Kókoseyjar

Kókoseyjar (eða Keeling-eyjar) eru eyjaklasi í Indlandshafi, suðvestan við Jólaeyju og miðja vegu milli Ástralíu og Srí Lanka. Eyjarnar eru undir yfirráðum Ástralíu. Í eyjaklasanum eru tvær baugeyjar með samtals 27 kóraleyjum. Tvær þeirra, Vesturey og Heimaey, eru byggðar. Um 600 manns búa á eyjunum.

Eyjarnar voru upphaflega nefndar eftir skipstjóranum William Keeling sem uppgötvaði þær árið 1609. Þær voru óbyggðar fram á 19. öld þegar enskur ævintýramaður, Alexander Hare, settist þar að með fjörutíu konum. Skoskur skipstjóri, John Clunies-Ross, settist þar að skömmu síðar og hrakti Hare frá eyjunum. Bretar lögðu eyjarnar formlega undir sig árið 1857 en Viktoría Bretadrottning gaf afkomendum Clunies-Ross eyjarnar til eilífrar eignar árið 1886. Árið 1901 var sett upp símskeytastöð með neðansjávartengingum við aðrar eyjar á Indlandshafi. Stöðin reyndist mikilvæg í fyrri og síðari heimsstyrjöld. Eftir stríðið var eyjunum fyrst stjórnað frá Singapúr en Ástralía tók við stjórn þeirra árið 1955. Ástralska stjórnin neyddi Clunies-Ross-fjölskylduna til að selja eyjarnar árið 1978. 

Afkomendur upprunalegu landnemanna eru kallaðir Kókosmalajar. Þeir eru um 5000 talsins og búa flestir í Malasíu en um 400 búa enn á eyjunum. Þeir tala Basa Pulu Kokos sem er afbrigði af malasísku með enskum og skoskum tökuorðum og aðhyllast súnní íslamstrú. 

Heiti
Eyjarnar hafa verið kallaðar Kókoseyjar frá 1622, Keeling-eyjar frá 1703, Kókos-Keeling-eyjar af James Horsburgh 1805, og Keeling-Kókoseyjar á 19. öld. „Kókos-“ vísar til kókospálma sem vaxa á eyjunum, en „Keeling-“ er vísun í William Keeling sem uppgötvaði eyjarnar árið 1609.

John Clunies-Ross, sem sigldi þangað á kaupskipinu Borneo árið 1825, kallaði eyjarnar Borneókóraleyjar, en notaði „Keeling“-nafnið aðeins um eina eyjuna, North Keeling, og „Kókoseyjar“ aðeins um South Keeling. Rithátturinn „Kókos(Keeling)-eyjar“ kom fyrst fyrir árið 1916, og varð opinber með Kókos(Keeling)-eyjalögunum 1955.

Malasíska heitið er Pulu Kokos (Keeling). Á skiltum á eyjunum eru líka malasískar þýðingar.https://s-media-cache-ak0.pinimg.com/originals/1a/22/b3/1a22b3506897ed6571e01f37ab80722c.jpg

 Landfræði 
Kókoseyjar eru tvö láglend kóralhringrif sem þekja 14,3 km2 og eru með 26 km strandlengju. Hæsti punktur eyjanna er aðeins 5 metra yfir sjávarmáli. Þær eru þéttvaxnar kókospálmum og öðrum gróðri. Loftslagið er þægilegt þar sem staðvindar blása úr suðaustri í um níu mánuði á ári með dálítilli úrkomu. Hitabeltisfellibylir fara stundum yfir eyjarnar snemma á árinu.

Norður-Keeling er eitt hringrif sem er næstum heill hringur með litlu 50 metra breiðu opi inn að lóninu austan megin. Eyjan er 1,1 km2 að stærð og er óbyggð. Lónið er um 0,5 km2. Eyjan og hafsvæðið í kringum hana að 1,5 km eru Pulu Keeling-þjóðgarðurinn frá 12. desember 1995. Eyjan er eina búsvæði kókosbandrellunnar.

Suður-Keeling er hringrif sem skiptist í 24 smáeyjar sem liggja í hring. Þær eru samtals 13,1 km2. Einu byggðu eyjarnar eru Vesturey og Heimaey. Íbúar eiga kofa, sem eru kallaðir pondok og notaðir sem helgarbústaðir, á flestum stærri eyjunum.


