Metýlfenídat

Metýlfenídat (m.a. selt undir sérlyfjaheitunum Rítalín og Concerta) er örvandi lyf sem er leyft til notkunar gegn athyglisbresti, hjartsláttartruflunum og drómasýki. Það er stundum notað í meðferð við óheilbrigðri þreytu, þunglyndi, miðtaugakerfisáverka og offitu. Metýlfenídat tilheyrir píperidín-flokki efna og eykur magn dópamíns og nórepínefríns í heilanum með því að hemla endurupptöku.

Metýlfenídat er efnafæðilega skylt amfetamíni.

Í Bandaríkjunum á árunum 1989-1997 sýndu sjö samanburðarrannsóknir með lyfleysu á metýlfenidati hjá börnum á aldrinum 2 til 13 ára með meðferðarlengd 1 viku til 4 mánuðir eftirfarandi aukaverkanir: svefnleysi, þunglyndi, áhugamissi hjá jafnöldrum (allt að 62 %), lystarleysi (allt að 75%), martraðir (allt að 62%), oflæti (allt að 6%), pirringur (allt að 26%), aukin tárasótt (10%), syfja (allt að 62%), daufur syfja (allt að 19%), kviðverkir, höfuðverkur, skerðing á tali, sjúkleg hugsun, árásargjarn hegðun f, örvun örmerkja og sjúklegar staðalímyndahreyfingar.Barkley R. A., McMurray M. B., Edelbrock C. S., Robbins K. Side effects of methylphenidate in children with attention deficit hyperactivity disorder: a systemic, placebo-controlled evaluation. // Pediatrics. — 1990. — August (vol. 86, no. 2). — P. 184—192. — PMID 2196520Firestone P., Musten L. M., Pisterman S., Mercer J., Bennett S. Short-term side effects of stimulant medication are increased in preschool children with attention-deficit/hyperactivity disorder: a double-blind placebo-controlled study. // Journal Of Child And Adolescent Psychopharmacology. — 1998. — Vol. 8, no. 1. — P. 13—25. — DOI:10.1089/cap.1998.8.13. — PMID 9639076. Mayes S. D., Crites D. L., Bixler E. O., Humphrey FJ 2nd., Mattison R. E. Methylphenidate and ADHD: influence of age, IQ and neurodevelopmental status. // Developmental Medicine And Child Neurology. — 1994. — December (vol. 36, no. 12). — P. 1099—1107. — DOI:10.1111/j.1469-8749.1994.tb11811.x. — PMID 7525394Schachar R. J., Tannock R., Cunningham C., Corkum P. V. Behavioral, situational, and temporal effects of treatment of ADHD with methylphenidate. // Journal Of The American Academy Of Child And Adolescent Psychiatry. — 1997. — June (vol. 36, no. 6). — P. 754—763. — DOI:10.1097/00004583-199706000-00011. — PMID 9183129. Borcherding B. G., Keysor C. S., Rapoport J. L., Elia J., Amass J. Motor/vocal tics and compulsive behaviors on stimulant drugs: is there a common vulnerability? // Psychiatry Research. — 1990. — July (vol. 33, no. 1). — P. 83—94. — DOI:10.1016/0165-1781(90)90151-t. — PMID 2217661. Solanto M. V., Wender E. H. Does methylphenidate constrict cognitive functioning? // Journal Of The American Academy Of Child And Adolescent Psychiatry. — 1989. — November (vol. 28, no. 6). — P. 897—902. — DOI:10.1097/00004583-198911000-00014. — PMID 2808260.Castellanos F. X., Giedd J. N., Elia J., Marsh W. L., Ritchie G. F., Hamburger S. D., Rapoport J. L. Controlled stimulant treatment of ADHD and comorbid Tourette's syndrome: effects of stimulant and dose. // Journal Of The American Academy Of Child And Adolescent Psychiatry. — 1997. — May (vol. 36, no. 5). — P. 589—596. — DOI:10.1097/00004583-199705000-00008. — PMID 9136492

Þegar metýlfenidat er notað eru aukaverkanir eins og kvíði, ofnæmisviðbrögð, lystarleysi, ógleði, sundl, hreyfitruflanir, hraðsláttur, hjartaöng, hjartsláttartruflanir, sjónskerðing, taugaveiklun. Við langvarandi notkun lyfsins er þyngdartap mögulegt. Langtíma notkun í stórum skömmtum leiðir stundum til örvandi vaxtar.

Metýlfenidat getur valdið alvarlegum fylgikvillum, þar með talið dauða, hjartavandamálum og geðröskunum. Fyrir hvert hundrað börn og unglinga sem fá lyfið er að minnsta kosti eitt barn með alvarlegan fylgikvilla (dauðsföll, hjarta- og æðasjúkdómar, geðrofi). Í Cochrane Review er einnig bent á mikið vægar aukaverkanir. Meira en helmingur barna og unglinga sem tóku metýlfenidat höfðu eina eða fleiri aukaverkanir. Hjá hverjum 100 einstaklingum sem fengu metýlfenidat hættu 7,3 sjúklingar að taka það vegna aukaverkana eða fylgikvilla. 16,2 einstaklingar af hverjum 100 sjúklingum voru alveg hættir að taka metýlfenidat af óþekktum ástæðum Storebø, Ole Jakob; Pedersen, Nadia; Ramstad, Erica; Kielsholm, Maja Laerke; Nielsen, Signe Sofie; Krogh, Helle B; Moreira-Maia, Carlos R; Magnusson, Frederik L; Holmskov, Mathilde; Gerner, Trine; Skoog, Maria; Rosendal, Susanne; Groth, Camilla; Gillies, Donna; Buch Rasmussen, Kirsten; Gauci, Dorothy; Zwi, Morris; Kirubakaran, Richard; Håkonsen, Sasja J; Aagaard, Lise; Simonsen, Erik; Gluud, Christian. Methylphenidate for attention deficit hyperactivity disorder (ADHD) in children and adolescents - assessment of adverse events in non-randomised studies // Cochrane Database of Systematic Reviews : journal. — 2018. — 10 May. — DOI:10.1002/14651858.CD012069.pub2.

Efnið getur verið ávanabindandi.

 Neðanmálsgreinar 

Flokkur:Lyf