Þjóðhöfðingjar Skotlands

Upp úr miðri 11. öld eða jafnvel fyrr voru Skotakonungar farnir að tala um sjálfa sig á latínu sem „rex Scotorum“ eða konung Skota. Sá titill var notaður til 1707, þegar konungsríkið Skotland sameinaðist konungsríkinu Englandi og úr varð konungsríkið Stóra-Bretland. Anna drottning telst því síðasti þjóðhöfðingi Skotlands (og raunar líka Englands) og um leið fyrsti þjóðhöfðingi Stóra-Bretlands. Ríkin tvö höfðu þó haft sameiginlegan konung frá 1603. Síðasti konungur sem krýndur var í Skotlandi var Karl 2., árið 1651.

 Þjóðhöfðingjar Skotlands frá 1034 

 Dunkeldsætt, 1034–1286 
Dungaður varð konungur eftir móðurafa sinn, Melkólf 2. Hann var svo drepinn af Makbeð, sem ríkti lengi við nokkuð góðan orðstír. Á árunum 1057-1058 barðist Melkólfur 3., sonur Dungaðs við Makbeð og síðan stjúpson hans, Lulach, og settist í hásætið. Eftir að Melkólfur féll í orrustu barðist Dómald bróðir hans við syni hans um völdin. Þeir urðu konungar hver af öðrum en eftir daga Davíðs 1. gekk skoska krúnan jafnan í erfðir frá föður til elsta sonar eða þá bróður.

<onlyinclude>
MyndNafn og enskt heitiGelískt heiti (miðaldagelíska)Tengsl við konungsættValdatímiTitillViðurnefni70pxDungaður 1.(Duncan 1.)Donnchad mac Crínáindóttursonur Melkólms 2.1034–1040Rí AlbanAn t-Ilgarach, „hinn sjúki“.70pxMakbeð(Macbeth)Mac Bethad mac FindláichSonur Mormaer Findláech, sonarsonur Melkólms 2.1040–1057Rí AlbanRí Deircc, „rauði konungurinn“—Lulach(Lulach)Lulach mac Gille Comgaínsonarsonarsonur Kenneths 3.1057–1058Rí AlbanTairbith, „hinn óheppni“ eða „hinn fávísi“.Melkólfur 3.(Malcolm 3.)Máel Coluim mac Donnchadasonur Dungaðs 1.1058–1093Rí Alban/ Scottorum basileus? Cenn Mór ("Canmore")„höfðinginn mikli“Dómald 3.(Donald 3.)Domnall mac Donnchadasonur Dungaðs 1.1093–1097Rí AlbanBán, „hinn fríði“.70pxDungaður 2.(Duncan 2.)Donnchad mac Maíl Choluimsonur Melkólfs 3.1094Rí Alban/ Rex Scottorum70pxJátgeir(Edgar)Étgar mac Maíl Choluimsonur Melkólfs 3.1097–1107Rí Alban/ Rex ScottorumProbus, „hinn djarfi“.70pxAlexander 1.(Alexander 1.)Alaxandair mac Maíl Choluimsonur Melkólfs 3.1107–1124Rí Alban/ Rex Scottorum„hinn grimmi“.70pxDavíð 1.(David 1.)Dabíd mac Maíl Choluimsonur Malkólms 3.1124–1153Rí Alban/ Rex Scottorum„hinn helgi“.70pxMelkólfur 4.(Malcolm 4.)Máel Coluim mac Eanricsonarsonur Davíðs 1.1153–1165Rí Alban/ Rex ScottorumVirgo<small>„jómfrúin“.70px Vilhjálmur 1. ljón (William 1. the Lion)Uilliam mac Eanricsonarsonur Davíðs 1.1165–1214Rí Alban/ Rex Scottorum„Ljón“.70pxAlexander 2.(Alexander 2)Alaxandair mac Uilliamsonur Vilhjálms ljóns1214–1249Rí Alban/ Rex Scottorum70pxAlexander 3.(Alexander 3.)Alaxandair mac Alaxandairsonur Alexanders 3.1249–1286Rí Alban/ Rex Scottorum

 Sverrisætt (1286–1290) 
Alexander 3. var síðasti konungur af Dunkeldsætt. Eini erfingi hans þegar hann lést af slysförum var Margrét, dóttir Margrétar dóttur hans og Eiríks prestahatara Noregskonungs. Hún var þá þriggja ára. Hún var send til Skotlands haustið 1290 til að alast þar upp en dó á leiðinni. Hún var aldrei krýnd og steig aldrei fæti á skoskt land og er því stundum ekki talin með í skosku konungaröðinni.
<onlyinclude>

MyndNafnTengsl við konungsættFædd(ur)Tók við ríkiKrýningRíkti tilDáin(n)81pxMargrét „Jómfrú Margrét“ <small>(„The Maid of Norway“)dótturdóttir Alexanders 3.snemma árs 128325. nóvember 1286aldrei krýndseptember/október 1290

