Долакха-Юрт

До́лакха-Юрт (я) () — ГӀалгӀай мехка Наьсарен шахьаре ула юрт. Тоъал йоккха юрт я, ТӀой-Юртаца цхьана хьалха Къозашке оалаш хиннача метте ул.

 Географи 
Долакха-Юртах гӀинбухехьа ГӀайрбика-Юрт ул, из, Ӏаьдалга дилача, Юрта хьисапе моттиг Долакха-Юртах лоархӀ. Малхбоалехьа ТӀой-Юрт ул, тӀаккха Наьсаре ул 11 км гаьна, 20 км гаьна — Магас. ЗӀилбухехьа юрта улув да́ ГӀалми да додаш, хӀаьта хил дехьа Берса-Юрт ул, малхбузехьа Товсолта-Юрт я.

 Тархьар 
ХӀанз Долакха-Юрт улача метте лоамара ӀокӀалбаьнначул тӀехьагӀа гӀалгӀай ба́ха Ӏохайшаб 1812-1815-гӀча шерашка. Цу хана массехк отараш хиннад цига. Эггара хьалха цига ба́ха Ӏохайшараш Дахкилганаькъан ба. Масала, 1838-ча шера оагӀой бетта 31-ча дийнахьа Буро тӀа Широков яхача полковника язъяь хиннача № 3549 йолча рапорта тӀа, Бурон округе ба́хаш бола лоамарой бувцача хана, Дахкилганаькъан ГӀа́стмара Долакха юрт хьоахаяьйРГВИА. Ф.13454.ОП.6 Д.218 Л.11-1ӀОБ,12,15-25 ОБ. 1858-гӀча шера эрсий паччахьа амарах ГӀалгӀай мехка йоккхий юрташ Ӏояхкача хана, уж зӀамига отараш вӀашагӀ а теха, Ӏойиллай Долакха-Юрт. Юрта цӀи тиллай эггара хьалха Ӏаьдало юртда оттаваьча лакхехьа хьоахаваьча Дахкилганаькъан Долакха цӀерах.

Советий Ӏаьдал доаккхаш хиннача тӀем тӀа доккха дакъа лаьцар Долакха-Юрто. 1919-гӀча шера саькура бетта ялх дийнахьа (2―8-гӀа денош) боккха тӀом лаьттар Долакха-Юрта. ТӀом хьалехьа юрта хинна Серго Эржакинез Мочкъий-Юрта хьалвига хиннав, хӀаьта долакхаюртахоша Инарал Деникина бӀуна духьала тӀом баьб. Ялх дийнахьа духьаллаьттачул тӀехьа, моастагӀчун низ чӀоагӀагӀа хиларах, юрт йитá, ТӀой-Юрта гӀолла, СурхотӀа дӀабахар долакха-юртахой. Долакха-Юрти ТӀой-Юрти йоагайир моастагӀчоФильм «Долаковский бой».

ГӀалгӀай 1944-ча шера СибарегӀа Ӏобигачул тӀехьагӀа Долакха-Юрта хӀирий бах Ӏохайшаб. Юрта цӀи хийца́ хиннай цар — Даллакау аьнна (хӀирий меттала «ЭгӀара юрт» яхилга да из) Ведомости Верховного Совета РСФСР № 5 1958. 1957-гӀча шера, гӀалгӀай шоай мехка цӀабаьхкачул тӀехьагӀа, юрта цӀи меттаоттайир.

 Бахархой 

1864 шера Долакха-Юрта 58 ков хиннад, цига вахаш 178 маӀа саги, 188 кхалсаги йолаш.

 Къамай лоаттам
Ерригача Россе 2010 шера нах дӀаязбарах (ГӀайрбика-Юрт а лоархӀаш):

 Юрта хьал 
Дешара учрежденех юрта цхьа ишколи, цхьа ишкол-берийбеши я, хӀаьта кхоалагӀа ишкол хӀанз йотташ латт.

Юрта массехк маьждиг да, царех рузба деш кхоъ да (тӀехьардар 2022 шера бекарга бетта 1-ча дийнахьа хьадийлад)Открытие мечети Ахли-Сунна в с. Долаково // YouTube, 01.04.2022.Ингушетия Долакх юрт ФСБ Хьужарий чухьажарах лаьца къамаьл // YouTube. Къаьнарча рузба-маьждиге иштта хьужаре йоалл.

 ЦӀихеза нах 
 Дахкилганаькъан Ӏабдуррахьмана ИбрахӀим — гӀалгӀай байракх оттаяьр, Ӏилманхо, йоазонхо, тархьархо.
 Далганаькъан Оалмаза Аьдал-Гири — Николай паччахь хилалехьа къахьегаш хинна Ӏилманхо, ХӀХ-гӀча бӀаьшере гӀалгӀашта юкъе эггара хьалха дийшачарех хинна Далганаькъан Оалмаза Аьдал-Гире (1845-1903-гӀа шш.). Аьдал-Гире дуккха къахьийгад, Наьсарен Буро чурча ишколе хьехархо волаш, къаман юкъе дешар доаржаде гӀерташ.
 Далганаькъан Оалмаза Кхоази — ший ши воша вийначул тӀехьагӀа деникинцашца тӀом беш хинна йоӀ.

 Тайпаш 
Укхаза дуккхача тайпан нах бах:
 Дахкилганаькъан
 Далганаькъан
 Гелатхой
 Оздой
 Шибилнаькъан
 Манкинаькъан
 Доврбиканаькъан (Галай)
 ЦӀечой
 Кусинаькъан (Мецхалой)
 Йовлой
 Темарзанаькъан
 Гаркхой
 Дарсиганаькъан
 Кулбужанаькъан

 Белгалдаккхар 

 Литература 



 ТӀатовжамаш 

ОагӀат:ГӀалгӀай юрташ
ОагӀат:Наьсарен шахьара юрташ
ОагӀат:Наьсарен шахьара нах баха моттигаш