Jakob 6. Skotakonungur

Jakob 6. Skotakonungur eða Jakob 1. konungur Englands, Írlands og Skotlands frá 1603 (skírður Charles James; 19. júní 1566 – 27. mars 1625) var konungur Skotlands frá 24. júlí 1567, og konungur Englands og Írlands frá 24. mars 1603. Hann var fyrstur til að sameina undir einn konung öll konungsríkin þrjú á Bretlandseyjum þegar hann tók við völdum eftir lát Elísabetar 1. Hann var líka fyrsti enski konungurinn af Stúartættinni.

Jakob var sonur Maríu Stúart Skotadrottningar og langalangafabarn Hinriks 7. Englandskonungs og lávarðs Írlands. Hann var þannig í erfðaröðinni að krúnum allra þriggja ríkjanna. Hann varð konungur Skotlands aðeins 13 mánaða gamall, eftir að móðir hans hafði verið neydd til afsagnar. Móðir hans var kaþólsk, en Jakob var alinn upp við mótmælendatrú. Fjórir ríkisstjórar fóru með völdin þar til hann varð myndugur 1578, en hann fékk stjórnina ekki að fullu í sínar hendur fyrr en 1583. Hann giftist 1589 Önnu af Danmörku, systur Kristjáns 4. Danakonungs. Þrjú af börnum þeirra lifðu til fullorðinsára: Hinrik Friðrik, Elísabet og Karl. Árið 1603 tók Jakob við ensku krúnunni eftir lát frænku hans, Elísabetar 1., sem var síðasti þjóðhöfðingi Túdorættar. Eftir það ríkti hann yfir öllum ríkjunum þremur í 22 ár, og sneri aðeins einu sinni aftur til Skotlands, árið 1617. Hann lét ávarpa sig „konung Stóra-Bretlands og Írlands“ þótt sá titill hafi ekki haft neitt lagalegt gildi og var ekki notaður á formleg skjöl. Hann barðist líka fyrir sameiningu skoska og breska þingsins. Í valdatíð hans var Ulster-plantekran stofnuð á Írlandi og landnám Englendinga í Ameríku hófst fyrir alvöru.

Jakob ríkti í Skotlandi í 57 ár og 246 daga, sem var lengsta valdatíð nokkurs Skotakonungs. Í Skotlandi náði hann enda flestum stefnumálum sínum fram, en átti í miklum erfiðleikum í Englandi og átökum við enska þingið. Skömmu eftir valdatöku hans uppgötvaðist Púðursamsærið, tilraun kaþólskra andstæðinga hans til að sprengja hann og enska þingið í loft upp. Enska gullöldin í leikhúsi og bókmenntum hélt áfram, þar sem höfundar á borð við William Shakespeare, John Donne, Ben Jonson, og Francis Bacon blómstruðu. James var sjálfur höfundur nokkurra þekktra rita um trúar- og stjórnmálaheimspeki á borð við Daemonologie (1597), The True Law of Free Monarchies (1598), og Basilikon Doron (1599). Hann styrkti þýðingu Biblíunnar á ensku (seinna nefnd Jakobsbiblían eftir honum) og endurskoðun Almennu bænabókarinnar 1604. Hirðmaðurinn Anthony Weldon ritaði að Jakob hefði verið vitrasta flón hins kristna heims (vitur að litlu leyti, en flón að öðru leyti). Frá síðari hluta 20. aldar hafa sagnfræðingar tekið að endurskoða eftirmæli Jakobs. Hann er nú talinn hafa verið alvarlegur og vitur stjórnandi. Stefna hans í utanríkismálum einkenndist af friðsamlegum viðskiptum þar sem hann reyndi af fremsta megni að standa utan við helstu átök Evrópu, einkum þrjátíu ára stríðið sem lagði Mið-Evrópu í rúst. Hann reyndi líka, án árangurs, að hindra öfl innan enska þingsins sem vildu fara í stríð við Spánverja. Hann var fyrsti Englandskonungurinn af Stúartætt. Þegar hann lést tók sonur hans við sem Karl 1.

 Tilvísanir 

Flokkur:Konungar Skotlands
Flokkur:Konungar Englands
Flokkur:Konungar Írlands
Flokkur:Stuart-ætt