Къобана археологе товшхал

Къобана товшхал (, ) — боарза замалахьеи (цун тӀехьарча даькъе) аьшка замалахьеи (цун хьалхарча даькъе) Кавказе хинна йола археологе товшхал. Цу товшхалах дола археологе сийленгаш корадаьд Керттерча Кавказа довкъан юкъерча даькъа шинна а оагӀорахьа, гӀинбухерча оагӀорахьа дукхагӀа а долаш. ХӀанзара локализаци я — Даькъасте (Россе Федераци: ГӀалгӀай, ГӀаьбартий-Малкхарой, Къарший-Черсий, ХӀирий мехкаш, Нохчийчен малхбузехьара шахьараш), иштта Кавказа дехье а (Гуржехьен гӀинбухехьара шахьараш). Къобана археологе культура хиннай вай замал хьалха XIII/XII — IV бӀаьшерашка. Цхьаболча тохкамхоша цу археологе товшхалар таьрахьаш оттадар хьалхагӀарча замашкахьа дӀатӀаозаш хиннад, къобана культура чухьнахьа кхы а протокъобана археологе культура а лоархӀаш — вай замал хьалха XIV бӀаьшерагара денз, хӀаьта цхьаболчар кхы а хьалхагӀа — вай замал хьалха 2-гӀча эзаршарен диъ доакъоех шоллагӀчунгареи кхоалагӀчунгареи денз.

Ӏилмангахь даьржа да къобана археологе товшхалга хӀанз Даькъасте дахаш долча къамай кечала товшхал а сакхетама товшхал а, цу къамаех да: кавказхой мотт бувца бацойи, гӀалгӀайи, нохчийи, хӀиранхой мотт бувца хӀирий, тюркий мотт бувца малкхаройи къаршийи. Къобанхошта лоалах кхыйола археологе товшхалаш хиннай: гӀинбухен-малхбузехьа — меотий товшхал (Къобанйистера культура), зӀилбухен-малхбузехьа — колхида, малхбоалехьа — каякента-харачой, гӀинбухехьа — срубий, тӀехьагӀа — саккой. 

Къобана товхалал хьалха хиннай — Къулбаседа Кавказера, цунна тӀехьа — саккой-сарматийи кхыйолеи товшхалаш .

 Хьаеллари цӀии 
Къулбаседа Кавказера археологи тохкаш духхьашха цӀенхашта къахьегар XIX-ча бӀаьшера шоллагӀча даькъе доладеннад. Оахкамашкеи археологе сийленгехи дукха шира хӀамаш кораяьй, царна юкъе къобана товшхалах яраш а хиннай. 

Къобана товшхала цӀи йоагӀа Къобана Ӏимарашкара — цу товшхалга дийхка хьалхара Ӏимараш да уж. Цу Ӏимарий цӀи ше йоагӀа МагӀара Къобан () яхача юрта цӀерагара (цкъаза цхьалха а даьккхе, «1869-ча шера Къобан яхача юрта хьалеха́ча боарзах йолча хӀамай цӀерагӀа я» оал товшхал е «товшхала́ цӀи тиллай хӀанзарча МагӀара Къобан яхача юрта хьа́марах»).

 Белгалдаккхар 

 Литература