Урхам

Урхам (ба)() — урхал ду субъекти объекти вӀашкайоагӀача хана хула хьалЛьвов Иосиф Георгиевич - Что такое жизнь? …уточнение «само» отражает … что … объект и субъект … объединены между собой…, ше шийна доал дар, урхал дар.

Урхам бизза, кхоаччаш боацаш а хила йиш йолаш ба, ший система чу цхьацца дола урхал дара механизмаш хилар маӀан а долаш (юхадолха бувзамаш)

 Адамашта юкъера аспект 
Урхам яха кхетам эггара хьалха адамашта юкъерча аспекте лелабу"Понятие управления в кибернетике и гуманитарной области".

Юкъарлон чу урхам яхар лохерча урхал дара лагӀашка доал гулдалар, аьнна, маӀан долаш хул каст-каста. Ший духанга диллача, адамий йоккхача тоабан (адамий монада) урхам дӀабахьар цу тоабан белгга хӀамаш лорадар а дегӀадар а духьа леладеш да, тайп-тайпара кеп йолаш хила йиш йолаш да из:
 этносе — Ӏадатаца,
 в паччахьалкхен чу — бокъонца,
 в цивилизаце —  динца,
 дунен системе — хоамца.

 Россен юрташкара урхам 

Россен юрташка дукхагӀа мел дола хаттараш пхьегӀе деш хиннача гулламашка дувцаш хиннад. ПхьегӀе гулдалар дукха хана денз долаш хьадоагӀаш хӀама да.
 Белгалдаккхар