Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva

Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva (; franska: Concours Eurovision de la chanson) er alþjóðleg söngvakeppni sem er haldin árlega af Sambandi evrópskra sjónvarpsstöðva. Hvert þátttökuland sendir inn frumsamið lag til að flytja í beinni útsendingu í keppninni og gefur lögum hinna landanna stig til að ákvarða sigurvegara.

Keppnin hefur verið haldin árlega síðan 1956 (fyrir utan 2020), sem gerir hana að langlífustu alþjóðlegu tónlistarkeppninni og eina af langlífustu sjónvarpsþáttum sem hafa verið gerðir. Keppnin er byggð á Sanremo tónlistarhátíðinni sem hefur verið haldin í Ítalíu síðan árið 1951. Sjónvarpsstöðvar sem eru virkir meðlimir í Sambandi evrópskra sjónvarpsstöðva og aðrar sem hafa fengið til þess boð hafa þátttökurétt í keppninni. Til og með 2025 hafa 52 lönd tekið þátt að minnsta kosti einu sinni.

Hver sjónvarpsstöð sendir eitt frumsamið lag sem er þrjár mínútur að lengd eða styttra sem er svo flutt í beinni útsendingu af söngvara eða allt að sex manna hópi 16 ára og eldri. Hvert land gefur 1-8, 10 og 12 stig til tíu uppáhalds laga sinna, byggt á skoðunum dómnefndar landsins og áhorfenda í landinu. Lagið sem fær flest stig sigrar keppnina.

Auk flutnings frá keppendum fara einnig fram opnunaratriði og ýmis skemmtiatriði. Þekktir flytjendur sem hefur komið fram sem skemmtiatriði eru Cirque du Soleil, Madonna, Justin Timberlake, Mika og Rita Ora. Keppnin hófst sem stakur kvöldviðburður, en hefur stækkað eftir því sem ný lönd hafa bæst við (þar á meðal lönd utan Evrópu, eins og Ísrael og Ástralía) sem leiddi til þess að undankeppni var bætt við árið 2004, og annarri undankeppni árið 2008. 

Til og með 2025 hefur Þýskaland tekið oftast þátt, en það hefur tekið þátt á hverju ári frá upphafi, nema árið 1996 þegar landið komst ekki upp úr forvalinu. Írland og Svíþjóð eiga metið yfir flesta sigra, með sjö sigra hvort í heildina.

Hefð er fyrir því að keppnin sé haldin í því landi sem sigraði árið á undan og gefur því landi tækifæri til að kynna landið sem ferðamannastað. Þúsundir áhorfenda mæta á hverju ári, ásamt blaðamönnum sem fjalla um alla hluta keppninnar, þar á meðal æfingar á staðnum, blaðamannafundi með keppendum, auk annarra tengdra viðburða og sýninga í borginni sem keppnin er haldin í. Samhliða almenna Eurovision lógóinu er einstakt þema venjulega skapað fyrir hvert ár. 

Keppnin hefur verið sýnd í löndum í öllum heimsálfum og hefur verið aðgengileg í gegnum opinbera vefsíðu keppninnar síðan 2001. Árlega horfa hundruð milljóna áhorfenda á keppnina um allan heim. Að koma fram í keppninni hefur oft gefið flytjendum aukinn árangur í heimalandi sínu og í sumum tilfellum langvarandi árangri á heimsvísu. Nokkuð af söluhæsta tónlistarfólki heims hefur keppt í gegnum tíðina, þar á meðal ABBA, Celine Dion, Julio Iglesias, Cliff Richards og Olivia Newton-John.

 Þátttaka 

Virkir meðlimir Sambands evrópskra sjónvarpsstöðva (EBU) hafa rétt til að taka þátt; virkir meðlimir eru þeir sem eru í ríkjum sem eru innan Evrópska útsendingar svæðisins, eða eru meðlimir Evrópuráðsins. Virkir meðlimir eru fjölmiðlar sem eru oft aðgengileg 98% heimila landsins sem hafa tækjabúnað til að taka á móti slíkum sendingum. Fjölmiðlar sem eru meðlimir þurfa samþykki frá hópi keppninnar til þess að keppa.

