Córdoba

Córdoba (Ide: Kordoba) esas urbo en Andaluzia, Hispania, e chefurbo di la provinco samnoma. L'urbo jacas 122 metri super marala nivelo, apud fluvio Guadalquivir, an la pedo di montaro Sierra Morena. Segun statistiki de 2024, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas  km². Ol ank esas la maxim varm urbo di Europa: la temperaturo acensas singla yaro super 35°C.

Depos le 8ma yarcento ol konquestesis dal Arabi, e dum longa periodo esis kalifio. To igis l'urbo centro di Araba kulturo e cienco. L'enorma katedralo di Kordoba origine esis moskeo. Nun, Córdoba esas l'urbo Europana kun la maxim granda quanto di monumenti qui deklaresis "Mondala Patrimonio di la Homaro" da UNESKO. Lua historiala centro esas un ek la maxim granda de Europa, kun 246,73 hektari, havanta monumenti mem del epoko Romana.

Córdoba havas du universitati. L'Universitato di Córdoba (UCO) fondesis en 1972, ma lua origino esis fakultato di veterinarala cienci, fondita dum la 19ma yarcento. L'altra esas l'Universitato Loyola Andaluzia, fondita en 1963.

Historio
La maxim anciena restaji pri homala habitado en Córdoba esas de Homo neanderthalis qua habitis ibe inter 42 mil e 35 mil yari ante nun. On savas ke preurbala kolonieti existis depos la 8ma yarcento aK, proxim la boko di fluvio Guadalquivir.

En 169 aK o 152 aK, Romana konsulo Claudius Marcellus, nepotulo de Marcus Claudius Marcellus, Romana guvernisto di Hispania Ulterior e Hispania Citerior, fondis nova kolonieto alonge kolonieto preexistanta. Inter 143 aK e 141 aK, l'urbo siejesis da Viriatus. Corduba divenis kolonio, nomizita Colonia Patricia. Ol spoliesis da Iulius Caesar en 45 aK, ed itere koloniigesis da Augustus, kun veterana soldati. Corduba divenis chef-urbo di provinco Hispania Baetica en 14 aK. Romana poeto Lucius Annaeus Seneca, ilua patro Lucius Annaeus Seneca la Olda, e poeto Lucanus naskis ibe.

Dum la komenco dil 4ma yarcento, Santa Osius de Corduba divenis la maxim importanta figuro de Katolik eklezio en la urbo. De 552 til 572 ol esis importanta urbo di Bizancana provinco Provincia Hispaniae. Ye la fino dil 6ma yarcento, ol konquestesis da Visigoti.

En 711 o 712 l'urbo kaptesis da Mohamedani. Diferanta de altra urbi en Iberia, nula kapitulaco signatesis. Ol divenis parto di kalifio Umayyad e divenis chef-urbo di provinco subordinita a kalifio Damaskus. En l'[Araba linguo|Araba]] ol konocesis kom قرطبة (Qurṭuba). En 750, kalifio Umayyad]] revokesis da kalifio Abbasid, qua establisis sua chef-urbo en Qurṭuba. Inter 785 e 786, emiro  Abd ar-Rahman la 1ma imperis konstruktar la Granda Moskeo di Córdoba. Dum la 9ma yarcenti, la habitantaro dil urbo variis inter 75 mil e 160 mil habitanti. En 818 eventis revolto en la suda suburbo dil urbo, qua supresesis violentoze.

Córdoba esis prosperoza urbo inter la 10ma e la 11ma yarcenti, kun manufakturi di artikli ek ledro, metali, glezita ceramiko e texaro, e komerco di frukti, legumi, herbi, spici, kotono, lino e silko.

Geografio
La reliefo di Córdoba konsistas ek regiono kun kelka kolineti sude de fluvio Guadalquivir, formacanta regiono konocata Hispane kom campiña. Norde del urbo jacas monti de montaro Sierra Morena e mikra regiono kun kelka kolineti proxim Guadalquivir. La mezavalora altitudo dil urbo esas 106 metri, e lua maxim alta punto jacas 692 metri super la marala nivelo.

La klimato di Córdoba esas Mediteranea (Csa segun la klimatala klasifikuro da Köppen), kun milda vintri, tamen kelkafoye povas eventar frosti, pro la granda disto de la maro. Someri esas multe varma, ed ordinare la temperaturi superiras 40 °C e mem 45 °C. La mezavalora temperaturo en januaro (vintro) esas 9,4°C, kontre ke la mezavalora temperaturo en julio (somero) esas 28,2°C.

Pluvas multe dum kolda monati, pro l'eniro di buraski veninta del Atlantiko, weste. La mezavalora yarala pluvo-quanto dil urbo esas 573 mm, e la maxim pluvoza monato esas decembro, kun mezavalore 90,7 mm. La maxim sika epoko iras de junio til agosto, kande pluvas min kam 15 mm omnamonate.

Kategorio:Urbi en Hispania