Listi yfir íslenskar stafsetningar- og málfræðivillur

Listi yfir algengar málvillur og ritvillur í íslensku, hér eru aðeins skráð orð og orðasambönd sem alltaf teljast röng en ekki bara röng í vissu samhengi. Minni háttar stafsetningarvillum (t.d. afhverju og aldrey) er sleppt þar sem þær eru nánast óteljandi, en fróðleik um slíkar villur má finna í íslenskum ritreglum.

Málfræðivilla/StafsetningarvillaLeiðréttingÚtskýringeinhvað / eikkhvað eitthvaðEingöngu í nefnifalli og þolfalli í hvorugkyni eintölu er fyrri liðurinn eitt-einmanna einmanaSamsett úr orðunum ein og mana, sem merkir í þessu tilfelli hugur.hlægja hlæja Sögnin beygist þannig: Hlæja (nh.) - hló (þt. et.) - hlógum (þt. ft.) - hlegið (lh. þt.). Sögnin að hlægja merkir að fá einhvern til að hlæja.fleirra fleiraAlgeng framburðarmynd sem kom fyrir í ritmáli. Margur í miðstigi (fleiri). hnéið/tréið hnéð/tréðHvorugkynsnafnorð sem enda á sérhljóða en eru án beygingarendingar í þágufalli taka beygingarviðskeytið -ð.talvatölvaNýyrðið var búið til með því að blanda saman „tölu-völva“ (talna-spákona)þæginlegt þægilegtForliðurinn þægi er af þægur, sem merkir hentugurþáttaka þátttaka Orðið merkir „það að taka þátt“ og er þannig myndað, að sögninni „að taka“ er skeytt aftan við stofn nafnorðsins „þáttur“ þannig að úr verður þátt-taka.trúnna trúna Það er eitt „n“ í orðunum trúna, kúna, ána, brúna. Dæmi: „missa trúna, mjólka kúna, vaða yfir ána eða fara yfir brúna.“haldfanghandfangHandfang er sá hluti einhvers sem hendur geta fangað, til dæmis í því skyni að lyfta viðkomandi hlut, halda á honum eða færa hann úr stað. Orðið „haldfang“ er hins vegar hvergi að finna í íslenskri orðabók.mannsal mansal Orðið „man“ merkir „ófrjáls manneskja“.harmlaus meinlaus Hér er dæmi um falsvini. Hér er verið að rugla saman enska orðinu harmless og íslenska orðinu harmlaus (laus við harm (þ.e. sorg)), en harmless er venjulega þýtt sem: meinlaus, skaðlaus, saklaus. Orðið „harmlaus“ er hins vegar hvergi að finna í íslenskri orðabók.ítrasta ýtrastaítrasta sem er komið af orðinu ítur: fallegur, ágætur er oft ruglað saman við efsta stig af ýtrari sem þýðir: frekar, rækilegar, en efsta stigið er: ýtrast(ur): eins og t.d. í orðasambandinu: til hins ýtrasta af fremsta megni - eða - mitt ýtrasta ráð: síðasta ráð mitt.hæðsti/hæðstur hæsti/hæsturEfsta stig lýsingarorðsins 'hár'.keyptu kauptu Þegar notaður er boðháttur sagnarinnar að kaupa í eintölu á hann að vera „kauptu“ en ekki „keyptu“. Orðmyndin „keyptu“ er þó ekki alltaf röng, hún er rétt sem 3. persóna fleirtölu í þátíð.meiga megasjá: núþáleg sögnmánaðarmót mánaðamót Tveir mánuðir mætast og því er orðið mánuður í eignarfalli fleirtölu, ekki eintölu.útileigaútilegaÞú ferð í útilegu og gistir í tjaldi, ferðavagn, eða gistir jafnvel úti í náttúrunni. Það getur jafnvel verið að þú leigir þér ferðavagninn, sem þá er í útleigu. En útileiga er ekki til.mig/mér hlakkar til ég hlakka tilsjá: þágufallssýkitvær buxurtvennar buxurRétt er að segja tvennar buxur, þar sem orðið buxur er fleirtöluorð og lýsingarorðið tvennar er notað með fleirtöluorðum.vegna -ingu(nnar)vegna -ingar(innar)Orð sem nota þessa beygingarendingu (-ing) eru kvenkynsnafnorð og fallbeygjast svona: 
Nf. -ing

