Mormónsbók

Frásögn Joseph Smith um uppruna Mormónsbókar

 Um bókina
Bókin er eitt elsta og þekktasta rit mormóna. Mormónar líta yfirleitt fyrst og fremst á textann sem heilaga ritningu (í flestum mormónasöfnuðum ásamt Biblíunni, Kenning og sáttmálar og Hin dýrmæta perla) og í öðru lagi sem sögulega heimild um samskipti Guðs við forna íbúa Ameríku. Flestir mormónar líta á bókina sem frásögn af sögulegum atburðum, þó að viðhorfin séu mismunandi eftir trúardeildum: sumar leggja áherslu á djúphygli og andlega dýpt frekar en bókstaflega atburðasögu, á meðan aðrar greinar líta á hana sem bæði bókstaflega sagnfræði og meginundirstöðu trúarinnar. 

Mormónsbók fjallar meðal annars um mikilvægar trúarlegar kennisettningar eins og syndafall Adams og Evu ( 2 Nephi 2), eðli kristinnar friðþægingar (  2 Nephi 9), heimsslitafræði, sjálfræði, vald prestdæmisins, endurlausn frá líkamlegum og andlegum dauða ( Alma 12), eðli og framkvæmd skírnar, ábyrgðaraldur, tilgang og iðkun altarissakramentis, persónulega opinberun, efnahagslegt réttlæti, mannlegt og persónulegt eðli Guðs, eðli anda og engla og skipulag kirkju síðari daga heilagra. Lykilatriði bókarinnar er þegar Jesús birtist í Ameríku stuttu eftir upprisuna.[Hardy] Það er skilgreining mormóna að Mormónsbók uppfylli fjölmarga spádóma Biblíunnar (meðal annars í Síðara Þessaloníkubréfi 2:1 – 12) með því að binda enda á alþjóðlegt fráhvarf frá kristni og marka endurreisn fagnaðarboðskaparins.

Bókin dregur nafn sitt af Mormóni, sem var næst síðasti bókaskrifarinn. Samkvæmt tímaröðinni sem lýst er í bókinni lifði hann á 4. öld e.Kr. Sem sögumaður í textanum kynnir Mormón sig sem ritstjóra. Hann vitnar í og umorðar aðra höfunda, og setur einnig inn heila texta eftir þá, bætir við athugasemdum og útskýringum og eigin frásögn. Sonur hans, Moróní, tók við  eftir andlát föðursins og var síðasti höfundur bókarinnar.

Mormónsbók skiptist í bækur — sem eru nefndar eftir þeim einstaklingum sem eru nefndir sem aðalhöfundar hverrar bókar — og í flestum útgáfum er hún skipt í kafla og vers. Enski texti Mormónsbókar þykir herma mjög stíl þeirrar Biblíuútgáfu sem nefnd er King James Bible frá 1611. Mormónsbók hefur verið þýdd að hluta eða að fullu á 112 tungumál árið 2022.

Innihald bókarinnar
Skipulag texta Mormónsbókar eru frásögur sagnamanna sem koma fram sem sem persónur í viðkomandi bók. Mörg atriði í textanum sýna meðvitaða sagnritun: hinir ýmsu sögumenn lýsa ferlinu við lestur, ritstjórn, ritun og skiptum á heimildum. Frásögnunum fylgja útleggingar sem eru fluttar af persónum úr viðkomandi texta. Þessar útleggingar eru dreifðar um texta bókarinnar og eru rétt rúmlega 40 prósent af Mormónsbók. Aðalsögumenn bókarinnar lýsa víða hverning þeir séu að skapa bókina, tilvísunum sem hafa verið sagðar „næstum póstmódernískum“ í sjálfsmeðvitund sinni. 

Yfirlit
Kaflar Mormónsbókar eru nefndar bækur, sem hver og ein er nefnd annað hvort eftir aðalsögumanni sínum eða áberandi persónu sem kemur fyrir í henni. Bókunum er skipt í kafla og vers. Bókin hefst með fyrstu bók Nefís  og endar með Moróníbók.

Bókunum er að mestu raðað eftir þeirri atburðaröð sem lýst er. Nokkrar undantekningar er frá þessu, þar á meðal bækurnar Orð Mormóns og Etersbók. Orð Mormóns inniheldur athugasemdir Mormóns um bókaskráninguna, en Etersbók er um fólk sem hafði komið til meginlands Ameríku fyrir þá fólksflutninga sem lýst er í fyrstu bók Nefí. Frá fyrstu bók Nefí til og með bók Omnís er textinn skrifaður í fyrstu persónu, og eins er um bækur Mormóns og Morónís. Allar aðrar bækur Mormónsbókar eru skrifaðar í þriðju persónu, og sagt að þær hafi verið settar saman og styttar af Mormóni.

