Panagsarua

Ti panagsarua wenno emesis ket isu ti napigsa a panangikkat iti linaon ti tian ti maysa a tao babaen ti ngiwat ken no dadduma ti agong.

Ti panagsarua ket mabalin a resulta dagiti sakit a kas iti pannakasabidong iti taraon, gastroenteritis, panagsikog, pannakaulaw, wenno pannakabartek; wenno mabalin a resulta dagiti sakit a kas kadagiti tumor ti utek, naingato nga intrakranial a presion, wenno nalabes a pannakaiparang iti mangpa-ion a radiasion. Ti rikna ti umadani a panagsarua maysa ket maawagan iti panagrurusok; masansan nga umuna dayta, ngem saan a kanayon a mangiturong iti panagsarua. Ti nakadadael gapu iti alkohol wenno anestesia ket mabalin a mangpataud iti panaglang-ab iti sarua. Kadagiti nakaro a kaso, no dumakkel ti pannakaugot, mabalin a kasapulan ti terapia nga intrabenoso. No dadduma, kasapulan ti antiemetiko tapno malapdan iti panagrurusok ken panagsarua. Ti naigagara a panagsarua ket mabalin a paset ti sakit ti pannangan a kas iti bulimia nervosa, ken isu met laeng itan ket naidasig a kas sakit ti pannangan a bukodna, pannakariribuk ti panangpunas.

 Dagiti komplikasion 

 Aspirasion 

 Pannakaugot ken dagiti saan a balanse nga elektrolito 

 Pigis da Mallory–Weiss 

Ti maulit-ulit wenno nakaro a panagsarua ket mabalin a mangpataud iti panagreggaay ti esopago, wenno babassit a pigis iti mukosana (pigis da Mallory–Weiss). Mabalin a nalawag daytoy no ti baro a nalabaga a dara ket nailaok iti sarua kalpasan ti sumagmamano nga insidente.

 Odontolohia 
Ti maulit-ulit a panagsarua, kas iti makita iti bulimia nervosa wenno manmano iti anorexia nervosa, ket mabalin a mangiturong iti pannakadadael ti esmalte ti ngipen gapu iti kinaasides ti sarua. Dagiti ensima ti pannakalpa ket mabalin met a negatibo ti epektona iti salun-at ti ngiwat, ta dadaelenna ti tisyu ti gugot.

 Patopisiolohia 

 Dagiti paset 

 Linaon 
Dagiti gastriko a panagparuar ken gapuna ti sarua ket addaan iti nakaro nga asido. Ti nabiit pay a pannangan, a linaksid ti tian, ket agparang iti gastriko a sarua. Aniaman ti linaonna, masansan a naalas ti angot ti sarua, gapu iti kadagiti asido kasta met apro.

Ti linaon ti sarua (iti medisina, ) ket mabalin a paginteresan ti doktor. Ti baro a dara iti sarua ket maawagan iti hematemesis ("panagsarua ti dara"). Ti nabaliwan a dara ket umasping iti nagiling a kape (gapu iti oksidasion ti landok iti dara) ket, no mailasin daytoy a banag, mausar ti termino a panagsarua ti nagiling a kape. Mabalin a makastrek ti apro iti panagsarua bayat ti sumaruno a panagreggaay gapu iti  no nakaro ti panagsarua. Ti sarua iti takki ket masansan a resulta ti pannakarikep ti bagis wenno ti , ket maibilang daytoy kas pakdaar ti mabalin a serioso a parikut (, ).

No agtultuloy ti panagsarua a reflex iti napaut a panawen nga awan ti madlaw a vomitus, maawagan ti kasasaad iti saan a makaipaay a emesis wenno (iti Ingles) "", a mabalin a makapasakit ken mangpakapuy.

 Maris ti sarua 
 Ti  ipakitana ti panagpadara manipud iti esopago.
 Ti , nga addaan kadagiti kasla dalem nga agbalay, ipakitana ti nakaro a panagpadara iti tian, a kas manipud iti nagpigis a derder.
 Ti  ipakitana ti saan unay a nakaro a panagpadara iti tian gapu ta naaddaan ti gastriko nga asido iti panawen a mangbalbaliw iti pannakabukel ti dara.
 Ti  wenno  a sarua ipakitana ti apro, a mangipasimudaag a naluktan ti  ket aggapu ti apro manipud iti  agingga iti tian. Mabalin a mapasamak daytoy bayat ti agsasaruno nga insidente ti panagsarua kalpasan ti naan-anay a pannakaikkat ti linaon ti tian.

 Dagiti gapu 
Mabalin nga adu ti pakaigapuan ti panagsarua, ken addaan ti napaut a panagsarua iti atiddog a diperensial a diagnosis.

