Jöklar á Íslandi

Jöklar á Íslandi þekja nú  um 11% af flatarmáli landsins (um 11.400 km2 af 103.125 km2). Vatnajökull, stærsti jökull Evrópu utan heimskautasvæða, þekur um 8% landsins. Stærstu jöklana er að finna á sunnanverðu landinu og í miðju þess. Ástæðan er sú að þar er meiri úrkoma en norðanlands. Áætlað er að um 20% heildarúrkomu á Íslandi falli á jöklana. Ásýnd jöklanna breytist hratt og stór hluti þeirra eru skriðjöklar. Allir íslenskir jöklar eru þíðjöklar.

 Helstu jöklar Íslands 


  Jökull Flatarmálkm2 Rúmmálkm3 Hæðm 1  Vatnajökull  8100  3.100   2.109,6 2  Langjökull  950195  1.360 3  Hofsjökull  925  208 1.765 4  Mýrdalsjökull  596 140  1.493 5  Drangajökull  160  925 6  Eyjafjallajökull  78  1.666 7  Tungnafellsjökull  48  1.535 8  Þórisjökull  32   1.350 9  Eiríksjökull  22  1.672 10  Þrándarjökull  21  1.236 11  Tindfjallajökull  20   1.462 12  Torfajökull  19   1.190 13  Snæfellsjökull  3  1.446 1-13  stærstu jöklar  11.181  2.109,6

Þessir þrettán stærstu jöklar Íslands eru um 11.181 km2 að flatarmáli en allir jöklar landsins eru um 11.400 km2.
Jöklar á Tröllaskaga þekja um 150 ferkílómetra.

 Afkoma jökla á Íslandi 
Talið er að síðasta kuldaskeiði ísaldar hafi lokið fyrir um 10 þúsund árum og hlýskeið gengið í garð. Líklega var Ísland alveg jökullaust (eða því sem næst) fyrir 9 þúsund árum. Tímabilið frá þeim tíma og þar til fyrir 2.500 árum einkenndist af mjög mildu veðurfari. Fyrir 2.500 árum kólnaði í veðri og núverandi jöklar tóku að myndast. Jöklarnir hafa sennilega náð hámarki um aldamótin 1900 en hafa síðan þá dregist hratt saman.

Afkoma jökla á Íslandi á árunum 1930-1995 1930-1950Jöklar hopa hratt 1950-1970Jöklar hopa hægt 1970-1995Jöklar skríða fram

Frá árinu 1995 hafa jöklarnir dregist enn frekar saman. Til dæmis hefur Vatnajökull rýrnað að meðaltali um 4 km3 á ári sem samsvarar því að allur jökullinn þynnist um hálfan metra árlega. Spáð hefur verið að jöklarnir munu halda áfram að hopa ört á þessari öld og afrennsli þeirra aukast til muna á fyrri hluta aldarinnar, en nú kemur um 20% árrennslis úr jöklum. Þessi farglosun mun valda landrisi, einkum á suðausturhluta landsins, en einnig hefur verið spáð fyrir um hækkandi stöðu sjávar. Landris ku ekki munu verða á suðvesturlandi vegna landsigs sem hefur orðið þar.

 Eldur og ís 
Margir íslensku jöklanna liggja yfir eldstöðvum. Grímsvötn og Bárðarbunga eru til dæmis stórar eldstöðvar undir Vatnajökli. Askja Grímsvatna er um 100 km2 og askja Bárðarbungu um 60 km2. Eldgos undir jöklum verða oft á tíðum í kjölfar jökulhlaupa en jökulhlaupin losa um þrýsting á eldstöðinni. Stundum er atburðarásin í hina áttina þar sem eldgos kemur af stað jökulhlaupi. Ein helsta vá vegna jökulhlaupa á Íslandi er hlaup úr Mýrdalsjökli vegna eldgoss í Kötlu en þaðan hafa einnig runnið stærstu hlaup Íslandssögunnar. Sumir jöklar eru yfir jarðhitasvæðum og bráðnar því stöðugt af þeim.

Þau fjöll sem myndast í eldgosum undir jökli nefnast móbergsstapar. Stapar eru mun hærri og reisulegri en dyngjur sem myndast við gos á jökullausu svæði. Um 40 móbergsstapar eru á Íslandi. Eiríksjökull er stærsti stapi landsins.

Lesefni
Helgi Björnsson: Jöklar á Íslandi. Reykjavík 2009

 Tilvísanir 

 Tengill 
 Geographic Names of Iceland's Glaciers: Historic and Modern

*