (e. framl.)Leeds UnitedWembley1965-66Everton3:2Sheffield WednesdayWembley1966-67Tottenham Hotspur2:1ChelseaWembley1967-68West Bromwich Albion1:0 (e. framl.)EvertonWembley1968-69Manchester City1:0Leicester CityWembley1969-70Chelsea2:2, 2:1 (aukaleikur)Leeds UnitedWembley / Old Trafford1970-71Arsenal2:1 (e. framl.)LiverpoolWembley1971-72Leeds United1:0ArsenalWembley1972-73Sunderland1:0Leeds UnitedWembley1973-74Liverpool3:0Newcastle UnitedWembley1974-75West Ham United2:0FulhamWembley1975-76Southampton1:0Manchester UnitedWembley1976-77Manchester United2:1LiverpoolWembley1977-78Ipswich Town1:0ArsenalWembley1978-79Arsenal3:2Manchester UnitedWembley1979-80West Ham United1:0ArsenalWembley1980-81Tottenham Hotspur1:1, 3:2 (aukaleikur)Manchester CityWembley1981-82Tottenham Hotspur1:1, 1:0 (aukaleikur)Queens Park RangersWembley1982-83Manchester United2:2, 4:0 (aukaleikur)Brighton & Hove AlbionWembley1983-84Everton2:0WatfordWembley1984-85Manchester United1:0 (e. framl.)EvertonWembley1985-86Liverpool3:1EvertonWembley1986-87Coventry City3:2 (e. framl.)Tottenham HotspurWembley1987-88Wimbledon1:0LiverpoolWembley1988-89Liverpool3:2 (e. framl.)EvertonWembley1989-90Manchester United3:3, 1:0 (aukaleikur)Crystal PalaceWembley1990-91Tottenham Hotspur2:1 (e. framl.)Nottingham ForestWembley1991-92Liverpool2:0SunderlandWembley1992-93Arsenal1:1, 2:1 (aukaleikur, framl.)Sheffield WednesdayWembley1993-94Manchester United4:0ChelseaWembley1994-95Everton1:0Manchester UnitedWembley1995-96Manchester United1:0LiverpoolWembley1996-97Chelsea2:0MiddlesbroughWembley1997-98Arsenal2:0Newcastle UnitedWembley1998-99Manchester United2:0Newcastle UnitedWembley1999-2000Chelsea1:0Aston VillaWembley2000-01Liverpool2:1ArsenalMillennium Stadium2001-02Arsenal2:0ChelseaMillennium Stadium2002-03Arsenal1:0SouthamptonMillennium Stadium2003-04Manchester United3:0MillwallMillennium Stadium2004-05Arsenal0:0 (e. framl.) 5:4 í vítak.Manchester UnitedMillennium Stadium2005-06Liverpool3:3 (e. framl.) 3:1 í vítak.West Ham UnitedMillennium Stadium2006-07Chelsea1:0 (e. framl.)Manchester UnitedWembley2007-08Portsmouth1:020px Cardiff CityWembley2008-09Chelsea2:1EvertonWembley2009-10Chelsea1:0PortsmouthWembley2010-11Manchester City1:0Stoke CityWembley2011-12Chelsea2:1LiverpoolWembley2012-13Wigan Athletic1:0Manchester CityWembley2013-14Arsenal3:2 (e. framl.)Hull CityWembley2014-15Arsenal4:0Aston VillaWembley2015-16Manchester United2:1 (e. framl.)Crystal PalaceWembley2016-17Arsenal2:1ChelseaWembley2017-18Chelsea1:0Manchester UnitedWembley2018-19Manchester City6:0WatfordWembley2019-20Arsenal2:1ChelseaWembley2020-21Leicester City1:0ChelseaWembley2021-22Liverpool0:0 (e.framl.) 6:5 í vítak.ChelseaWembley2022-23Manchester City2:1Manchester UnitedWembley2023-24Manchester United2:1Manchester CityWembley2024-25Crystal Palace1:0Manchester CityWembley

Flokkur:Enskar knattspyrnudeildir