Samtenging

Samtenging  er óbeygjanlegt smáorðHugtakaskýringar - Málfræði sem tengir saman einstök orð, orðasambönd (t.d. hnífur og skeið, þetta er hnífur en hitt er skeið) eða setningar.Hugtakaskýringar - Málfræði Samtengingar eru ýmist eitt orð (einyrtar samtengingar) eða fleiri (fleiryrtar eða fleygaðar samtengingar) t.d. og - eða, svo - að, af því að, hvorki - né o.s.frv.

Dæmi um einyrtar samtengingar eru t.d.:
 Hann er hávaxinn og klár.
 Við getum fengið pizzu eða pasta.
Og dæmi um fleiryrtar samtengingar eru:
 Þetta er hvorki skemmtilegt né fróðlegt.
 Ef þér fannst þetta skemmtilegt þá getum við farið aftur.
 Við getum annaðhvort farið í sund eða í keilu.

 Flokkanir 
Samtengingar skiptast í tvo aðalflokka eftir setningarhlutverkum, aðaltengingar og aukatengingar.

 Aðaltengingar 
Aðaltengingar tengja saman einstök orð eða setningarliði, tvær hliðstæðar aðalsetningar eða tvær eða fleiri aukasetningar. Aðaltengingar annaðhvort tengja saman tvær aðalsetningar (aðalsetning + aðaltenging + aðalsetning) eða tengja saman samhliða aukasetningar (aðalsetning + aukatenging + aukasetning + aðaltenging + aukasetning). Aðaltengingar geta einnig tengt saman liði innan setningar:

Formið „aðalsetning + aðaltenging + aðalsetning“:
Ég hélt þessu fram (aðals.) enda (aðalt.) er þetta rétt. (aðals.)
Ég sagði þetta (aðals.) enda (aðalt.) er ég málglaður. (aðals.)
Allir sátu (aðals.) og (aðalt.) hlustuðu á útvarpið. (aðals.)
Formið „aðalsetning + aukatenging + aukasetning + aðaltenging + aukasetning“:
 Ég sá (aðals.) að (aukat.) hún reiddist (aukas.) og (aðalt.) að hún sagði ekki orð. (aukas.)

Dæmi
Lára keypti húsið og Palli gerði við þakið á því.
Ertu slæmur í bakinu eða gengurðu bara svona undarlega? 
Þetta er bragðgott enda er þetta íslenskt sveitaskyr.
Jökull spilar ekki á fiðlu heldur spilar hann á píanó.

 Aukatengingar 
Aukatengingar eru margir flokkar samtenginga sem standa fremst í aukasetningu eins og að í setningunni ‚hún sagði að hún hefði misst af bílnum‘. Aukatengingar eru notaðar til að tengja aukasetningar við aðrar setningar. Þær standa alltaf fremst í setningu.http://wayback.vefsafn.is/wayback/20041103014424/www.ma.is/ismal/malfraedi/obeygdord/default.htm

Mörg orð geta eftir stöðu sinni og merkingu tilheyrt samtengingum eða öðrum orðflokkum. Til dæmis eru orðin þegar, og, síðan ýmist samtengingar eða atviksorð; þegar er atviksorð þegar það merkir undireins, strax en annars samtenging; og er atviksorð þegar það merkir líka, einnig en annars samtenging; síðan er samtenging þegar hægt er að setja eftir að í þess stað (t.d. margt hefur gerst síðan við hittumst) enn annars er það atvikorð og má þá setja eftir það í stað þess (t.d. ég hef ekki séð hann síðan). 

Aukatengingar skiptast í tvo flokka: falltengingar og atvikstengingar og fer skiptingin eftir því hvort þær séu notaðar til að tengja fallsetningar eða atvikssetningar saman. 

Falltengingar
Skýringartenging
 ‚að‘
 Dæmi: Hann sagði að ég væri asni.
 Spurnartenging
 hvort‘, ‚hvort...eða‘, ‚hvort...heldur‘
 Dæmi: Amma spurði hvort ég vildi kleinu. 
 Dæmi: Sigga vissi ekki hvort hún ætti að syngja þjóðsönginn eða vögguvísuna.

Atvikstengingar
Tíðartenging
 þegar, áður en, (á) meðan, eftir að, er, sem, frá því að, frá því er, fyrr en, jafnskjótt og, jafnskjótt sem, óðar en, síðan, undireins og, strax og, um leið og, þangað til að, þar til er, þá er, til þess er, þar til að, uns
Dæmi: Þær hlógu þegar við duttum.
Dæmi: Ég hef verið hér síðan ég man eftir mér.
Skilyrðistenging
 ef, nema, svo framarlega sem
Dæmi: Þú fellur á prófinu ef þú nennir ekki að læra.
Þú verður ekki ríkur nema þú sért duglegur.
Orsakartenging (hafa allar nákvæmlega sömu merkingu)
 af því að, því að, þar eð, þar sem, fyrir því að, með því að, úr því að, sökum þess að, sakir þess að, vegna þess að, fyrst
Dæmi: Ég sagði þér þetta úr því að þú spurðir.
Dæmi: Ég sagði þér þetta af því að þú spurðir.
Dæmi: Ég sagði þér þetta vegna þess að þú spurðir.
Dæmi: Ég sagði þér þetta fyrst þú spurðir.
Afleiðingartenging
 svo að (í merkingunni ‚svo að því leiðir að...‘), að
Dæmi: Veðrið var slæmt svo að hún komst ekki.
Dæmi: Veðrið var svo slæmt að hún komst ekki.
Viðurkenningartenging
 þó að, þótt, enda þótt, jafnvel þótt, þrátt fyrir (það) að
 Dæmi: Ég kaupi hestinn þó að hann sé haltur.
Dæmi: Ég kaupi hestinn þótt hann sé haltur.
Tilgangstenging
 til þess að, til að, svo að, í merkingunni 'í þeim tilgangi að'
Dæmi: Færðu þig til þess að ég sjái sjónvarpið.
Dæmi: Færðu þig til að ég sjái sjónvarpið.
Dæmi: Færðu þig svo að ég sjái sjónvarpið.
Samanburðartenging
 eins og, sem, svo sem, heldur en, og, en, því - (sem) - því, því - (sem) - þeim mun
Tilvísunartenging
sem, þar sem, þar er, þangað sem, þangað er, þaðan sem, þaðan er, hvert sem, hvert er, hvar sem, hvaðan sem, hvaðan er, hvernig sem, hvenær sem (einnig flestar samsettar tengingar með tilvísunarfornöfnunum ‚sem‘ og ‚er‘; sem eru að sumra mati eiginlega tengiorð). 
Dæmi: Þetta er maðurinn sem ég kynntist í Danmörku.
Dæmi: Hann reyndi að selja málverkin hvar sem hann kom.

 Setningafræði 
Tengiliður  er hugtak í setningarfræði. Tengiliður er sérhver samtenging. 

Aukatenging og það sem henni fylgir er stundum nefnd tengiliður.

Orðið tengiliður er stundum einnig notað um hvers konar samtengingar þegar greint er í setningarliði (setningarhluta)

 Dæmi 
 Jón og Gunna voru úti á túni þegar það byrjaði að rigna. 
 Flestir lásu og unnu verkefnin enda gekk þeim vel.
 Einhver spurði hvort þú værir heima.

 Heimildir 



 Tilvísanir 

Flokkur:Orðflokkar