Evra

Evran (€; ISO 4217 kóði: EUR) er opinber gjaldmiðill í 21 af 27 aðildarríkjum Evrópusambandsins. Þessi hópur ríkja er þekktur sem evrusvæðið og telur um 350 milljónir borgara frá 2024. Evran er næststærsti gjaldmiðillinn á gjaldeyrismarkaði á eftir Bandaríkjadal. Ein evra skiptist í 100 sent.

Evrunni er stjórnað af Evrópska seðlabankanum í Frankfurt í samvinnu við seðlabanka aðildarríkja.

Evran er einnig notuð opinberlega af stofnunum Evrópusambandsins, ásamt fjórum evrópskum smáríkjum sem ekki hafa aðild að Evrópusambandinu, auk þess að vera einhliða notuð sem gjaldmiðill Svartfjallalands og Kosóvó. Utan Evrópu nota ýmis stjórnsýslusvæði sem tilheyra ríkjum Evrópusambandsins evru sem gjaldmiðil. Þess utan notuðu 240 milljónir manna utan Evrópu gjaldmiðla sem eru bundin við evruna.

Evran er önnur mesta notaða varasjóðsmynt heims á Bandaríkjadal, auk þess að næst mest gjaldmiðillinn á gjaldeyrismörkuðum heimsins eftir Bandaríkjadal. Samkvæmt Alþjóðagjaldeyrissjóðnum er 20,48% af gjaldeyrisvarasjóðum heims í Evru og hefur farið hækkandi síðari ár. 61,94% af gjaldeyrisvarasjóðum er í Bandaríkjadal.

 Lönd sem nota evru sem gjaldmiðil 

Löndin sem nota evru sem gjaldmiðil eru oftast nær kölluð evrulöndin eða evrusvæðið.

 Lönd innan Evrusvæðisins 
 Fyrrverandi gjaldmiðill Kóði(ISO 4217) Gengi Gengi fest Tekinn úrnotkun  Austurrískur skildingur ATS  1998-12-31 1999-01-01  Belgískur franki BEF   1998-12-31 1999-01-01  Finnskt mark FIM  1998-12-31 1999-01-01  Franskur franki FRF  1998-12-31 1999-01-01  Hollenskt gyllini NLG  1998-12-31 1999-01-01  Írskt pund IEP  1998-12-31 1999-01-01  Ítölsk líra ITL  1998-12-31 1999-01-01  Lúxemborgarfranki LUF  1998-12-31 1999-01-01  Mónakóskur franki MCF  1998-12-31 1999-01-01  Portúgalskur skúti PTE  1998-12-31 1999-01-01  Sanmarínósk líra SML  1998-12-31 1999-01-01  Spænskur peseti ESP  1998-12-31 1999-01-01  Vatíkönsk líra VAL  1998-12-31 1999-01-01  Þýskt mark DEM  1998-12-31 1999-01-01  Grísk drakma GRD  2000-06-19 2001-01-01  Slóvenskur dalur SIT  2006-07-11 2007-01-01  Kýpverskt pund CYP  2007-07-10 2008-01-01  Maltnesk líra MTL  2007-07-10 2008-01-01  Slóvakísk króna SKK  2008-07-08 2009-01-01  Eistnesk króna EEK  2010-07-13 2011-01-01  Lettneskt lat LVL   2013-07-09	 2014-01-01  litháískt litas LTL   2014-07-23	 2015-01-01  króatískt kuna HRK   2022-07-12	 2023-01-01  búlgarskt lef BGN   2025-07-08	 2026-01-01

 Önnur lönd og svæði í Evrópu 
 Andorra
 Mónakó
 San Marínó
 Vatíkanið

 Kosóvó (óopinber gjaldmiðill)
 Svartfjallaland (óopinber gjaldmiðill)

 Frönsk héruð utan Evrópu 
 Franska Gvæjana
 Martinique
 Réunion
 Sankti Pierre og Miquelon

 Gjaldmiðlar ríkja utan Evrópusambandsins bundnir við Evru  
Fyrir utan Evrusvæðið nota 22 lönd og yfirráðasvæði sem ekki tilheyra Evrópusambandinu, gjaldmiðla sem beint tengjast evru beint. Þar á meðal eru 14 ríki á meginlandi  Afríku, tvö eyjaríki í Afríku, þrjú frönsku Kyrrahafssvæði og þrjú ríki á Balkanskaga, Bosnía og Hersegóvína, Búlgaría og Norður-Makedónía.

 Seðlar og mynt 


Evran varð opinberlega til 1. janúar 1999 en þá aðeins sem rafrænn gjaldmiðill þar sem gengi gömlu gjaldmiðlanna var fryst. Seðlar og mynt komu hins vegar í umferð 1. janúar 2002. Gefin er út mynt í upphæðum 0,01€, 0,02€, 0,05€, 0,10€, 0,20€, 0,50€, 1€ og 2€ og seðlar í upphæðum 5€, 10€, 20€, 50€, 100€, 200€ og 500€. Útlit seðlanna er eins í öllum aðildarríkjum á meðan framhliðar myntarinnar er eins en bakhliðarnar mismunandi eftir útgáfulöndum. Seðlabanki Evrópu ákvað árið 2016 að allir 500€ seðlar yrðu teknir úr umferð fyrir árslok árið 2018. Ástæða ákvörðuninnar var sú að talið er að seðlarnir séu aðalega notaðir við skipulagða glæpastarfssemi. https://www.nytimes.com/2016/05/05/business/international/ecb-to-remove-500-bill-the-bin-laden-bank-note-criminals.html

 Stækkun Evrusvæðisins 
Stækkun evrusvæðisins er í stöðugri framþróun og öll 27 ríki sambandsins, að Danmörku undanskilinni, eru lagalega skuldbundin til þess að taka upp evru á einhverjum tímapunkti og það sama á við framtíðarmeðlimi ESB. Búlgaría er það ríki sem síðast tók upp evru árið 2026. Eftir standa fimm ESB-ríki (Pólland, Rúmenía, Svíþjóð, Tékkland og Ungverjaland) sem hafa ekki tekið upp evruna þrátt fyrir að vera skuldbundin til þess þegar skilyrði upptöku hafa verið uppfyllt. Í reynd stýra stjórnvöld í þessum ríkjum þó hvort og hvenær þau ráðast í nauðsynlegar breytingar fyrir upptökuna.

 Heimild 

 Tenglar 

 Evruseðlar og fyrrverandi gjaldmiðill (enska) (þýska)

Flokkur:Evrópusambandið
Flokkur:Gjaldmiðlar
Flokkur:Evrópskir gjaldmiðlar
Flokkur:Gjaldmiðlar aðildarríkja Evrópusambandsins