ГӀалгӀай никъ

ГӀалгӀай никъ, иштта Эрсий никъ, Гуржий бӀун никъ, хӀанз ТӀема гуржий никъ (, , , ) — гӀалгӀай Буро тӀара Керттерча Кавказа дукъанга гӀолла гуржий Тиблисе бодаш бола шира тӀеман никъ ба.

Эрсий-гуржий доазон тӀара контролъю-чакхвувла пункташ я — МагӀара Ларс (ХӀирийче, Эрсече), Даьра аьли (2008-ча шерага кхаччалца — Казбеги) (Гуржехье).

 ЦӀи 
ГӀалгӀай меттала никъ «ГӀалгӀай никъ» яхаш ба ширача замалахьа денз гӀалгӀай доалахьа из хиларах, иштта «Эрсий никъ», «Гуржий бӀун никъ», «ТӀема гуржий никъ» яха цӀераш а нийслу, хьагучох, тӀехьагӀа эрсий паччахьалкхен Ӏаьдала ГуржаьгӀа из никъ булла тоабарца ювзаенна я уж цӀераш.

Эрсий меттала никъ хӀанз «Военно-Грузинская дорога» яхаш ба яхаш а хиннаб из.

 Тархьар 
мини|СССР пошта марка, 1938-гӀа шу

ГӀалгӀай никъ чӀоагӀа шира тархьара никъ ба, цунга гӀолла Къулбаседа Кавказ Кавказа дехьенца ювзалуш хиннай Тийрка чӀожага гӀолла. Из никъ ширача янеша тӀехьа хьоахабаь ба (Страбонс).

Шира ГӀалгӀай никъ Тийрка аьтта берда тӀа улаш хиннаб цкъарчоа, цхьабакъда инарал Ермоловс хьалха а даьккха́ гӀалгӀай шахьараш цох хьакъоастаяра духьа, аьрда берда тӀа баьккхаб из. Никъ шоашта тешамегӀа хургболаш цкъарчоа аьрда берда тӀа «маьрша лоамарой» шоашта хеташ хинна хӀирий-иронаш хувшабаьб, кхыча къамаша гӀелал яхьаргйоацаш гадоаккхаргда аьнна .

Шира никъ Тийрк аьтта берда тӀа гӀолла бодаш хиннаб кукале замалара, цхьабакъда инарал Ермоловс хьалха а даьккха́ гӀалгӀай шахьараш цох хьакъоастаяра духьа, аьрда берда тӀа баьккхаб из. Никъ шоашта тешамегӀа хургболаш цкъарчоа аьрда берда тӀа «маьрша лоамарой» шоашта хеташ хинна хӀирий-иронаш хувшабаьб, кхыча къамех гӀелал хургйоацаш гадоаккхаргхилара гаранти а аенна.

1783-ча шера Эрсечено Картли-КӀахтойченна протекторат ерг хиларах йола Георгиевски трактат язъяьчул тӀехьагӀа эрсаштеи гуржаштеи юкъера бувзам чӀоагӀа дегӀабена хиннаб. ГӀалгӀай юрт хиннача Зовр-Коана йисте Буро-гӀапков диллад. Цу хана Эрсечеи Гуржехьеи хьахотташ ГӀалгӀай никъ боацар кхы никъ хиннабац. ХӀанз лелаеш йола «ТӀема-Гуржий никъ» яха цӀи 1803-ча шера Павел Цицианов кулгал а деш эрсий тӀема ведомствос никъ тоабаьчул тӀехьагӀа мара дӀачӀоагӀъеннаяцГригорій Москвичъ. Иллюстрированный практическій путеводитель по Кавказу. — Одесса, 1899..

 Белгалдаккхар 

 Литература 
 Алагаты С. Туристические дороги древнего Иристона. — Владикавказ : Перо и кисть. 2022. — 288 с. : ил. — ISBN 978-5-93900-025-3
 Андреев Н. А. От Владикавказа до Тифлиса. Военно-грузинская дорога. Тифлис, 1895

 Вейденбаум Е. Г. Путеводитель по Кавказу (Военно-грузинская дорога) Тифлис, 1888 (стр. 265—335)

 Ломачевский Д. П. Новая военно-грузинская дорога. «Русский вестник». 1857
 Сборник сведений о завалах, упавших с горы Казбега с 1776 по 1878 г. на военно-грузинскую дорогу, Тифлис, 1884
 Анисимов С. Военно-грузинская дорога. — М., 1925. — 206 c.

 Нахтигаль Р. Пути сообщения и их роль в присоединении Кавказа к Российской империи в XIX в. // Вестник академии наук Чеченской Республики. № 2 (45). 2019. С. 66-73.




ОагӀат:ТӀема-Гуржий никъ
ОагӀат:Гуржехьен наькъаш
ОагӀат:Казбеге муниципалитет
ОагӀат:Кавказера транспорта наькъаш
ОагӀат:Геополитически уйченаш