Alþýðusamband Íslands

Alþýðusamband Íslands (ASÍ) er heildarsamtök íslenskra stéttarfélaga, stofnað 12. mars 1916. Í dag eru meðlimir þess um það bil 108.000, u.þ.b. helmingur starfandi vinnuafls. Félagsmenn eru hvort tveggja starfandi á almennum vinnumarkaði og hjá hinu opinbera. Á heimasíðu ASÍ segir að „verkalýðshreyfingin hafi að verulegu leyti byggt upp það velferðarkerfi sem við njótum góðs af í dag, samstaðan og fjöldinn gerir henni kleift að hafa pólitísk áhrif og móta þjóðfélagið að þörfum fólksins. ASÍ gerir kröfu um úrbætur, völd og áhrif fyrir hönd félaga sinna, en úrslitavaldið þegar mest á reynir, til dæmis við gerð kjarasamninga eða verkfallsboðun, er ætíð í höndum fólksins í stéttarfélögunum.“

Saga
Upp úr aldamótunum 1900, eftir því sem fleira fólk flutti á mölina og Reykjavík þandist út og stækkaði tóku menn eftir því að hyggilegt væri að stofna félög til þess að gæta hagsmuna vinnandi fólks. Þegar fyrri heimsstyrjöldin skall á kom lægð í íslenskt efnahagslíf og þótti þá nauðsynlegt að tengja starfsemi nokkurra verkalýðsfélaga í einu heildarsambandi. Þann 12. mars 1916 var Alþýðusamband Íslands stofnað af sjö félögum á fundi í Báruhúsinu, þau félög voru;
Verkamannafélagið Dagsbrún
Hásetafélagið
Verkakvennafélagið
Prentarafélagið
Bókbindarafélagið
Verkamannafélagið Hlíf
Hásetafélag Hafnarfjarðar

Stofnmeðlimir voru um 1500 manns, um fjórðungur voru konur en þær höfðu aðeins ári fyrr hlotið kosningarétt, sem var þó takmarkaður. Samhliða stofnun ASÍ var Alþýðuflokkurinn, sem var stjórnmálaarmur þess, einnig stofnaður. Á stofnþinginu var Ottó N. Þorláksson kosinn forseti sambandsins, varaforseti varð Ólafur Friðriksson og Jón Baldvinsson ritari. Gegndu þeir þessum embættum þar til haldið var fyrsta reglulega þing ASÍ síðar sama ár. Þá tók Jón Baldvinsson við sem forseti og Jónas Jónsson frá Hriflu tók við embætti ritara.

Árið 1940 var Alþýðuflokkurinn aðskilinn frá ASÍ svo að verkalýðsfélagið gæti höfðað til allra vinnandi stétta óháð stjórnmálaskoðunum þess. Þó sneri ASÍ aftur á braut stjórnmálanna 1955 þegar ákveðið var á stjórnarfundi að stofna á ný stjórnmálaflokk, Alþýðubandalagið.

Listasafn ASÍ var stofnað 1961 í kjölfar þess að Ragnar í Smára, bókaútgefandi, gaf ASÍ listaverkasafn sitt.

Í kjölfar hlerunarmálsins svokallaða, sem komst upp haustið 2006, að tilteknir símar hefðu verið hleraðir af lögregluyfirvöldum á meðan á kalda stríðinu stóð, kom í ljós að sími skrifstofu ASÍ var hleraður að beiðni dómsmálaráðuneytisins í febrúar 1961.

Aðildarfélög
Aðildarfélög telja 64 talsins og er skipt niður í fimm landsambönd að sjö landsfélögum undanskildum.

Landsambönd
Félög með beina aðild

Landsamband íslenzkra verzlunarmanna
Rafiðnaðarsamband Íslands
Samiðn, samband iðnfélaga
Sjómannasamband Íslands
Starfsgreinasamband Íslands

MATVÍS, matvæla- og veitingafélag Íslands
Félag íslenkra hljómlistarmanna
Félag Leiðsögumanna
Flugfreyjufélag Íslands
Mjólkurfræðingafélag Íslands
VM, Félag vélstjóra og málmtækmanna
Félag bókagerðarmanna

Starfsemi
Miðstjórn ASÍ sér um daglegan rekstur, hún er kosin ár hvert á ársfundi ASÍ til tveggja ára í henni sitja 13 fulltrúar auk forseta og varaforseta. Annað hvert ár er forseti kosinn sérstaklega og sex meðstjórnendur, en hitt árið varaforseti og sjö meðstjórnendur. Núverandi forseti ASÍ er Finnbjörn A. Hermannsson.

Auk þess eru kosnir ellefu varamenn. Sex það árið sem forseti er kjörinn og fimm það árið sem varaforseti er kjörinn. 

Seturétt á ársfundi eiga samtals 290 ársfundarfulltrúar og er þeim sætum skipt milli landsambanda og landsfélaga í hlutfalli við fjölda félagsmanna þeirra. Þó er hverju aðildarfélagi tryggður a.m.k. einn fulltrúi.

Forsetar ASÍ frá upphafi

 Ottó N. Þorláksson 1916
 Jón Baldvinsson 1916-1938
 Stefán Jóhann Stefánsson 1938-1940
 Sigurjón Á. Ólafsson 1940-1942
 Guðgeir Jónsson 1942-1944
 Hermann Guðmundsson 1944-1948
 Helgi Hannesson 1948-1954
 Hannibal Valdimarsson 1954-1972
 Björn Jónsson 1972-1978

 Snorri Jónsson 1973-1974 & 1978-1980
 Ásmundur Stefánsson 1980-1992
 Benedikt Davíðsson 1992-1996
 Grétar Þorsteinsson 1996-2008
 Gylfi Arnbjörnsson 2008-2018
 Drífa Snædal 2018-2022
 Kristján Þórður Snæbjarnarson 2022-2023
 Finnbjörn A. Hermannsson 2023-

Tilvísanir

Heimild


Tenglar
 Heimasíða Alþýðusambands Íslands
 Klassísk rit jafnaðarsinna á Íslandi
 Sögulegt ASÍ-þing; grein í Morgunblaðinu 1968

Flokkur:Íslensk stéttarfélög

Flokkur:Verkalýðsbarátta