Меларе

Меларе () — гӀалгӀай юкъерча бӀаьшерий заман пхьа я. ГӀалгӀай Мехка ЖӀайраха шахьаре улл. ГӀалгӀай тархьара архитектурах лоархӀача гӀишлоех массехк хӀама я укхаза. Укхазара хьабайнаб .

Административни лоархӀаш хилча Меларе ше «юрт» статус йолаш, «юрта хьисапе моттиг Хьули» яхача муниципальни кхоллама́ юкъейодаш я.

 ЦӀи 
ГӀалгӀай меттала укх пхьанах (е вешта аьлча, укх кхаьллах) «Меларе» оал. Эрсий меттала «Меллер» язду.

 Статус 
Россе Федерацен а ГӀалгӀай Республика а моттигерча шедоалдарах лаьца долча законашка диллача, Меларе статусах «село» я, «сельское поселение Гули» яхача муниципальни кхоллама́ юкъейодаш а я. Из «село» яха маӀан долаш гӀалгӀай меттала гӀалгӀашта юкъе эггара чӀоагӀагӀа даьржа лела дош да — «юрт» яхар (кӀезигагӀа — «эйла»). Цудухьа административни хьакъехьа гӀалгӀай меттала а оалаш хилча, Меларе ше «юрт» статус йолаш, «юрта хьисапе моттиг Хьули» яхача муниципальни кхоллама́ юкъейодаш йолга лоархӀЗакон Республики Ингушетия от 23 февраля 2009 года № 5-РЗ «Об установлении границ муниципальных образований Республики Ингушетия и наделении их статусом сельского поселения, муниципального района и городского округа».

Из «юрт» яха юкъара термин дӀачӀоагӀъенна хиларга хьажжа, моллагӀа йолча, хьалха хиннача а хӀанз йолаш йолча а, къаьна а къона а йолча, массайолча нах бахача моттигех цхьатарра «юрт» аьнна цӀи йоаккх тахан гӀалгӀаша. Цхьабакъда, укх мо йолча къаьнарча моттигех, гӀалгӀай лоамарча моттигех хӀаьта а, «юрт» ца оалаш, «кхала» е «пхьа» аьлча нийсагӀа да, хӀана аьлча, гӀалгӀаша юххьанцара «юрт» яха дош тӀадийттадац тӀеххьарча (XVIII—XIX) бӀаьшерашка ара Ӏояхка́ хиннача нах бахача моттигий цӀерашта мара.

 Географи 
ГӀалгӀай Мехка зӀилбухерча оагӀорахьа ЖӀайраха шахьаре лоам улл Меларе.  Эса чӀоже гӀолла хьалводаш хилча ГӀалгӀай лоамен малхбоалехьарча оагӀорахьа хул из. ЖӀайрахагара малхбоалехьа 28,5 километр гаьна улл из, новкъа гӀолла доацаш, нийсса Ӏодусташ хилча. Меларенна гоннахьа яда пхьанаш я: ЦхаралтӀе, МусийкъонгийкоатӀе, Ляшк.

 Сахьата оаса 
Меларе, беррига ГӀалгӀай Мохк мо, МСК (москверча хан) сахьатий зоне уллаш я. Лелаш йолча ханнеи UTC ханнеи юкъе +3:00 (кхо сахьат) башхало я.

 Тархьар 
Меларе йоазонца духхьашха маца хьоахаяьй хӀанзехьа белггала ховш дац. Шоай хана ер моттиг тохкаш, укхазарча тархьара гӀишлоех бӀаргтеха хиннараш ба: А. П. Круглов, Н. Ф. Уствольская, Д. Ю. Чахкиев, Т. Агиров.

Меларе гӀалгӀай архитектурах лоархӀаш массехк гӀишло хиннай: 1 вӀов а, 5 гӀала а, уж ерригаш юкъелоацаш, царех цхьа гӀап-гӀалаш хьа а еш, царна гоннахьа лаьтта гӀап а. ГӀапгӀалийна юкъе лаьтта йола вӀов 6 гӀат йолаш хиннай. Лакхе чӀерхаш йоахкаш хиннай цох, лагӀаш дола мӀида хьисапе тхов а хиннаб. Цул совгӀа, 7 маьлхара каша а хиннад Меларе, хӀанз дохадаь латт. Меларера Молорой тайпа хьадаьннад.

 Бахархой 

 Белгалдаккхар 

 Литература 






ОагӀат:ЖӀайраха шахьара нах баха моттигаш