Fyrsta málfræðiritgerðin

Fyrsta málfræðiritgerðin eða Um latínustafrofið Íslenzka Kalevala-þýðingin; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1959: Um 1100 var rituð á íslandi málfræðiritgerð, „Um latínustafrofið", og var sú fyrsta sem rituð var í Evrópu. Indverjar einir höfðu áður gert tilraun að rita málfræðiritgerð. Þessi málvísindi voru svo langt á undan
sínum tíma, að það er aðeins skammt síðan að málvísindamenn nútímans hafa kunnað að meta þau. er sú fyrsta af fjórum íslenskum ritgerðum um málfræði í Ormsbók Snorra-Eddu. Hún var, eins og segir í ritgerðinni sjálfri, „skrifuð til þess að hægara verði at rita og lesa sem nú tíðist og á þessu landi bæði lög og áttvísi eða þýðingar helgar eða svo þau hin spaklegu fræði er Ari Þorgilsson hefir á bækur sett af skynsamlegu viti“.

Nafn sitt fær ritgerðin einfaldlega vegna þess að hún er fremst þessara fjögurra í handritinu. Hún þykir einnig merkust ritgerðanna fjögurra, og er að öllum líkindum frá síðari hluta 12. aldar.Guðrún Kvaran. „Hvernig var fyrsta málfræðiritgerðin?“. Vísindavefurinn 17. apríl 2001. http://visindavefur.is/?id=1502. (Skoðað 12. september 2008). Fræðimenn hafa ekki verið á einu máli um hvenær ritgerðin var samin og hefur tímabilið 1130–1180 verið nefnt. Höfundur verksins er ekki kunnur, en hann er oftast nefndur „fyrsti málfræðingurinn“.

Í ritgerðinni er gerð tilraun til að fella latneska stafrófið að íslenska hljóðkerfinu eins og það var þá, auk þess sem reynt er að sýna fram á nauðsyn samræmdrar stafsetningar.
Auk þess að vera ómetanleg heimild um sögu íslenska hljóðkerfisins, beitir höfundur aðferðum sem ekki tíðkuðust í hljóðkerfisfræði fyrr en á 20. öld, þ.e.a.s. hann notar svokölluð lágmarkspör til að sýna hvaða hljóð eru merkingargreinandi.

 Tilvísanir 

 Tenglar 
Vísindavefurinn



Texti úr fyrstu málfræðiritgerðinni
Fyrsta Málfrœðiritgerðin (The first grammatical treatise)  á Old Norse etexts
Fyrsta málfræðiritgerðin á heimasíðu Íslenska málfræðifélagsins 404

Flokkur:Málfræði