Verkamannafélagið Dagsbrún

Verkamannafélagið Dagsbrún var stéttarfélag verkamanna í Reykjavík, stofnað 26. janúar árið 1906. Árið 1997 sameinuðust Dagsbrún og Verkakvennafélagið Framsókn. Bæði félög samþykktu þessa sameiningu. Í desember árið 1998 sameinuðust Dagsbrún og Framsókn öðrum stéttarfélögum og urðu að Eflingu stéttarfélagi.

Stofnun
Fyrsta verkamannafélag Íslands var stofnað á Seyðisfirði árið 1897. Á næstu árum var hugað að félagsstofnun verkamanna víðar um land. Skriður komst á málin í Reykjavík síðla árs 1905, þegar hópur manna hittist til að leggja drög að stofnun félags. Fyrsti undirbúningsfundurinn var haldinn 3. janúar 1906 í Bárubúð, þar sem lögð var fram stofnskrá sem undirrituð var af 384 mönnum. Í stofnskránni voru skýr markmið félagsins sett fram:

 Að styrkja og efla hag og atvinnu félagsmanna
 Að koma betra skipulagi að því er alla daglaunavinnu snertir
 Að takmarka vinnu á öllum sunnu- og helgidögum
 Að auka menningu og bróðurlegan samhug innan félagsins
 Að styrkja þá félagsmenn eftir megni, sem verða fyrir slysum eða öðrum óhöppum

Á nýársdag 1906 hófst útgáfa fyrsta verkamannablaðs á Íslandi, Alþýðublaðsins (eldra) og stóð útgáfa þess í á annað ár.

Stofnfundur Verkamannafélagsins Dagsbrúnar var haldinn 26. janúar 1906. Á fundinum var kosin fyrsta stjórn félagsins, en hana skipuðu Sigurður Sigurðsson formaður, Ólafur Jónsson ritari, Þorleifur Þorleifsson féhirðir, Runólfur Þórðarson fjármálaritari og Árni Jónsson dróttseti. Á fundinum voru jafnframt gerðar samþykktir um kaupgjald og vinnutíma. Var þar miðað við að venjulegur dagvinnutími teldist ellefu klukkustundir í stað tólf klukkustunda áður.

Síðar sama ár varð Dagsbrún eitt af stofnfélögum Verkamannasambands Íslands, sem stofnað var í Reykjavík þann 15. nóvember.

Fyrsta tölublað Dagsbrúnar til félagsmanna var gefið út í mars árið 1943. Í því er farið yfir fjárhagsáætlun félagsina, orlof, samninga Dagsbrúnar sem þá voru í gildi og fleira. Félagið hugsaði vel um sína félagsmenn; stóðu fyrir jólatrésskemmtun og hélt afmælishátíð. Einnig bauð Dagsbrún upp á orlofsíbúðir fyrir félagsmenn sína en fyrstu húsin sem félagið eignaðist voru nokkur hús í Ölfusi. Fyrst um sinn voru þau þrjú en síðar bættust tvö við. 

 Formenn 
 Sigurður Sigurðsson, 1906-1910
 Pétur G. Guðmundsson, 1910-1912
 Árni Jónsson, 1912-1913
 Pétur G. Guðmundsson, 1913-1914
 Árni Jónsson, 1914-1915
 Sigurður Sigurðsson, 1915-1916
 Jörundur Brynjólfsson, 1916-1919
 Ágúst Jósefsson, 1919-1921
 Pétur G. Guðmundsson 1921-1922
 Héðinn Valdimarsson, 1922-1925
 Magnús V. Jóhannesson, 1925-1927
 Héðinn Valdimarsson, 1927-1936
 Guðmundur Ó. Guðmundsson, 1936-1938
 Héðinn Valdimarsson, 1938-1940
 Sigurður Halldórsson, 1940-1941
 Héðinn Valdimarsson, 1941-1942
 Sigurður Guðnason 1942-1954
 Hannes M. Stephensen, 1954-1961
 Eðvarð Sigurðsson, 1961-1982
 Guðmundur J. Guðmundsson 1982-1996
 Halldór Björnsson 1996-1998

 Fyrsta verkfallið í Reykjavík 
Vorið 1913 stóð Verkamannafélagið Dagsbrún fyrir fyrsta verkfallinu í Reykjavík. Tilefnið var óánægja verkamanna sem unnu við byggingu hafnargarðsins í borginni. Vinnuveitandinn hafði krafist þess að þeir ynnu langan vinnudag, frá klukkan 6 að morgni til 8 að kvöldi, og þetta voru verkamenn ekki sáttir við.

