Broddur (stafmerki)

Broddur ( ´ ) er stafmerki notað á ýmsum málum sem eru rituð með latnesku, grísku eða kýrillísku stafrófi. Hann er notaður meðal annars til að tákna áherslu á atkvæði, lengd sérhljóðs, hvort sérhljóð er frammælt eða uppmælt, og hvort hljóð er gómmælt. Í sumum tungum er hann notaður til að greina á milli orða sem væru annars rituð alveg eins. Á íslensku eru stafirnir með broddum (á, é, í, ó, ú, ý) sérstakir stafir en ekki afbrigði samsvarandi broddlausra stafa (a, e, i, o, u, y).

 Notkun 

 Sem áherslumerki 
Broddurinn merkir á hvaða atkvæði áherslan er lögð á eftirfarandi málum:
 búlgörsku. Áherslan er breytileg en er yfirleitt ekki táknuð nema tvö orð séu rituð eins.
 dönsku, norsku og sænsku. Broddurinn er notaður með orðum sem enda á -e og áherslu á síðasta atkvæði, til dæmis merkir armen „armurinn“ en armé(e)n „herinn“; og ide „greni“ en idé „hugmynd“. Broddurinn er líka notaður til að merkja áherslu í orðunum en/én og et/ét, sem eru annars vegur töluorðið „einn“ og annars vegar óákveðinn greinir (í samkyni og hvorugkyni). Broddinn er líka að finna í sumum tökuorðum úr frönsku, svo sem filé og kafé.
 galisísku
 grísku, þar sem hann merkir áhersluna í hverju orð með fleiri en einu atkvæði ά: (á), έ (é), ή (í), ί (í), ό (ó), ύ (ý), ώ (ó).
 hollensku, þar sem hann er meðal annars notaður til að merkja hvar áherslan liggur (vóórkomen – voorkómen, sem þýða „eiga sér stað“ og „koma í veg fyrir“). Stundum er hann notaður til að greinna milli orða, t.d. één – een, annað orðið þýðir „einn“ en hitt er óákveðinn greinir.
 katalónsku, þar sem hann er notaður með sérhljóðunum é, í, ó, ú.
 oksítönsku, þar sem hann er notaður með sérhljóðunum á, é, í, ó, ú.
 portúgölsku, með á, é, í, ó, ú.
 rússnesku
 spænsku
 velsku. Yfirleitt er áherslan á næstsíðustu átkvæðinu en þegar hún er á öðru átkvæði er það táknað með broddi: á, é, í, ó, ú, ẃ, ý.

 Sem aðgreiningarmerki 
Broddurinn er notaður til að greina milli ákveðinna orða á eftirfarandi málum:
 dönsku. Mörg örð á dönsku eru rituð eins, þó merkingar þeirra geti verið nokkuð öðruvísi. Dæmi um orð þar sem broddurinn er notaður sem aðgreiningarmerki eru: én „einn“ sbr. en óákveðinn greinir; fór „fór“ sbr. for „fyrir“; véd „veit“ sbr. ved „við“ (forsetning); gǿr „geltir, gáir“ sbr. gør „gerir“; dǿr „deyr“ sbr. dør „dyr“; allé „sund, braut“ sbr. alle „allir“. Þar að ofan er hann notaður í boðháttarmyndum sagnorða sem enda á -ere, en án loka-e gætu þau verið mistúlkuð sem nafnorð í fleirtölu (mörg þeirra enda á -er): til dæmis analysér „greindu/greinið“, af analysere „að greina“, á móti analyser „greiningar“, fleirtölumynd orðsins analyse „greining“. Þessi notkun er valfrjáls.

 Sem framlenging á stafrófinu 
Á eftirfarandi málum eru stafir með broddum ekki taldir afbrigði broddlausra stafa, heldur sér stafir:
 færeysku, með sérhljóðunum á, í, ó, ú og ý. Þessir stafir eru taldir einstæðir frá stöfunum a, i, o, u og y en framburðurin er öðruvísi.
 íslensku, á öllum sérhljóðunum á, é, í, ó, ú og ý. Eins og á færeysku eru þessir stafir taldir sér og ekki sem afbrigði broddlausra stafanna a, e, i, o, u og y.

 Heimildir 

Flokkur:Stafmerki