Evrópska útsendingar svæðið er skilgreint af Alþjóða símasambandinu sem landsvæðið á milli ITU svæði 1 í vestri, 40° lengdargráðu í austri og breiddargráðu 30° í norðri. Armenía, Aserbaíjan, Georgía, hluti Íraks, Sýrlands og Úkraínu sem liggja utan þessara marka teljast einnig hluti af evrópska útsendingar svæðinu.

Rétturinn til að taka þátt í keppninni er því ekki bundinn við lönd í Evrópu, þar sem nokkur ríki sem eru landfræðilega utan marka heimsálfunnar eða spanna nokkrar heimsálfur eru hluti af evrópska útsendingar svæðinu. Lönd frá þessum hópum hafa áður tekið þátt, þar á meðal lönd í vestur-Asíu, eins og Ísrael og Kýpur, lönd sem eru bæði í Evrópu og Asíu eins og Rússland og Tyrkland, og norður-afrísk lönd eins og Morokkó. Ástralía varð fyrsta ríkið utan evrópska útsendingar svæðisins árið 2015, eftir að þeir fengu boðsbréf frá hópi keppninnar.

Meðlimir EBU verða að uppfylla skilyrði sem eru skilgreind í reglum keppninnar, drög eru gerð af afriti þeirra árlega. Mest geta 44 lönd tekið þátt í einni keppni. Fjölmiðlar verða að greiða EBU þátttökugjald áður en fresturinn sem tilgreindur er í reglum ársins rennur út. Þetta gjald er mishátt eftir stærð landana og áhorfstölum.

Fimmtíu og tvö lönd hafa tekið þátt að minnsta kosti einu sinni. Þessi lönd eru skráð hér ásamt ári frumraunarinnar.

 Ár Land með frumraun                           Ár Land með frumraun                             Ár Land með frumraun                        

