Landsvirkjun

Landsvirkjun er sameignarfélag í eigu íslenska ríkisins og er stærsti raforkuframleiðandi Íslands. Landsvirkjun rekur samtals 17 aflstöðvar og tvær vindmyllur á fimm starfssvæðum. Rafmagnið er selt annars vegar í heildsölu fyrir almennan markað og hins vegar beint til stóriðju.

 Saga 
Landsvirkjun var stofnuð af íslenska ríkinu og Reykjavíkurborg 1. júlí 1965. Þá féll í skaut Landsvirkjunar fyrirtækið Sogsvirkjun sem var helmingafélag ríkisins og Reykjavíkurborgar. Það fyrirtæki átti og rak aflstöðvarnar við Sogið: Ljósafossstöð, Steingrímsstöð og Írafossstöð. Fyrst um sinn beitti Landsvirkjun sér eingöngu á Suðvestur- og Vesturlandi. Fyrsta stórframkvæmd Landsvirkjunar var bygging Búrfellsvirkjunar sem lauk á árunum 1969-70. Þá byggði Landsvirkjun Sigölduvirkjun á árunum 1973-77. Árið 1977 hófust framkvæmdir við Hrauneyjafossvirkjun og var hún tilbúin 1981.

Árið 1983 keypti Akureyrarbær 5% eignarhlut í Landsvirkjun af Reykjavíkurborg. Við þau kaup rann fyrirtækið Laxárvirkjun inn í Landsvirkjun. Það var helmingafélag ríkisins og Akureyrarbæjar og því tilheyrðu þrjár litlar aflstöðvar í Laxá í Aðaldal og gufuaflstöð í Bjarnarflagi.

Árið 1984 réðist Landsvirkjun í framkvæmdir við Blönduvirkjun og hóf hún rekstur 1991. Árið 1997 hófust framkvæmdir við Sultartangavirkjun í Þjórsá og var hún fullbúin árið 2000. Árið 1999 var Vatnsfellsvirkjun byggð og lauk þeim framkvæmdum 2001. Landsvirkjun keypti Kröflustöð af RARIK árið 1986. 

Við gildistöku nýrra raforkulaga árið 2005 var flutningur raforkunnar aðgreindur frá framleiðslunni. Flutningssvið Landsvirkjunar var skilið frá Landsvirkjun og rann það inn í fyrirtækið Landsnet sem nú hefur umsjón með flutningkerfi raforkunnar á Íslandi.

Í nóvember 2006 samþykktu borgarstjórn Reykjavíkur og bæjarstjórn Akureyrar að selja hluti sína í Landsvirkjun. Lögum þar að lútandi var breytt í desember. Við það varð Landsvirkjun sameignarfyrirtæki í eigu ríkisins.

Byggingu Kárahnjúkavirkjunar norðan Vatnajökuls lauk haustið 2008 og hófst raforkuframleiðsla í aflstöð virkjunarinnar, Fljótsdalsstöð, í lok mars 2007.

Árið 2005 kom út bókin „Landsvirkjun 1965 - 2005, fyrirtækið og umhverfi þess“. Árið 2023 kom út bókin „Saga Landsvirkjunar - Orka í þágu þjóðar“.

 Starfsemin 
Landsvirkjun er orkufyrirtæki í eigu íslenska ríkisins og vinnur rafmagn úr vatnsafli, jarðvarma og vindi. Fyrirtækið vinnur 71% allrar raforku  á Íslandi.

 Stjórn 
Stjórn Landsvirkjunar er samkvæmt lögum um Landsvirkjun skipuð af fjármálaráðherra á aðalfundi fyrirtækisins sem haldinn skal fyrir lok aprílmánaðar ár hvert. Ber hún ábyrgð á fjármálum og rekstri Landsvirkjunar. Stjórn Landsvirkjunar ræður forstjóra sem veitir fyrirtækinu forstöðu. Stjórn og forstjóri fara með stjórn fyrirtækisins.

