Listaan dagiti nasalakniban a lugar ti Filipinas

Daytoy ket maysa a listaan dagiti nasalakniban a lugar iti Filipinas nga inadministro babaen ti Opisina ti Panagtaripato ti Biodibersidad ti Departamento ti Enbironmento ken dagiti Masna a Rekurso babaen ti Sistema ti Nailian a Naikaykaysa a Nasalakniban a Luglugar (National Integrated Protected Areas System (NIPAS)) Tignay ti 1992. Manipud idi 2013, adda dagiti 240 a nasalakniban a lugar iti Filipinas a mangsakop iti dagup a kalawa iti  – 14.2% iti dagup a kalawa iti Filipinas. 

 Pakasaritaan 

Ti immuna a nangruna a lehislasion a nangbukel iti batayan ti agdama a sistema dagiti nailian a parke ken dagiti nasalakniban a lugar iti Filipinas ket ti Tignay Blng. 648 a natungpal idi 1903 babaen ti Komision ti Filipinas. Nangpakabael daytoy a tignay iti Sibil a Gobernador a "mangireserba kadagiti sibil a panggep iti publiko, ken manipud iti panaglako wenno panagtaeng, iti ania man a parte ti dominio ti publiko a saan a naitagikua babaen ti linteg para kadagiti espesial a panggep iti publiko."

Napundar dagiti walo a nailian a reserba idi Hulio 26, 1904 a naibatay iti daytoy a linteg. Dagitoy ket ti: Reserba ti Bakir ti Lamao iti Bataan, Reserba ti Mariquina iti Rizal, Reserba ti Karayan Angat iti Bulacan, Reserba ti Dissuor Caliraya iti Laguna, Reserba ti La Carlota iti Negros Occidental, Reserba ti San Ramon iti Zamboanga, Reserba ti Magalang iti Pampanga, ken Hacienda San Antonio iti Isabela. Iti isu met laeng a tawen, ti Tignay ti Bakir ti 1904 (Tignay Blng. 1148) ket naampon idi a mangipalawa ti sakup dagiti nasalakniban a lugar iti Filipinas. Kadagiti immuna a nairangarang a kasta a reserba ti bakir ti bantay ket ti Bantay Maquiling a nairangarang idi Nobiembre 21, 1910.

Idi Pebrero 1, 1932, ti Tignay dagiti Nailian a Parke (Tignay Blng. 3195) ket napakabaelan idi a pormal a mangpundar kadagiti sistema ti nailian a parke iti pagilian. Immuna a nagbalin a nailian a parke iti Filipinas ti Bantay Arayat a napundar idi Hunio 27, 1933 kalpasan iti daytoy a tignay.

Dagiti serye dagiti tignay ken dagiti lehislasion ket naipasada kadagiti simmaruno a dekada a nangigandat iti ad-adu a panagpapigsa kadagitoy nga annuroten, a mairaman ti Revised Forestry Code ti 1975 (Presidential Decree No. 705) ken ti Forest Administrative Order No. 7. Kalpasan ti Batay-linteg ti 1987, napakabaelan ti National Integrated Protected Areas System Act nga immadu idi a nagpasayaat ti administrasion ken pannakaidasig dagiti nasalakniban a lugar, ken nagpaadu ti bilin ti Departamento ti Enbironmento ken dagiti Masna a Rekurso iti pannagipatungpal kadagiti probisionna.

 Pannakaidasig 
Dagiti nasalakniban a lugar iti Filipinas ket sakupenna dagiti  a lugar ti daga ken dagiti  a lugar ti baybay. Maimatonanda segun dagiti sumaganad a panangidasig a naipalawag iti Seksion 4 iti National Integrated Protected Areas System Act ti 1992 (NIPAS Act).

 Dagiti Nailian a Parke 

Mangibagbaga dagiti nailian a parke kadagiti reserbasion ti bakir kas iti karakter a kas masna a kaatapan a naikkaten manipud iti panagtagtagitao, panagtaeng wenno iti ania man a porma ti panaggundaway malaksid iti kompormidad iti naaprobaran a plano ti panagtaripato ken ekslusibo a kasta a nailasin a mangkonserba iti lugar wenno mangpreserba iti senario, ti masna ken naipakasaritaan a banbanag, dagiti naatap nga ayup ken dagiti mula iti unegna ken ti panangited iti panagnanam kadagitoy a langa kadagiti kasta a lugar.

 Dagiti Masna a Parke 
Dagiti masna a parke ket relatibo a dagiti dakkel a lugar a saan a material a binaliwan babaen ti aktibidad iti tao a saan a mapalubosan dagiti panagusar iti panangiyaon kadagiti rekurso ken mataripato tapno masalakniban dagiti nasayaat a masna ken napintas a lugar iti nailian wenno kinapangruna iti lubong para iti panagusar iti siensia, edukasion ken panagliwliwa.

