Latina alfabeto

Latina alfabeto esas la skripto-sistemo uzita unesmafoye dal Romani por skribar Latina linguo. Lua bazala literi esas __NOTOC__ A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z.

Latina alfabeto ne suficas por skribar omna lingui, e nova literi e diakritiki kreesis ed adjuntesis a la bazal alfabeto. Nova litero-signi esas, exemple Ç Å Ä Ö Ã Õ Ñ e Š, Ž. Omna skribita (literala) linguo havas literi en propra ordino.

La developo di Latinala literi originis de Egiptiana hieroglifi. En l'anciena Egiptia la texti skribesis per imajo-signi (ideografio). Ula signo povis expresar tota ula vorto, ma proxim la fino dil anciena rejio Egiptiana, altra signi kreesis por expresar silabi o foni. Pose l'imaji transformis en Sinaia formi qui esis modeli por Semida e Foinikiana literi en areo di Siria e Palestina. En Foinikia on uzis literi nur por konsonanto-soni. Grekiani recevis Foinikiana literi e kreis plusa literi por vokali. Samatempe la direciono di lektado divenis de <-- a -->, ed ula literi turnis 180˚, ula literi 90˚. De la literi Greka  developesis Kirila e Latina literi. Dum Romana ero on uzis nur mayuskuli (granda literi). Klasika alfabeto esis uzebla en 3ma yarcento aK

Latinala literi e lia origini:

 A 
< Greka alfa Α
< Foinikiana alef = Hebrea ‘bovulo’
< imajo pri bovulo-kapo

 B 
< Greka beta Β
< Foinikiana beth = Hebrea ‘domo’
< imajo pri domo-fundamento

 C 
< Romana C [g] ed [k] ma pronuncado [k] vinkis 
< Greka gamma Γ 
< Semida C [gimel] = nuntempa G [g]
< imajo pri kamelo-kapo e nuko

 D 
< Greka delta Δ
< Semida daleth ‘pordo’
< imajo pri pordo

 E 
< Greka epsilon Ε [e]
< Semida [h]
< imajo pri homulo (1)

 F 
< Romana [f]
< Greka digamma [v]
< Semida litero [vau]
< ?

 G 
< Romana [k], nova litero G [g]
< Greka gamma Γ (videz C)

 H 
< Romana [h]
< Greka eta Η longa vokalo [ii] 
< Semida cheth [h]
< imajo pri homulo (2)

 I 
< Romana [i] ed [y]
< Greka iota Ι [i] 
< Foinikiana yod [y]
< imajo pri manuo (1)

 J 
< Nova litero ye meza ero [y] (videz I)

 K 
< ye meza ero itere K
< Romana [k] desaparis ma on uzis C [k]
< Greka kappa Κ
< Semida kaph
< imajo pri manuo (2)

 L 
< Romana
< Greka lambda Λ
< Semida lamed

 M 
< Romana
< Greka mu Μ
< Semida mem ‘aquo’
< imajo pri aquo

 N 
< Romana
< Greka nu Ν
< Semida nun
< imajo pri serpento

 O 
< Romana
< Greka omikron Ο [o] (Komparez omega Ω [oo])
< Semida ‘ain
< imajo pri okulo

 P 
< Romana
< Greka pi Π
< Semida pe
< imajo pri boko

 Q 
< Romana [k] ma altralatere QU [kw]
< Greka koppa
< Semida kooph [k]
< imajo pri ligita kordo

 R 
< Romana
< Greka rho Ρ
< Semida resh ‘kapo’
< imajo pri homala kapo

 S 
< Romana
< Greka sigma Σ
< Semida shin ‘dento’ (forsan [sh])
< imajo pri monto-somito 

 T 
< Romana
< Greka tau Τ
< Semida taw

 U 
< nova litero ye 16-esma yarcento [u] (videz V)

 V 
< til 16ma yarcento [v] ed [u] (videz U)
< Roma V [v] ed [u]
< Greka upsilon Υ
< Semida vau (quale F, V, Y)

 W 
(videz V)
nova litero uzata, exemple en Germana, Angla, Nederlandana W e V, ma altralatere en Sueda, Finlandana W = V

 X 
< Romana [ks]
< Greka [ks]
< Semida samekh

 Y 
en Ido [y] (komparez J)
en Germana, Estoniana, Turkiana Ü [ü]
en Hispana [i]
< Romana: nur en Greka vorti
< Greka upsilon Υ (ne Φ)
< Semida vau (videz F, U, V)

 Z 
< Romana: ne uzesis ma pose kun Greka vorti ad usado
< Greka zeta Ζ
< Semida zayin

 Ç 
en Franca, Portugalana, Kataluniana [s]

 Å 
en Sueda, Norvegiana, Daniana, Finlandana [o]

 Ä 
en Estoniana, Finlandana, Germana, Slovakiana, Sueda
en Daniana, Norvegiana Æ
< AE

 Ö 
en Sueda, Finlandana, Germana, Hungariana, Estoniana
en Dana, Norvegiana Ø
< OE

 Ã 
en Portugalana nazala [a]

 Õ 
en Portugalana nazala [o], en Estoniana dopa, meza e vasta vokalo 

 Ñ 
en Hispana [ny]

 Š 
 en Finlandana, Estoniana por Idala sh

 Ü 
 en Germaniana, Franca, Hungara, Estoniana, Kastiliana, Kataluniana, Turka, Azerbaijanana, Turkmenistanana, Kazakstanana sen Idala equivalo

 Ž 
 en Finlandana, Estoniana por Idala j

Videz prizento pri developo ek imajo-signi a Foinikiana literi.
Videz prizento pri tota developo di Latinala literi.

Kategorio:Alfabeti