Þf. -ingu 

Þgf. -ingu

Ef. -ingarhvorki...eða hvorki...nésjá: fleiryrt samtengingjafn margir...en... jafn margir...og...Rangt er að skrifa: Óvíða eru jafnmargar bifreiðar miðað við íbúa en á Íslandi. Þarna á annaðhvort að standa: jafnmargar...og eða fleiri...en...koma frá Akureyri, koma frá Reykjavík vera frá Akureyri, vera frá Reykjavík. Það eru ensk áhrif að tala um að „koma frá“ einhverjum stað. Talað er um að menn séu frá Akureyri (en úr Svarfaðardal til dæmis) eða úr Reykjavík eða frá, en menn „koma“ ekki frá neinum stað ef menn eru að tala um uppruna einhvers.að öðru leiti að öðru leyti í orðasambandi eins og „að öðru leyti“ og „um þetta leyti“ skal ekki skrifa „leiti“; „leiti“ þýðir hæð og á að nota í orðasambandi eins og „á næsta leiti“ og í staðarheitum eins og „Efstaleiti“.mér langar/vantar mig langar/vantar Sagnirnar „að langa“ og „að vanta“ eru ópersónuleg sagnir sem taka með sér þolfall.ég vill ég vilVill er sögnin að vilja í þriðju persónu en Ég er fyrstu persónu persónufornafn. Það er því rétt að segja ég vil. Í þriðju persónu er sagt hann vill, hún vill og það vill sem dæmi.lýst á líst áSagnmyndin „líst“ er ópersónuleg notkun af sögninni „líta“, sem þýðir að álita/meta e-ð, á meðan „lýst“ er þátíð af sögninni „lýsa“, sem þýðir að lýsa einhverju. Þess vegna er sagt að manni „líst á“ eitthvað þegar eitthvað fellur í geð.víst að...  fyrst að... Menn rugla saman tveimur orðum, víst og fyrst. Hið fyrrnefnda er komið af orðinu vissa en hitt er úr talmáli og haft í merkingunni: úr því að, þar sem (um orsök). Dæmi: Fyrst að ég get þetta þá getur þú þetta, þ.e.a.s: Þar eð ég get þetta þá getur þú þetta. En víst er notað um vissu: Það er nokkuð víst að ég geti gert þetta.gamminn geysa gamminn geisa Gammur er frár hestur. Láta gamminn geisa.hellast úr lestinniheltast úr lestinniOrðatiltækið á uppruna sinn að rekja til þess þeim tíma þegar hestar voru helsti fararskjótinn, en þá gat komið sér illa þegar margir voru á ferð saman ef einn hestur varð haltur og gat ekki fylgt lestinni lengur. Þar sem slík lest er ekki ílát er hins vegar ekki hægt að hella neinu úr henni.telur - eitthvað telur skiptir máliÁ ensku er stundum sagt: everything counts, en á íslensku er ekki rétt að segja ?að allt telji, eða ?að mörk telji (að hvert mark telji) o.s.frv., heldur skipta þau máli (hvert mark skiptir máli).Algengt talmál meðal íþróttamanna: 
 Tenglar 

 Yfirlestur.is Málrýni fyrir íslensku
 Málfríður Gervigreindardrifið leiðréttingarforrit fyrir íslensku

 Tilvísanir 

Flokkur:Íslenska
Flokkur:Listar tengdir Íslandi
Flokkur:Íslensk málfræði