Grænhöfðaeyjar

Grænhöfðaeyjar (portúgalska: Cabo Verde) eru eyjaklasi í Norður-Atlantshafi um 570 kílómetra undan vesturströnd Afríku. Eyjarnar voru óbyggðar þegar Portúgalar uppgötvuðu þær á 15. öld og gerðu þær að miðstöð fyrir þrælaflutninga. Eyjarnar heita eftir Grænhöfða á vesturströnd Senegals. 

Samkvæmt opinberum portúgölskum skjölum uppgötvaði António de Noli eyjarnar árið 1456. Hann var gerður að landstjóra eyjanna og fyrstu landnemarnir settust þar að árið 1462. Eyjarnar urðu miðstöð þrælaverslunarinnar á Atlantshafi og ríkidæmi þeirra dró að sjóræningja. Francis Drake rændi höfuðborg eyjanna Ribeira Grande árið 1585. Eftir árás Frakka árið 1712 hnignaði borginni og Praia tók við hlutverki höfuðborgar árið 1770. Þegar þrælaversluninni tók að hnigna versnaði efnahagur eyjanna sem þó voru áfram mikilvæg höfn. Sjúkdómar og eldgos á fyrri helmingi 20. aldar leiddu til þurrka og hungursneyðar. Óánægja með nýlendustjórnina leiddi til sjálfstæðisbaráttu í byrjun 20. aldar. Eftir fall ríkisstjórnar Salazars í Portúgal neyddust Portúgalir til að veita eyjunum sjálfstæði. Sjálfstæðisflokkur Cabo Verde kom á flokksræði og ríkti til 1990 þegar flokksræði var afnumið og fyrstu frjálsu kosningarnar haldnar.

Ísland veitti Grænhöfðaeyjum þróunaraðstoð á 9. og 10. áratug 20. aldar og skipaði sendiherra þar frá 1979 til 1993.

 Heiti 
Eyjarnar draga nafn sitt af höfðanum Cap-Vert („Grænhöfða“) á strönd Senegals.Lobban, p. 4  Nafn höfðans kemur upphaflega úr portúgölsku Cabo Verde. Portúgalskir sæfarar nefndu höfðann svo árið 1444, nokkrum árum áður en þeir uppgötvuðu eyjarnar.

Þann 24. október 2013 tilkynnti sendinefnd landsins hjá Sameinuðu þjóðunum að önnur lönd ættu ekki að nota þýðingar á heitinu Cabo Verde í opinberum samskiptum heldur ættu öll lönd að nota portúgalska heitið þar sem það væri opinbert heiti landsins á öllum tungumálum.

Landfræði
Grænhöfðaeyjar eru í Atlantshafi, um 570 km undan strönd Vestur-Afríku. Strönd Senegal er næst þeim á meginlandinu. Þær eru milli 14. og 18. breiddargráðu norður og 22. og 26. lengdargráðu vestur.

Grænhöfðaeyjar eru tíu eyjar (níu byggðar) og átta smáeyjar sem liggja í hálfhring og skiptast í tvo eyjaklasa:
 Barlaventoeyjar („Kulborðseyjar“): Santo Antão, São Vicente, Santa Luzia, São Nicolau, Sal og Boa Vista
 Sotaventoeyjar („Hléborðseyjar“): Maio, Santiago, Fogo, Brava

Þrjár eyjanna, Sal, Boa Vista og Maio, eru flatar, sendnar og þurrar; en hinar eru klettóttari og grónari.

Eyjarnar eru 4.033 km2 að stærð og eru aðallega úr gosbergi með gosmyndunum og gjóskuseti. Gosberg og djúpberg eru basísk og eyjarnar eru bergfræðilega svipaðar öðrum makarónesískum eyjum í Atlantshafi.

