Norðursamíska

Norðursamíska (norðursamíska: davvisámegiella, sámegiella, davvi) er finnsk-úgrískt tungumál sem er talað í Samalandi sem liggur í norður Noregi, Svíþjóð, og Finnlandi.  Guttorm, Iŋgá. Davvin 1-4. Stockholm: Brevskolan och Utbildningsradion, 1984. Flestir samenar eiga norðursamísku að móðurmáli og er oft notað í samískt alþingi (Sámediggi).

 Stafróf 
 A a Á á B b C c Č č D d Đ đ E e F f G g H h I i J j K k L l M m  N n Ŋ ŋ O o P p R r S s Š š T t Ŧ ŧ U u V v Z z Ž ž

 Málnotkun 
 Orðasambönd 
 Davvisámegiella  Íslenska  Bures  Halló Buorre iđit  Góðan daginn (í morgunni) Buorre beaivi Góðan daginn Buorre eahket  Góða kvöldið Buorre idja Góða nótt Mana dearvan  Bless (ef talandi er að vera kyrr) Báze dearvan  Bless (ef talandi er að fara) Mii du namma lea?  Hvað heitirðu? Mu namma lea Iŋgá  Ég heiti Inga Mot manná?  Hvað segirðu gott? Bures dat manná, giitu, na ieš? Ég segi bara fínt, takk, en þú? Olu giitu  Þakka þér kærlega fyrir Hálat go don ...  Talarðu ...   sámegiela? (akkusatiiva)    samísku? (þolfalli)   islánddagiela?    íslensku?   eaŋgalasgiela?    ensku?   dárogiela?    norsku?   ruoŧagiela?    sænsku?   suomagiela?    finnsku?   ruoššagiela?    rússnesku?   dánskkagiela?    dönsku?   fearagiela?    færeysku?   duiskkagiela?    þýsku?   ránskkagiela?   frönsku?   spánskagiela?    spænsku?   itáliagiela?    ítölsku? Juo  Já Juo, mun hálan sámegiela  Já, ég tala samísku Ándagassii, mun in hála sámegiela  Því míður en ég tala ekki samísku Gii don leat?  Hver ert þú? Mun lean ...  Ég er ... Gos don orut?  Hvar býrðu? Mun orun Reykjavíkis  Ég bý í Reykjavík Mii dat lea?  Hvað er það? Mun in dieđe  Ég veit það ekki Mun in ádde  Ég skil ekki? Maid don?  Hvað ertu að gera? Borgguhatgo don? Reykirðu? Gos lea ...  Hvar er ... Ipmil  Guð

 Málfræði 

 Föll 
Það eru 7 föll í norðursamísku, þó eru þolfall og eignarfall sama fall núna. Nefnifall, þolfall, og eignarfall virka sama eins og á íslensku. En þegar maður notar töluorð, þá nafnorðið tekur þolfall í eintali. (T.d. 2 beatnaga = "2 hund" = 2 hundar). Staðarfall getur þýtt "frá e-h" eða "í e-h" og er notað líka til að segja "að eiga, að hafa" í norðursamísku. (T.d. mus lea = "í mér er" = ég hef). Íferðarfall er notað þegar mann langar að segja "til e-hs". (T.d. mun ferten Supmii = ég ferðast til Finnlands). Til að segja "með e-h" í norðursamísku, samvistarfall er notað. (T.d. mun bargan bohccuiguin = ég er að vinna með hreindýrum). Og síðasta fallið í norðursamísku er verufall sem er sjaldan notað en þýðir að eitthvað eða einhver er í tímabúndu ástandi. 

 DæmiÞýðingNefnifall (nominatiiva)  beana  hundurÞolfall (akkusatiiva)  beatnaga  hund, hundsEignarfall (genetiiva)  beatnaga  hund, hundsStaðarfall (lokatiiva)  beatnagis  frá hundi, í hundi, hjá hundiÍferðarfall (illatiiva)  beatnagii  til hundsSamvistarfall (komitatiiva)  beatnagiin  með hundiVerufall (essiiva)  beanan  tímabundinn hundur, eins og hundur

 Fornöfn 
Eitthvað sem er einstætt í norðursamísku er tvötalið. Á íslensku höfum við bara eintal og fleirital, eins og í flestum evrópeskum tungumálum. En í norðursamísku er það önnur leið til að segja "við tvö, þau tvö, tveir hundar, o.s.frv.". Þessi listi er  fornöfn í nefnifalli.

 NorðursamískaÍslenskaFyrsta persóna (eintal)  mun  ég Önnur persóna (eintal)  don  þúÞriðja persóna (eintal)  son  hann, húnFyrsta persóna (tvötal)  moai  við tvöÖnnur persóna (tvötal)  doai  þið tvöÞriðja persóna (tvötal)  soai  þau tvöFyrsta persóna (fleirital)  mii  viðÖnnur persóna (fleirital)  dii  þiðÞriðja persóna (fleirital)  sii  þeir, þær, þau 

Og þessi listi er fallbeygingar af fornöfnum í norðursamísku.

 Nefnifall (nominatiiva)  mun  don  son  moai  doai  soai  mii  dii  siiÞolfall (akkusatiiva)  mu  du  su  munno  dudno  sudno  min  din  sinEignarfall (genetiiva)  mu  du  su  munno  dudno  sudno  min  din  sinStaðarfall (lokatiiva)  mus  dus  sus  munnos  dudnos  sudnos  mis  dis  sisÍferðarfall (illatiiva)  munnje  dutnje  sutnje  munnuide  dudnuide  sudnuide  midjiide  didjiide  sidjiideSamvistarfall (komitatiiva)  muinna  duinna  suinna  munnuin  dudnuin  sudnuin  minguin  dinguin  singuinVerufall (essiiva)  munin  dunin  sunin  munnon  dudnon  sudnon  minin  dinin  sinin

 Sjá einnig 
 Kildinsamíska
 Samíska
 Samaland

 Heimildir 

 Tenglar 
 Norðursamíska álitsgerðin (á ensku)
 Gulahalan námskeið í norðursamísku (á sænsku)
 Ensk-samísk-ensk orðabók 

Flokkur:Finnsk-úgrísk tungumál
Flokkur:Samísk tungumál