Ӏаламсаг

Ӏаламсаг (хьадаьннад  [Ӏа́лим] — ховш вар, дийша саг яхачох, ), е дийша саг () — дунен Ӏилма тохкаш вола Ӏилманхо а воацаш бусалба ди дийша вола саг.

 Дош хьахилар 
Ӏаламсагах гӀалгӀай меттала йоаха цӀи шиъ я: дийша саги Ӏаламсаги. Дийша саг цох оал хьалха дешар эггара хьалха динца хоттаденна хинна хиларах, цхьабакъда ишта дӀатессача, дийша саг аьнна ала йиш я моллагӀа дунен Ӏилма Ӏомадаь сагах а, цул совгӀа йоазув довзаш волчох а — эрсий из дале а, дийша саг из Ӏомадаьчох. Ӏаламсаг яха дош леладар ишта дац: из леладу духхьала исламаца дувзадеш, бусалба дешар дийша Ӏаламсагах йоах ишта цӀи. Ӏаламсаг яха дош Ӏарбий метта тӀара доагӀаш да:  [Ӏа́лим] — ховш вар, дийша саг яхачох. Дукхален таьрахье  [Ӏуляма́ъ] хул из, цунга хьежжа эрсий меттала ши цӀи я лелаеш «улеми», «али́ми». Из шоллагӀъяр е гӀалгӀайдар мо  [Ӏа́лим] яхачох доагӀаш да, эрсий меттала тохарг а кхычахь оттаяь, е иззамо маӀан долча  [Ӏали́м] яхачох доагӀаш да.

 Юкъара хоам 
Ӏаламсаг хьахила везаш вола саг хьужаренашка дешаш хул мутаӀалам а волаш. Цига цар Ӏомаде деза Къуръани суннат (бакъдола ) — ШарӀан лард я уж шиъ.

Ӏаламсаг яха цӀи сагах яьккхар Къуръанеи хьадисеи охлоша лораеш хиннай. Ӏаламнаьха даржаш хиннадац шоай Ӏилманца мара. Ӏаламнах даим  духлохамхоштеи духьала увтташ хиннаб, шоаш леладер Ӏилма хьалха а доаккхаш цар ца леладендаь. Ӏаламнах шоай дикагӀа довзаш долча Ӏилман доакъоех а,  а, ба́хача моттигах а . Каст-каста гӀорваьннача Ӏаламсага гонахьа Ӏилман юртилгаш хьахулаш моттигаш а хиннай, хӀаьта хийла боккхий Ӏаламнах а хиннаб цхьаь цхьа мутаӀалам воацаш.

XVI-ча бӀаьшеренгара денз Хьункархой импере хӀанафийша шоаех Ӏаламнах цӀи а яьккха, цхьан кога тӀа даьккха, система хьаяьй Ӏаламсаг хиларах. Цу хӀаманца уж белгга хьаькъаьстаб шиӀийх, цу хана Сефевидий Фаьрсехьа паччахьалкхен ди болаш дӀакхайкабаьб из. Фаьрсашкахь кастта шоай Ӏаламнаьха лагӀаш хьа а даь иерархи оттаяьй: муджтахӀидагара моллага кхаччалца, уж берригаш цхьантохаш Ӏаламнах оалаш хиннад царех.

Хьункархошкахь а Ӏаламнаьха кулгалхочун дарж юкъедаьккха хиннад, из хиннав «шейх-уль-ислам» цӀи йоаккхаш вола Истмален муфтий.

Паччахьалкхен ди бусалба ба аьнна кхайкабеш йолча паччахьалкхенашка хийла Ӏаламнаьха цхьацца йола тоабаш хьахулаш цар лоадам совбувлаш хиннаб чӀоагӀа. Цхьабакъда паччахьалкхен вахар динах дӀакъоастадар дукхагӀа юкъе мел доаха Ӏаламнаьх низ а, цар Ӏилма а эшалуш доагӀа.

 Белгалдаккхар 

 Литература 


 ТӀатовжамаш 


ОагӀат:Ислама терминаш