Þjóðhagsstofnun

Þjóðhagsstofnun var ríkisstofnun sem var komið á fót árið 1974 og kom í stað hagrannsóknadeildar Framkvæmdastofnunar ríkisins og tók við öllum verkefnum hennar. Þjóðhagsstofnun hættir starfsemi; grein í Morgunblaðinu 2002 Hún heyrði undir forsætisráðherra og „átti að fylgjast með árferði og afkomu þjóðarbúsins, vinna að hagrannsóknum og vera ríkisstjórn og Alþingi til ráðuneytis í efnahagsmálum“. Meðal verkefna hennar var að færa þjóðhagsreikninga, semja þjóðhagsspár og áætlanir og semja yfirlitsskýrslur um þróun þjóðarbúskapsins og horfur í þeim efnum. Þjóðhagsstofnun; hluti af grein í Frjálsri verslun 1974 Hún spáði því m.a. fyrir um hagvöxt og verðbólgu, gerði úttekt á stöðu atvinnuveganna o.s.frv. Annaðist auk þess hagfræðilegar athuganir og skýrslugerð um efnahagsmál fyrir ríkisstjórnina og lét alþingismönnum og nefndum Alþingis í té upplýsingar og skýrslur um efnahagsmál og einnig aðilum vinnumarkaðarins eftir því sem um samdist. Þjóðhagsstofnun var lögð niður árið 2002 í stjórnartíð Davíðs Oddsonar, sem þá var forsætisráðherra.  

 Þjóðhagsstofnun lögð niður 
Árið 1988, þegar Þorsteinn Pálsson var forsætisráðherra, voru uppi hugmyndir um að leggja Þjóðhagsstofnun niður og láta Hagstofuna sjá um þann hluta starfseminnar sem sneri að upplýsingasöfnun. Þetta kom til eftir að Þorsteinn varð fyrir ákveðnum vonbrigðum með Þórð Friðjónsson, forstjóra stonunarinnar. Mikill atgervisflótti hafði verið úr stofnunni, að sögn vegna óánægju með Þórð, en nýtt fólk hafði komið í staðinn en deildar meiningar voru um hæfni þess, helst vegna ónógrar þjálfunar. Auk þess var uppi orðrómur um það úr öðrum áttum að menn vissu aldrei hvort spár stofnunarinnar væru hlutlausar eða háðar vilja ríkisstjórnarinnar. Sagt var að þetta hafði drepið mikilvægi stofnunarinnar á dreif. Hugmyndin um að leggja niður Þjóðhagsstofnun Eyjólfur Konráð á villigötum; grein í Alþýðublaðinu 1987 Asi út af öngvu; grein í Morgunblaðinu 1987 eða sameina hana Hagstofunni voru þó ekki nýjar af nálinni. Hugmyndir um að leggja Þjóðhagsstofnun niður; grein í DV 1988  Sama ár var unnið að úttekt á stöðu atvinnu- og efnahagsmálum í Byggðastofnun, Þjóðhagsstofnun og í Seðlabankanum til handa forsætisráðherra vegna efnahagsástandsins, og Þorsteinn Pálsson sagði í vitali við Alþýðublaðið að...

Þetta er nauðsynlegt til að meta þær breytingar sem eru að verða í þjóðarbúskapnum og menn verða að gera sér grein fyrir því að þær eru alvarlegar. Ef kaupmáttur útflutningsteknanna heldur áfram að hrapa og við drögum ekki saman eyðsluna þá myndast hér viðskiptahalli og erlend skuldasöfnun sem ekki verður unað við. Verðum að horfast í augu við gjörbreyttar aðstæður; grein í Alþýðublaðinu 1988