 Sigurvegarar 

 Ár Land Lag Flytjandi Tungumál Stig   „Refrain“ Lys Assia franska    „Net als toen“ Corry Brokken hollenska 31   „Dors, mon amour“ André Claveau franska 27   „Een beetje“ Teddy Scholten hollenska 21   „Tom Pillibi“ Jacqueline Boyer franska 32   „Nous les amoureux“ Jean-Claude Pascal franska 31   „Un premier amour“ Isabelle Aubret franska 26   „Dansevise“ Grethe & Jørgen Ingmann danska 42   „Non ho l'età“ Gigliola Cinquetti ítalska 49   „Poupée de cire,  France Gall franska 32   „Merci, Chérie“ Udo Jürgens þýska 31   „Puppet on a String“ Sandie Shaw enska 47   „La La La“ Massiel spænska 29   „Boom Bang-a-Bang“ Lulu enska 18  „Un jour, un enfant“ Frida Boccara franska  „De troubadour“ Lenny Kuhr hollenska  „Vivo cantando“ Salomé spænska   „All Kinds of Everything“ Dana enska 32   „Un banc, un arbre, une rue“ Séverine franska 128   „Après toi“ Vicky Leandros franska 128   „Tu te reconnaîtras“ Anne-Marie David franska 129   „Waterloo“ ABBA enska 24   „Ding-a-dong“ Teach-In enska 152   „Save Your Kisses for Me“ Brotherhood of Man enska 164   „L'Oiseau et l'Enfant“ Marie Myriam franska 136   „A-Ba-Ni-Bi“  Izhar Cohen & Alphabeta hebreska 157   „Hallelujah“  Milk and Honey hebreska 125   „What's Another Year“ Johnny Logan enska 143   „Making Your Mind Up“ Bucks Fizz enska 136   „Ein bißchen Frieden“ Nicole þýska 161   „Si la vie est cadeau“ Corinne Hermès franska 142   „Diggi-Loo Diggi-Ley“ Herreys sænska 145   „La det swinge“ Bobbysocks! norska 123   „J'aime la vie“ Sandra Kim franska 176   „Hold Me Now“ Johnny Logan enska 172   „Ne partez pas sans moi“ Céline Dion franska 137   „Rock Me“ Riva serbókróatíska 137   „Insieme: 1992“ Toto Cutugno ítalska 149   „Fångad av en stormvind“ Carola sænska 146   „Why Me?“ Linda Martin enska 155   „In Your Eyes“ Niamh Kavanagh enska 187   „Rock 'n' Roll Kids“ Paul Harrington & Charlie McGettigan enska 226   „Nocturne“ Secret Garden norska 148   „The Voice“ Eimear Quinn enska 162   „Love Shine a Light“ Katrina and the Waves enska 227   „Diva“  Dana International hebreska 172   „Take Me to Your Heaven“ Charlotte Nilsson enska 163   „Fly on the Wings of Love“ Olsen-bræður enska 195   „Everybody“ Tanel Padar, Dave Benton & 2XL enska 198   „I Wanna“ Marie N enska 176   „Everyway That I Can“ Sertab Erener enska 167   „Wild Dances“ Rúslana enska, úkraínska 280   „My Number One“ Helena Paparizou enska 230   „Hard Rock Hallelujah“ Lordi enska 292   „Molitva“  Marija Šerifović serbneska 268   „Believe“ Díma Bílan enska 272   „Fairytale“ Alexander Rybak enska 387   „Satellite“ Lena enska 246   „Running Scared“ Ell & Nikki enska 221   „Euphoria“ Loreen enska 372   „Only Teardrops“ Emmelie de Forest enska 281   „Rise Like a Phoenix“ Conchita Wurst enska 290   „Heroes“ Måns Zelmerlöw enska 365   „1944“ Jamala enska, krímtataríska 534   „Amar pelos dois“ Salvador Sobral portúgalska 758   „Toy“ Netta enska 529   „Arcade“ Duncan Laurence enska 498  colspan="5"    „Zitti e buoni“ Måneskin ítalska 524   „Stefania“  Kalush Orchestra úkraínska 631   „Tattoo“ Loreen enska 583   „The Code“ Nemo enska 591   „Wasted Love“ JJ enska 436

 Gagnrýni og deilur 

Keppnin hefur verið gangrýnd fyrir tónlistaratriðin, ætluð pólitísk áhrif á keppnina og nokkur umdeild atvik sem hafa gerst.

 Tónlistarstíll og framkoma 
Gæði tónlistarinnar frá fyrrum atriðum hefur verið gagnrýnd og bent á að ákveðnir tónlistarstílar eru sýndir oftar en aðrir til að reyna að höfða til sem flestra kjósenda í alþjóðlegum áhorfshóp. Ballöður, þjóðlagatónlist og tyggigúmmítónlist eru taldar grunntónlistarstefnur keppninnar síðustu árin, sem hefur leitt til ásakana um að keppnin sé kerfisbundin. Önnur algeng atriði í fyrri keppnum sem hefur verið gert grín að er skortur á breytingum í tóntegund, textar um ást og/eða frið og enskur framburður af fólki sem hefur það ekki sem móðurtungumál. Þar sem keppnin er aðallega sjónvarpsþáttur, hafa atriði síðustu ára reynt að fanga athygli áhorfenda með öðru en tónlist, eins og með ljósasýningu, brellum, leikhústilburðum og búningum. Gagnrýnt hefur verið að þetta sé til að trufla áhorfanda frá lélegum tónlistaratriðum.

Þó gert sé grín að mörgum þessara þátta þá eru aðrir sem fagna þessum þáttum og áskilja þá sem grunnatriði að því sem geri keppnina góða. Þó margir keppendanna á hverju ári uppfylli þessi atriði þá hefur keppnin sýnt marga tónlistarstíla eins og rokk, þungarokk, kántrítónlist, raftónlist, nútíma ryþmablús, hipphopp og framandi tónlist.

