Хьалхара юкъарле

Хьа́лхара юкъарле () — йоазув хьакхоллале хинна мур я адамлен тархьаре. Йоазув кхеллачул тӀехьагӀа аьттув хул Ӏояьздаь долча хьасташ (источникаш) тӀа бух а бола тохкамаш де тархьара́. Цу заман чухьа Ӏояздаь хинна хьасташ доацандаь, цу замах бола хоам хьаийбу укх тайпарча Ӏилмашца: археологи, этнологи, палеонтологи, биологи, геологи, антропологи, археоастрономи, палинологи.

 Мураш 
Зама ЭпохаЕвропе хинна мурМураш______Периоды______ЭкамХарактеристикаКъаьнара кхерий зама е палеолит2,4 млн. — 10 000 в. з. хьалхаХьалхара (лохера) палеолит 2,4 млн. — 600 000 в. з. хь.
Юкъера палеолит 600 000—35 000 в. з. хь.
ТӀехьара (лакхера) палеолит 35 000—10 000 в. з. хь.Чарахьийи лехьдерхойи ха.Моакхаза кечалаш лелае болабалар.ТӀаккха ха дӀа мел йода уж дегӀайоагӀ,дукхагӀа а хул.Юкъера кхерий зама е мезолит10 000—5000 в. з. хьалхаДӀайолалу Европе плейстоцен чаккхйоаллаш.Чарахьашеи лехьдерхошеи Ӏомадаьд лакхача боараме кхерахи тӀехкахи гӀирсаш (кечалаш) яр, иштта гаьна детта герз а — тӀаьски Ӏади.Керда кхерий зама е неолит5000—2000 в. з. хьалхаХьалхара неолит Юкъера неолит ТӀехьара неолитНеолит хьахилар дувзаду неолита революцеца. Боахам лелабар эргадоал, гулдара а чарахьий а боахамá («ший доалá дерзадерá» / «присваивающего») когаметт отт — «хьадер» / «производящие» (лаьтта леладар, доахан леладар).Геза зама3500—800 в. з. хьалхаМеталлурги дӀа-хьа яржарах аьттув хул аьшкал даккха: (дошув а, цӀаста а, геза а). Хьалхара йоазонаш Азеи Эгеидеи.Аьшка замаГаргга 800 в. з. хьалха ХьалхагӀара тархьар  ок. 800—500 в. з. хьалха
 Античность  ок. 500 в. з. хьалха — 500 в. з.
 Юкъера бӀашераш  ок. 500—1500 в. з.
 Керда тархьар  с ок. 1500 в. з.

 Белгалдаккхар 

 ТӀатовжамаш 
 Семёнов Ю. И.:
 «Переход от первобытного общества к классовому: пути и варианты развития». Часть I Часть II
 Формы общественной воли в доклассовом обществе: табуитет, мораль и обычное право
 Тотемизм, первобытная мифология и первобытная религия
 О методике реконструкции развития первобытного общества по данным этнографии
 Введение во всемирную историю. Выпуск 2. История первобытного общества
 Ефименко П. П.  Первобытное общество. Очерки по истории палеолитического времени 
 Лекция «История первобытного общества»
 Периодизация первобытной истории
 Статья «Первобытнообщинный строй» в БСЭ
 Всемирная история. Энциклопедия. Том 1. (1956 год)
 Таблица «Начальная история (до 3000 г. до н. э.)» на сайте «Хронос»
 Первобытная культура

ОагӀат:Хьалхара юкъарле