Тиша Йовли

Тиша Йовли (, ) — гӀалгӀай юкъерча бӀаьшерий заман кхаьлл я. ГӀалгӀай мехка ЖӀайраха шахьаре улл.

Административни лоархӀаш хилча Тиша Йовли «юрт» статус йолча Йовлех лоархӀаш я ше, «юрта хьисапе моттиг Хьули» яхача муниципальни кхоллама́ юкъе а йодаш. Цхьабакъда географега йиллача а, тайп-тайпарча йоазонашка хьоаяхарах а, Тиша Йовли ше къаьстта йола пхьа я.

Тишача Йовлера доккхагӀчарех лоархӀаш дола гӀалгӀай Йовлой тайпа хьаарадаьннад.

 ЦӀи 
ГӀалгӀай меттала укх кхаьллах «Тиша Йовли» оал. Эрсий меттала яздаь тайп-тайпара нийслу: «Тиша Йовли», «Старый Евлой».

 Статус 
Россе Федерацен а ГӀалгӀай Республика а моттигерча шедоалдарах лаьца долча законашка диллача, Тиша Йовли Йовлеца цхьана вӀашагӀ а тохаш статусах «село» я, «сельское поселение Гули» яхача муниципальни кхоллама́ юкъейодаш а я. Из «село» яха маӀан долаш гӀалгӀай меттала гӀалгӀашта юкъе эггара чӀоагӀагӀа даьржа лела дош да — «юрт» яхар (кӀезигагӀа — «эйла»). Цудухьа административни хьакъехьа гӀалгӀай меттала а оалаш хилча, Тиша Йовли Йовлеца вӀашагӀ а тохаш «юрт» статус йолаш, «юрта хьисапе моттиг Хьули» яхача муниципальни кхоллама́ юкъейодаш йолга лоархӀЗакон Республики Ингушетия от 23 февраля 2009 года № 5-РЗ «Об установлении границ муниципальных образований Республики Ингушетия и наделении их статусом сельского поселения, муниципального района и городского округа».

Из «юрт» яха юкъара термин дӀачӀоагӀъенна хиларга хьажжа, моллагӀа йолча, хьалха хиннача а хӀанз йолаш йолча а, къаьна а къона а йолча, массайолча нах бахача моттигех цхьатарра «юрт» аьнна цӀи йоаккх тахан гӀалгӀаша. Цхьабакъда, укх мо йолча къаьнарча моттигех, гӀалгӀай лоамарча моттигех хӀаьта а, «юрт» ца оалаш, «кхала» е «пхьа» аьлча нийсагӀа да, хӀана аьлча, гӀалгӀаша юххьанцара «юрт» яха дош тӀадийттадац тӀеххьарча (XVIII—XIX) бӀаьшерашка ара Ӏояхка́ хиннача нах бахача моттигий цӀерашта мара.

ХӀатоане, географега йиллача а, тайп-тайпарча йоазонашка хьоаяхарах а, Тиша Йовли ше къаьстта йола пхьа хиннай дукха хана денз 

 Географи 
ГӀалгӀай мехка зӀилбухерча оагӀорахьа лоам улл Тиша Йовли. ЖӀайрахах малхбоалехьа улл из Эса́ гаьна доацаш. Хьуленна 4 километр гаьна зӀилбухен-малхбузехьа улл, новкъа гӀолла доацаш, нийсса Ӏодусташ хилча. Тишача Йовлена гарга яда кхаьллаш я: зӀилбухехьа — Йовлии, зӀилбухен-малхбузехьа — Хайрах, гӀинбухехьа — БӀарах, гӀинбухен-малхбоалехьа — Пхьалинг, Ний.

 Сахьата оаса 
Тиша Йовли, еррига ГӀалгӀай Республика мо, МСК (москверча хан) сахьатий зоне уллаш я. Лелаш йолча ханнеи UTC ханнеи юкъе +3:00 (кхо сахьат) башхало я.

 Бахархой 

 Инфраструктура 
ХӀанзарча заман инфраструктурах лоархӀача хӀамаех хӀама яц Тишача Йовле.

 Белгалдаккхар 

 Литература 




 ТӀатовжамаш 

ОагӀат:ЖӀайраха шахьара нах баха моттигаш