Курхьарс

Курхьарс, иштта курхарс, (я) — яха́ча заман чухь къаьстта гӀалгӀай кхалнаха лелабаь керта тӀара гӀирс ба. МоллагӀа цӀай дездеча хана е наха юкъе арабовлача хана, эргача барзкъах лоархӀаш, тӀатехкаш хиннай курхьарс. Из хьаеш хиннай сомача истингех, колпака хьисапе, хьовзабаь бухь болаш.

Эггара хьалха из дувхар хьоахадаьд 30-ча шерашка XVII бӀ. эрсий къаьша, шоаш гӀалгӀай мехка гӀолла гуржашкахьа бихьа никъ бувцаш, язбаьча лустамий листамашка (). Ӏилманхоша товшхалцарча бувзамах курхьарс «фригерча колпакаца» юст.

Шоай балхашкахьа курхьарс хьоахаяьй: Ю. КлапротаKlaproth, «Voyage au mont Caucase et en Georgie». Paris. MD CCCXXIII. T. II, 247, А. Н. Генкос, Л. П. Семёновс, Е. И. Крупновс, кхычар а.

 Охкамашка корадаьр 

ГӀалгӀай Ӏилман-тохкама институто XX-ча бӀаьшера 20-гӀа шераш чакхдоаллача хана денз 1941-ча шерага кхаччалца гӀалгӀай лоаме тохкаш, яьча экспедицех кораяьй дуккха курхьарсаш. Цу юкъе дакъа лоацаш хиннав профессор Семенов Л. П. Ше яздаьча лустамаш цо яздаьд:

«Каст-каста цхьа ба́шха керта тӀа тӀабувхабу гӀирс нийслу — сетта́ча муӀа́ таралесташ бола, лакхехьа готталуш а йолаш, хьалхашкахьа чусотталуш болаш; биткъача бӀегӀингах баь ба из, цӀе кӀа́да те́ха́ ба, догамцеи гергача дӀада́гӀача дото фаьраскацеи хозбаь ба из; цу гӀирса шира цӀи „курхьарс“ я»

«МуӀа хьисапе йола, цӀе кӀада тӀа а те́ха́, кхыча бесара (сийнача, дошо) Ӏочууллаш йола тӀехьашке а йолаш йола кхалнаьха кийнаш цхьа ший тайпареи  да; из кий дӀада́гӀача гергача дото фаьраскацеи, догамашцеи, ленташцеи хозъяь я». «Кулг тоханза долча гударга хьисапе долча кӀинга чу (Гаракхерча маьлхара кашамашка) долча кхалсага Ӏимар тохкача хана зийнадар кий каша уллачун керта́ кӀала йилла́лга. Хьадоалдаьча дараша хьагойтачох, „курхьарс“ гӀалгӀай кхалнаха кӀезигагӀа дале ́ XVII бӀаьшаре долалуча хана денз XIX бӀаьшаре йолалуш лелаяьй»

Иштта дӀайихьа́ча экспедицешка курхьарсаш кораяь хиннай Маьцхале, Аьрзе маьлхарча кашамашка, цул совгӀа Морче, Каьхке, Хамхе кхаьлашка. ТIаргамара йолаяь Цхьорега кхаччалца яьча экспедицешка а дукха кораяьй курхьарсаш.

200px|мини|справа

Курхьарсаш йизза коллекци археологаша лахай, гӀала санна, хьалдетта долча, шин гӀатах латтача Пхьаьлингерча Ӏимар чура. Ӏилманхой цецбоахаш я курхьарса кеп: уж яр яь мехкарча а импортни а кӀалдах — ХӀиранера, Мисарера, Шаьмера, Ченкий, Эрсий мехкашкара хьачукхухьача даьрех, алтазах, бархатах, хьаьсаца дега́ча даьрех. Курхьарсаш кийчъяь хиннай маьттигашцеи, гизгашцеи, тайп-тайпарча цӀекашцеи, дотоцеи. Уж хьайира наькъаш гӀалгӀашта мара ца довзаш, къаьстта хала хиннад.

 Галерей 

 Белгалдаккхар 

 Литература 







ОагӀат:ГӀалгӀай къаман дувхар
ОагӀат:Къаман кхалнаьха кийнаш
ОагӀат:Юкъерча бӀаьшерен кийнаш
ОагӀат:Барзкъан тархьар
ОагӀат:ГӀалгӀайчен товшхал