ГӀалгӀай дувхар

ГӀалгӀай дувхар ()— цӀагӀа, ара, дикан тӀа, вон тӀа гӀалгӀаша тӀадувхадаь дувхар.

ГӀалгӀай дувхарах яздаьд XVIII бӀаьшера 80-ча шерашка ший йоазонашка Якоб Рейнегс, иштта яздеш хиннав XIX бӀаьшера Кавказе хиннача Юлиус фон КлапротKlaproth. «Voyage au mont Caucase et en Georgie». Paris. MD CCCXXIII. T. II, 247, кӀезиг-дукха тӀехьагӀа — Мориц фон Энгельгардт, тӀехьагӀа Кавказ тохкаш хинна Ӏилманхоша а даьд йоазонаш: А. Н. Генко, Л. П. Семёнов, Е. И. Крупнов, кхыча́р а.

 Хьалхара гӀалгӀай дувхар 
КӀа́да юкъе́да́лале дукхагӀдола барзкъаш маьшах даь хиннад. Маша ба эрсий меттала «сукно домотканное». Маша хьабе кхоачам вӀашагӀтохаш, хьалххе а тха кийчдеш хиннад, вешта аьлча къаж а дий, дитта а дитте, оалхаш хиннад. Цул тӀехьагӀа корхаш а дий, йоачӀингаца хьийзе аьхинг деш, кхоачам балла 15-17 йоачӀинг дизза аьхинг вӀашагӀтехача, тӀалхах дӀабувзаш хиннаб маша. Из маша хьабеш леладаьд духьараш (()), тӀалх (). Нагахь санна духьарашца ехки чӀагӀашки (челнок) мара деце, тӀалхаца толдаш а хиннад. Ширача хана денз оалаш хьадоагӀа: «Геза ахкарца чиллан толдашца догаш даьреш деча кхоний кхы я хьо».

Аьхингах орг беча хана йокъаеннача сискала чӀорга тӀа тӀалусташ хиннад из. Ширача хана «Лоам биача устагӀан кӀаьда тха дика да маша бе» яьхад гӀалгӀаша. Гурахьа даьккха тханка (живая стрижка), до (ӀажагӀа хьоанал) дӀадоаккхаш, кхаца () дитта а дитте, докъаделча алха а аьлхе, йоачӀингаца хьийзача маша бе дӀатохаш хиннад. ХӀара аьхинга гов ахкарах чакх а доаккхаш, тӀалх бале толдех а чакхдоаккхаш, дӀоахалла дӀатохаш хиннад цул тӀехьагӀа. Цунах «урхал» (основа) оал. ЧӀагӀашкаца пхорагӀа чакхдоахачох «Ӏаь» оал. «Са нанас бийдача аьхингаца дӀавийхкар пхеннена хьаваста мегадац» яздаь го йиш я гӀалгӀай багахбувцама тӀа. Маша хьабаь баьлча хьийнаб, цул тӀехьагӀа кхаца бутташ хиннаб. ТӀаккха ло а баьккхе, барзкъа хьадаьд цох.
 Белгалдаккхар 

 Литература 







ОагӀат:ГӀалгӀай дувхар