Кхерахье

Кхерахье (, , ) — гӀалгӀай юкъерча бӀаьшерий заман пхьа я. ГӀалгӀай мехка ЖӀайраха шахьаре улл. Тархьара архитектурах лоархӀа гӀишлош я укхаза: гӀалаш, маьлхара кашамаш. Тархьаре укхаза баьхараш Оздой тайпан нах ба.

Административни лоархӀаш хилча Кхерахье ше «юрт» статус йолаш, «юрта хьисапе моттиг Хьули» яхача муниципальни кхоллама́ юкъейодаш я.

 ЦӀи 
ГӀалгӀай меттала укх пхьанах (е вешта аьлча, укх кхаьллах) «Кхерахье» оал. Топоним шин дешах хьахиннай: «Кхера» + «хье» (топоформант). Эрсий меттала башха-башха яздаь нийслу: «Койрах», «Кейрах», «Кхойрах», «Кхайрах».

 Статус 
Россе Федерацен а ГӀалгӀай Республика а моттигерча шедоалдарах лаьца долча законашка диллача, Кхерахье статусах «село» я, «сельское поселение Гули» яхача муниципальни кхоллама́ юкъейодаш а я. Из «село» яха маӀан долаш гӀалгӀай меттала гӀалгӀашта юкъе эггара чӀоагӀагӀа даьржа лела дош да — «юрт» яхар (кӀезигагӀа — «эйла»). Цудухьа административни хьакъехьа гӀалгӀай меттала а оалаш хилча, Кхерахье ше «юрт» статус йолаш, «юрта хьисапе моттиг Хьули» яхача муниципальни кхоллама́ юкъейодаш йолга лоархӀЗакон Республики Ингушетия от 23 февраля 2009 года № 5-РЗ «Об установлении границ муниципальных образований Республики Ингушетия и наделении их статусом сельского поселения, муниципального района и городского округа».

Из «юрт» яха юкъара термин дӀачӀоагӀъенна хиларга хьажжа, моллагӀа йолча, хьалха хиннача а хӀанз йолаш йолча а, къаьна а къона а йолча, массайолча нах бахача моттигех цхьатарра «юрт» аьнна цӀи йоаккх тахан гӀалгӀаша. Цхьабакъда, укх мо йолча къаьнарча моттигех, гӀалгӀай лоамарча моттигех хӀаьта а, «юрт» ца оалаш, «кхала» е «пхьа» аьлча нийсагӀа да, хӀана аьлча, гӀалгӀаша юххьанцара «юрт» яха дош тӀадийттадац тӀеххьарча (XVIII—XIX) бӀаьшерашка ара Ӏояхка́ хиннача нах бахача моттигий цӀерашта мара.

 Географи 
ГӀалгӀай Мехка зӀилбухерча оагӀорахьа ЖӀайраха шахьаре лоам улл Кхерахье. ГӀулойхин аьтта бердйисте лоаман босе тӀа улл из Ӏабаленах 2,2 км гаьна. Йисте яда кхаьлаш я Лаьжги Бийргеи.

 Сахьата оаса 
Кхерахье, беррига ГӀалгӀай Мохк мо, МСК (москверча хан) сахьатий зоне уллаш я. Лелаш йолча ханнеи UTC ханнеи юкъе +3:00 (кхо сахьат) башхало я.

 Тархьар 
Кхерахье йоазонца духхьашха маца хьоахаяьй хӀанзехьа белггала ховш дац. Шоай хана ер моттиг тохкаш, укхазарча тархьара гӀишлоех бӀаргтеха хиннараш ба: А. С. Сулемайнов, Д. Ю. Чахкиев, Т. Агиров.

ГӀалгӀай архитектурах лоархӀаш массехк гӀишлош я укхаза йисса: 5 гӀала я, юкъерча бӀаьшерий чаккхенгахь хьатӀаяь гӀишлош а йолаш. Из доацаш кхаьла́ къулбухьера хьатӀаяь гӀап хиннай 4 метр лакха а йолаш, моартола хьисапе коанаӀараш а йолаш. Цига ГӀалгӀай наькъ тӀа гӀолла болхарех ха деш хиннад. Кхерахьа Оздой баьхаб. Иштта кхаьле ши маьлхара каш да.

 Бахархой 

 Инфраструктура 
ХӀанзарча заман инфраструктурах лоархӀача хӀамаех хӀама яц Кхерахьа.

 Белгалдаккхар 

 Литература 




 ТӀатовжамаш 

ОагӀат:ЖӀайраха шахьара нах баха моттигаш