Kornastærð

Kornastærð er mælikvarði, sem segir til um stærð einstakra setkorna í seti.

 Kornastærðarflokkun 
Stærð setkorna getur verið allt frá örfáum míkrómetrum upp í tugi metra en vegna stærðarbilsins notast flestir kornastærðaskalar við e-s konar lograkvarða. Algengast er að notast við svo kallaðan Udden-Wenworth-skala en í honum er hvert stærðargildi helmingi minna en það næsta á undan í röðinni. Skalinn nær frá < 1/256 mm til > 256 mm og spannar því alls 18 flokka. Þessum flokkum er skipt í fjóra aðalflokka sets, möl, sand, silt og leir. Eðja er stundum notað sameiginlega yfir bæði silt og leir. Annar vinsæll lograkvarði fyrir kornastærð er Krumbein-skali, sem er nokkurs konar útvíkkun á Udden-Wenworth-skalanum og notast við sömu flokka, en gefur kornastærðina upp í φ-gildum. Flokkun á setbergi notast við sömu skala og á hver flokkur sets sér sambærilegt heiti yfir setberg, sem búið er til úr seti af viðkomandi kornastærð.

 Yfirlitstafla 
 φ skali Þvermál (mm) Þvermál (µm) Setkornagerð Setberg < -8  > 256  > 256.000  Hnullungar Möl  Völuberg / Þursaberg -7 til -8  128 - 256  128.000 - 256.000 Hnullungamöl -6 til -7  64 - 128  64.000 - 128.000 -5 til -6  32 - 64  32.000 - 64.000  Mjög gróf -4 til -5  16 - 32  16.000 - 32.000  Gróf -3 til -4  8 - 16  8.000 - 16.000  Meðal -2 til -3  4 - 8  4.000 - 8.000  Fín -1 til -2  2 - 4  2.000 - 4.000  Mjög fín 0 til -1  1 - 2  1.000 - 2.000  Mjög grófur Sandur Sandsteinn 1 til 0  1/2 - 1  500 - 1.000  Grófur 2 til 1  1/4 - 1/2  250 - 500  Meðal 3 til 2  1/8 - 1/4  125 - 250  Fínn 4 til 3  1/16 - 1/8  62,5 - 125  Mjög fínn 5 til 4  1/32 - 1/16  31,3 – 62,5  Gróft Silt Siltsteinn 6 til 5  1/64 - 1/32  15,6 - 31,3  Meðal 7 til 6  1/128 - 1/64  7,8 - 15,6  Fínt 8 til 7  1/256 - 1/128  3,9 - 7,8  Mjög fínt > 8  < 1/256  < 3,9 Leir  Leirsteinn

 Mikilvægi kornastærðarmælinga 
Kornastærð getur gefið ýmsar vísbendingar um uppruna sets. Kornastærðardreifing sets, þ.e. hlutfall mismunandi kornastærða í seti, gefur til kynna flutningsaðila setsins þar sem roföflin hafa mismunandi burðargetu. Þannig ber vindur aðallega sand og smærri agnir á meðan vatnsföll geta borið stærri kornastærðir. Jöklar bera hins vegar með sér allar kornastærðir, allt frá leir upp í hnullunga. Auk flutningsmáta getur kornastærð gefið til kynna straumhraða þar sem flutningsgeta eykst í hlutfalli við straumhraða vatns og vinds. Kornastærð getur einnig gefið til kynna þroska sets, þ.e. fjarlægð þess frá upprunastað.

Flokkur:Jarðfræði
Flokkur:Setlagafræði