Вахушти Багратиони

Вахушти Багратиони, е паччахьа воӀ Вахушт (; ) — гуржий паччахьа воӀ, иштта цӀихеза тархьархо а, географ а, таржамхо а, картограф а хиннав.

 Биографи 
Вахушт ваьв 1695 шера (е 1696 шера) Каьлаке. Вахтанг VI яхача гуржий паччахьа воӀ ва из. Вахушт кхевеш ший да́ Вахтанг VI хиларал совгӀа, кхы а дакъа лоацаш хиннав цӀихеза гуржий йоазонхои Европе гӀолла никъбери — Сулхан-Саба Орбелиани а, иштта цу хана Каьлаке баьха бола католикий италий миссионераш а. Вахушт массехк мотт ховш хиннав: яний, латиний, фаьренгий, эрсий, туркий, эрмалой.

1717 шера Вахушта аьла йоӀ Мария Абашидзе йоалаяьй. 1717 шерагара денз 1724 шерага кхаччалца Вахушт хьинаре дакъа лоацаш хиннав Гуржехьен политикан вахаре. Дикка довзаш хиннав из экономикан хьал а, гӀулакхчений аппарата лоаттам а, паччахьалкхен секретариата каьхаташи делопроизводствои. 1719—1720 шерашка паччахьа духьал гӀетта хиннача  эристава духьала бахийтача бӀун шозза хьовда хиннав из. 1717—1721 шерашка массехказа дакъа лаьца хиннад фаьрсешца латарашка. 1722 шера маьцхалий-лайчилла бетташка, цун даи воккхагӀа вола вошеи бӀунаца Пётр I-чунга  хьежаш хиннача хана, Картлой паччахьалкхен урхаз хиннав. 1724 шера Квемо-Картли чухьа (ЭгӀарча Картле) бӀун баьччалла оттаваьв. Цу дарже волаш паччахьа воӀа тӀадилла хиннад цун кара йолча регионе хьисап деш нах дӀаязбар кхоачашдеЦо кхоачашдаьр диса а дисса вай ханага кхаччалца хьаденад, Е. Такаишвили яхачо арахийца хиннад из..

Цу 1724 шера ший даьца цхьана, дезалца, иштта ший нахаца а (90 саг) Эрсече дӀавахав. Москве Преснай шахьаре ва́ха хайнав, ший Ӏилман болх дӀахо цига дӀа а хьош. Россеи европайи тархьархой белхаш тохкаш хиннав, дукха таржамаш даьд. Да́с дӀаболабаь болча зарбан белха́ керте эттав.

Вахушти Багратиони гуржий феодальни историографен лерхӀамегӀа болча викалех ва. Цун керттера Ӏилман болх ба «Сакартвелос цховреба» («Гуржехьен Ва́хар»), 1745 шера йистедаьккхад из, гуржий къаман тхьовре критически тахкаргахьа хьалхара гӀа хиннаб из. Керттерча шин даькъах латт из: тархьареи тархьара-географении. Гуржехьен тархьарахи географехи лоадаме хоам бола йоазонга кхы а хронологеи генеалогеи таблицаш яхкай, цул совгӀа говза оттадаь дола мехкасурташ а.

«Гуржехьен Ва́хара» 5 корта хетабаь ба Гуржий паччахьалкхен лаьтташта политическии тархьареи сурт оттадара́:
 1) Картлой царство;
 2) КӀахтӀой царство;
 3) «Овсети е Чухьара Кавказ» (шоаш гуржий боацаш, амма экономикахи товшхалахи Гуржехьенца чӀоагӀа бувзам хинна къамаш даха (масала, гӀалгӀай) Кавказа довкъан орцашкара лаьтташ)
 4) «Самцхе-Саатабаго»
 5) «Эгриси, е Абхазети, е Имерети» (Малхбузера Гуржехье).

Цу доакъой чура материал административно-политически принципах дийкъа да — царствах, оалойченах, эриставствах, воеводствах, хӀаьта укх Ӏохьоахаяьча цхьоаленашка чухьнахьа — додача хин бассейнех.

Веннав 1758 шераЛитературе каст-каста гӀалат долаш хьоахаду таьрахь: 1757-гӀа шуи 1784-ча шера наджгоанцхой бетта 12-гӀа дии. Из шоллагӀдар хьахиннад Вахушти 1784-ча шера веннача Вахуншти яхача цхьаннеца тувлавар бахьан долаш (хьажа «Московский некрополь» яха хоамашк)..

 Дезал 
Георгий Абашидзе яхача аьла йоӀ Мариам йоалаяь хиннав. Цар дезале 10 бер хиннад. ВоккхагӀвар — Иван (Иоаннэ; 1781 шера веннав), инарал-поручик, Супа Георгечун IV класса ордена кавалер (лайчилла бетта 26, 1778, № 302 Григоровича — Степанова кавалерий листамах).

 Вахушта белхаш 

 Вахушти, царевич. География Грузии. / Введение, перевод и примечания М. Г. Джанашвили // Записки Кавказского отдела ИРГО. — , 1904. — Кн. XXIV, вып. 5.

 Дагалоацам 
Паччахьа воӀ Вахушта цӀерагӀа я Каьлаке Гуржехьен Ӏилмай академен географен институт а, Кура хи тӀара тӀий а.

 Белгалдаккхар 

 Литература 

 Маруашвили Л. И. Вахушти Багратиони — основоположник географического изучения Грузии. — Тбилиси, 1956. (На грузинском языке).
 Векуа И. Н. Академия Наук СССР и развитие грузинской науки. — Тбилиси, 1974.


 ТӀатовжамаш 

 План царевича Вахушти

ОагӀат:Багратионаш-Мухрански (паччахьий ткъовро)
ОагӀат:Гуржехьен таржамхой
ОагӀат:Гуржехьен тархьархой
ОагӀат:Баьб 1690 шерашка
ОагӀат:Гуржехьен картографаш