Moskítóflugur

Moskítóflugur eða stungumý (fræðiheiti: Culicidae) eru algeng ætt skordýra af ættbálki tvívængja sem lifa víða um heim. Til ættarinnar teljast um 3500 tegundir. Nafnið kemur úr spænsku, mosca „fluga“ með smækkunarendingunni -ito og merkir því „smáfluga“. Moskítóflugur hafa grannan liðskiptan búk, eitt vængjapar, sex langar og grannar lappir, og mjög ílanga munnlimi sem þær nota til að stinga og sjúga með. Allar moskítóflugur nærast á blómasafa, en kvendýr margra tegunda hafa sérhæft sig í að sjúga blóð. Tegundafjölbreytni moskítóflugna kom til á krítartímabilinu. Þróunarlíffræðingar hafa lýst moskítóflugum sem örrándýrum sem lifa sníkjulífi á stærri dýrum með því að sjúga úr þeim blóð án þess að drepa þau. Snýkjudýrafræðingar líta hins vegar á moskítóflugur sem smitbera sem flytja frumdýr, bakteríur og veirur milli hýsla. 

Lífsferill moskítóflugna hefst með því að kvendýrið verpir frjóvguðum eggjum í stillt vatn. Úr eggjunum klekjast svo lirfur sem myndbreytast í púpur. Bæði lirfur og púpur þurfa loft úr andrúmsloftinu. Þær sækja það með röri sem þær stinga upp úr vatnsyfirborðinu. Lirfur moskítóflugna eru mikilvæg fæða fyrir mörg vatnadýr, eins og gyðlur drekaflugna, fiska og suma fugla. Púpan þroskast svo í fullorðna flugu sem skríður upp úr hamnum upp á yfirborð vatnsins. Allt ferlið getur tekið frá nokkrum dögum upp í mánuð. Karldýrin sverma í ljósaskiptunum og makast við kvendýr sem fljúga inn í sverminn. Hjá þeim tegundum sem sjúga blóð, finnur kvendýrið hýsil og sýgur úr honum blóð. Hún hvílist svo í 2-3 daga til að melta blóðið og gefa eggjunum færi á að þroskast áður en hún verpir. Moskítóflugur nýta sér blóð úr mörgum tegundum hryggdýra og sumum hryggleysingjum, aðallega öðrum liðdýrum.

Munnvatn moskítóflugna berst í hýsilinn þegar hún sýgur blóð og getur valdið útbrotum með kláða. Moskítóflugan getur fengið í sig sýkla sem hún flytur svo til næsta hýsils sem hún sýgur úr blóð. Meðal sjúkdóma sem moskítóflugur bera eru malaría, þráðormasýki, mýgulusótt og beinbrunasótt. Helstu tegundir sem bera sýkla milli manna, eru Anopheles gambiae sem getur borið malaríu í hitabeltinu, og Aedes aegypti sem hefur dreifst víða um heim og getur borið mýgulusótt.

Moskítóflugur er að finna nánast um allan heim, þótt flestar tegundir lifi í hitabeltinu og á hlýtempruðum svæðum. Moskítóflugur er til dæmis að finna á Grænlandi, í Norður-Noregi og Skotlandi. Moskítóflugur hafa ekki lifað af á Íslandi, þótt flækingar hafi oft fundist. Hugsanlega er umhleypingum í veðri um að kenna. Sumir telja þó að landnám moskítóflugna á Íslandi sé aðeins tímaspursmál. Önnur lönd þar sem engar moskítóflugur er að finna eru Færeyjar, Tristan da Cunha, Falklandseyjar og Suðurskautslandið.

 Neðanmálsgreinar 

 Tenglar 
 Journal of the European Mosquito Control Association