+ Eyjar sem mynda hringrifið Syðri-Kókoseyjar (réttsælis frá norðri)  Eyja(malasíska)  Þýðing  Nafn á ensku  Stærð(km2) 1  Pulau Luar  Ytri eyja  Horsburgh Island  1,04 2  Pulau Tikus  Músaeyja  Direction Island  3  Pulau Pasir  Sandeyja  Workhouse Island  0,01 4  Pulau Beras  Hrísgrjónaeyja  Prison Island  0,02 5  Pulau Gangsa  Kopareyja  Lokað sandrif, nú hluti af Heimaey  0,01 6  Pulau Selma   Home Island  0,95 7  Pulau Ampang Kechil  Litla Ampang-eyja  Scaevola Islet  0,01 8  Pulau Ampang  Ampang-eyja  Canui Island  0,06 9  Pulau Wa-idas   Ampang Minor  0,02 10  Pulau Blekok  Rifhegraeyja  Goldwater Island  0,03 11  Pulau Kembang  Blómaeyja  Thorn Island  0,04 12  Pulau Cheplok  Höfðastikilsberjaeyja  Gooseberry Island  0,01 13  Pulau Pandan  Skrúfupálmaeyja  Misery Island  0,24 14  Pulau Siput  Skeljaeyja  Goat Island  0,10 15  Pulau Jambatan  Brúareyja  Middle Mission Isle  0,01 16  Pulau Labu  Graskerseyja  South Goat Island  0,04 17  Pulau Atas  Mótvindseyja  South Island   3,63  18  Pulau Kelapa Satu  Einnar kókoshnetueyja  North Goat Island  0,02  19  Pulau Blan   East Cay  0,03  20  Pulau Blan Madar   Burial Island  0,03 21  Pulau Maria  Maríueyja  West Cay  0,01 22  Pulau Kambing  Geitareyja  Keelingham Horn Island  0,01 23  Pulau Panjang  Langaeyja  West Island  6,23 24  Pulau Wak Bangka   Turtle Island  0,22

Engar ár eða stöðuvötn eru á hringrifjunum. Einu ferskvatnsuppspretturnar eru ferskvatnslinsur á stærri eyjunum þar sem regnvatn safnast fyrir ofan á sjó. Hægt er að sækja vatn úr þessum linsum með grunnum borholum eða brunnum.

 Stjórnmál 
Vesturey er höfuðstaður Kókoseyja, en stærsta byggðin er þorpið Bantam á Heimaey. Stjórn eyjanna byggist á Kókoseyjalögunum 1955WebLaw – full resource metadata display  og byggist að miklu leyti á áströlskum lögum. Yfirstjórn eyjanna heyrir undir innanríkisráðuneyti Ástralíu í Canberra. Landstjóri Ástralíu skipar landstjóra eyjanna, en sá síðarnefndi býr ekki á eyjunum. Áður heyrði stjórn eyjanna undir ríkislögmann Ástralíu (2007-2013).

Frá nóvember 2023 hefur landstjórinn verið Farzian Zainal sem er líka landstjóri Jólaeyju. Þessi tvö lönd mynda saman Indlandshafsumdæmi Ástralíu. Ríkisstjórn Ástralíu veitir opinbera þjónustu í gegnum stjórnarskrifstofuna á Jólaeyju og innanríkisráðuneytið. Samkvæmt Réttarbótalögum hjálendanna 1992 gilda lög Vestur-Ástralíu á Kókoseyjum „að svo miklu leyti sem þau geta gilt þar“. Alríkisstjórnin ákveður hvort lög eigi við um eyjarnar eða ekki. Lögin færðu líka dómstólum í Vestur-Ástralíu lögsögu yfir eyjunum. Kókoseyjar eru aðgreindar frá Vestur-Ástralíu, en fylkið fer með lögsögu þar samkvæmt ákvörðun alríkisstjórnarinnar. Ráðuneyti Vestur-Ástralíu veita opinbera þjónustu á eyjunum, auk verktaka sem alríkisstjórnin greiðir fyrir.

Til er Skírisráð Kókoseyja með sjö fulltrúum. Kjörtímabilið er fjögur ár, en kosið er um helming sæta á tveggja ára fresti. Í mars 2024 var Aindil Minkom forseti skírisráðsins. Síðustu kosningar fóru fram 21. október 2023, samhliða kosningum á Jólaeyju.

Efnahagslíf
Íbúar á eyjunum eru um 600 talsins. Ferðaþjónusta er enn lítil en fer vaxandi og byggist á strandferðamennsku og afþreyingu. Árið 2016 nefndi rithöfundurinn Brad Farmer, höfundur bókarinnar 101 Best Beaches 2017, eina strönd á Direction Island „bestu strönd Ástralíu“.

Matvælaframleiðsla felst aðallega í lítilsháttar garðrækt og fiskveiðum, en mest af matvælum og öðrum nauðsynjum er flutt inn frá Ástralíu og fleiri stöðum.

Fyrirtækið Cocos Islands Cooperative Society Ltd. ræður verkafólk í byggingarvinnu, uppskipun og siglingu léttabáta. Aðrir vinna við ferðaþjónustu. Atvinnuleysi var 6,7% árið 2011.

Tilvísanir

Flokkur:Ástralía