Дола-Коа

Дола-Коа (, ) — ГӀалгӀай Мехка МагӀалбика шахьар улла юрт.

«Юрта хьисапе моттиг Дола-Коа» яха муниципальни кхоллам хул цох шийна юкъе цаӀ мара йоаца пхьа а йолаш.

 ЦӀераш 
ГӀалгӀай меттала юрт Дола-Коа яхаш я, цкъаза ДолакоаОздоев И. А. Русско-ингушский словарь: 40 000 слов / Под. ред. Ф. Г. Оздоевой, А. С. Куркиева. — М.: Русский язык, 1980. — 832 с. — С. 831. аьнна язъю из. Нохчий меттала ДоьлакаА. Г. Мациев, А. Т. Карасаев. Русско-чеченский словарь. — М., Русский язык, 1978. — 728 с. — С. 728. яхаш я юрта, йисте ба́хача гӀалгӀаша а цудухьа До́лка́ оал цох. 

Эрсий меттала юрт Пседах яхаш я. Из цӀи гӀаьбартий меттала Псыдахэ яхача деша тӀара йоагӀа, хӀаьта из дош ше «хоза хий» яхаш маӀан долаш да.

 Тархьар 
Юрт йилла́лга лоархӀ 1820-ча шера ЗӀамигача ГӀаьбартехьен лаьтта тӀа. Цигарча Бековичи-Черкасские яхаш болча аьлашкара ахчах хьаийцад из лаьтта, цул тӀехьагӀа, 1860-ча шерашка наьсархой шахьарах лоархӀаш хиннад эрсаша уж лаьтташ. 

1865-ча шера хиннача хьалах Дола-Коа бахараш Тийркал дехьара хьалбаьхка нохчий ба а яхаш, черсий аьлашта ясакх телаш ба яхаш хиннаб.

1867-ча шера ГӀалгӀай тӀема округе Долакоара да́къа () вӀашагӀъеллай.

Н. Г. Волковас дӀаязбаьча нохчий оаламгахь дувцачох, хьалха укх лаьтташка бахаш черсий хиннаб,  яха юрташ Ӏо а яхка́ дӀакхелхаб уж. Дола-Коан йисте хӀанз а латташ гӀаьбартий кашамаш да. ЙӀаьхача заманна Дола-Коа хила езача метте лакха  хиннай, Шамала хана говра тӀа вагӀаш чакхвоалалуш хиннаяц ер моттиг. Ха-зама мел йода Нохчашкахьара хьал а ухаш эбаргаш ба́ха хувша болабеннаб укхаза. Иштта Оарштхой—Фарта ба́хаш хиннача пешхоех цхьа эбарг а венав укхаза хьал. Цул совгӀа Дола-Коа хайшаб Ӏалларой, гуной, билтой, энгеной, курчалой, кортой, шарой тайпий нах. Цул тӀехьагӀа Органой баьхкаб укхаза хьал, цхьа ха яьлча  Мундара-Юрта дӀабахаб уж — хӀанзарча ЧӀулга-Юрта).

1840-гӀа шераш долалуча хана Дола-Коарбараш раьза боацашше паччахьа Ӏаьдало гаьна доацаш гӀалгӀай Ӏохувшабаьб — цар Къаским йиллай.

1926-ча шера юрт ГӀалгӀай автономе областа Ачалкхен округа юкъ а хиннай, цунца хьана Дола-Ковна сельсовета юкъ а хиннай Дола-Коал совгӀа иштта 1920—1921-ча шерашка дийхка́ Восточный Советский, Дохолбер, Западный Советский, Мазаевский яха отараш а чулоацаш. Юрта цу хана латташ 344 боахами (325 ахархойи, 19 ахархой боацарийи) вахаш 1802 саги (884 маӀеи, 918 кхали).

1944-ча шерага кхаччалца юрт Дола-Ковна шахьара административни юкъ йолаш хиннай Нохч-ГӀалгӀай АССРе. ГӀалгӀайи нохчийи мехках а баьха́ Нохч-ГӀалгӀай АССР йохаяьчул тӀехьагӀа эрсий меттала Пседах хинначара Аланское аьнна цӀи тиллай цох (см. документ № 99). Нохч-ГӀалгӀай АССР 1957-ча шера меттаоттаяьчул тӀехьагӀа юрта цӀи меттаоттаяьй.

Дола-Коана йисте 2004-ча шера Берса́-Пхьера №1 йола ишкол хьаяьккха́ча террористий туп хиннай.

 Бахархой 

Бахархой айххал я  саг/км².

 Къамашцара лоаттам
СССРеи Эрсечени хьисап деш нах дӀаязбарах юрта къамий лоаттам хувцабалар:

 Хьисап даь шу  1939 шу  1970 шу  2002 шу  2010 шу  нохчий  1804 (80,36 %)   2615 (79,22 %)   652 (10,33 %)   3807 (82,65 %) гӀалгӀай  178 (7,93 %)   403 (12,21 %)   5485 (86,90 %)   760 (16,50 %) эрсий  130 (5,79 %)   176 (5,33 %)   59 (0,93 %)   11 (0,24 %) кхыбараш  133 (5,92 %)   107 (3,24 %)   116 (1,84 %)   28 (0,61 %) берригаш  2 245 (100 %)   3301 (100 %)   6 312 (100 %)   4 606 (100 %)

 Юрта дахача къамий лоаттам хувцабалара тархьар
1874-ча шера хиннача хьалах берригаш хӀана бац аллал юрта баьхараш нохчий хиннаб (1192 саг, 231 цӀенош) / Сост. Н. Зейдлицем. — 1879. — C. 445..

Советий хана  1926-ча шера хьисап деш нах дӀаязбаьчох Дола-Коа дукхагӀча даькъе нохчий бахаш йола юрт санна хьоахаяьй.

Цунца цхьана, хӀанзарча Эрсечен хьалхарча хьисап деш нах дӀаязбаьчох хинна хьал юхамаччахьа да — юрта бахараш дукхагӀча даькъе гӀалгӀай хиннаб. Цхьабакъда моттигерча администрацен официальни хоамо хьаяхачох юрта бахараш дукхагӀча даькъе нохчий хиннаб — из хиннад 2010-ча шерара хьисап деш нах дӀаязбаьчох хоам кепатеха арабаккхалехь .

 Инфраструктура 
 Берий беш № 8 «Чебурашка» — Карла Маркса урам, 40а цӀ. .
 № 7 йола юкъера юкъара дешар тела ишкол — Нурадилова урам, 35.
  № 25 йола юкъера юкъара дешар тела ишкол — Школьни урам, 19а цӀ..
 Фельдшерий-акушерий пункт, кастта цох лерттӀа даькъ тӀара дарбанче хьаергйолаш я .
 Товшхала цӀеноши, царна чу йола библиотекеи.

 ЦӀихеза юртахой 
 Пешхой Саламбика Сайд-Салам — контрразведчик, ФСБ инарал-майор.
 Энгиноев Эде Дуда — разведчик, Сийлен ордена визза кавалер.

 Тайпаш 
 Ӏалларой;
 Гендаргеной;
 Гордалой;
 Пешхой;
 Чартой;
 ЧӀинхой;
 Энгеной и др,.

 Галерей 

 Белгалдаккхар 

 ТӀатовжамаш 
 Проект «Этно-Кавказ»'': Население Ингушетии

ОагӀат:ГӀалгӀайчен юрташ
ОагӀат:ГӀалгӀай юрташ
ОагӀат:МагӀалбика шахьара нах баха моттигаш
ОагӀат:МагӀалбика шахьара муниципальни кхолламаш