Тутайнаькъан Идриса Аьсет

Тута́йнаькъан Идри́са Аьсет () — советий хана болх баь гӀалгӀай лор, лорий Ӏилмай кандидат, тӀема лорий гӀулакха майор. Кхелхай 1944-ча шера.

 Биографи 

 Дешар 
Тутайнаькъан Аьсет яьй 1905-ча шера (е 1902-ча шера) ардара бетта 14-ча дийнахьа Наьсар-Керте. Тутайнаькъан ЦӀунточун Идрисеи Байсара БӀунхочун йоӀ йолча Дибайи йоӀ хиннай из. Аьсета юкъера дешар дийшад Буро тӀа, цул тӀехьагӀа 1924—1929 шерашка Ростов-на-Дону. Лакхера дешар йистедаьккхачул тӀехьагӀа, 1929-ча шера из лора́ балха эттай ГӀалме шахьаре уллача Ахки-Юрта. Цигара болх бе дӀахьожаяь хиннай из Мочкъий-Юрт. Из доал деш хиннай амбулаторен кара долча доазон тӀа. 1932-ча шера Аьсет деша эттай 1-ча Ленинграда лорий института аспирантуре. Аьсета хержа́р хиннай эпидемиологе кафедра. 1936-ча шера Аьсетах хиннай лорий Ӏилмай кандидат. Цун болх бар дӀа-хьа да́ржача лазарашта хетабаь. Нохч-ГӀалгӀай лорашта юкъе хьалхара Ӏилманхо хиннай из, цо язбаь ба 11 Ӏилман болх. Доктора диссертаци язъе йолаяьй Сийлахьа-Боккха Даймехка тӀом болабеннача хана. Из болх чакхбаккханза бисаб.

 ТӀема тӀа да́къа лацар 
1941-ча шера аьтинга бетта 23-ча дийнахьа Аьсета тӀема юкъе да́къа ла́ца тӀахьийхай. Цо болх баьб Ленинград-КӀалеи, Воронежерчеи, цхьоалагӀча Украинерчеи фронташкеи лор йолаш. БӀун-арарча дӀа-юха кхувлача () госпитала бактериологен лабораторе кулгалхо хиннай Аьсет. 1943-ча шера цунна яннай лорий бӀула майора цӀи (). 1944-ча шера ардара бетта 24-ча дийнахьа № 1107 йола госпитала машин Вишневски шахьаре Колодно яхача юрта йисте дӀалаьцай немцаша (кхыча хоамаша яхачох, ОУН (Украинерча националисташа) зуламхоша). Тутайнаькъан Аьсет а цунца хинна новкъостий а, Ӏазап такхийтачул тӀехьагӀа, боабаьб.

 Дагалоацам 
Тутайнаькъан Аьсета цӀерагӀа урам а ба, цул совгӀа Наьсарера лорий колледж а я.
Аьсета цӀи хьоахаяьй Петербургерча лорий институтерча Сийлахьа дагалоацама улга тӀа.

 Белгалдаккхар 

 ТӀатовжамаш 
 Подвиг горянки




 Литература 


ОагӀат:СССР тӀема лораш
ОагӀат:ГӀалгӀайчен Ӏилман болхлой
ОагӀат:Сийлахьа-Боккхача даьймехка тӀем тӀара кхалнах