 Pólitískar deilur 
Þar sem tónlistarmenn og lög eru í forsvari fyrir land, hefur keppnin haft nokkur umdeild atvik á milli þjóða í keppninni vegna deilna án samkomulags og í sumum tilfellum stríðsástands sem endurspeglast í framkomu og kosningu.

 Pólitísk og landfræðileg kosning 
Keppninni hefur verið lýst að hafa einkenni pólitískra atriða í kosningu, áhrif þar sem lönd fá oftar og í meiri magni atkvæði frá öðrum löndum út frá pólitískum tengslum frekar en tónlistargæðum laganna sjálfra. Fjöldi rannsókna og fræðigreina hafa verið skrifaðar um viðfangsefnið, sem er lýst þannig að ákveðin lönd mynda hópa eða „klíkur“ með því að kjósa oft á sama hátt; ein rannsókn segir að þessir kosningahópar geta spilað stórt hlutverk til að ákvarða sigurvegara, á grundvelli þess að minnst tvisvar spiluðu kosningahópar lykilhlutverk í kosningu á sigurlaginu.

 Hinsegin sýnileiki 
Keppnin hefur haft dyggan stuðningshóp á meðal hinsegin samfélagsins og skipuleggjendur keppninnar hafa reynt að höfða til þeirra síðan 1990. Páll Óskar var fyrsti opinberlega samkynhneigði tónlistarmaðurinn til að keppa þegar hann keppti fyrir  árið . Ísraelska söngkonan Dana International, fyrsti trans tónlistarmaðurinn, varð fyrsti hinsegin tónlistarmaðurinn til að vinna keppnina .

 Neðanmálsgreinar 
 Keppnin er einnig stundum kölluð Eurovision, ESC eða Evróvision en sá titill er tvíræður. Einnig hefur keppnin verið nefnd Evrópusöngvakeppnin.Morgunblaðið 1991
 RÚV og Íslensk málstöð hefur mælt með að menn segi Evrósjón (eða - en síður - Evróvisjón). Meginrökin eru þau að Evrópa heitir ekki Júrópa á íslensku, heldur Evrópa með vaffi. 
 Árið 1969 voru fjögur lönd sigurvegarar keppninnar, því að þá voru engar reglur til um hvað gera skyldi ef jafntefli kæmi upp.
 Írland og Svíþjóð hafa unnið keppnina oftast eða 7 sinnum.
 Árið 1993 var haldin undankeppni þar sem að nokkur lönd kepptu sem voru úr Júgóslavíu og eitt land úr Sovétríkjunum og nokkur önnur lönd sem voru sjálfstæð á tíma hinna landana.Löndin sem unnu og komust til Millstreet voru Króatía, Slóvenía og Bosnía og Hersegóvína. Keppnin var haldin í Slóveníu 3. apríl 1993. Þetta er fyrsta undankeppni Eurovision í sögunni þegar að lönd keppa saman.
 Árið 1973 sendi Noregur lag sem var sungið á 12 tungumálum; ensku, frönsku, spænsku, ítölsku, hollensku, írsku, þýsku, hebresku, bosnísku (Júgóslavía), finnsku, sænsku og norsku. Lagið var með ensku nafni, „It's Just a Game“. Noregur var nr. 5 í röðinni en Ísrael var nr. 17. Ísrael var að gera frumþáttöku, þannig að Noregur var hálfgerðlega fyrsta landið til að syngja á hebresku í Eurovision.
 Árið 1977 var Túnis í sæti nr. 4 í röðinni til að syngja í London en sjónvarpsstöðin dró þátttökuna til baka. Sagt er að þau vildu ekki keppa við Ísrael. Sé það rétt þá gerðist það árið 2005 að Líbanon ætlaði að taka þátt en hætti við af sömu ástæðum og það er staðfest.
 COVID-19 faraldurinn gerði það að verkum að keppninni var aflýst árið 2020.

 Athugasemdir 

 Tilvísanir 

 Tenglar 


 Íslensk vefsíða í umsjá Ríkissjónvarpssins
 Ein helsta aðdáendasíða keppninnar
 Glatkistan