Linguaro

La lingui di la mondo grupifesas segun parenteso a linguari o familii linguala. Linguari havas faki, faki havas grupi e grupi havas subgrupi di lingui. Linguo havas dialekti e subdialekti. Individuo havas idiolekto e multa stili.

Parenteso di lingui deskovresas per la helpo di tre bazala vorti, exemple, per la nomi di korpoparti ed organi homala, di (mikra) numeri, di parenteso familiala, di objekti en la naturo. Ofte linguisti povas detektar vorti pruntita ek anciena propra vorti. Tre distanta parentesi onu ne povas deskovrar quankam ula lingui havus samatipa vorti e linguala traiti. Maxim longe onu povas retroirar en la tempo 6000 til 7000 yari, per la helpo di linguala materio. La rezultaji di linguala studio montresas kom rikonstrukti, qui esas - sen ula justa texti - sempre hipotezala.

Segun l'ideo pri parenteso, omna lingui evolucionis de ula bazo-linguo o komenco-formo. Evolucioninta lingui esas linguidi di bazo-linguo. Ofte parenteso di lingui montresas kom arboro kun faki e faketi, ma nuntempe ofte pledesas anke bushi di lingui. Exemple, Latina esas bazo-linguo di sua linguidi, Hispana, Franca, Italiana e.c., e linguo di antiqua Vikingi vivas en sua linguidi, Dana, Sueda, Norvegiana e.c.

Lingui qui ne havas parenteso kun irga altra nomizesas izolata. Exempli pri izolata lingui esas Koreana, Japoniana, Baskiana, Burushaskiana. Altralatere, linguaro esas grupo di lingui qui havas kelka parenteso. 

Lingui grupigesas segun linguala traiti. Ula du lingui ek diferanta linguari povas havar tre samatipa traiti e formacar propra grupo tipologiala.

 Linguari en Afrika e Sud-westal Azia 
 Nijer-Kongo-linguaro 
Konsistas ek plu kam 1000 lingui. Ica linguaro judikesas kom ankore hipotezala.

Benue-Kongo lingui
Bantua lingui (Swahili, Ruanda, Luganda, Kongo, Norda-Ndebele, Suda-Ndebele, Xosa, Zulu)
 Kwan lingui (Yoruba, Ibo, Akan)
 Volta lingui (Mosi)
 Atlantikala lingui (Fulani)
 Nilo-Saharana linguaro (100 lingui) (Nubia). La poziciono di ca linguo-grupo ne esas generala konsento. Olu povas esar propra linguaro.
 Koi-san lingui (50 lingui) (San, Koi, Nama)

Videz Wikipedio en la Swahili, Xosa, Zulu

 Afro-Aziana linguaro 
Ol konsistas ek 280 lingui.
 Semida lingui (Araba, Hebrea, Maltana, Amhara, Tigrinya, Asiria, Aramea (mortinta), Akad (mortinta))
 Kushiana lingui (Somaliana, Oromo)
 Berberiana lingui (Tamasheka)
 Chadana lingui (Hausa)

Videz Wikipedio en Araba, Hebrea, Maltana

 Linguari en Amerika 
 Nord-Amerikana lingui 
 Eskimoana lingui (Yupik, Inuit, Aleut)
 Atabaska lingui (30 lingui) (Navaho, Apashi, forsan anke Tlingit)
 Algonkin lingui (30 lingui) (Arapaho, Negra-Pedo, Kree, Cheyene, Mohikana, Ojibwa, Potawatomi)
 Irokesa lingui
 Siu (Angle: sioux) lingui
 Penuti lingui
 Hoka lingui

 Central-Amerikana lingui 
 Uto-azteka lingui (30 lingui) (Komanche, Hopi, Paiute, Shoshone, Azteka (= Nahuatl))
 Mayana lingui
 Otomi-Mangue lingui (Mixteka, Zapoteka)

Videz Wikipedio en Nahuatl.

 Sud-Amerikana lingui 
 Quechua
 Aymara
 Tupi-lingui (Guarani)
 Mapuche (= Araukana)
 Arawak-linguaro
 Karibiana lingui (45 lingui)
 Pano-lingui (35 lingui)
 Tukano-lingui (25 lingui)
 Ge-lingui (20 lingui)

Videz Wikipedio en Aymara, Guarani, Quechua.

 Linguari en Eurazia 

 Altaika linguaro 

 Indo-Europana linguaro 

 Uralika linguaro 

 Kaukaziana lingui 
Kaukaziana linguaro konsistas ek 40 lingui, qui parolesas en mikra areo che Kaukazia.

 Nordal-westala grupo (Abkaziana, Kabardi, Adyge)
 Nordal-estala grupo (Checheniana, Dagestaniana)
 Sudala grupo (Kartvela lingui) (Gruziana)

Videz Wikipedio en Gruziana.

 Dravidana lingui 
Dravidana lingui esas exemple Telugu, Tamil, Kanada, Malayalam.

Videz Wikipedio en Malayalam, Tamili.

 Izolita (senparenta) lingui 

Senparenta lingui en Eurazia esas:
 Baskiana (en Hispania e Francia)
 Burushaskiana (en Kashmir, Pakistan)
 Sumeriana (mortinta, en Mesopotamia)

Videz Wikipedio en Baska.

 Linguari di Estal-Azia ed Oceania 

 Chino-Tibetana linguaro 

Chino-Tibetana lingui forsan formacas linguaro di 250 lingui. Altralatere onu dicas ke Chiniana e Tibetian-Burmana esus diferanta linguari.
 Chiniana fako (Mandarina, Kantoniana, Min, Haka, Wu)
 Tibetana-Burmana fako

Videz Wikipedio en Burmana, Chiniana, Tibetana.

 Tai lingui 
Tai lingui esas exemple Tai e Lao. La poziciono di Tai lingui ne esas certena. Altri konsideras ke li esus Chino-Tibetana lingui, altri ke li esus Austronesiana lingui.

Videz Wikipedio en Lao, Tai.

 Mon-kmer lingui 
La lingui Mon-kmer esas, exemple, Kmer e Vietnamana.

Videz Wikipedio en Khmer, Vietnamana

 Austroneziana linguaro 
Austroneziana (Malaya-Polineziana) linguaro konsistas ek 1000 lingui.

 Westala grupo (500 lingui) (Javana, Sundana, Malayana (= Bahasa Indoneziana), Tagaloga (= Filipino, Pilipino), Cebuana, Ilocana, Malagasa)
 Estala (Oceanika) grupo (Tahiti, Tonga, Samoa, Maori, Havayi, Fidji)

Videz Wikipedio en Bahasa Melayuana, Indoneziana, Tagaloga.

 Lingui en Nova-Guinea 

En Nova-Guinea parolesas 1000 lingui ma lia parenteso esas necerta. Linguari en Nova-Guinea - relative mikra areo - esas 60.

 Australiana lingui 

Australiana lingui parolesas en Australia. Pama-Nyungan linguaro esas linguaro di aboriginal Australiani. Esas 250 lingui, exemple Warlpiri ed Aranda.

 Izolita (senparenta) lingui 

Senparenta lingui en Estal-Azia esas:
 Ainu (en Japonia)
 Japoniana
 Koreana

Koreana e Japoniana havas kelka komuna traiti kun Altaika lingui.

Videz Wikipedio en Japoniana, Koreana.

 Altra lingui 

 Artificala lingui
 Kreola lingui
 Mixita lingui
 Signolingui

Kategorio:Linguala familii
Kategorio:Linguistiko