Í stjórn Landsvirkjunar sitja:

 Brynja Baldursdóttir (formaður), forstjóri Greiðslumiðlunar Íslands
 Berglind Ásgeirsdóttir (varaformaður), lögfræðingur
 Hörður Þórhallsson, rekstrarverkfræðingur
 Þórdís Ingadóttir, doktor í lögfræði
 Sigurður Magnús Garðarsson, doktor í umhverfis- og byggingarverkfræði

Forstjóri Landsvirkjunar er Hörður Arnarson. 

 Mannauður 
Fastráðið starfsfólk Landsvirkjunar er um 340 á starfsstöðvum víðs vegar um land.
Framkvæmdastjórar Landsvirkjunar eru eftirfarandi:

 Kristín Linda Árnadóttir, aðstoðarforstjóri
 Ásbjörg Kristinsdóttir, framkvæmdir
 Bjarni Pálsson, vindur og jarðvarmi
 Gunnar Guðni Tómasson, vatnsafl
 Jóna Bjarnadóttir, samfélag og umhverfi
 Rafnar Lárusson, fjármál og upplýsingatækni
 Ríkarður Ríkarðsson, viðskiptaþróun og nýsköpun
 Tinna Traustadóttir, sala og þjónusta

 Aflstöðvar 
Landsvirkjun starfrækir fjórtán vatnsaflsstöðvar, þrjár jarðvarmastöðvar og tvær vindmyllur á fimm starfssvæðum. Íslendingar vinna 99% allrar raforku með endurnýjanlegum orkugjöfum. Landsvirkjun vinnur þrjá fjórðu hluta þessarar orku úr vatnsafli og jarðvarma en árleg orkuvinnsla fyrirtækisins er um 14.700 GWst.

 Aflstöð Gangsett Orkugjafi Uppsett afl(MW) Orkuvinnsla (GWst/ár) Bjarnarflag 1969 Jarðvarmi 5 42 Blöndustöð 1991 Vatnsafl 150 815 Búðarhálsstöð 2014 Vatnsafl 95 600 Búrfellsstöð I 1972 Vatnsafl 270 1.885 Búrfellsstöð II 2018 Vatnsafl 100 850 Fljótsdalsstöð 2007 Vatnsafl 690 5.150Hafið2013Vindorka1,85 Hrauneyjafossstöð 1981 Vatnsafl 210 1.280 Írafossstöð 1953 Vatnsafl 48 315 Kröflustöð 1977 Jarðvarmi 60 465 Laxárstöð I 1939 Vatnsafl Tekin úr rekstri 2013 Laxárstöð II 1953 Vatnsafl 9 78 Laxárstöð III 1973 Vatnsafl 14 90 Ljósafossstöð 1937 Vatnsafl 15 105 Sigöldustöð 1978 Vatnsafl 150 930 Steingrímsstöð 1959 Vatnsafl 26 160 Sultartangastöð 1999 Vatnsafl 134 1.040 Vatnsfellsstöð 2001 Vatnsafl 90 450Þeistareykjastöð2017Jarðvarmi90740

 Rannsóknir og þróun 
Landsvirkjun stundar  rannsóknir á lífríki landsins, veðurfari, vatnafari, jöklum, jarðfræði og fleiru í samstarfi við  vísindamenn, háskóla, menntastofnanir og fyrirtæki, innan sem utan landsteina Íslands.

 Rammaáætlun 
Landsvirkjun er með virkjunarkosti til rannsókna víðs vegar um landið en kostirnir eru misjafnlega langt komnir í undirbúnings- og leyfisferli. Þingsályktunartillaga um vernd og nýtingu landsvæða (rammaáætlun) var samþykkt í janúar 2013 og flokkar hún virkjunarkosti í orkunýtingar-, bið- og verndarflokk á grundvelli laga um verndar- og orkunýtingaráætlun. Flokkunin tekur til alls 67 virkjunarkosta en þar af eru 16 í orkunýtingarflokki, 31 í biðflokki en 20 í verndarflokki.

