Hjaltadalur

Hjaltadalur er dalur í austanverðum Skagafirði og tilheyrði áður Hólahreppi. Hann er að mestu luktur 1000–1200 m háum fjöllum og inn í þau skerast ýmsir afdalir. Hjaltadalsá rennur um dalinn og á upptök í Hjaltadalsjökli í dalbotninum. Í hana falla ýmsar þverár og lækir.

Hjaltadalur heitir eftir landnámsmanninum Hjalta Þórðarsyni skálps. Í Landnámu segir:

Hjalti son Þórðar skálps kom til Íslands og nam Hjaltadal að ráði Kolbeins og bjó að Hofi; hans synir voru þeir Þorvaldur og Þórður, ágætir menn. 

Biskupssetrið og síðar skólasetrið Hólar í Hjaltadal er í miðjum dalnum og setur mikinn svip á hann. Fjallið fyrir ofan Hóla heitir Hólabyrða og er 1244 m hátt. Innsti bærinn í dalnum er Reykir. Þar er jarðhiti og þar er gömul laug sem nefnist Biskupslaug. Hún er nú upphlaðin. 

 Fornar þjóðleiðir úr Hjaltadal 
Af því að Hólar í Hjaltadal voru miðstöð kirkjuvalds og skólastarfs á Norðurlandi var tíðförult þangað. Helstu þjóðleiðir voru:
 Hríshálsvegur frá Hólum fram í Blönduhlíð og yfir í Hegranes.
 Hjaltadalsheiði til Hörgárdals í Eyjafirði, langur fjallvegur og seinfarinn en töluvert notaður fyrr á öldum.
 Héðinsskörð eða Héðinsskarð til Barkárdals í Eyjafirði.
 Hólamannavegur um Hólamannaskarð til Barkárdals í Eyjafirði.
 Heljardalsheiði til Svarfaðardals í Eyjafirði.
 Hákambar til Ólafsfjarðar.
 Út Hjaltadal að austan, að Kolkuósi, og út Óslandshlíð að Hofsósi eða Grafarósi.

 Bæir í Hjaltadal 
Allmargir bæir eru í Hjaltadal. Á síðari árum hefur myndast dálítið þorp á Hólum í kringum Hólaskóla.

Að austanverðu í dalnum eru:
 Neðri-Ás, fornt höfðingjasetur. Í Neðra-Ási var fyrsta kirkja á Íslandi reist.
 Efri-Ás
 Laufskálar, áður Brekkukot (og Grafarkot)
 Víðines, þar var Víðinesbardagi háður árið 1208.
 Hólar í Hjaltadal, biskupssetur og skólasetur
 Hof í Hjaltadal, landnámsjörð Hjalta Þórðarsonar.
Að vestanverðu í dalnum eru:
 Reykir í Hjaltadal
 Hvammur í Hjaltadal
 Hrafnhóll
 Hlíð í Hjaltadal, áður Hrappsstaðir
 Kálfsstaðir
 Kjarvalsstaðir í Hjaltadal
 Nautabú í Hjaltadal
 Ingveldarstaðir í Hjaltadal
 Skúfsstaðir
 Garðakot í Hjaltadal, áður Garðar

Allir þessir bæir voru í Hólahreppi, en eftirtaldir bæir í Viðvíkursveit geta sökum staðhátta talist til Hjaltadals:
 Hringver með nýbýlinu Dalsmynni.
 Viðvík, kirkjustaður, landnámsjörð Öndótts.

Heimildir

flokkur:Skagafjörður
flokkur:Dalir á Íslandi