Sasao a Munda

Ti sasao a Munda ket ti maysa a pamilia ti pagsasao nga insasao babaen dagiti agarup a siam a riwriw a tattao idiay tengnga ken akindaya nga India ken Banglades. Isuda ket mangbukel ti sanga ti pamilia ti pagsasao ti Austroasiatiko, ken ti kayatna a sawen daytoy ket maikabagianda kadagiti pagsasao a kas ti Mon ken Khmer ken ti Bietnamis, ken dagiti pay minoridad a pagsasao idiay Tailandia, Laos ken ti Akin-abagatan a Tsina.Bradley (2012) notes, MK in the wider sense including the Munda languages of eastern South Asia is also known as Austroasiatic Saan nga ammo sagiti nagtaudan ti sasao Munda, ngem inunaanda dagiti sabali a pagsasao ti akindaya nga India. Ti Ho, Mundari, ken Santali ket dagiti nadayeg a pagsasao iti daytoy a grupo.

Ti pamilia ket kadawyan a nabingbingay kadagiti dua a sanga: ti Amianan a Munda, a naisasao idiay Banak Chota Nagpur ti Jharkhand, Chhattisgarh, Laud a Bengal, ken Odisha, ken ti Abagatan a Munda, a naisasao idiay tengnga nga Odisha ken iti igid ti pagbeddengan a pagbaetan  ti Andhra Pradesh ken Odisha.

Ti Amianan a Munda, a ti Santali ket isu ti kaaduan a naisasao, ket isu ti dakdakkel a grupo; dagiti pagsasaona ket insasao babaen ti agarup a siam a porsiento iti agsasao iti Munda. Kalpasan ti  Santali, dagiti pagsasao a Mundari ken Ho ket sumarunoda a mairanggo iti bilang dagiti agsasao, sarunuen babaen ti Korku ken Sora. Dagiti nabati a sasao a Munda ken insasao babaen dagiti bassit, isolado a grupo ti tattao ken saan  a nasayaat nga ammo.

Dagiti pakailasinan ti sasao a Munda ket mairaman dagiti tallo a grammatikal a bilang (bugbugtong, dual ken plural), dagiti dua a henero (animado ken inanimado), ti maysa a pannakaisalumina a pagbaetan dagiti inklusibo ken eksklusibo nga umuna a persona iti ad-adu ngem maysa a pangsandi ken ti panagusar kadagiti pangsuldong wenno dagiti katukanaynay a mangibaga iti pannakaipasamak ti gramatika.

Kadagiti sistema ti uni ti Munda, dagiti panagsasaruno ti konsonante ket karkarna malaksid iti tengnga ti balikas. Malaksid iti Korku, a dagiti silabana ket mangipakita iti pannakaigiddiat a pagbaetan ti nangato ken nababa nga tono, maipadto ti aweng iti sasao a Munda.

 Pakasaritaan 
Insingasing ni Paul Sidwell (2018) a mabalin a simmangpet ti proto-Munda iti aplaya ti Orissa idi agarup a 3,500-4,000 tawtawen ti napalabas manipud iti Indotsina ken kanungpalan a naiwaras kalpasan ti panagrukma ti Indo-Aryano iti Orissa.Sidwell, Paul. 2018. Austroasiatic Studies: state of the art in 2018 . Presentation at the Graduate Institute of Linguistics, National Tsing Hua University, Taiwan, Mayo 22, 2018.

 Pannakaidasign 
Ti Munda ket buklenna dagiti lima a saan a kontrobersial a sanga. Nupay kasta, dagiti panagkakabagianda ket naisuppiatan.

 Diffloth (1974) 
Ti dua ti partena a panangidasig ni Diffloth (1974) ket adu a nadakdakamat:

Amianan a Munda
 Korku
Kherwariano
Sanga a Kherwari: Bijori, Koraku
Sanga a Mundari : Mundari, Bhumij, Asuri, Koda, Ho, Birhor, Kol
Sanga a Santali: Santali, Mahali, Turi
Abagatan a Munda
Kharia–Juang: Kharia, Juang
Koraput Munda
 Sanga a Remo: Gata (Gta), Bondo (Remo), Bodo Gadaba (Gutob)
Sanga a Savara [Sora–Juray–Gorum] : Parengi (Gorum), Sora (Savara), Juray, Lodhi

 Diffloth (2005) 
Ibatbati ni Diffloth (2005) ti Koraput (linikudan babaen ni Anderson, dita baba) ngem panawanna ti Abagatan a Munda ken ikabilna ti Kharia–Juang kadagiti akin-amianan a pagsasao:

 Anderson (1999) 
Ti singasing ni Gregory Anderson 1999 ket kas dagiti sumaganad.Anderson, Gregory D.S. (1999). "A new classification of the Munda languages: Evidence from comparative verb morphology." Paper presented at 209th meeting of the American Oriental Society, Baltimore, MD.

