Ölgerðin Egill Skallagrímsson

Ölgerðin Egill Skallagrímsson er íslenskur drykkjaframleiðandi, elsta starfandi bruggverksmiðja landsins og heildsala með mat og drykk. Fyrirtækið var stofnað 17. apríl 1913 og framleiðir 45 miljónir lítra af drykkjarvörum árlega. Auk þess að framleiða bjór undir eigin merki, rekur fyrirtækið Borg brugghús sem sérhæfir sig í gerð sælkerabjóra. Nafn fyrirtækisins er augljós tilvitnun í Egil Skallagrímsson. 

Saga
Fyrirtækið var stofnað 17. apríl 1913 af Tómasi Tómassyni sem hóf framleiðslu á maltöli. Í fyrstu fór starfsemi Ölgerðarinnar Egils Skallagrímssonar fram í tveimur herbergjum í kjallara Þórshamarshússins við Templarasund í Reykjavík, en þau hafði Tómas tekið á leigu. Í dag er það hús í eigu Alþingis. Ári síðar flutti fyrirtækið í Thomsenshúsið við Tryggvagötu og við það stækkaði athafnasvæðið til muna.

Umsvifin voru ekki mikil í fyrstu. Suðuketillinn var einungis 65 lítrar og flöskunum var lokað með því að þrýsta tappa ofan í þær með flötum lófa og binda fyrir með vír. Fyrsta framleiðsluárið seldi Ölgerðin um 38 þúsund lítra, mest Maltextrakt og Hvítöl. Íbúar Reykjavíkur voru þá um 13 þúsund talsins.

Léttölið Egils Pilsner kom á markað sama ár en áfengisbann gekk í gildi 1915 og eftir það var bannað að framleiða áfengt öl með meira en 2,25% vínandamagn. Gjarnan voru ráðnir bruggmeistarar frá Þýskalandi og Danmörku til að hafa yfirumsjón með ölframleiðslunni, en fyrirtækið fékkst líka við gosdrykkjagerð (sbr. Egils appelsín).

Tómas Tómasson hélt til Kaupmannahafnar árið 1915 til að læra ölgerð við Bryggeriet Stjernen sem og í Þýskalandi. Þar dvaldi hann að mestu næstu tvö árin. Heimkominn árið 1917 festi hann kaup á fyrstu húseigninni við Njálsgötu á reitnum milli Njálsgötu, Frakkastígs og Grettisgötu sem síðar hlaut nafnið „Ölgerðartorfan“, en fyrirtækið var staðsett þar lungann af 20. öldinni. Á árunum 1924-1928 voru tekin í notkun þar bæði ölsuðuhús og gerkjallari.

Næstu árin byggði hann þar upp fullkomið ölgerðarhús og gerjunar- og átöppunaraðstöðu, meðal annars með því að kaupa notaðan tækjabúnað frá Þýskalandi sem var í rjúkandi rúst vegna fyrri heimsstyrjaldarinnar.

Árið 1926 fór sala Ölgerðarinnar í fyrsta sinn yfir milljón flöskur á einu ári. Sama ár kom Kristján X. Danakonungur í opinbera heimsókn til Íslands. Dönsku blaðamennirnir í fylgdarliði konungs kunnu vel að meta Egils Pilsnerinn og drukku hann alla ferðina. Í kjölfarið fékk Ölgerðin rétt til að kalla sig „konunglegt ölgerðarhús“.

Eins og nafn fyrirtækisins gefur til kynna var upphaflega stefnt að ölgerð fyrst og fremst. Eins og áður segir var fyrsta framleiðsluvara Ölgerðarinnar Egils Maltextrakt. Árið 1955 kom appelsínið til sögunnar. Fyrsta aldarfjórðunginn voru ýmsar tilraunir gerðar til að útbúa appelsínugosdrykki, en enginn þeirra átti roð í Sanitas-appelsínið. Þetta olli Ölgerðarmönnum talsverðu hugarangri. Árið 1955 bjó Sigurður Sveinsson, starfsmaður Ölgerðarinnar, til blöndu sem samstundis féll í kramið hjá Íslendingum og hefur upp frá því gnæft yfir aðra slíka drykki. Óvíst er hvort unnt væri að halda íslensk jól án appelsíns og maltöls.

Framleiðsla á Egils Pilsner hófst árið 1917 aðeins fjórum árum eftir stofnum Ölgerðarinnar. Fyrirtækið var það fyrsta sem fékk undanþágu til framleiðslu á áfengu öli á Íslandi á stríðsárunum þegar það framleiddi Polar Ale fyrir breska setuliðið. Frá 1951 framleiddi það Polar Beer fyrir varnarliðið á Keflavíkurstöðinni og síðan Export Beer sem landsmenn kölluðu almennt Egil sterka. Eftir að bjórbanninu var aflétt 1989 hefur aðalsöluvara bruggverksmiðjunnar verið Egils Gull.

