Samtök hernaðarandstæðinga

Samtök hernaðarandstæðinga (áður Samtök herstöðvaandstæðinga) eru íslensk félagasamtök sem eru þekkt fyrir áralanga baráttu fyrir brotthvarfi bandaríska hersins frá Íslandi. Samtökin berjast gegn hervaldi og ofbeldi sem leið til að leysa deilumál þjóða. Þau krefjast þess einnig að Ísland segi sig úr NATO. Hernaðarandstæðingar eru friðarsinnar og hafa barist gegn stuðningi íslenskra stjórnvalda við stríðsrekstur út um heim svo sem við stríðin í Írak, Afganistan og Líbíu. Einnig berjast þau fyrir banni við framleiðslu kjarnorkuvopna og gegn stuðningi Íslands við kjarnorkuvopnasefnu Bandaríkjanna og NATO.

 Sagan 
Forverar Samtaka herstöðvaandstæðinga voru Þjóðvarnarflokkurinn og Andspyrnuhreyfing gegn her í landi, bæði stofnuð 1953 og Friðlýst land samtök rithöfunda og menntamanna formlega stofnuð í marz 1958, stóðu að fyrstu keflavíkurgöngunni 19/6/1960, sem er upphaf Samtaka hernámsandstæðinga, stofnuð 10. september 1960. Lengra aftur má rekja mótstöðu við inngöngu Íslands í NATO 1949 og varnarsamninginn sem gerður var við Bandaríkjamenn 1951. Samtök herstöðvaandstæðinga voru formlega stofnuð 1975 en höfðu í raun starfað síðan 1972.  Þann 16. maí það ár var kosin „miðnefnd herstöðvaandstæðinga“ á fundi í Glæsibæ til minningar um Jóhannes úr Kötlum sem lést í apríl.„Fjöldaaðgerðir gegn hernum“, Þjóðviljinn, 3. júní 1972 (timarit.is) Ástæða stofnunarinnar var meðal annars óánægja með vanefndir Vinstristjórnarinnar á því atriði stjórnarsáttmálans að endurskoða skyldi veru hersins á Íslandi. Mótmælagöngur sem farnar voru á árunum 1960-91 og nefndust Keflavíkurgöngur voru frægar um land allt. Meðal þjóðþekktra herstöðvaandstæðinga má nefna Einar Braga skáld, Jónas og Jón Múla Árnasyni, Ragnar Arnalds, fyrrverandi ráðherra, Böðvar Guðmundsson rithöfund, Jakobínu Sigurðardóttur, Vilborgu Dagbjartsdóttur skáld, Kjartan Ólafsson ritstjóra og Vigdísi Finnbogadóttur frv. forseta.

 Mótmæli, slagorð og söngvar 
Samtökin hafa staðið fyrir fjöldamótmælum gegn styrjöldum og hernaðarhyggju, m.a. gegn Íraksstríðinu og stríðsrekstri NATO í Afganistan og á Balkanskaga. Samtökin taka einnig þátt í hinni árlegu kertafleytingu á Reykjavíkurtjörn og víðar og Þorláksmessugöngu. Frægasta slagorð herstöðvaandstæðinga er "Ísland úr NATO, herinn burt" en ótal önnur slagorð og mótmælaköll hafa hljómað í aðgerðum. Mörg sönglög eru einnig helguð baráttunni s.s. Þú veist í hjarta þér (Þorsteinn Valdimarsson), Lofsöngur (Böðvar Guðmundsson), Segulstöðvarblús (Þórarinn Eldjárn/Bubbi), Sóleyjarkvæði (Jóhannes úr Kötlum/Pétur Pálsson). Samtökin hafa gefið út hljómplötur og diska með baráttusöngvum herstöðvaandstæðinga.


 Þjóðhátíðarljóð 1974 (1974)
 Eitt verð ég að segja þér (1979)
 Hvað tefur þig bróðir? (1982)
 Baráttusöngvar fyrir friði og þjóðfrelsi (1999)
 Sóleyjarkvæði (2001)

Baráttusöngur SHA (viðlagið)
Ísland úr NATÓ, Ísland úr NATÓ,
Ísland úr NATÓ og herinn á brott
Látum kröfuna enduróma um landið allt
Ísland úr NATÓ og herinn á brott.
(Kristján Guðlaugsson/A.B. Patersen)

 Dagfari 

Dagfari  er tímarit og fréttabréf samtakanna. Útgáfa tímaritsins hefur verið óregluleg, en miðað er við að það komi út árlega. Þar birtast vandaðar greinar og umfjöllun um friðarmál og baráttu gegn hernaðaröflum, íslenskum sem erlendum. Fréttabréfið kemur að jafnaði út þrisvar til fjórum sinnum á ári í litlu broti, þar sem birtar eru fréttir og tilkynningar úr félagsstarfinu. Sögu Dagfara má rekja allt til ársins 1961, en þá hófu Samtök hernámsandstæðinga útgáfu blaðs með þessu heiti.