Davíð Oddson var strax þeirrar skoðunar í kringum aldamótin 2000 að hagfræðingar Þjóðhagsstofnunar gengu of langt í svartsýni í spám sínum. Vinsælasta ráðið; grein í Morgunblaðinu 2000 Árið 2001 hélt hann því fram að stofnunin áttaði sig ekki á því að verðbólguspár hennar væru ekki nákvæmnisvísindi, eins og hann orðaði það, en var þeim sammála að öðru leyti. Fyrst og fremst verðbólguskot; grein í Morgunblaðinu 2001 Í apríl árið 2002 lagði ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknar fram frumvarp um að Þjóðhagsstofnun skyldi lögð niður. Við umræður frumvarpsins sagði Össur Skarphéðinsson, þáverandi formaður Samfylkingarinnar, að frumvarpið væri ekkert annað en hrein hefndaraðgerð vegna þess að Davíð Oddssyni hefði ekki hugnast þær spár sem Þjóðhagsstofnun hafði lagt fram, hefndaraðgerð sem kosta myndi íslenska ríkið á bilinu 50 til 100 miljónir króna. Steingrímur J. Sigfússon, formaður Vinstri græna, sagði að engin efnahagsleg rök mæltu með frumvarpinu og Sverrir Hermannsson, þáverandi formaður Frjálslynda flokksins, sagði m.a. að með því að færa verkefni Þjóðhagsstofnunar til fjármálaráðuneytisins og Seðlabanka Íslands væri greinilega verið að færa þau nær valdhöfunum; ríkisvaldinu sjálfu. Stjórnarandstæðingar andvígir frumvarpinu; grein í Morgunblaðinu 2002
Í sama mánuði skrifaði Katrín Ólafsdóttir, hagfræðingur á Þjóðhagsstofnun, grein í Morgunblaðið og sagði að ef „stofnunin verði lögð niður verður ekki til sjálfstæð stofnun sem fjallar um efnahagsmál. Samkvæmt frumvarpi því sem lagt hefur verið fram í ríkisstjórn verður gerð efnahagsspáa færð til fjármálaráðuneytis og gæti því ekki talist óháð.“ Hvers vegna Þjóðhagsstofnun?; grein í Morgunblaðinu 2002 Geir H. Haarde, þáverandi fjármálaráðherra, sagði við umræður frumvarpsins að menn teldu sig ekki aðeins sjá „langtímasparnað, ekki bara hagræðingu til lengri tíma, heldur einnig betri nýtingu á starfsfólki, mannafla og öðru sem þarna tilheyrir og bætta verkaskiptingu. Það hefur t.d. alltaf verið mikið álitaefni hvort gerð þjóðhagsreikninganna ætti að vera hjá þessari stofnun eða hvort hún ætti að vera á Hagstofunni.“  Frumvarpið var samþykkt þann 29. apríl árið 2002. 33 þingmenn sögðu já, 22 nei, 8 voru fjarstaddir. Atkvæðagreiðslur; af Alþingi.is

 Forstjórar Þjóðhagsstofnunarinnar
 Jón Sigurðsson 
 Ólafur Davíðsson
 Þórður Friðjónsson

 Eitt og annað 
 Árið 1987 flutti Þjóðhagsstofnun af Rauðarárstíg 25 í nýja Seðlabankahúsið, Kalkofnsvegi 1. Tilkynning; birtist í Morgunblaðinu 1987
 Í tímaritinu Frjálsri verslun var spurt árið 1989 í kjölfar gjaldþrotahrinu einstaklinga og fyrirtækja: „Gegnst Þjóðhagsstofnun fyrir spám um framvindu efnahagsmála, sem eru byggðar á óskhyggju ráðamanna á hverjum tíma en ekki köldu, hagfræðilegu mati?“ Mistök á mistök ofan; grein í Frjálsri verslun 1989 Sama ár er samt þjóðhagsspá stofnunarinnar mjög svört. Meira atvinnuleysi - minnkandi kaupmáttur; grein í Alþýðublaðinu 1989

 Tilvísanir 

 Tenglar 
 Þjóðhagsstofnun hættir starfsemi; grein í Morgunblaðinu 2002
 Úttekt á efnahagsspám Þjóðhagsstofnunar fyrir árin 1981-2002; af Ru.is
 Hvers vegna Þjóðhagsstofnun?; grein af ru.is
 Þjóðhagsstofnun; af 2stjr.is
 Þjóðhagsstofnun o.fl. 709. mál lagafrumvarp Lög nr. 51/2002, 127. löggjafarþingi; af Alþingi.is
 Ekki sérlega vel undirbúið þingmál; grein í Morgunblaðinu 1987
 Hvernig stóðust spárnar?; grein í DV 1989
 Af hverju var Þjóðhagsstofnun lögð niður?
 Seðlabankastjóri vill ekki endurreisa Þjóðhagsstofnun; af Vísi.is 11.09.2008

Flokkur:Efnahagur Íslands
Flokkur:Íslenskar ríkisstofnanir