Wyoming

Wyoming esas Usana stato. Ol havas kom vicini Montana norde, Sudal Dakota e Nebraska este, Kolorado sude, Utah sud-weste, ed Idaho weste. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti, esanta la min populoza ek la 50 stati Usana. Lua tota surfaco esas  km².

Historio
Existas evidentaji pri homala habitado en Wyoming cirkume 13 mil yari ante nun, exemple flechopinti asociita kun kulturi Clovis, Folsom e Plano. Che la nuna nacionala parko Yellowstone trovesis evidentaji pri existo di vasta komercala chosei cirkume 1000 yari ante nun. Che Nacionala Foresto Bighorn, trovesis "sakra roto" ek petri kun 23 metri di diametro, ma la preciza dato di sua konstrukto esas nekonocata. Kande l'unesma blanka exploreri arivis en la regiono, li trovis diversa etnii aborijena: Arapaho, Bannock, Blackfeet, Cheyenne, Crow, Gros Ventre, Kiowa, Nez Perce, Sioux, Shoshone, ed Ute.

Unesma Europani aventuris su en la nordo di la regiono dum la 18ma yarcento. Hispania, e pose Mexikia, reklamacis granda parto di la sudo di Wyoming til ya yari 1830a, ma nulatempe okupis la regiono. John Colter, membro dil expediciono di Lewis e Clark esis probable l'unesma Usano qua eniris la zono, en 1807. Lor multa personi kredis ke ilua menciono a termal aktiveso en Yellowstone esis fiktivajo. En 1812, Robert Stuart kun altra 5 homi deskovris regiono konocata kom "suda paso" (South Pass), la maxim basa punto inter centrala e sudala Rokoza Monti.

La regiono esis apta por bovo-farmado; l'arivo di la fervoyo posibligis la movado di bovi, e stimulis populizado di la regiono. La fervoyo atingis Cheyenne (plu tarde la precipua statala urbo) en 1867. Ye la 25ma di julio 1868, la Teritorio di Wyoming esis establisata.

Wyoming divenis la 44ma Usana stato ye la 10ma di julio 1890.

Geografio
La klimato di Wyoming esas miarida e kontinentala (BSk segun la klimatala klasifikuro da Köppen). Ol esas plu sika e ventoza kam altra regioni di Usa, e precipue pro sua topografio ol sufras granda extremi di temperaturi. Someri esas varma, e julio esas la maxim varma monato, kun la maxima temperaturi atinganta mezavalore 31 °C en preske la tota stato. Kande l'altitudo augmentas, ta mezavaloro diminutas: en regioni jacanta 2700 metri super la marala nivelo, la maxima temperatui atingas mezavalore 21 °C. Dum somerala nokti, la temperaturi falas til 16 °C o mem 10 °C.

Granda parto dil stato recevas min kam 250 mm di pluvo-quanto omnayare. Pluvas plu intense de la fino di printempo til la komenco di somero.

La maxim alta monto di la stato esas Gannett Peak, kun 4 210 metri di altitudoElevations and Distances in the United States. U.S Geological Survey. 29ma di aprilo 2005.

Ekonomio
Segun statistiki de 2024, la totala produkturo interna di Wyoming esis US$ 52,9 miliardi. L'exploto di minerali e turismo esas la precipua ekonomial agadi dil stato. Federala guvernerio esas la proprietero di 42,3% del areo dil stato, kontre ke la stato propre kontrolas 6% del areo. La totala produkturo di minerala exploto en 2007 atingis plua kam US$ 14,5 miliardi. En 2018, turismo kontributis kun US$ 3,8 miliardi, en spensi de domestika ed stranjera viziteri.

En 2002, plua kam 6 milion personi vizitis nacionala parki e monumenti di Wyoming. La precipua atraktivi esas Nacionala Parko Grand Teton, Nacionala parko Yellowstone, Monumento Nacionala Devil's Tower, roko Independence Rock e Nacionala Monumento Fossil Butte. Yellowstone, establisita en 1872 kom la maxim anciena nacionala parko di Usa, recevas omnayare plua kam 3 milion viziteri.

Historiale, agrokultivo esabas importanta agado ekonomiala en la stato. La precipua produkturi de rural agadi esas edukado di bestii por produktado di karno, e kultivi di feno, betravo, grani (frumento e hordeo), e lano. Plua kam 91% de la tereni en Wyoming klasifikesas kom rurala.

Referi