 Trakto a gastrointestinal 
Dagiti gapu iti trakto a gastrointestinal:
 Gastritis (panagletteg ti diding a gastriko)
 Gastroenteritis

 Seliakia wenno sakit a seliako
 Kinasensitibo a di seliako iti gluten
 Piloriko nga estenosis (kadagiti maladaga, daytoy ket kadawyan a mangpataud iti napigsa unay a " a panagsarua" ken maysa a pammaneknek a kasapulan ti dagus a panagopera)
 Pananglapped iti bagis
 Nalabes a pannangan
 Nakaro a tian ken/wenno peritonitis
 Ileo
 Alerhia iti taraon (masansan a nainaig iti panaggagatel wenno panagebbal)
 Kolesistitis, pankreatitis, appendisitis, hepatitis
 Pannakasabidong iti taraon
 Kadagiti ubbing, mabalin a maigapu dayta iti reaksion nga alerhiko iti dagiti protina ti gatas ti baka (alerhia iti gatas wenno intoleransia iti laktosa)
 Sakit ni Ménétrier

 Sistema ti panagrikna ken utek 
Dagiti gapu iti sistema ti panagrikna:
 Ti panaggunay a mangituggod iti pannakaulaw (a maigapu iti sobra a panangparegta kadagiti labirinto a kanal ti lapayag)
 Sakit ni Ménière
 Pannakaulaw wenno bertigo
Dagiti gapu iti utek:
 Panagdangran iti utek
 Hemorrahia ti utek
 Aneurisma ti utek

 Tumor ti utek, a mabalin a mangpasardeng iti panagandar dagiti kemoreceptor
 Seudotumor ti utek ken hidrosepalia
Dagiti metaboliko a riribuk (mabalin a mangrirriribuk dagitoy iti tian ken kadagiti paset ti utek a mangkoordinar iti pannakalpa):
 Hiperkalsemia (nangato a ranggo ti kalsio)
 Uremia (panagurnong ti urea, a kadawyan a maigapu iti pannakapaay ti bekkel)
 Adrenal a panagkurang
 Hipoglisemia
 Hiperglisemia
 Endometriosis
Panagsikog:
 Hiperemesis, panagbakuar iti bigbigat
Di nasayaat a reaksion iti agas (mabalin a tumaud ti panagsarua kas maysa a nakaro a somatiko a sungbat iti):
 Alkohol, a mabalin a paset a ma-oxidized iti asetaldehido a mangpataud kadagiti sintoma ti pannakabartek, a pakairamanan ti panagaburek, panagsarua, panaginana, ken napartak a panagpitik ti puso.
 Dagiti opioide
 Dagiti 
 Adu a kemoterapia a droga
 Dadduma nga enteoheno (kas iti peyote wenno ayahuasca)
Dagiti nangato a lugar:
 Sakit iti kangato
Sakit (no dadduma, di pormal a pagaammo a kas "trangkaso ti tian" — maysa a nalawa a nagan a tumukoy iti gastriko a panagebbal a gapuanan ti nadumaduma a birus ken bakteria):
 Norobirus (dati a birus ti Norwalk wenno ahente ti Norwalk)
 Trangkaso dagiti baboy
Sikiatriko:
 Bulimia nervosa
 Neopobia ti taraon
 Pannakariribuk ti panangpunas

 Dagiti emetiko 
Ti emetiko, a kas iti sirope ti ipekak, ket maysa a substansia a mangituggod iti panagsarua no mainom iti ngiwat wenno babaen ti inyeksion. Maus-usar ti emetiko a kas agas no mainom ti maysa a substansia ket masapul a maikkat a dagus iti bagi. Gapu iti daytoy, adu a makasabidong ken nalaka a masagepsep a produkto a kas iti sabidong ti bao ti addaan iti emetiko. Saan a problema daytoy iti kinaepektibo ti rodentisida ta saan a makasarua dagiti bao. Ti panangpataud iti panagsarua ket mabalin a mangikkat iti substansia sakbay a maabsorben dayta iti bagi. Dagiti emetiko ket mabalin a mabingbingay iti dua a kategoria: dagidiay mangpataud iti epektoda babaen ti panagtignayda iti sentro ti panagsarua iti medulla, ken dagidiay agtignay a direkta iti mismo a tian. Dadduma nga emetiko, a kas iti ipekak, ket maibilang iti agpadpada a kategoria: agtignayda a dagus iti tian, idinto ta ti ad-adda pay ken nabilbileg nga epektoda ket mapasamak babaen ti panangparegta iti sentro ti medulla.