 Fyrra konungslausa tímabilið (1290–1292) 

 Balliol-ætt (1292–1296) 
Þegar Margrét litla dó hófst erfðadeila sem stóð í tvö ár. Hún var seinasti afkomandi Vilhjálms ljóns. Þrettán gerðu tilkall til krúnunnar en sterkustu kröfuna áttu tveir afkomendur Davíðs af Huntingdon, yngri bróður Vilhjálms, þeir Jóhann Balliol og Róbert Bruce. Játvarður 1. Englandskonungur var fenginn til að skera úr í deilunni. Hann notaði tækifærið og þvingaði Skota til að sverja sér hollustu sem yfirkonungi. Síðan lét hann konungsvaldið í hendur Jóhanni Balliol. Hann reyndist þó veikur og vanhæfur konungur og árið 1296 neyddi Játvarður hann til að segja af sér og reyndi svo að innlima Skotland í England.

MyndNafnTengsl við konungsættFædd(ur)Tók við ríkiKrýningRíkti tilDáin(n)80pxJóhann Balliol  <small> (John Balliol)langafabarn Davíðs af Huntingdon (bróður Vilhjálms ljóns)um 124917. nóvember 129230. nóvember 129210. júlí 1296sagði af sérnóvember 1314

 Seinna konungslausa tímabilið (1296–1306) 

 Bruce-ætt (1306–1371) 
Skotland var konungslaust í tíu ár en Skotar neituðu að sætta sig við yfirráð Englendinga. Fyrst leiddi William Wallace baráttuna gegn þeim en síðar tók Róbert Bruce (sonarsonur Róberts Bruce sem keppti um krúnuna 1292) við því hlutverki. Árð 1306 var Róbert krýndur konungur Skota og þar sem Játvarður 2. Englandskonungur reyndist mun veikari en faðir hans hafði verið tókst Skotum að komast undan yfirráðum Englendinga og árið 1329 var gert samkomulag þar sem Englendingar samþykktu sjálfstæði Skotlands. En þegar Róbert dó var Davíð sonur hans barn að aldri og Englendingar hófu ófriðinn að nýju. Davíð eyddi miklum hluta ævinnar í útlegð eða í ensku fangelsi. Hann sneri aftur 1357 og settist í hásæti en dó barnlaus 1371 og þar með leið Bruce-ætt undir lok.

MyndNafnTengsl við konungsættFædd(ur)Tók við ríkiKrýningRíkti tilDáin(n)81pxRóbert 1.  hinn góði  <small> (Robert Bruce)langa-langafabarn Davíðs af Huntingdon (bróður Vilhjálms ljóns)11. júlí 1274 25. mars 1306 7. júní 132980pxDavíð 2.  <small> (David Bruce)sonur Róberts 1.5. mars 13247. júní 1329nóvember 133122. febrúar 1371

 Stewart-ætt/Stuart-ætt 
 Stewart (1371–1567) 
Róbert Stewart var dóttursonur Róberts 1. og erfði ríkið eftir Davíð 2. móðurbróður sinn, sem þó var yngri en hann. Þá var Róbert orðinn gamall og Róbert 3. sonur hans, sem tók við af honum, var fatlaður eftir slys. Eftir þeirra dag var Skotlandi iðulega stýrt af ríkisstjórum því konungarnir voru oft barnungir þegar þeir tóku við ríkjum. Stúart-tímabilið einkennist þess vegna af því að konungsvald veiktist en voldugir aðalsmenn fóru sínu fram. Á milli komu svo tímabil þar sem konungar reyndu að auka vald sitt. Jakob 3. féll í valinn í borgarastyrjöld milli konungs og aðalsmanna. Á endanum var María 1. neydd til að segja af sér og kornungur sonur hennar, Jakob 6., varð konungur.

MyndNafnTengsl við konungsættFædd(ur)Tók við ríkiKrýningRíkti tilDáin(n)81pxRóbert 2.  '' <small> (Robert Stewart) sonarsonur Róberts 1.2. mars 131622. febrúar 137126. mars 137119. apríl 139081pxRóbert 3.  <small> (fæddur John Stewart) sonur Róberts 2.um 134019. apríl 139014. ágúst 1390 4. apríl 140681pxJakob 1.  <small> (James 1. Stewart)sonur Róberts 3.10. desember 13944. apríl 14062/21. maí 142421. febrúar 143780pxJakob 2.  <small> (James II Stewart)sonur Jakobs 1.16. október 143021. febrúar 143714373. ágúst 146080pxJakob 3.  <small> (James 3. Stewart)sonur Jakobs 2.1451/14523. ágúst 146010. ágúst 146011. júní 148880pxJakob 4.  <small> (James 3. Stewart)sonur Jakobs 3.17. mars 147311. júní 148824. júní 14889. september 151380pxJakob 5.  <small> (James 5. Stewart)sonur Jakobs 4.15. apríl 15129. september 151321. september 151314. desember 154280pxMaría 1. <small> (Mary Stewart) dóttir Jakobs 5.8. desember 154214. desember 15429. september 154324. júlí 15678. febrúar 1587