Segultruflanir við eyjarnar benda til þess að undirstöður þeirra hafi myndast fyrir 125-150 milljón árum, en eyjarnar sjálfar eru 8-20 milljón ára gamlar.Pim et al., 2008, p.422 Elstu klettarnir ofan sjávarborðs eru á Maio og norðurskaga Santiago, og eru 128-131 milljón ára gamalt bólstraberg. Gosvirkni á svæðinu hófst snemma á Míósen og náði hátindi sínum undir lok tímabilsins þegar eyjarnar náðu mestu stærð. Á sögulegum tíma hefur eldvirkni verið bundin við eyjuna Fogo.

Stjórnsýsluskipting
Á Grænhöfðaeyjum eru 22 sveitarfélög (concelhos) sem skiptast í 32 sóknir (frequesias) frá nýlendutímanum:
+ Barlaventoeyjar Eyja Sveitarfélag Manntal 2010 Instituto Nacional de Estatistica. Sókn Santo Antão Ribeira Grande 18.890 Nossa Senhora do Rosário Nossa Senhora do Livramento Santo Crucifixo São Pedro Apóstolo Paúl 6.997 Santo António das Pombas Porto Novo 18.028 São João Baptista Santo André São Vicente São Vicente 76.140 Nossa Senhora da Luz Santa Luzia São Nicolau Ribeira Brava 7.580 Nossa Senhora da Lapa Nossa Senhora do Rosário Tarrafal de São Nicolau 5.237 São Francisco Sal Sal 30.879 Nossa Senhora das Dores Boa Vista Boa Vista 9.162 Santa Isabel São João Baptista

235px|right|thumb|Miðbær Mindelo en Baía do Porto Grande, São Vicente
<div>

+ Sotaventoeyjar Eyja Sveitarfélag Manntal 2010  Sókn Maio Maio 6.952 Nossa Senhora da Luz Santiago Praia 131.719 Nossa Senhora da Graça São Domingos 13.808 Nossa Senhora da Luz São Nicolau Tolentino Santa Catarina 43.297 Santa Catarina São Salvador do Mundo 8.677 São Salvador do Mundo Santa Cruz 26.617 Santiago Maior São Lourenço dos Órgãos 7.388 São Lourenço dos Órgãos Ribeira Grande de Santiago 8.325 Santíssimo Nome de Jesus São João Baptista São Miguel 15.648 São Miguel Arcanjo Tarrafal 18.565 Santo Amaro AbadeFogo São Filipe 22.248 São Lourenço Nossa Senhora da Conceição Santa Catarina do Fogo 5.299 Santa Catarina do Fogo Mosteiros 9.524 Nossa Senhora da Ajuda Brava Brava 6.952 São João Baptista Nossa Senhora do Monte

 Íbúar 
 Tungumál 
Portúgalska er opinbert tungumál á Grænhöfðaeyjum. Hún er notuð í kennslu og stjórnsýslunni. Portúgalska er líka notuð í blöðum, sjónvarpi og útvarpi.

Kriolu er kreólamál sem byggist á portúgölsku og er notað sem talmál alls staðar á eyjunum. Kriolu er móðurmál nær allra íbúa Grænhöfðaeyja. Stjórnarskráin kveður á um að leitast skuli við að gera kriolu jafnhátt undir höfði og portúgölsku. Þó nokkuð af bókmenntum á kriolu er til, sérstaklega á Santiago- og São Vicente-mállýskum. Mikilvægi kriolu hefur farið vaxandi eftir að landið fékk sjálfstæði frá Portúgal.

Ólíkar mállýskur á mismunandi eyjum hafa staðið í vegi fyrir stöðlun tungumálsins. Sumir hafa mælt með tveimur stöðlum: einum fyrir norðureyjarnar byggðum á São Vicente-mállýskunni, og einum fyrir suðureyjarnar, byggðum á Santiago-mállýskunni. Rithöfundurinn og ráðherrann Manuel Veiga hefur verið helsti talsmaður þess að staðla notkun kriolu.Amado, Abel D. (2015), The Illegible State in Cape Verde: Language Policy and the Quality of Democracy, Boston University, a thesis submitted in partial fulfillment of the requirements for the degree of Doctor of Philosophy.

Tilvísanir

Flokkur:Grænhöfðaeyjar
Flokkur:Eyjar í Atlantshafi