Embætti landlæknis

Embætti landlæknis (eða landlæknisembættið) er íslensk ríkisstofnun sem hefur það markmið að tryggja gæði heilbrigðisþjónustu, stuðla að heilsueflingu, og forvörnum. Sá sem stýrir embættinu kallast landlæknir.

Fyrsti landlæknir á Íslandi var Bjarni Pálsson en hann var skipaður í embætti 18. mars 1760. Aðsetur landlæknis var í Nesstofu við Seltjörn á Seltjarnarnesi frá 1763 til 1834. Í fyrsta erindisbréfi landlæknis var honum falið að hafa umsjón með heilbrigðismálum landsins, veita sjúkum læknishjálp, kenna lækningar og uppfræða ljósmæður auk þess að vera lyfsali og sjá um sóttvarnir.

Á tímabilinu 1760–1799 voru stofnuð fimm læknisembætti á Íslandi auk embættis landslæknis og árið 1828 bættist læknisembætti í Vestmannaeyjum við. Læknisembættum fjölgaði ekki á landinu fyrr en með tilkomu Læknaskólans, sem stofnaður var í Reykjavík 1876. Í kjölfar þess urðu læknishéruðin alls tuttugu. Aukin umsvif heilbrigðisþjónustunnar og þar með vaxandi ábyrgðarsvið landlæknis hafa haldist í hendur æ síðan.

Landlæknir hefur frá öndverðu haft með höndum umfangsmikið hlutverk á sviði heilbrigðisþjónustu, jafnt sem læknir og embættismaður í þjónustu heilbrigðisyfirvalda. Meginverkefni landlæknis hefur lengst af verið að hafa eftirlit og yfirumsjón með læknum landsins og öðrum heilbrigðisstarfsmönnum.

Annað meginverkefni landlæknis í upphafi var að veita sjúkum læknishjálp. Sá þáttur í störfum landlæknis hefur með tímanum þróast yfir í áherslu á almenna heilsuvernd, að fylgjast með heilbrigði landsmanna og efla lýðheilsu, og er þetta stór þáttur í starfi embættisins, ekki síst eftir að starfsemi Lýðheilsustöðvar var sameinuð Embætti landlæknis með lögum 1. maí 2011.

Enn ber að nefna samfellu í fræðslustarfi, sem var ein helsta skylda landlæknis í öndverðu og er enn á 21. öld einn þáttur í störfum hans og margra sérfræðinga sem starfa við embættið. Er þá ónefnd óslitin söfnun og úrvinnsla upplýsinga ásamt skýrslugerð um heilbrigðismál í landinu allt frá fyrstu tíð til vorra daga.

Embætti landlæknis er eitt elsta samfellda embætti Íslandssögunnar.

 Landlæknar á Íslandi 
 Bjarni Pálsson 1760–1779
 Jón Sveinsson 1780–1803
 Sveinn Pálsson 1803–1804 (settur)
 Tómas Klog 1804–1815
 Oddur Hjaltalín 1816–1820 (settur)
 Jón Thorstenssen 1820–1855
 Jón Hjaltalín 1855–1881
 Jónas Jónassen  1881–1882 (settur)
 Hans J. G. Schierbeck 1882–1895
 Jónas Jónassen 1895–1906
 Guðmundur Björnsson 1906–1931
 Vilmundur Jónsson 1931–1959
 Sigurður Sigurðsson 1960–1972
 Ólafur Ólafsson 1972–1998
 Sigurður Guðmundsson 1998–2006
 Matthías Halldórsson 2006–2007 (settur)
Sigurður Guðmundsson 2007–2008
 Matthías Halldórsson 2008–2009
 Geir Gunnlaugsson 2010–2014
 Birgir Jakobsson 2015–2018
 Alma Möller 2018–2024
 Guðrún Aspelund 2024–2025 (sett)
 María Heimisdóttir 2025—

 Tilvísanir 

 Heimildir 
 Landlaeknir.is
 Lög um landlækni og lýðheilsu
 Bjarni Pálsson landlæknir og Nesstofa; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1976
 Nesstofa og landlæknar fyrri tíma


Flokkur:Íslenskar ríkisstofnanir
Flokkur:Heilsa á Íslandi
Flokkur:Íslenskir embættismenn