Ti nasam-it a danum ken danum ti mustasa, a direkta a mangapektar iti tian, ket maus-usar manipud idi un-unana a kas kadagiti emetiko. Masapul a naannad ti panangusar iti asin, ta mabalin a makadangran ti nalabes a pannangan. Ti sulpato ti gambang(II) ket maus-usar met idi napalabas a kas iti emetiko. Nupay kasta, maibilang itan a nakasabsabidong unay para iti daytoy a panangusar.

Maus-usar ti peroksido ti hidroheno a kas iti emetiko iti panagpaagas ti ayup.

 Bukod-induktado 
 Dagiti pannakariribuk ti taraon (anorexia nervosa wenno bulimia nervosa)
 Tapno maikkat ti nainom a sabidong (saan a rumbeng a maipasarua ti dadduma a sabidong ta mabalinda nga ad-adda a makasabidong no masusop wenno malang-ab; nasaysayaat nga agpatulong sakbay a mangpataud iti panagsarua)
 Dadduma a tattao a makiramraman iti nalabes a panagin-inum () ket mangpataud iti panagsarua tapno mangaramid iti lugar kadagiti tianda para iti ad-adu a panaginum iti arak.
 Dagiti makiramraman iti  ket kadawyan a mangisarua iti kaaduan a gatas nga inomenda, gapu ta dagiti protina iti nainom a gatas (kas iti kaseina) ket napartak nga agbaliw ti kinatao ken agrupsa no makisangoda iti gastriko nga asido ken dagiti peptidasa nga ensima, a dagus a mangpunno iti tian. Apaman a napno ti tian, dagiti reseptor ti panagpainat iti diding ti tian ket mangtignay kadagiti signal nga agsarua, tapno maparuar ti aniaman a mainayon a likido a mainum ti maysa a makiramraman.
 Dagiti tattao nga agsagsagaba iti panagrurusok ket mabalin a mangpataud iti panagsarua iti namnama a sumayaat ti riknada.

 Nagduduma 
 Panagrurusok ken panagsarua kalpasan ti operasion
 Pannakarimon gapu kadagiti di makaay-ayo a buya, angot, raman, uni wenno kapanunotan (kas iti nagrupsa a banag, sarua ti sabsabali, panagpampanunot iti panagsarua), kdpy.
 Nalabes a ut-ot, kas iti nakaro a sakit ti ulo,  (atake ti utek), wenno  (atake ti puso)
 Nalabes a rikrikna
 Sikliko a sindrome ti panagsarua (saan unay a maawatan a kasasaad, nga addaan kadagiti panagrugi iti panagsarua)
 Sindrome ti hiperemesis ti kannabinoide (umasping iti sikliko a sindrome ti panagsarua, ngem ti panangusar iti kannabis ket kangrunaan a makagapu)
 Dagiti nangato a dosis ti mangpa-ion a radiasion no dadduma pataudenda ti panagsarua.
 Nakaro nga uyek, saiddek, wenno angkit
 Panagdanag wenno panagleddaang
 Sobra a panagbannog

 Dadduma a kita 
 Ti " a panagsarua" ket panagsarua nga ibellengna ti linaon ti tian buyogen ti dakkel a puersa. Dayta ti klasiko a sintoma ti impantil a hipertropiko a piloriko nga estenosis, a sadiay gagangay a sumaruno dayta iti panangpakan ken mabalin a napigsa unay isu a rummuar ti dadduma a material babaen ti agong.

 Panangagas 
Ti antiemetiko ket maysa a droga nga epektibo a manglapped iti panagsarua ken panagrurusok. Dagiti antiemetiko ket kadawyan a maus-usar a mangagas iti pannakaulaw ken dagiti dakes nga epekto dagiti agas a kas iti kemoterapia ken dagiti opioide.

Dagiti antiemetiko agtignayda babaen ti pananglappedda kadagiti reseptor a lugar a pakainaigan ti panagsarua. Gapuna, maus-usar kas dagiti antiemetiko dagiti antikolinerhiko, antihistaminiko, antagonista ti dopamina, antagonista ti serotonina, ken kannabinoide.

Bassit laeng ti ebidensia a mangsuporta iti panangusar kadagiti antiemetiko para iti panagrurusok ken panagsarua kadagiti nataengan iti departamento ti emerhensia. Saan a nalawag no nasaysayaat ti aniaman a agas ngem iti sabali, wenno nasaysayaat ngem iti awan ti aktibo a panangagas.

 Epidemiolohia 
Ti panagrurusok ken/wenno panagsarua ti kangrunaan a reklamo iti 1.6% kadagiti panagpadoktor idiay Australia.