Amianan a Munda
Korku
Kherwariano
Santali
Mundari
Abagatan a Munda (3 a sangsanga)
Kharia–Juang
Juang
Kharia
Sora–Gorum
Sora
Gorum
Gutob–Remo–Gtaʔ
Gutob–Remo
Gutob
Remo
Gta’
Tantanap Gtaʔ
Turok Gtaʔ

Nupay kasta, idi2001, pinagsina ni Anderson ti Juang ken Kharia manipud iti sanga a Juang-Kharia ken sanna pay nga inraman ti Gtaʔ manipud iti dati a sangana iti Gutob–Remo–Gtaʔ. Isu a, ti singasingna idi 2001 ket mangiraman kadagiti 5 sanga para iti Abagatan a Munda.

 Anderson (2001) 
Suroten n iAnderson (2001) ni Diffloth (1974) makalsid iti pananglikud ti kinaumno ti Koraput. Imbes ket nga insingasingna, iti batayan ti morpolhiko a panangiyasping, a ti Proto-Abagatan a Munda ket dagus a pagsinaaen kadagiti tallo a grupo ti kabsat ni Diffloth, ti Kharia–Juang, Sora–Gorum (Savara), ken Gutob–Remo–Gtaʼ (Remo).

Ti sanga iti Abagatan a Munda ket aglaon kadagiti lima a sanga, bayat a ti sanga ti Amianan a Munda ket kapada kadagiti bagi da Diffloth (1974) ken Anderson (1999).

Nota: "↔" = ket makibinningay kadagiti dadduma nga inobatibo a isogloss (estrutural, leksikal). Iti lingguistika ti Austronesio ken Papuano, daytoy ket tinawtawagan iti "pannakaisilpo" babaen ni Malcolm Ross.

 Pannakaiwarwaras 

 Nagan ti pagsasao  Bilang dagiti agsasao  Lokasion Korku  478,000  Madhya Pradesh, Maharashtra Bijori  25,000  Jharkhand, Laud a Bengal Koraku/Kodaku  15,000  Chhattisgarh, Jharkhand, Uttar Pradesh Korwa  66,000  Jharkhand, Chhattisgarh, Odisha, Uttar Pradesh Mundari (inc. Bhumij dialect)  1,550,000  Jharkhand, Laud a Bengal Asuri  16,600  Jharkhand, Chhattisgarh, Odisha Koda  44,000  Banglades Ho  3,800,000  Jharkhand, Odisha, West Bengal, Bihar, Chhattisgarh, Assam, Madhya Pradesh, Uttar Pradesh Birhor  10,000  Jharkhand, Chhattisgarh, Odisha, Laud a Bengal Santali  6,200,000  Laud a Bengal, Odisha, Jharkhand, Bihar Mahali  33,000  Jharkhand, Odisha, Laud a Bengal Turi  2,000  Odisha, Jharkhand, Chhattisgarh, Laud a Bengal Kharia  294,000  Odisha, Chhattisgarh, Jharkhand Juang  50,000  Odisha Gataq/Gta  3,000  Odisha Bondo/Remo  9,000  Odisha Bodo Gadaba/Gutob  8,000  Odisha, Andhra Pradesh Parengi/Gorum  6,700  Odisha, Andhra Pradesh Sora/Savara  310,000  Odisha, Andhra Pradesh Juray  801,000  Odisha Lodhi  25,000  Odisha, Laud a Bengal

 Kitaen pay 
 Pagsasao a Nihali
 Dagiti tattao a Munda

 Dagiti nagibasaran 

 Dagiti nota 

 Dagiti sapasap a nagibasaran 
 Diffloth, Gérard. 1974. "Austro-Asiatic Languages". Encyclopædia Britannica. pp 480–484.
 Diffloth, Gérard. 2005. "The contribution of linguistic palaeontology to the homeland of Austro-Asiatic". In: Sagart, Laurent, Roger Blench and Alicia Sanchez-Mazas (eds.). The Peopling of East Asia: Putting Together Archaeology, Linguistics and Genetics. RoutledgeCurzon. pp 79–82.

 Adu pay a mabasbasa 

 Dagiti akinruar a silpo 
SEAlang Munda Languages Project
SEAlang Munda Etymological Dictionary
Munda Dictionaries Project  (Kiel, Peterson)
Donegan & Stampe Munda site 
Munda languages at Living Tongues
bibliograpia
The Ho language webpage by K. David Harrison, Swarthmore College
http://projekt.ht.lu.se/rwaai RWAAI (Repository and Workspace for Austroasiatic Intangible Heritage)
http://hdl.handle.net/10050/00-0000-0000-0003-66EE-3@view Ti sasao a Munda iti Dihital nga Arkibo ti RWAAI