ГӀалми

ГӀалми (да) (, ) — ГӀалгӀай а ХӀирий а мехкашка гӀолла дода хий, Тийрка аьтта га.

ГӀалми 99 км дӀаьха да, бассейна майда 954 км² я. Маьтлоама гӀинбухе-малхбоалерча босенашкара дола а денна Онгушта гаьна доацаш доагӀа кхо хий: Гирахий, Ахкарг, Боанахий. Уж кхоъ вӀашагӀкхийтача хьахул ГӀалмиоhttps://www.mngz.ru/russia-world-sensation/791360-halka-yoakkhag1yola-ganz.html. ГӀалме шахьара юкъе гӀолла дӀадо́да из, цу хин цӀерагӀа я шахьара цӀи а. Карджин яхача юрта йисте Тийрках кхет из. Хи чу Ӏаьлаха-Чуртен ор диллад, ГӀалме чу хӀара секунда́ 3 м³ гаргга хий дӀачуух цу ора чура.

 Хьал 
ГӀалгӀай мехка эггара бӀехагӀча хих да. ЦӀена ца хилара бахьан — денна-бус хи чу нухаш чукхувса хӀирий заводаш. Дуне тӀа у даржар бахьан долаш халбате кхайкаяьча хана хин хьал тоаденнадар: цӀена а денна дӀаэттадар. Вешта цун хьал «боарама бӀехачунгара» «геттара бӀехачунга» аьнна латт.

ГӀалми сашорта хете а, цкъаза корзагӀдоалаш, Ӏаьржа доагӀаш хул. Нагг-нагахьа (50 шера цкъа-шозза яхача мо) бердайистерча боахамашта чӀоагӀа зе ду хиво, ше айделча. Масала, ишта зе даьд ТӀой-Юртарча Гиренаькъан о́тарашка. Бердашкара арадаьнна, цӀенош дохадеш, дуккха хӀама шийца Ӏохьу цо. ХӀаьта а, нах юха баха а хувш шоай де́ха́р меттаоттадеш .

 Тархьар 
«ГӀалми кулгашца Ӏодилла́ да», яхаш къамаьлаш адама́ юкъе лелар бахьан долаш, Ӏилманхоша из ГӀалми кулгашца даьккха хила тарлу йоах гӀалгӀай шоай паччахьалкхе а йолаш низ болаш цхьан доал тӀехьа баьха́ча хана. Деррига дилла́ деце а, цхьан тайпара лоархӀамегӀа дола ГӀалме тӀара дакъа дӀадерзадаь хила мегаш да, аьнна хеташ ба уж.

ГӀалмен атагӀа Даьреча наькъаех никъ бодаш хиннаб хьалха.

Товсолта-Юрта зӀилбухен-малхбоалехьарча даькъе, Берса-Юрта 1,5 километр гаьна, ширача атагӀен берда тӀа хьалхара юкъерча бӀаьшерий нах баьха моттиг улл (Товсолта-Юртара бур-боарз), цу юкъе улл Берса Ӏимараш а () (II—IV бӀаьшераш вай замал хьалха). Цу чу аланой культура хьалхарча мура (этапа) 800 кашамий мург техкай .

 Багахбувцама чу 

 Кицаш 

 Дувцараш 
Цу хих дувцаш цхьа шира дувцар да. МоцагӀа-моцагӀа вӀаший гарга дахад Шолжеи ГӀалмии. Шолжо аьннад ГӀалмега:
— Кхо хий вӀашагӀтехача а хӀанз хье дола ГӀалми мара мичад хьо. Сох хьакхета, цхьа хий хинна аренца ловзаш кхы а доккхагӀа долча хих дӀа а кхийтта́ форда тӀа кхаччалца цхьана дӀагӀоргда вай шиъ.
— ЦӀи фу хургья вай тӀаккха, — хаьттад ГӀалме.
— Шолж тулларгья-кх, — аьннад шек а доацаш Шолжо.
— Аь, воше, — аьннад ГӀалме, — хьа цӀи а йийца новкъа ца да́ла шозза бӀаьхагӀа бале, а хьайза́ча новкъа гӀоргда со.
Из а аьнна ше къаьстта дӀадахад йоах ГӀалми. Цу ширача замалахьа денз хӀанз ше́ доагӀаш ма хиллара хьувзаш, голаш етташ доагӀа йоах из. Иштта йоах оаламооhttps://www.mngz.ru/russia-world-sensation/791360-halka-yoakkhag1yola-ganz.html.

 ГӀалме тӀара нах баха моттигаш 
 Онгушт,
 Шолхи,
 ЖӀайрахой-Юрт,
 ГӀалмисте,
 Яндакъонгий-Юрт,
 Гадаборшкъонгий-Юрт,
 Цхьорой-Юрт,
 Мочкъий-Юрт,
 ХӀирий отараш,
 Бекъий-Юрт,
 ТӀой-Юрт,
 Долакха-Юрт,
 Товсолта-Юрт,
 Хумалаг,
 Брут,
 Дарг-кох
 Карджин
 Бекан

 Белгалдаккхар 

 Литература 


ОагӀат:Тийрка ганаш
ОагӀат:ГӀалгӀайчен дода хиш
ОагӀат:ГӀинбухера ХӀирийчен дода хиш