Биологега йийхкача, лоадам бола элементаш

Биологега йийхкача, лоадам бола элементаш (, биологега йийхкача, лоадам боацача элементашта духьала) — дийнача дегӀамашта лерттӀа вахар Ӏалашдергдолаш эшаш йола химе элементаш.

Цу элементашта тайп-тайпарча белгалонашца классификацеш ю — дегӀагахьарча дукхалах, эшара боарамах, биологе белхах, къаьсттача кӀадашта мара йоацаш, е моллагӀчоа лаьрхӀа хиларах, иштта дӀахо. Сагеи кхыдолча дакхадийнатийи дегӀагахьарча дукхалах элементаш екъ:
 макроэлементаштеи (процента бӀоалагӀа доакъош, е кхы дукхагӀа);
 микроэлементаштеи (процента бӀаь эзарлагӀча доакъошкара эзарлагӀча доакъошка);
 ультрамикроэлементаште (процента эзар эзарлагӀа доакъош, е кхы а зӀамагӀа).

Цкъаза ультрамикроэлементаш микроэлементех хьакъестайиц.

 Макроэлементаш 
Цу элементех дийнача дегӀамий соа латт. Воккха волча сага дегӀа чу иттех граммагара (хлор, цӀокъболат) иттех килограммага (кислород, углерод); вешта аьлча, макроэлементах лоархӀ дегӀа чу 0,1% мукъа дӀалоацаш йолча биоэлементех.

 Органика оттаю элементы 
Оагилга доккагӀа дола дакъа 4 элементах латт (указано их содержание в теле человека):
 Кислород — 65 %;
 Углерод — 18 %;
 Водород — 10 %;
 Азот — 3 %.

Цу макроэлементех органика оттаю элементаш оал () или макронутриентами (). Царех дукхагӀча даькъе латт белок, махьараш, углеводаш, нуклеина цӀалхаш, иштта кхыйола органикай хӀамаш. Цкъаза уж элементаш CHNO яхача акронима чу вӀашагӀъетт, Менделеева улга чу уж язъярах оттаяь йолча.

 Кхыйола макроэлементаш 
КӀалха кхыйола макрожлементаши цар дегӀа чу дӀалоца дакъеи Ӏохьоахадаьд.
 Кальций — 1,7 %
 НӀаницӀи — 1,25 %
 Калий — 0,25 %
 Саьнгал — 0,3 %
 Натрий — 0,2 %
 Хлор — 0,2 %
 ЦӀокъболат — 0,05 %

 Микроэлементаш 
«Микроэлементаш» яха термин яьржай лорий, биологе, юртбоахама Ӏилман литаратуре XX бӀаьшарен юкъе. Иштта, агрономаша кхетадаь хиннад макроэлементаш йийхьара чу кхоачам болаш дале а (NPK яха кхоъ — азот, нӀаницӀи, калий), баьцовгӀа лерттӀа хьахилар хилац цунца.

Микроэлементаш — сага дегӀа чу 0,001—0,00001 % миссел дола дакъа дӀалоаца элементаш я, е вешта аьлча, дегӀах 0,1 процентал кӀезигагӀа йола элементаш. ДегӀа вахар Ӏалашдарах микроэлементаш кхаь даькъе екъа йиш я: хиланза яргйоаца микроэлементаш, бехкамца хиланза яргйоаца микроэлементаш, дохьаж доалла е дика техка йоаца микроэлементаше.

 Хиланза яргйоаца микроэлементаш 
Вахара хиланза яргйоацаш йола микроэлементаш йоал дегӀа чу даим йола а йолаш, вахар Ӏалашдеш ший къаьстта болх дӀахьош йолча элементах. Хиланза яргйоаца микроэлементаш даарцеи хицеи хьакхоач дегӀа́. Царех да (алапатах):

 Аьшк (Fe)
 Ванадий (V)
 Иод (I)
 Кобальт (Co)
 Литий (Li)
 Моакхаз (Si)
 Никель (Ni)
 Марганец (Mn)
 Молибден (Mo)
 Мышьяк (As)
 Селен (Se)
 Фтор (F)
 Хром (Cr)
 Цинк (Zn)
 ЦӀаста (Cu)

 Бехкамца хиланза яргйоаца микроэлементаш 
Бехкамца хиланза яргйоаца бола элементаш оал вахар Ӏалашдеш цар лоадам боккха хилар хӀанз а дӀачӀоагӀдеш мара латташ йоацача микроэлементех . Царех да (алапатах):

 Бор (B)
 Бром (Br)
 Даш (Pb)
 Кадмий (Cd)
 Стронций (Sr)
 Титан (Ti)

 Хьажа иштта 
 Оагилга химе лоаттам
 Рекомендуемая суточная норма потребления
 Хувца йиш йоаца кхачан хӀамаш
 Биофортификация
 Микронутриентий вӀаший бувзам

 Белгалдаккхар 
Комментареш

Хьасташ

 Литература 
 Ultratrace minerals. Authors: Nielsen, Forrest H. USDA, ARS Source: Modern nutrition in health and disease / editors, Maurice E. Shils … et al.. Baltimore: Williams & Wilkins, c 1999., p. 283—303. Issue Date: 1999.



ОагӀат:Фармакологи
*
ОагӀат:ХӀамаш хувцаялар
ОагӀат:Химе элементий листам
ОагӀат:Кхачан хӀамаш
ОагӀат:Диетологи