Jónas frá Hriflu

Jónas Jónsson (fæddur á Hriflu í Suður-Þingeyjarsýslu, 1. maí 1885, dáinn í Reykjavík 19. júlí 1968), oftast kenndur við fæðingarstaðinn og nefndur Jónas frá Hriflu, var íslenskur stjórnmálamaður sem naut mikilla áhrifa í íslensku þjóðfélagslífi á fjórða og fimmta áratugnum. Jónas var formaður Framsóknarflokksins í tíu ár og dóms- og kirkjumálaráðherra 1927—1932. Jónas var mjög umdeildur maður á sinni tíð.

 Menntun 
Jónas stundaði nám við Möðruvallaskóla og er sagt að þar hafi forystuhæfileikar hans komið í ljós fyrir alvöru. Hann sótti um inngöngu í Latínuskólann í Reykjavík árið 1905, en hann hafði átt í miklum bréfasamskiptum við skólapilta í Framtíðinni og taldi sig loksins hafa safnað nægum fjármunum til að standa straum af skólagöngunni. Skemmst er frá því að segja að rektor skólans, Steingrímur Thorsteinsson, hafnaði umsókninni á þeirri forsendu að Jónas væri of gamall.

Jónas safnaði þá styrkjum til náms við lýðháskólann í Askov í Danmörku og hélt síðan til Englands og nam við Ruskin College í Oxford. Sá skóli var rekinn af bresku samvinnuhreyfingunni og verkalýðshreyfingunni og má segja að hann sé fyrsti verkamannaháskólinn í heimi. Jónas hafði frá blautu barnsbeini verið mikill áhugamaður um ensku og taldi sig því slá tvær flugur í einu höggi með því að fara þangað; hann lærði ensku og kynntist nýjum straumum.

 Eftir nám - Stjórnmál 
Við komuna heim til Íslands árið 1909 snerist hann gegn nýríkum Íslendingum. Stuttu eftir komuna hóf hann afskipti af stjórnmálum og varð landskjörinn þingmaður árið 1922 og dómsmálaráðherra 1927. Hann hafði þó verið viðloðandi stjórnmál mun lengur og er hann talinn hafa verið sá sem ruddi nýrri flokkaskipan braut í landinu og þannig riðlað gamla valdahlutfallinu í landinu. Þá tók hann sem dómsmálaráðherra margar óvinsælar ákvarðanir og spunnust af miklar deilur. Ber þar helst að nefna læknadeiluna, fimmtardómsfrumvarpið og Íslandsbankamálið.

Jónas sat á Alþingi frá 1922 til 1949 fyrir Framsóknarflokkinn. Hann var dóms- og kirkjumálaráðherra 1927—1932.

Jónas var formaður Framsóknarflokksins á árunum 1934-1944.

Sagt er að Kristján 10. Danakonungur hafi ávarpað Jónas sem „den lille Mussolini“ þegar þeir hittust á Steinbryggjunni í Reykjavík við komu Kristjáns á Alþingishátíðina sumarið 1930. Bandaríska vikuritið Time Magazine hafði líkt Jónasi við Mussolini í tveimur greinum þetta ár og er líklegt að konungurinn hafi fengið hugmyndina þaðan.

 Önnur störf 
Jónas skrifaði mikið, bækur, bókarkafla og greinar í blöð og tímarit einkum um alls konar þjóðfélagsmál ekki síst um samvinnumál. Hann var ötull hvatamaður að stofnun Menntaskólans að Laugarvatni og færði skólanum hvítbláann að gjöf.

 Eitt og annað 
 Jörðin Hrifla, sem Jónas er kenndur við, var talin einhver rýrasta jörð sveitarinnar og til að bæta gráu ofan á svart var þar gestanauð mikil og þess vegna ólst Jónas upp við sárustu fátækt, enda tíðkaðist ekki á þeim tímum að gestir greiddu veittan beina. Gat það orðið verulega útlátasamt fyrir þá sem í alfaraleið bjuggu.
 Árið 1941 fluttu Jónas og fjölskylda hans í nýtt og veglegt íbúðarhús að Hávallagötu 24, sem nefnt var Hamragarðar. Húsið var gjöf Sambands íslenskra samvinnufélaga til síns gamla foringja, en Jónas var um árabil skólastjóri Samvinnuskólans.

 Tengt efni 
 Íslensk stjórnmál
 Listamannadeilan
 Stóra bomba
 Þjóðargrafreiturinn

 Tenglar 
 Æviágrip á heimasíðu Alþingis

Tilvísanir

Flokkur:Formenn Framsóknarflokksins
Flokkur:Íslenskir rithöfundar

Flokkur:Þingmenn Framsóknarflokksins
Flokkur:Dómsmálaráðherrar Íslands
Flokkur:Borgarfulltrúar Framsóknarflokksins