Stiklur á innihaldi
Í byrjun Mormónsbókar er meðal annars sagt frá Lehí, sem spáði fyrir íbúum Jerúsalem áður en borgin féll í hendur Babýlon um 600 f.Kr. Eins og fram kemur í fyrstu Nefíbók fór hann frá Jerúsalem að skipun Guðs þegar yfirvöld Gyðinga höfnuðu forspá hans og sátu um lífi hans. Fjölskyldan flúði í langri ferð suðaustur meðfram Rauðahafsströndinni til Nahom í Jemen, og síðan austur, meðfram suðurjaðri Rub' al Khali eyðimörkinnar, og líklega niður að Dhofar-svæðinu í núverandi Óman, þar sem Nefí einn af sonunum, fékk fyrirmæli frá Guði um að smíða skip. Með því skipi ferðaðist fjölskyldan til Ameríku, en ekki er sagt nákvæmlega hvar þau komu að landi.

Eftir að Lehí lést, reis upp deila meðal sona hans um áframhaldandi forystu hópsins. Nefí tekur þá réttlátu með sér til að skapa samfélag sem hlýðir Guði og skilur eldri bræður sína, Laman og Lemúel, eftir. Þessi réttláti hópur kallar sig Nefíta, og hinn hópurinn, undir forystu hinna illu Lamans og Lemúels, er kallaðir Lamanítar. Vegna uppreisnar þeirra gegn Guði og boðorðum hans eru þeir fordæmdir, sem veldur því að húð þeirra dökknar.

Í 3. Nefí er að finna frásögn af komu Jesú Krists til Ameríku eftir upprisu frá dauðum, sem sagt er í bókinni að hafi varðveist í sögum menningarþjóða í Ameríku. Greint er frá því að Nefítar hafi fundið nokkrar gulltöflur frá enn eldri siðmenningu, Jaredítum, sem fórust í borgarastyrjöld, og samantekt á sögu þeirra er að finna í Etersbók.

Tvö hundruð ára tímabil friðar og farsældar fylgdi komu Jesú fyrir Nefíta, en eftir það sneri fjöldinn aftur á gamlar syndsamlegar brautir. Átök, spilling og stríð fylgdu í kjölfarið, en að þessu sinni leiddu það til tortímingar Nefíta. Síðasta stóra orrustan var háð á Kúmórahæð (þar sem Joseph Smith fann gulltöflurnar). Mormón, síðasti Nefítaforinginn sá fólk sitt farast. Mormóni var falið það verkefni að safna saman ritum fólks síns og setja þau saman í eina heild. Þetta gerði hann og afhenti síðan töflurnar syni sínum, Moróní. Hann var þá sá sem lauk við að skrifa á töflurnar og faldi þær um árið 421 e.Kr., þar til sá tími kæmi að þær sæju dagsins ljós aftur til undirbúnings fyrir síðari komu Krists, svo að Mormónsbók gæti verið annað vitnisburðurinn um að Jesús sé Kristur.

Hin mikla siðmenning Nefíta innflytjenda í Ameríku sem þeir höfðu flutt með sér frá Mið-Austulöndum hrundi þannig í stríði við Lamaníta og trúarbrögð þeirra féllu í gleymsku. Í staðinn fóru afkomendur þeirra að stunda náttúrutrúarbrögð og hjátrú. Samkvæmt Mormónsbók eru frumbyggjar Ameríku beinir afkomendur upprunalegu Gyðinga innflytjendanna, fjölskyldu Lehís.

Þremur tímabilunum er lýst ítarlega:

 frá um 600 til um 550 f.Kr.,
 frá um 130 f.Kr. til um 40 e.Kr. og
 frá um 320 til um 420 e.Kr. 

en aðeins stuttar upplýsingar eru veittar um tímabilin þar á milli (550 til 130 f.Kr. og 40 til 320 e.Kr.).

