ГӀойхий

ГӀойсу (да) (   — «Жена хиш», ,  — «стремнина» , , ) — ДаьгӀастера дода хий.  ГӀойсу 169 км дӀаьха да (Ӏандий ГӀойсуца 336 км), хий ахара бассейна майда — 15200 км². ЖӀайхой ГӀойсуи Ӏандий ГӀойсуи вӀашагӀкхетарца хьахул из. Цкъахьалха Керттерча ГӀойсун аьле гӀолла доагӀ (кӀоаргал 700—1500 м я), тӀаккха Ахетлински чӀожеи, Чиркея водохранилищеи ЗӀамигача ГӀойсун аьле гӀолла дода, Къаспий фордах кхеталехьа дикка шералуш.

 ЦӀи 
ГӀойсу яха цӀи тюркий (гӀумкий) меттага йода — «къой сув» яхар цар меттала жена хий яхилга даКумыкско-русский словарь (Къумукъча-орусча сёзлюк), Бамматов Б. Г., Гаджиахмедов Н. Э. 2013 г.. 

Ах XX-гӀа бӀаьшу чакхдаллалца эрсаша а я́хай цу хих  гӀумкашкара хьаийца́  цӀи — Койсу оалаш хиннад цар. Цул хьалхагӀа «Сулак» аьнна цу хин даьржех мара оалаш хиннадац. Сулак а гӀумкий овла болаш да: гӀумкий меттала сув хий да, хӀаьта «лакъ» яхар тюркий метташка яьржа йола суффикс я. ХьавӀашагӀтехача цу деша маӀан «хий даржар», «хий тӀада́лар» аьнна хьахул.

 Гидрологи 
мини|ГӀойхин бассейн|слева
Хих дукхагӀа лоа дашарах дуз. Хий Тушолагара Михий беттага кхаччалца айлу, эггара лакхагӀа Этинга—Баьцамеа бетташка тӀадоалаш. июле. Среднегодовой расход воды — в 123 км от устья 176 м³/с. , 450 г/м³, наибольшая 45 000 г/м³.

 Ганаш 
Эггара доккхагӀа га — Ахсу, цул совгӀа ГӀойхих кхет Чвахунбак, Тлар, ЗӀамига ГӀойхий. 1963-ча шера денз «ГӀурий тракт» () яха ор даьккхад. Цу орах гӀолла ГӀурий а, Яьссий а хиш ГӀойхих кхет.

 Нах баха моттигаш 
ГӀойхи тӀа Кизилюрт яха пхьаи, Дубки яха пхьан хьисапе юрти , даьрже Сулак яха пхьан хьисапе юрти я́д.

 Хозяйственное использование 
ГӀойхиво Махачкхаьлл а Къаспий-Пхьа а кхоаб. Цун атагӀа иштта дика акклиматизаци яьй кхорзажӀале .

ГӀойхи тӀа тайп-тайпарча ГЭС каскад я: Миатли, Чирюрта, Чиркея, иштта йоккха йоаца Бавтугая. Цар массане оттабаь бола низ 1345,6 МВт я, цу тӀа кхы а 46,2 МВт ӀотӀакхетаргйолаш кагий ГЭС-аш а я ергйолаш. ГӀойхин ГЭС-а каскада юкъе гӀоргья уж а.
 Хин реестра дар 
Россе паччахьалкхен хин реестра дарашта тӀатайжача ГӀойхий Малхбузерча-Къаспий бассейний гома юкъедод. ГӀойхин бассейн Тийрк да.

Паччахьалкхен хин реестра чура объекта код — 07030000112109300000254.

Къаьстта реестра чу дӀачӀоагӀдаь да ГӀойхин къаьнара хьоарсам ()

Сурташ

 Белгалдаккхар 

 Литература 




ОагӀат:Къаспий фордах кхета дода хиш
ОагӀат:ДаьгӀастен дода хиш