 Kagimongan ken kultura 
Iti panagsurat ni Herodotus maipapan iti kultura dagiti nagkauna a Persiano ken panangitampokna kadagiti nagdumaan ti kultura dagiti Griego, nadakamatna a maiparit kadagiti Persiano ti panagsarua  iti sanguanan ti sabsabali.Herodotus, Maipapan Kadagiti Kaugalian Dagiti Persiano (manipud iti  wenno Dagiti Pakasaritaan, Libro I),  430 K.K.P.

 Dagiti sosial a pagilasinan 
Gagangay unay a no agsarua ti maysa a tao, agsakit dagiti dadduma nga adda iti asideg, nangnangruna no mangangotda iti sarua ti sabsabali, ket masansan nga agsarua met. Mapasamak daytoy a pagannayasan kadagiti populasion ti tao gapu ta dagiti tattao ket sosial a mangmangan, isu a no adda mangan iti dakes, nalabit adda met dadduma a nangan iti dayta.

Daytoy a pagannayasan ket napaliiw kadagiti piesta ti panaginum, a sadiay ti nalabes a panaginum kadagiti naingel a mainum ket mabalin a mangpataud iti panagsarua ti sumagmamano a kameng ti grupo iti dandani agpapada a kanito, a gapuanan ti inisial a panagsarua ti maysa a kameng ti grupo.

Gagangay a mapasamak ti nakaro a panagsarua kadagiti seremonia ti ayahuasca. Nupay kasta, dagiti tattao a makarikna iti "" (panangpapanaw) kalpasan ti panaginumda iti ayahuasca, iti kaaduanna, ibilangda dayta a pamay-an kas agpadpada a mangdalus iti pisikal ken espiritual, ket masansan nga awatenda dayta. Naipagarup a dagiti parepareho a mangpasarua nga epekto ti ayahuasca — malaksid iti adu a dadduma pay a makaagas a kualidadna — ket makaagas kadagiti katutubo a tattao iti Amasona, isu a makatulong a mangikkat kadagiti parasito iti sistema ti pannakalpa.

Adda met dagiti nadokumento a kaso ti maymaysa a masakit ken agsarsarua a tao a di inggagara a nangpataud iti panagsarua ti dadduma, no agbutengda unay nga agsakit met, babaen ti kita ti bunggoy nga histeria.

Kaaduan a tattao padpadasenda a manglaon ti panagsaruada babaen ti panagibellengda iti lababo, kasilias, wenno basuraan, yantangay narigat ken saan a makaay-ayo a dalusan ti panagsarua. Kadagiti eroplano ken barko, adda dagiti naisangsangayan a bag, a sadiay mabalin nga agsarua dagiti masakit a pasahero.. Adda met ti naisangsangayan a bag a pannakaibelleng (saan nga agtedted, saan a masugat, awanan angot) a naglaon iti agagsep a material a dagus a mangpatangken iti sarua, isu a nalaka ken natalged a pagidulinan agingga nga adda gundaway a nalaka a maipanaw dayta.

Dagiti tattao a kanayon nga agsarsarua (kas pagarigan, kas paset ti pannakariribuk ti taraon a kas iti bulimia nervosa) mabalinda a mangdisenio iti nadumaduma a pamay-an tapno manglimlimo iti daytoy a pannakariribuk.

Maysa nga online a panagadal maipapan iti reaksion dagiti tattao iti "nakaal-alingget a timtimek" () ti nakaammuanna a ti panagsarua "ti kakaruan a makarimon" (). Kinuna ni Propesor Trevor Cox iti Acoustic Research Centre ti Unibersidad ti Salford, "Automatiko a nairurodtayo babaen dagiti nakaal-alingget a bambanag a kas iti panagsarua, yantangay napateg iti panagtalinaed a sibibiag ti panangliklik kadagiti dakes a bambanag". () Maipagarup a ti uni ti panagibleng ti mangpataud iti pannakarimon tapno masalakniban dagiti adda iti asideg manipud iti mabalin a masakit a taraon.

 Sikolohia 
Ti emetopilia ket seksual a pannakariribuk manipud iti panagsarua, wenno panangbuya iti panagsarua ti sabsabali. Ti emetopobia ket maysa a pobia a mangpataud iti nakaam-amak a nakaro a danag a mainaig iti panagsarua.

 Kitaen pay 
 Agdepensa nga panagsarua
 Basodilatasion
 Bulimia nervosa
 Emetopilia
 Emetopobia
 Kanser ken panagrurusok
 Kimo ( wenno , )
 Panagtakki
 Panagtig-ab
 Panangpusipos iti agong
 Uttot

 Dagiti nota 

 Dagiti nagibasaran 

 Dagiti akinruar a silpo 


Kategoria:Dagiti pluido ti bagi
Kategoria:Dagiti emetiko