Rokkur

Rokkur er handknúið eða fótstigið verkfæri með allstóru kasthjóli, til að spinna þráð og vinda þráðinn upp á snældu. Rokkar komu fyrst fram í Indlandi á tímabilinu 500 f.k. til 1000 f.k. Rokkarnir leystu af hólmi eldri tækni sem var að spinna með  halasnældu. Spunavélar komu svo í  stað rokka á tímum Iðnbyltingarinnar.

Elstu skýringarmyndir sem sýna rokka eru frá Bagdad frá árinu 1234, Kína frá árinu 1270 og Evrópu frá árinu 1280. Fundist hafa ummerki um að rokkar hafi verið í notkun í Kína og Austurlöndum nær þegar á elleftu öld.

Fyrstu rokkarnir voru hinir indversku charkharokkar. Í frelsisbaráttu Indverja kvatti Mahatma Gandhi  Indverja til að spinna og vefa efnið khadi á slíka vefstóla og var það bæði liður í frelsisbaráttunni  og til að stuðla að sjálfsögun. 

Síðan komu fram svonefndir skotrokkar en það eru  handknúnir  rokkar með stóru hliðarhjóli.

Orðið skotrokkur eða stólrokkur er einnig notað í íslensku um fótstiginn rokk með hliðarhjóli þ.e. með snældubúnaði (hnokkatré og rokksnældu) við hliðina á rokkhjólinu. 

Erfitt er að fastsetja ártöl fyrir þróun rokksins. Í fyrstu voru rokkar handknúnir en sagnir herma  að árið 1533 hafi íbúi í Brúnsvík í Neðra-Saxlandi  búið til rokk með fótstigi og þá gat sá sem spann notað fótinn til að tvinna  þráðinn saman og báðar hendur til að spinna. Á 16. öld ná útbreiðslu fótstignir rokkar sem tvinna saman garni.

Í árdaga Iðnbyltingar þurfti að minnsta kost fimm manns á rokkum til að spinna garn fyrir einn vefstól.  Lewis Paul and John Wyatt  reyndu að auka afköst í spuna og fengu einkaleyfi á rokk sem þeir nefndu Roller Spinning machine árið 1738.

 Rokkar á Íslandi 
Upphaflega var mest spunnið á halasnældu en hjólrokkar tóku ekki að berast til landsins fyrr en á miðri 18. öld og fram yfir miðja 20. öld tíðkaðist að nota halasnældur meðfram til að tvinna. Það var um 1711-1712 sem fyrsti rokkurinn og fyrsti vefstóllinn kom til Íslands og það var Lárus Gottrup sem flutti þá inn.

 Heimildir 
 Greinin Spinning Wheel á ensku Wikipedía.

 Elsa E. Guðjónsson, Um rokka, einkum með tilliti til skotrokka, Árbók Hins íslenzka fornleifafélags,(01.01.1991), Blaðsíða 20

Flokkur:Handavinna
Flokkur:Verkfæri