Historio di Iran

La maxim anciena homala restaji trovita en Iran jacis en Kashafrud e Ganj Par, datizita de Paleolitiko. Restaji di Neandertali anke esis trovita. Parto di lua anciena historio esas komuna a de Mezopotamia.

Ye 334 aK Alexandros la Magna invadis Persia e vinkis imperiestro Darius 3ma. Il abandonis la regiono ye 328 o 327 aK. Greki, politikala herederi di Alexandros, kreis Seleucida imperio. Partiana imperio, fondita ye 238 aK, pose vinkis Seleucidi, e dominacis la regiono til 224, kande li esis vinkita da Sasanidi.

Ye 652 islami konquestis Persia, e granda parto di Sasanida urbi divenis sub islama guverno. Ye 1218 Mongoli komandita da Chingis-kano invadis la teritorio.

L'unesma Persiana dinastio qua adoptis shia-islamo esis Safavida dinastio, de 1501 til 1772. 

Important eventi en la recenta historio:
 1921 Komenco di konstrukto di Vali-Asr
 1921 Militala stato-stroko da Reza Palavi
 1921 Amad Sha, l'ultima Kajar-rejo, fugis
 1925 Reza Palavi kronizis e titulizis su ipsa kom Reza Sha, remplasanta la Kajar-dinastio per la Palavi-dinastio
 Ye 1935 Persia divenas oficale Iran.
 Ye 1941 trupi di Unionita Rejio e Soviet-Uniono okupis Iran. La sha Reza Pahlavi esas koaktata transmisar la trono a sua filio Mohammad Reza Pahlavi pro refuzir forigar sua Germana konsilisti, malgre ilua proklamo di neutreso di Iran dum la Duesma Mondomilito
 1946 Britanian e Usana trupi retraktesas de Iran. Usa helpas Mohamed Reza Sha forigar la Soviet-trupi
 1951 Mohamad Mosadek elektesas kom chefministro
 1951 La parlamento votas por nacionaligo dil oleo-industrio qua larje kontrolesis dal Angla-Iranan Oleo-kompanio
 1951 Britania interdiktas Iranan oleo esforcante frapar l'ekonomio
 1953 la sha suplantas nacional-mentala chefministro Mosadek per helpo da militisti e da CIA e Britanian Inteligenteso. Mohamed Reza Sha retro-venas e ganas plusa povo
 1963 La kampanio 'Blanka Revolucion' por igar la lando plu ocidentala komencas, inkluzante teren-reformi
 1964 Komeyni exilesas pos enuncir kontre la sha  ed Usa dum acepto di la 'lego di kapitulaco' da chefministro Hasan Ali Mansur
 1965 Chefministro Hasan Ali Mansur ocidesas
 1978 Anti-sha-manifesti duktas ad apliko di militala judicio
 1978 Duadeki de manifestanti ocidesas e vundesas pos ke soldati komencis pafar dum manifesto en Jale-placo, dio konocata kom Nigra Saturdio
 1979 – La sha Mohammad Reza Pahlavi mustas fugar ek la lando pro vasta demonstri.
 1979 Ayatolo Khomeini retroiras ad Iran pos 14 yari en exileso e divenas la chefo dil lando.
 1979 centi de adheranti di la Sha mort-exekutesis
 1979 Islamista militemi hom-gajigas kinadek e du Usani en l'ambasadeyo di Usa en Tehran, postulante la Sha retro-venar ad Iran por esar judiciata
 1980 – Vasta nacionaligo komencas.
 1980 – Irak di Saddam Hussein atakas Iran, e la milito duros ok yari.
 1980 – La ex-sha Mohammad Reza Pahlavi mortas en exilo
 1980 Invado di Iran da Irak, komenco di la Milito Iran-Irak
 1980 Mohamed Reza Sha mortas en exileso en Egiptia pro kancero
 1981 Acenso di Mujahedin
 1981 Usana gajo-homi liberigesis pos 444 dii di kapteso
 1981 Ali Kameney elektesis kom prezidanto
 1988 Fino di milito Iran-Irak
 1989 – Ayatolo Khomeini mortas ed ayatola Kameney divenas la maxim supra chefo
 1989 Akbar Hashemi Rafsanjani elektesis kom prezidanto
 1997 – Mohamad Katami vinkas la prezidantal elekto
 1997 Mohamad Katami rielektesis
 2000 – Le novigo-mentala vinkas en parlamental elekti ganante 170 sideyi de tota 290 sideyi
 2005 Magmud Amadinejad elektesis kom prezidanto
 2009 Magmud Amadinejad rielektesis kom prezidanto, amasala protesti pro dubiti pri rezulti dil elekto
 2013 Hasan Rohani elektesis kom prezidanto
 2021 Ebrahim Raisi elektesis kom prezidanto
 2024 Ebrahim Raisi mortas pro helikopter-acidento en Azerbaijan

Kategorio:Historio di Iran