Framleiðsla gosdrykkja hófst árið 1930 er Ölgerðin keypti gosdrykkjaverksmiðjurnar Síríus og Kaldá. Ölgerðin var gerð að hlutafélagi tveimur árum síðar, er hún var sameinuð Ölgerðinni Þór hf., sem þá hafði verið starfrækt í tvö ár. Þór hafði byggt ölgerðarhús við Rauðarárstíg en rekstur þess var lagður niður við sameininguna.

Eftir að Tómas féll frá árið 1978, níræður að aldri, ráku synir hans, Jóhannes og Tómas Agnar, Ölgerðina Egil Skallagrímsson í tæpan aldarfjórðung. Árið 2000 ákváðu þeir að selja hlut fjölskyldunnar og var samið í árslok við Íslandsbanka-FBA, eins og Glitnir hét þá, og fjárfestingarfélagið Gildingu. Eigendaskipti urðu í apríl 2002 er Lind ehf., dótturfélag Danól ehf., keypti Ölgerðina. Rekstur Lindar var sameinaður Ölgerðinni í byrjun árs og við þann samruna jókst vöruúrval Ölgerðarinnar til muna. Árið 2007 keyptu síðan Októ Einarsson og Andri Þór Guðmundsson Ölgerðina ásamt Kaupþingi sem síðar seldi sinn hluta til nokkurra stjórnenda fyrirtækisins.

Ölgerðin Egill Skallagrímsson framleiðir 45 miljónir lítra af drykkjarvörum árlega, þar af eru 10 milljónir lítra bruggaðar í Ölsuðunni.

Verðlaun
Egils Gull hlaut verðlaunin  World’s Best Standard Lager á World Beer Awards 2011 og Bríó vann verðlaunin German-style Pilsner 2012 á World Beer Cup.
 Ár   Verðlaun  Tegund           Vara     Keppni 2006  Silfur             Egils Gull    Monde Selection 2006  Silfur             Egils Premium    Monde Selection 2006  Gull             Egils Lite    Monde Selection 2006  Brons             Egils Lite    European Beer Star 2006  Silfur             Egils Premium (cans)   European Beer Star 2006  Gull   American-style low-carbohydrate light lager     Egils Lite    World Beer Cup 2007  Gull             Egils Gull    Monde Selection 2007  Gull             Egils Premium    Monde Selection 2007  Gull              Egils Lite    Monde Selection 2008  Silfur              Egils Gull    2008  Gull             Egils Premium    2008  Gull             Egils Lite    2008  Gull    Beers, waters, soft drink & other Non- Alcoholic Beverages   Egils Lite (cans)   World Selection 2008  Silfur   Lager Brewery Section        Egils Lite    Australian International Beer Awards 2008  Silfur              Egils Premium    Australian International Beer Awards 2008  Brons              Egils Lite    Australian International Beer Awards 2008  Gull   Metal Beers, waters, soft drink & other Non- Alcoholic Beverages  Egils Premium (cans)   World Selection 2010  Brons              Polar     World Beer Cup 2011  Gull              Floridana Andoxun    The InterBev Awards 2011  Gull   World´s best standard lager        Egill Gull    World Beer Awards 2012  Gull             German-style Pilsener (Brio)  Brewers Association 2012  Bestur í Evrópu  Pilsner Lager         BRÍÓ     Worlds Beer Awards 2012  Bestur í Evrópu  IPA Pale Beer         Borg Brugghús, Úlfur   Worlds Beer Awards 2013  Bestur í Evrópu  Flavoured Beer         Borg Brugghús, Myrkvi   Worlds Beer Awards 2013  Evrópu brons  Lager, German Pale        Bríó     Worlds Beer Awards 2013  Evrópu silfur  Pale Beer IPA         Borg Brugghús, Úlfur   World Beer Awards 2013  Evrópu brons  Lager low carb         Lite     World Beer Awards 2014  Gull   Herb and Spice Beer        Snorri     European Beer Star 2014  Silfur   Imperial Stout         Garun     European Beer Star 2014  Gull   India Pale Ale          Úlfur     Global Craft Beer 2014  Gull   Imperial Stout         Garún     Global Craft Beer 2014  Gull   Pils          Borg Brugghús, Bríó   Global Craft Beer 2014  Silfur   Chocolate or coffee beer       Borg Brugghús, Myrkvi   Global Craft Beer 2014  Evrópu silfur  Flavoured Beer Chocolate & coffee      Borg Brugghús, Myrkvi   World Beer Awards 2014  Evrópu silfur  Stout & Porter Imperial        Borg Brugghús, Garún   World Beer Awards 2014  Silfur             Egils Gull    International -style lager 2015  Gull             Borg Brugghús, Sólveig Nr. 25  World Beer Awards

Tilvísanir

Sjá einnig
 Bjór á Íslandi
 Bannárin

Tenglar
 Vefur Ölgerðarinnar
 Olgerdin Egill Skallagrímsson
 15 ára minning um Ölgerðina Egill Skalllagrímsson; grein í Tímariti Iðnaðarmanna 1928

Flokkur:Íslensk brugghús
Flokkur:Íslenskar heildsölur
Flokkur:Íslenskir gosdrykkjaframleiðendur