ЭгӀе-магӀе

ЭгӀеи магӀеи, иштта эгӀахье магӀахьеи — гӀалгӀай меттала оагӀув, лостам белгалдоаха дешаш. ЭгӀеи магӀеи ехкача хӀаманга хьежжа тайп-тайпара маӀан долаш хила йиш я. ЭгӀеи магӀеи ювцаш хилча даим объект а субъект а хила еза вӀаший йистар из доландаь. Юкъера маӀан да́шха хьожаш хилча, юкъ гонахьенга (чухье арахьенга) ехкар да из.
 цӀенга диллача, эгӀе наӀаргахьа йоалари магӀе ко́рагахьа йоалари лоархӀ. Масала, гӀалгӀай ӀадатагӀа цӀагӀа хьаьший аргӀагӀа, бехке хиларагӀа Ӏохувшабар уж хьалмагӀаба́харца хоттаденна да: кхоачарагӀбараш наӀара́ гаргагӀеи бехкегӀа бараш наӀарах гаьнагӀа ко́ра́ юхегӀеи хувшабу.
 ковнага диллача, коанаӀарашта гаргагӀа эгӀе я, царгара Ӏо мел вода магӀе я. Масала, фусама цӀенош цӀераш йоахаш леладу гӀалгӀаша: эгӀаче (мича? эгӀачу), магӀаче (мича? магӀачу).
 пхьанага диллача, пхьаюкъ магӀе я, цунгара гонахьа, пхьайисташта гаргагӀа мел хул эгӀахьа хул. Масала, тика юртъюкъе а йоалаш, саг ше юртйисте хилча, «ХьалмагӀаваьлча йоал юрт» оал цунга.
 моттигаш аренца юсташ хилча, лакхагӀа я́да пхьанаш (кхаьлаш) магӀахьа я́да оал, кӀалхаръяраш — эгӀахьа. Масала, Тиша Йовлии Керда Йовлии юсташ хилча, хьалхаръяр магӀахьа уллилга лоархӀ, шоллагӀъяр — эгӀахьа уллилга. Иштта Оалкамаш а, масала, гӀалгӀай лоаменна гаргагӀа яр МагӀара Оалкам я, шаьрачахьа уллар — ЭгӀара.

 Хьаьша хьалмагӀаваккхар 

ГӀалгӀай ӀаьдалагӀа, хьаьша-да́ тӀаэцача хана, хьаьший Ӏохувшабу моттиг магӀенцеи эгӀенцеи хоттаенна я. Фусам-да́ истола тӀа эггара эгӀахьа ва́гӀа веза, иштта гӀулакх ду нах а эгӀахьа латта беза. Цунга хьежжа хьаьший а магӀахьа ба́гӀа беза. Шу тӀа эггара магӀахьа ва́гӀар бӀидж гӀанда тӀа вагӀалга лоархӀ, аьттехьа, е бӀиджал аьрдехьа вагӀар тхьамада ва, дӀахо мел дола гӀандаш цу шиннегара хьал а доладенна эгӀахьа долга лоархӀ. Цу тайпара хьаьша-да́ Ӏоха́р хӀара кхерамца дувзаденна хиннад: цӀагӀа цӀаьхха чуваьнна моастагӀа хилча, дай цунна цуссахьате дӀадухьала а айтта́, хьаьший лорабе безаш хиннаб.

МагӀахьа хоаваь хьаьша чӀоагӀагӀа аргӀа йолаш хул кхычарга хьежача, къаьстта из доагӀаш да тхьамадийна. Хьаьшашта гӀулакх деш хилча, магӀахьара Ӏо а волалуш ду гӀулакх.

Хьаьшашта магӀе-эгӀе къостаеча хана эзделах лоархӀ эгӀахьа Ӏоха́ гӀертар, хӀана аьлча ховш-цаховш аргӀа йоацаш хьаьша ше хьалмагӀаваьлча, фусам-даьна низткъо да из хьаэгӀаваккха, на́ха́ хьалхашкара цу тайпарча сага сий лохадалар хул цох фуннагӀа мара цахиларах: цӀен-дас ше Ӏохайнача хьаьша вуте, на́ха́ шоашта гургда эхь ца хеташ саг ший аргӀа йоацача хайналга, да́с белгалдоаккхе — из а ганза дисац кхыча хьаьшашта хьалхашка.

 Багахбувцаме 
ГӀалгӀай ловца ба «МагӀа баьрча ага а ма эшалда шоана, наӀар тӀехьашка Ӏаса а ма эшийла шоана» яхаш.

 Белгалдаккхар 

 Литература 



ОагӀат:ГӀалгӀай товшхал