Bækurnar
Atburðirnir í Mormónsbók eiga að spanna tímabilið frá 600 f.Kr. til 421 e.Kr.
 1. Nefí — Fótti fjölskyldu Lehís frá Jerúsalem, ferð um Arabíu og sigling til Ameríku.
 2. Nefí — Trúarleg og söguleg frásögn af Nefítum í Ameríku.
 Jakob — Prédikun Nefís fyrir bræðrum sínum
 Enos — Nefíti sem fékk fyrirgefningu synda sinna með mikilli trú og löngum daglegum bænum.
 Jarom — Nefítar halda lögmál Móse, þeir vænta komu Krists og þeim vegnar vel í landinu. Stutt bók um 440-355 f.Kr. 
 Omnísbók — Önnur stutt bók, sem fjallað er um nokkra minniháttar höfunda.
 Orð Mormóns — Nokkrar stuttar athugasemdir um útdrátt  Mormóns af stóru plötum Nefís og sameinar litlu töflurnar hinum töflunum .
 Mósíabók — Benjamín konungur gjörir grein fyrir réttlæti, sanngirni og trúarlegum þætti stjórnar sinnar, inniheldur sögu einnig um uppgötvun Jaredítatöflanna sem segja frá annarrari nýlendu Gyðinga sem komu til Ameríku en misstu trúna og gengu að lokum til liðs við Nefíta.
 Almabók — Alma, fyrsti yfirdómari Nefí-þjóðarinnar og einnig æðsti prestur kirkjunnar, einnig um styrjöld á milli Nefíta og Lamaníta
 Helamansbók — Framhald af kenningunni og sögu Nefíta.
 3. Nefísbók — Sagan af atburðum á Ameríku um líf Krists, krossfestinguna og komu hans til Ameríku eftir upprisu sína.
 4. Nefísbók — Framhald af sögu Nefíta fram til upphafshruns samfélagsins.
 Mormónsbók — Nokkrar frekari athugasemdir varðandi hinar helgu heimildir. Ranglæti, vantrú, seiðir og galdrar eru allsráðandi. Um 321–326 e.Kr.
 Eterbók — Frásögn af Jaredítasamfélaginu sem Nefítar fundu heimildir um á töflunum tuttugu og fjórum, á dögum Mósía konungs. 
 Bók Morónís — Síðasti hluti Mormónsbókarinnar sem er eftir Moróní, son Mormóns, sem segir frá tortímingu Nefítanna. Moróní útskýrir mikilvæg trúaratriði.

 Heimildargildi Mormónsbókar
Samkvæmt nýlegri könnun var meirihluti (62%) meðlima Kirkju Jesú Krists hinna síðari daga heilögu sannfærðir um að Mormónsbók væri bókstafleg, söguleg heimild sem Smith þýddi af raunverulegum fornum gulltöflum með guðlegri opinberun.  Þetta er einnig opinber afstaða Kirkju Jesú Krists hinna síðari daga heilögu. 

Þessi tilgáta var seinna kölluð „Vesturhvels“ eða „tveggja heimsálfa tilgátan“ til aðgreiningar frá öðrum tilgátum.

Josephs Smith og nánustu samstarfsmenn hans studdu opinberlega tilgátuna um að lönd Mormónsbókar hefðu náð yfir svæði allt frá Vötnunum Miklu í Norður-Ameríku, Mið-Ameríku til Chile í Suður-Ameríku. Tilgátan um að Lehí hafi lent við strönd Chile, þúsundir kílómetra sunnan við Panama-eiðið, og að Magdalenafljót í Kólumbíu væri Sídonfljót, var opinber skoðun Kirkju Jesú Krists síðari daga heilagra á 20. öld. Fram á síðari hluta tuttugustu aldar töldu flestir fylgjendur kirkjunnar að þær þjóðir sem lýst er í texta Mormónsbókar væru eingöngu forfeður allra frumbyggja í Ameríku.



Rannsóknir óháðra fornleifa-, sagnfræði- og annara fræðimanna hafa ekki fundið neinar heimildir sem styðja lýsingu Mormónsbókar á menningarheimum sem þar er sagt frá. Stíll textans og efnis umfjöllun benda til þess að Mormónsbók sé að öllu samin og upprunnin á nítjándu öld. 

Forsenda og grundvöllur frásagna Mormónsbókar er að fólkfluttningar áttu sér stað þrisvar sinnum í fornöld frá Mið-Austurlöndum til Ameríku og seinni tortímingu fornra menningarheima þeirra. En einnig að frumbyggjar Ameríku séu afkomendur þessa fólks. Mormónsbók lýsir fólksflutningum frá Mið-Austurlöndum til Ameríku, en þar er ekkert minnst á fólk sem hafði þegar búið í Ameríku. Þess í stað er Ameríku lýst sem landi sem enginn maður hafði nokkurn tíma heimsótt áður (Eter 2:5) og sem hefur verið haldið leyndu fyrir öðrum þjóðum (2. Nefí 1:8–9). Samkvæmt spádómi Lehís munu „aðrar þjóðir“ ekki finna fyrirheitna landið fyrr en í fjarlægri framtíð (2. Nefí 1:10–11), þegar afkomendum Lamaníta verður „tvístrað  og ljóstað“ af heiðingjunum. Spádómurinn er talinn vísa til Kólumbusar og landnáms evrópumanna í Ameríku.

