Утан гӀала

Утан гӀала () — гӀалгӀай юкъерча бӀаьшерий заман пхьа я. ГӀалгӀай Мехка ЖӀайраха шахьаре улл. X—XVII бӀаьшерий хан тархьара архитектурах лоархӀа гӀишло я укхаза — йохаяьча хьале йола цхьа гӀала.

Административни лоархӀаш хилча Утан гӀала улла лаьтта «юрта хьисапе моттиг Бейни» яхача муниципальни кхоллама́ юкъедодаш да, амма ше Утан гӀала «юрт» яха статус йолаш хьакъоастаяьяц законагӀа.

 ЦӀи 
ГӀалгӀай меттала укх пхьанах (е вешта аьлча, укх кхаьллах) «Утан гӀала» оал, иштта «Утана гӀала» а оал цох, «Утама гӀала» аьнна а дӀаоалаш а я. Эрсий меттала «Башня Ута», иштта «Башня Утта» язду.

 Статус 
Россе Федерацен а ГӀалгӀай Республика а моттигерча шедоалдарах лаьца долча законашка диллача, гӀалгӀай лоам ЖӀайраха шахьаре яда дукхагӀа йола шира пхьанаш «село» аьнна статус а енна, 5 муниципальни кхоллама́ юкъейолхаш я. Амма ер Утан гӀала яхар, вожаш мо, 2009 шерарча саькура бетта 23-ча ден 5-РЗ номер йолча ГӀалгӀай Республика Закона тӀа къаьстта белгалъяьккхаяц «юрт» яха статус йолашЗакон Республики Ингушетия от 23 февраля 2009 года № 5-РЗ «Об установлении границ муниципальных образований Республики Ингушетия и наделении их статусом сельского поселения, муниципального района и городского округа».

«Юрт» яха статус йолаш еце а, моттигерча шедоалдарах лаьца долча закона тӀа хьоахаяь еце а, из «юрт» яха юкъара термин дӀачӀоагӀъенна хиларга хьажжа, моллагӀа йолча, хьалха хиннача а хӀанз йолаш йолча а, къаьна а къона а йолча, массайолча нах бахача моттигех цхьатарра «юрт» аьнна цӀи йоаккх тахан гӀалгӀаша. Цхьабакъда, укх мо йолча къаьнарча моттигех, гӀалгӀай лоамарча моттигех хӀаьта а, «юрт» ца оалаш, «кхала» е «пхьа» аьлча нийсагӀа да, хӀана аьлча, гӀалгӀаша юххьанцара «юрт» яха дош тӀадийттадац тӀеххьарча (XVIII—XIX) бӀаьшерашка ара Ӏояхка́ хиннача нах бахача моттигий цӀерашта мара.

 Географи 
ГӀалгӀай Мехка зӀилбухерча оагӀорахьа ЖӀайраха шахьаре лоам улл Утан гӀала. Кистий чӀоже гӀолла хьалводаш хилча аьрдехьа, гӀинбухехьарча оагӀорахьа дукъа тӀа улл из. ЖӀайрахагара 2500 м гаьна гӀинбухен-малхбоалехьа улл Утана гӀала. Цунна гаьна доацаш я КӀазан гӀала. Утана гӀала духьала малхбоалехьа КашетӀе йоалл, иштта Бейни, йисте я ГӀовзтӀе, гаьна доацаш я Хьастмоаке, Фалхан.

 Сахьата оаса 
Утан гӀала, беррига ГӀалгӀай Мохк мо, МСК (москверча хан) сахьатий зоне уллаш я. Лелаш йолча ханнеи UTC ханнеи юкъе +3:00 (кхо сахьат) башхало я.

 Бахархой 

 Белгалдаккхар 

 Литература 







 ТӀатовжамаш 

ОагӀат:ЖӀайраха шахьара нах баха моттигаш