Эса чӀож

Эса чӀож () — гӀалгӀай лоамара ЖӀайраха шахьаре Эс додача улла чӀож. Эса долалу Гуржехьа Доккхача Кавказа довкъа орца тӀара, тӀакка чхарашта юкъегӀолла аьли а деш ӀокӀаладоагӀа. Эса чӀоже хиннай ГӀалгӀай Коашке — гӀалгӀай лоам хьалводача доаллаш хинна зоврков. Цунна хьалмагӀаваьлча хӀанзара Россе зоврков латт, цунна чакх паспорт долаш мара воалалац.

ЧӀоже гӀолла асфальт теха шаьра никъ улл диъ тӀий а тилла́ — го́ла етташ до́да Эс наькъал аьрдехьа а аьттехьа а дӀачу-хьачу нийслу.

 Географи 
Эса чӀоже яда тайп-тайпара моттигаш, царех я: Пхьуй, Хьайрах, ТхьабӀа-Ерда, Гасар-ЦӀенге (Исмейл-ЦӀенге), ГератӀе, ТӀаргам, Эрш, Пхьабоала-Баьре-ГӀала, Гаьгий гӀала, МагӀара Оалкам, ЭгӀара Оалкам, Мужече, Галашке, Алхасте, дӀахо ГӀажара-Юрта кхоачача атагӀе геттара шер а ялийя, чӀож лохъяле дӀайоалл — цигахь я балте (чӀож йолалу моттиг).

 Сурт оттадар 

«Тхо, юххера, готтача аьлега гӀолла „Ассай“ е „Арай“ (Эс) атагӀа ӀокӀалдайлар… Из атагӀе сона Кавказе мел яйнарел хозагӀа я. Листта́ча гаьний гӀаьнаша босенаш хьалъюз, кӀай кӀирах латт чхараш тайп-тайпарча баьцех хьакъед, тӀаккха къувкъаш дола Эс къайладоахача теркача гаьний бовхьамел лакхагӀа бӀарг гаьнна дӀабода — хьаьнача ара, гӀинбухерча анайисте довкъо къайладоаккхаш долча»

 Земе йола моттигаш 
Эса чӀоже хьалха «Кхо чурт» лаьттад Галашкара лоам хьалчуводача.
Иштта Аьрш а да чӀоже никъйисте латташ, уллув кӀа́ла́ улг а теха — Наьсарен округа хьаким хинна Георгий Андронников яха аьла венна моттиг я из. 1910-ча шера тов бетта 20-ча дийнахьа ший милисхой ордингаца Эса чӀоже лечкъаш хинна нохчий эбарг ГӀузмакъий Заьлмаха ла́ца араваьнна хиннав из. Цига хила дехьа воалаш кӀийленна хайша́ ба́гӀача эбаргашта тӀа а кхаьча, массехк сахьата баьча тӀем тӀа йис саг вийннав, ротмистр Андронников а цунна никъ хьехаш уллув баьнна моттигера нах а болаш. Тешаша тӀехьагӀа дувцар Ӏоиха́ча цӀево Эс цӀе даьдар яхаш.

Оалкама гаьна доацаш ЦӀорха́ кӀеззига хьалмагӀавоаллаше «Вахара никъ» () яхаш мемориал латт 1992-ча шера хиннача хатара́ хетадаь. Эса чӀоже гӀолла тӀемах байдда массехк бӀаь гӀалгӀа ве́ха́ чакхваьнна хиннав, чӀожерча наха шоашка чу а буташ.

Цхьаькха цхьа комплекс йоалл Оалкама никъйисте. Цига хьаст а тоабаь бархӀ гуржий къонахчун эрсий а гуржий а меттала цӀи Ӏо тӀа а язъеш Ӏаьржа шакӀа Ӏаькъаш я гӀандаш уллув а латташ. Из де́гӀад 1994-ча маьтсела 26-ча дийнахь бовзаш боацача зуламхоша кавказа дехьа автомагистраль юллаш хиннача гуржий бархӀ болхлочоа. ГӀалгӀай Мехкара Гуржехьа керда никъ хила безаш бар из ГӀалгӀай наькъа́ нийсса.

 Белгалдаккхар 

 Литература 



ОагӀат:ГӀалгӀайчен чӀожаш
ОагӀат:Гуржехьен чӀожаш