Boðháttur

Boðháttur  er einn af mörgum háttum sagna sem gefur til kynna skipun, bann eða boð.

 Í íslensku 
Í íslensku er boðhátturinn alltaf í annarri persónu og stendur alltaf fremst í setningu. Tvær leiðir eru til að mynda boðhátt í íslensku: stýfður boðháttur og viðskeyttur boðháttur. 

 Stýfður boðháttur 
Fyrsta leiðin er að finna stofn sagnorða (sem er gert með því að taka nafnháttinn (að hoppa, að elska) og fjarlægja endinguna -a nema þetta sé veik sögn sem endar á -aði í þátíð eins og skrifa) og kallast þetta stýfður boðháttur og er hann í annarri persónu eintölu. 

 Dæmi 
 Tak sæng þína og gakk!
 Les þú þessar bækur drengur!
 Vinn núna verk þín!
 Hlæ þú ekki að mér stúlka!

 Viðskeyttur boðháttur 
Viðskeyttur boðháttur er þegar fornafni (þú eða þið) er skeytt aftan á stofn sagnar og tekur breytingum í samræmi við grannhljóð. Boðháttur annarrar persónu fleirtölu hefur sama form og framsöguháttur nútíðar. Persónufornafninu þið er ýmist sleppt eða haft á eftir boðhættinum. 

Dæmi: Farið (þið) út! (Samanber „Þið farið út“ þar sem sögnin er í framsöguhætti.)

Hægt er að mynda boðhátt af sögninni að vinna (stýfður vinnhttp://www.lexis.hi.is/beygingarlysing/so/sb/vinna.html, viðskeyttur fleirtölu vinnið) en hann er sjaldan notaður.http://www.visindavefur.is/svar.asp?id=2303 Þannig er unnt að mynda boðhátt af sögninni að vinna, en hins vegar er hann sjaldan notaður.

 Dæmi 
 elska (stýfður) + þið (fornafn) → elskið
 Elskið friðinn börnin góð.
 flyt (stýfður) + þú (fornafn) → flyttu
 Flyttu allt draslið út.
 lem (stýfður) + þú (fornafn) → lemdu
 Lemdu ekki bróður þinn Elsa.
 keyr (stýfður) + þú (fornafn) → keyrðu
 Keyrðu mig út í búð.

 Boðháttur í öðrum tungumálum 
 Í ensku 
Í ensku hafa boðháttur („Jump!“ (hoppaðu)) og nafnháttur (to jump (að hoppa)) sama form.
Dæmi: 
 „Paul, do your homework now!“ (enska)
 „Páll, sinntu heimanáminu þínu núna!“ (íslenska)
 „Go to Stella's place and get some sugar.“ (enska)
 „Farðu heim til Stellu og náðu í sykur.“ (íslenska)

Boðháttur fyrstu persónu fleirtölu (us, „við“) er gefinn til kynna með orðasambandinu let's (bókstaflega lof okkur en samsvarar frekar við skulum).
Dæmi:
 „Let's go.“ sem er stytting á „Let us go.“ (enska)
 „Förum.“ (íslenska)

 Í latínu 
Í latínu er boðháttur notaður.
Dæmi:
 „Festina! Cibus defrigescet.“
 (á íslensku: Flýttu þér. Maturinn mun kólna.)
 „Cave canem!“
 (á íslensku: Varastu hundinn!)
 „Vade retro me!“
 (á íslensku: Farðu/Vík [burt] frá mér!)

Þegar boðháttur í latínu er settur í fleirtölu bætist oftast -te við boðháttinn í fleirtölu.
 „I adverso flumine.“
 (á íslensku: Gakktu [á] móti strauminum.)
 „Ite adverso flumine.“
 (á íslensku: Gangið [á] móti strauminum.)
 „Plaudite, amici, comedia finita est.“
 (á íslensku: Klappið, vinir, því gamanleiknum er lokið.)

 Heimildir 

 Tenglar 
 Umfjöllun um viðtengingarháttinn á Málfræðivef Eyþórs. 






Flokkur:Málfræði
Flokkur:Sagnorð