 Stuart (1567–1651) 
Jakob 6. varð konungur Englands og Írlands sem Jakob 1. árið 1603, þegar Elísabet 1. frænka hans lést. Eftir það höfðu konungarnir aðsetur í Englandi þótt krúnurnar væru enn aðskildar. Borgarastyrjöld hófst 1642 og Karl 1., sonur Jakobs, var tekinn af lífi 1649 og stofnun lýðveldis lýst yfir í Englandi. Eftir nokkurt hik samþykkti skoska þingið að rjúfa tengslin við England og taka Karl, son Karls 1., til konungs. Hannn ríkti sem konungur í Skotlandi til 1651 en þá lögðu herir Olivers Cromwell Skotland undir sig og ráku hann í útlegð.

MyndNafnTengsl við konungsættFædd(ur)Tók við ríkiKrýningRíkti tilDáin(n)80pxJakob 6.  <small>(einnig Jakob 1. Englands- og Írlandskonungur)  <small> (James 6. Stuart)sonur Maríu 1. með Darnley lávarði19. júní 156624. júlí 156729. júlí 156727. mars 162580pxKarl 1.  <small>(einnig Karl 1. Englands- og Írlandskonungur)  <small> (Charles 1. Stuart)sonur Jakobs 6.19. nóvember 160027. mars 16258. júní 163330. janúar 1649  líflátinn80pxKarl 2.  <small>(einnig Karl 1. Englands- og Írlandskonungur) <small> (Charles 2. Stuart)sonur Karls 1.29. maí 163030. janúar 16491. janúar 16511651  settur af6. febrúar 1685

 Stuart-ætt (endurreist) (1660–1707) 
Með endurreisn konungdæmisins ríkti Stuart-ættin aftur yfir Skotlandi en virti ekki rétt Skota. Karl 2. lagði skoska þingið niður og útnefndi Jakob bróður sinn landstjóra í Skotlandi. Jakob varð konungur 1685 en var rekinn frá völdum eftir þrjú ár. Í stað hans kom María dóttir hans og eiginmaður hennar, Vilhjálmur af Orange. Skoska þingið samþykkti þau sem þjóðhöfðingja eftir nokkurt hik. Anna systir Maríu tók við krúnunni eftir dauða Vilhjálms. Ekkert hinna fjölmörgu barna Önnu komst á legg. Englendingar vildu að krúnan gegni til Soffíu af Hanover, dótturdóttur Jakobs 6., en Skotar vildu fá Jakob prins, son Jakobs 7. og hálfbróður Önnu og Maríu, sem var í útlegð í Frakklandi. Þeir hótuðu að slíta ríkjasambandinu. Englendingar lögðu þá fram áætlun um að sameina ríkin tvö og stofna konungsríkið Stóra-Bretland, sem hefði aðeins einn þjóðhöfðingja og eitt þing. Skotar féllust á þetta með tregðu, aðallega af fjárhagsástæðum, og þar með var sögu konungsríkisins Skotlands lokið.

MyndNafnTengsl við konungsættFædd(ur)Tók við ríkiKrýningRíkti tilDáin(n)80pxKarl 2.  (öðru sinni)  <small> (Charles 2. Stuart)sonur Karls 1.29. maí 163029. maí 1660fékk krúnuna að nýju1. janúar 16516. febrúar 168580pxJakob 7.  <small>(einnig Jakob 2. Englands- og Írlandskonungur)  <small> (James 7. Stuart)sonur Karls 1.14. október 16336. febrúar 1685 11. apríl 168916. september 170180pxMaría 2.  <small>(einnig María 2. Englands- og Írlandsdrottning)  <small> (Mary 2. Stuart) dóttir Jakobs 7.30. apríl 166211. apríl 1689með Vilhjálmi 2.  28. desember 169480pxVilhjálmur 2.  <small>(einnig Vilhjálmur 3. Englandskonungur og Vilhjálmur 1. Írlandskonungur)  <small> (William of Orange) dóttursonur Karls 1., eiginmaður Maríu 2.14. nóvember 165011. apríl 1689með Maríu 2. til 1694 8. mars 1702 80pxAnna  <small>(einnig Anna Englands- og Írlandsdrottning)  <small> (Anna Stuart) dóttir Jakobs 7.6. febrúar 16658. mars 1702 1. maí 1707Sambandslögin 1707, stofnun Stóra-Bretlands1. ágúst 1714

Titlarnir Konungur Skota og Drottning Skota hafa ekki verið til síðan 1707. Um þjóðhöfðingja eftir þann tíma, sjá Lista yfir þjóðhöfðingja Bretlands.

Flokkur:Þjóðhöfðingjar Skotlands