 Þróunarverkefni 
Landsvirkjun hefur unnið að ýmsum þróunarverkefnum.

 Sæstrengur 
Í fjölda ára hafa verið uppi hugmyndir um lagningu sæstrengs milli íslenska raforkukerfisins og Skotlands. Á árunum 2009 til 2010 fóru fram athuganir á vegum Landsvirkjunar og Landsnets um hvort slíkt verkefni væri tæknilega framkvæmanlegt og arðbært. Talið er að ef ráðist verður í lagningu sæstrengs þá muni taka um það bil fimm ár að framleiða og leggja strenginn, reisa landsstöðvar, háspennulínur og fleira.

 Djúpborun 
Íslenska djúpborunarverkefnið er alþjóðlegt rannsóknarverkefni sem hefur það að markmiði að bora dýpra niður í jörðina en áður hefur verið gert og skila þannig allt að tíu sinnum meiri orku úr hverri holu en hefðbundnar aðferðir. Þegar hefur verið borað niður á kviku í um 2100 km dýpi en sú hola reyndist kvikuhola, ekki djúpborunarhola. Frá árinu 2010 hafa farið fram rannsóknir  til að reyna að finna leiðir til að nýta þessa orku.

 Vindmyllur 
Tvær vindmyllur voru settar upp á Hafinu (sem er sléttlendi ofan Búrfells) í desember 2012 í rannsóknarskyni. Vindmyllurnar eru hvor um sig 900 kW og samanlögð raforkuframleiðsla þeirra er 5,4 GWst/ári, sem nægir til að sjá 1.200 heimilum fyrir rafmagni. Turn vindmyllanna er 55 metra hár og hver spaði 22 metrar á lengd svo heildarhæð myllanna í efstu stöðu er 77 metrar. Safnað er upplýsingum um arðsemi og rekstur vindmyllanna við séríslenskar aðstæður, ísingu, skafrenning, ösku- og sandfok.

 Samfélagsábyrgð 
Landsvirkjun hefur sérstaka samfélagsábyrgðarstefnu og hefur frá árinu 2010 rekið sérstakan Samfélagssjóð.

 Umhverfi 
Landsvirkjun er með vottað umhverfisstjórnunarkerfi samkvæmt alþjóðastaðlinum ISO 14001 og hefur farið í gegnum ferli sem felur í sér stefnumótun á sviði umhverfismála og ítarlega skoðun á hvaða umhverfisáhrif starfsemi fyrirtækisins hefur.

 Gagnrýni 
Meðal margvíslegrar gagnrýni sem birst hefur á starfsemi Landsvirkjunar, einkum virkjanaframkvæmdirnar við Kárahnjúka, má telja bókina Draumalandið eftir Andra Snæ Magnason.

 Tengt efni 
 Orkustofnun
 Orkuveita Reykjavíkur
 RES Orkuskóli

 Tilvísanir 

 Tenglar 
 Heimasíða Landsvirkjunar
 Lög um Landsvirkjun
 Lög um breyting á lögum nr. 42/1983, um Landsvirkjun, með síðari breytingum
Landsvirkjun í fjölmiðlum
 „Hlutafélagarekstur er til skoðunar“; grein í Morgunblaðinu 1999
 „Hörður Arnarson ráðinn forstjóri Landsvirkjunar“; af Vísi.is 2009
 „Skuldir Landsvirkjunar nema 380 milljörðum“; af Vísi.is 28. okt. 2009
 „Stóriðja borgar fjórðung af því orkuverði sem heimili borga“; grein af Vísi.is 16. apr. 2010
 „Greiða 1,8 milljarð í arð til eiganda“; grein af Vísi.is 2012

Flokkur:Opinber fyrirtæki
Flokkur:Íslensk orkufyrirtæki