Verkfallið hófst af fullum krafti og báru verkamenn sigur úr býtum. Í kjölfarið var gerður fyrsti skriflegi samningurinn milli Dagsbrúnar og atvinnurekanda. Samningurinn, sem kvað á um skýrari vinnuskilyrði, var tímamótaaðgerð og gilti í þrjú ár.

Lítið var fjallað um verkfallið í dagblöðum þess tíma og varð það til þess að Dagsbrún hóf að gefa út sitt eigið blað sem hét Verkamannablaðið.

 Vinnulöggjöf 
Árið 1938 var vinnulöggjöf sett og gildir enn að mestu leyti í dag. Hlutverk þessarar löggjafar var að róa samfélagið, „lægja öldurnar“ og á næstu árum náðu verkalýðsfélögin hinum ýmsu markmiðum, svo sem styttingu vinnuvikunnar, fastráðningar, orlofsrétt, veikindafrí og launahækkanir svo eitthvað sé nefnt. Um sumarið árið 1942 voru skæruverkföllin ansi mörg og í þessari baráttu voru félagsmenn Dagsbrúar fremstir en segja má að hafnarverkamenn á vegum Eimskips hafi verið kveikjan að þessu. Í kjölfarið fylgdu svo fleiri hópar verkafólks og með þessu unnu verkalýðsfélögin 45% kjarahækkun og fleiri sigrar fylgdu með, til dæmis eftirvinnukaup, 8 klukkustunda vinnudagur og 12 daga orlof varð að almennri reglu.

Eitt fjölmennasta verkfall Íslandssögunnar var svo hið svokallaða Desemberverkfall. Það stóð yfir frá 1. til 19. desember árið 1952. Verkfall þetta var harkalegt. Nausynjarvörur, eins og eldsneyti og mjólk, kláruðust og engin afgreiðsla var í boði fyrir skip og flugvélar. Með þessu verkfalli náðist til dæmis að auka fjölskyldubætur og lækkað verð á nauðsynjavörum. Það var svo í kjölfar þessa verkfalls sem Bjarni Benediktsson, ráðherra Sjálfstæðisflokksins á þeim tíma, og Hermann Jónasson, þáverandi ráðherra Framsóknarflokksins, vörpuðu fram þeirri hugmynd að stofna íslenskan her sem ætti að brjóta niður verkföll. 

 Aðalfundur Dagsbrúnar 1989 
Aðalfundur Dagsbrúnar var haldinn 10. maí 1989 en á honum voru breytingar samþykktar er vörðuðu reglugerð sjóðsins. Hún hafði ekki hlotið neinar breytingar síðan árið 1980. Þessar breytingar höfðu það markmið að fjölga bótadögum, rýmka bótarétt og auka dagpening félagsmanna. Með þessari breytingu jókst dagpeningur um 45% og bótadagar fóru úr 100 dögum á mánuði í 150 daga. Einnig gátu félagsmenn Dagsbrúnar orðið félagsmenn annars verkalýðsfélags í allt að 6 mánuði án þess að missa réttindi sín hjá Dagsbrún.

Árið 1989 var verkalýðsfélagið mjög sterkt félag og fjölmennt. Það sem Dagsbrún hafði yfir önnur verkalýðsfélög síns tíma voru atvinnugreinar félagsmanna. Margir hverjir unnu í mikilvægustu, og einnig viðkvæmustu, störfum þessa tíma og því hafði félagið mikinn kraft. Verkföll voru áhrifamikil því félagsmenn sinntu mikilvægum störfum sem ekki mátti missa úr samfélaginu.

Fyrsta tölublað Dagsbrúnar til félagsmanna var gefið út í mars árið 1943. Í því er farið yfir fjárhagsáætlun félagsins, orlof, samninga Dagsbrúnar sem þá voru í gildi og fleira. Félagið hugsaði vel um sína félagsmenn; stóðu fyrir jólatrésskemmtun og hélt afmælishátíð. Einnig bauð Dagsbrún upp á orlofsíbúðir fyrir félagsmenn sína en fyrstu húsin sem félagið eignaðist voru nokkur hús í Ölfusi. Fyrst um sinn voru þau þrjú en síðar bættust tvö við. 

 Heimildir 

 Verkamannafélagið Dagsbrún 70 ára. Þjóðviljinn, 24. janúar 1976. 

Flokkur:Íslensk stéttarfélög

 Tilvísanir 
Flokkur:Verkalýðsbarátta