 Nútíðin 
Núverandi formaður samtakanna er Guttormur Þorsteinsson. Samtök hernaðarandstæðinga hafa aðsetur í Friðarhúsinu, Njálsgötu 87, 101 Reykjavík. 
Eftir brottför bandaríska herliðsins frá Íslandi  þann 1. nóvember 2006 breyttu samtökin nafni sínu úr Samtök herstöðvaandstæðinga í Samtök hernaðarandstæðinga (26. nóvember 2006).

Keflavíkurgöngur  o.fl. stóraðgerðir hernáms- og herstöðvaandstæðinga 1960-1991

 1. Keflavíkurgangan, 19. júní 1960
 Þingvallafundurinn 10. sept. 1960, Samtök hernámsandstæðinga stofnuð
 2. Keflavíkurgangan, 7. maí 1961
 Hvalfjarðargangan á Jónsmessu 1962
 3. Keflavíkurgangan, 20. júní 1964
 4. Keflavíkurgangan, 9. maí 1965
 Reykjavíkurganga 4. júní 1967
 5. Keflavíkurgangan, 23. júní 1968
 Þjórsárdalsför, Samtök hernámsandstæðinga hætta 1969
 Herstöðvagangan 10. maí 1970
 Samtök herstöðvaandstæðinga (SHA) stofnuð 16. maí 1972
 Hafnarfjarðarganga 11. júní 1972
 Nixon-Pompidou mótmælin 31. maí 1973
 Aðgerðir á barmi Almannagjár 17. júní 1974
 Hliðum Keflavíkurflugvallar lokað 13. mars 1976
 6. Keflavíkurgangan, “Keflavíkurgangan mikla”, 15. maí 1976
 Straumsvíkurganga 21. maí 1977
 7. Keflavíkurgangan, 10. júní 1978
 Hvaleyrargangan 1979
 Rokk gegn her í Laugardalshöll 13. sept. 1980
 Þorláksmessuganga 23. des. 1980
 8. Keflavíkurgangan, Friðargangan, 20. júní 1981
 Stokksnesganga 8.-9. ágúst 1981
 9. Keflavíkurgangan, Friðargangan, 6. ágúst 1983
 Friðarpáskar 14.-23. apríl 1984
 Friðarganga á Langanesi og útifundur á Þórshöfn 7. júlí 1984
 Fjölþjóðleg ráðstefna Friðarsambands norðurhafa 24.-26. ágúst 1984
 Friðarbúðir í Keflavík og Hafnarfjarðarganga 5.-10. ágúst 1985
 Sendiráðsganga og kertafleyting á Reykjavíkurtjörn 5. ágúst 1986 
 10. Keflavíkurgangan, 6. júní 1987
 11. Keflavíkurgangan, 10. ágúst 1991

 Formenn miðnefndar SHA 
 Andri Ísaksson prófessor 1975-1976
 Vésteinn Ólason, prófessor 1976-1977
 Ásmundur Ásmundsson, verkfræðingur 1977-1979
 Sveinn Rúnar Hauksson, læknir 1979-1980
 Guðmundur Georgsson, læknir 1980
 Erling Ólafsson, kennari 1980-1981
 Pétur Reimarsson, efnaverkfræðingur 1981-1982
 Árni Hjartarson, jarðfræðingur 1982-1985
 Ingibjörg Haraldsdóttir, kennari 1985-1992
 Sigþrúður Gunnarsdóttir, bókmenntafræðingur 1992-1994
 Soffía Sigurðardóttir 1994-1995
 Enginn formaður 1995-1996
 Birna Þórðardóttir, blaðamaður 1996-1998
 Enginn formaður 1998-1999
 Stefán Pálsson, sagnfræðingur 1999-2000
 Sverrir Jakobsson, sagnfræðingur 2000-2001
 Stefán Pálsson, sagnfræðingur 2001-2015
 Auður Lilja Erlingsdóttir, stjórnmálafræðingur 2015-2018
 Guttormur Þorsteinsson, sagnfræðingur 2018-

 Tilvísanir 

 Tenglar 
 Vefur félagsins
 Herstöðvaandstæðingar - kúgaður meirihlutahópur?, grein eftir  Árna Hjartarson á vefritinu Múrnum.

Flokkur:Íslensk félagasamtök
Flokkur:Íslensk grasrótarstjórnmál
Flokkur:Íslensk friðarsamtök
Flokkur:Aðgerðastefna