ГIалгIай шахьараш

ГӀалгӀай ша́хьараш () — гарга ахкар бахьан долаш, гӀалгӀай лоаман кхаьллаш цхьанкхийтта, юкъерча бӀаьшерашка хьахинна, шоаех гӀалгӀай къам лаьтта хинна дола доакъош. Зама дӀа мел йода цар цӀераш а, доазонаш а, таьрахь а хувцалуш хиннад.

 Тархьар 
XIII бӀаьшера Аланой мохк бохарца, бахархой лоамашка баха дӀабахарца хьахиннад этнотерриториальни гулламаш. Эггара хьалхара шахьараш хьахинна ха лоархӀ XVI бӀаьшера тӀеххьара шераш. Лоаман чӀожашка баьхабале а, шоайла кхотабенна, баьхаб гӀалгӀай. Царна юкъера бувзам чӀоагӀбеш хиннад культура а мотт а цаI хилар. «Шахьар» яха дош «гуллам» яха маӀан долаш да. Ширача хана Хьалхарча Азе «шахьар» аьнна цӀи йоаккхаш хиннай удел. XV-ча бӀаьшере а шахьарий массал хувцаденна хиннадац. ГӀалгӀай шахьарий доазув хувцаденнад, бахархой лоамара баьнна, шаьрача аренашка баха Ӏоховшарца. Темар Къилбаседа Кавказера дӀаваха́ дукха ха ялалехьа шаьра аре дӀаьлаьцай наха, дукха ца говш. Духхьашха гӀалгӀай лоамашкара бувлаш шаьрача лаьтта баха Ӏохувша болабалар, хийрача къамаша лаьтташ дӀалоацаргдоаш, еш йола духьале санна кхетадеш хиннад.
Цу ханах лаьца дукха балхаш яздаьд этнографо Тутайнаькъан Албаста, къаьстта ГӀалгӀай шахьар белгалйоаккхаш. Дахкильганаькъан ИбрахӀима Пхьамат ювцаш ше дӀаяздаьча оаламашта юкъе хьоахадаьд цу хана чухь цкъа хӀара шахьарера къонахий вӀашагӀкхийтта хинналга, цхьа мохк хьабе уйла-нигат долаш. Гулбеннараша соцама баь хиннаб, къовсамаш, довнаш дӀадаха, цхьа мохк барца мехках «ГӀалгӀа» аьнна цӀи тилла. Из ха лоархӀ Шолжаи ГӀалменеи лакхе дада лаьтташ чудерзаде болабенна ха, цига Ӏояхкай Ахки-Юрти Ангушти.

Шахьарий цӀераш а доазув а хувцадалара бахьан лоархӀаш да доалчен моттигаш хувцар а, цхьан юртара кхыча юрта кхухьаш. Цудухьа Фаьппий шахьара цӀи «Мецхалой шахьар» аьнна хувцаеннай, хӀаьта ГӀалгӀай шахьар, ши дакъа деш, екъаеннай — Цхьорой, Хамхой.

XVI—XVII бӀаьшерашка лоамашка баьхаб гӀалгӀай. Цу хана белгалъяьха хинна шахьараш я: 
 ГӀалгӀай (Хамхой) шахьар ()
 Кхаькхале;
 Цхьорой шахьар ();
 Оарстхой шахьар ();
 Чулхой  шахьар ());
 Фаьппий (Мецхалой) шахьар ();
 ЖӀайрахой шахьар ()''.

 Таханара шахьараш 
 No  Шахьара цӀи  Бахархой  Бустам (км²) 1  ЖӀайраха шахьар  2.743  628 2  МагӀалбика шахьар  67.685  670 3  Наьсарен шахьар  92.575  700 4  Шолжа шахьар  130.939  1 513

ХӀанзарча ГӀалгӀай Республике йиъ шахьар я, царна юкъебодаш 32 муниципальни кхоллам ба.

 Белгалдаккхар 

 Литература 



















ОагӀат:ГIалгIай тархьар
ОагӀат:ГIалгIай