Óháðir fornleifafræðingar, sagnfræðingar og aðrir fræðimenn hafa dregið áreiðanleika og sögulegt gildi bókarinnar mjög í efa og líta ekki á Mormónsbók sem forna heimild um raunverulega sögulega atburði.  Meðal annars hefur verið bent á að engar heimildir sé að finna fyrir því að ein einasta persona eða staður sem nefnd er í Mormónsbók hafi verið til og ekki heldur um atburðir sem áttu að eiga sér stað.  Engar fornleifafræðilegar, erfðafræðilegar eða málfræðilegar rannsóknir hafa getað sýnt fram á neinskonar tengsl milli frumbyggja Ameríku og fornra þjóðernishópa í Mið-Austurlöndum. Einnig hefur verið bennt á að í Mormónsbók sé talað um búfé eins og nautgripi, sauðfé, hesta, svín, geitur og hænsni, sem voru ekki til í Ameríku á þeim tíma sem Mormónsbók á að gerast.  I bókinni er einnig talað um tækni eins og málmsverð, hjól, vagnar og ofið silki . Engar vísbendingar eru um háþróaða málmvinnslu í Forn-Ameríku.   

Ekki hefur verið hægt að heimfæra neina staði með öryggi sem lýst er í Mormónsbók til staða í Bandaríkjunum eða Mið-Ameríku. 

Mormónsbók og íslendingar
Mormónsbók var gefin út á dönsku 1851 og var það í fyrsta skipti sem bókin var þýdd úr ensku. Tveir íslendingar, þeir Þórarinn Hafliðason, trésmiður (1825-1852) og Guðmundur Guðmundsson, gullsmiður og úrsmiður (1825-1883), sem höfðu verið við nám í Danmörku og tekið mormónatrú snéru heim sama ár og urðu fyrstu mormónatrúboðarnir  á Íslandi. Þeir höfðu með sér Mormónsbók á dönsku en engar heimildir eru um að þeir hafi þýtt hana á íslensku. 

Mormónsbók á íslensku
Mormónsbók var gefin út á íslensku 1981 og var þýdd 1979 af Sveinbjörgu Guðmundsdóttur og Halldóri Hansen. Bókin var endurútgefin 2016. Hægt er að nálgast hana í stafrænu formi hér og hér. 

Tilvísanir

 Tenglar 
 Mormónsbók (2016) á íslensku. Útgefið af Kirkju Jesú Krists hinna síðari daga heilög 2016
 kirkjajesukrists.is - Vefur Kirkju Jesú Krists hinna síðari daga heilögu á Íslandi
 Abanes, Richard (2003), One Nation Under Gods: A History of the Mormon Church, Thunder's Mouth Press, ISBN 1-56858-283-8
 Hedges, Andrew (2008), The Doctrine and Covenants: Revelations in Context, BYU, ISBN 978-1-60641-015-8
 Krakauer, Jon (2003), Under the Banner of Heaven: A Story of Violent Faith, Doubleday, ISBN 0-385-50951-0
 Esplin, Scott (2012), You Shall Have My Word: Exploring the Text of the Doctrine & Covenants, BYU, ISBN 978-0-8425-2819-1 Brigham Young University.
 Benjamin E. Park (May 14, 2020). "How An 1843 Revelation on Polygamy Poses A Serious Challenge to Modern Mormonism". Religion Dispatches. 
 Peterson, Daniel C., ed. (2008). The Book of Mormon and DNA Research. Neal A. Maxwell Institute for Religious Scholarship. ISBN 978-0-8425-2706-4. OCLC 226304684
 Tobolowsky, Andrew (2022). "Becoming Israel in America: The Mormons and the New Jerusalem". The Myth of the Twelve Tribes of Israel: New Identities Across Time and Space. Cambridge University Press. ISBN 978-1-009-08913-5.
 Woods, Fred E. (2007). Eldur á ís. Saga hinna íslensku Síðari daga heilögu heima og að heiman. Háskólaútgáfan, . Isbn 9979-54-746-4  

Flokkur:Bókaárið 1830
Flokkur:Mormónatrú
Flokkur:Trúarrit