 Lugar a Tawid ti Lubong wenno parte ti Lugar a Tawid ti Lubong
 Nagan Kalawa Napundar Lokasion Raw-ang Apo  1996 Occidental Mindoro Singin a Dandanaw ti Balinsasayao  2000 Negros Oriental Bicol  2000  Bongsanglay  2000 Masbate Bulkan Bulusan  2000 Sorsogon Kalbario-Patapat  2007 Ilocos Norte Danaw Danao  1998 Leyte Bulkan Mahagnao  1998 Leyte Bulkan Mayon  2000 Albay Bantay Apo  1936  Kabambantayan ti Bantay Balatukan  2007 Misamis Oriental Bantay Guiting-Guiting  1996 Romblon Kabambantayan ti Bantay Inayawan  2007 Lanao del Norte Bantay Isarog  2002 Camarines Sur Kabambantayan ti Bantay Kalatungan  2000 Bukidnon Bantay Kanlaon  1997  Kabambantayan ti Bantay Kitanglad  1996 Bukidnon Bantay Malindang  2002 Misamis Occidental Akin-amianan a Negros  2002 Negros Occidental Akin-amianan a Sierra Madre  1997 Isabela Peninsula ti Amianan a laud a Panay  2002  Pasonanca  1999 Zamboanga del Sur Isla ti Samar  2003 Akindaya a Visayas Sibalom  2000 Antique Raw-ang Tubbataha  2010 Palawan

 Dagiti Masna a Monumento 
Ti maysa a masna a monumento ket relatibo a bassit a lugar a naipatengnga iti isip iti panagsalaknib kadagiti bassit a langa tapno masalakniban wenno mapreserba dagiti nailian a kinasignipikante a masna a langa iti pakabilanganda kadagiti espesial nga interesado wenno dagiti naisangayan a pannakailasin.
 Nagan Kalawa Napundar Lokasion Bessang Pass  2000 Ilocos Sur Chocolate Hills  1997 Bohol Salinas  2000 Nueva Vizcaya Timpoong ken Hibok-Hibok  2004 Camiguin

 Nasalakniban a ladawan ti daga 
Dagiti nasalakniban a ladawan ti daga/ladawan ti baybay ket dagiti lugar iti nailian a kinasignipikante a naiduma babaen ti naidangngay nga interaksion iti tao ken iti daga bayat a mangited kadagiti opurtunidad para iti panagnanam iti publiko babaen ti panagliwliwa ken turismo iti kaunegan ti kadawyan nga estilo iti biag ken aktibidad ti ekonomia kadagitoy a lugar.
 Nagan Kalawa Napundar Lokasion Aliwagwag  2011  Karayan Amro  2000 Aurora Baganga  2000 Davao Oriental Bigbiga  2000 Ilocos Sur Buenavista  2000 Quezon Calbayog Pan-as–Hayiban  1998 Samar Casecnan  2000  Sentral Cebu  2003 Cebu Karayan Dinadiawan  2000 Aurora Hinulugang Taktak  2000 Rizal José Rizal Memorial  2000 Zamboanga del Norte Libunao  2000 Ilocos Sur Lidlidda  2000 Ilocos Sur Magapit  2000 Cagayan Napudot nga Ub-Ubbog ti Mainit  2000 Davao de Oro Ubbog ti Manleluag  2004 Pangasinan Mati  2005 Davao Oriental Ubbog ti Maulawin  2000 Quezon Mimbilisan  1999 Misamis Oriental Banbantay Banahaw–San Cristobal  2009  Bantay Mantalingajan  2009 Palawan Bantay Matutum  1995 Abagatan a Cotabato Banbantay Palay-Palay–Mataas-na-Gulod  2007  Bantay Timolan  2000 Zamboanga del Sur Pamitinan  1996 Rizal Quezon  2003 Quezon Quirino  2005 Quirino Rajah Sikatuna  2000 Bohol Roosevelt  2000 Bataan Santa Lucia  2000 Ilocos Sur Simbahan-Talagas  2000 Aurora Bulkan Taal  1996 Batangas Talaytay  2000 Aurora Labneng ti Akinngato a Karayan Marikina  2011 Rizal

 Nasalakniban a Ladawan ti daga ken Ladawan ti baybay 

 Nagan Kalawa Napundar Lokasion Agoo–Damortis  2000 La Union Alburquerque-Loay-Loboc  1999 Bohol Isla ti Aliguay  1999 Zamboanga del Norte Isla Apo  1994 Negros Oriental Baliangao  2000 Misamis Occidental Batanes  1994 Batanes Biri Larosa  2000 Akin-amianan a Samar Cuatro Islas  2000 LeyteLuek Dumanquilas  1999 Zamboanga del SurIs-isla ti Nalatak ken Bassit a Santa Cruz  2000 Zamboanga del Sur Guiuan  1994 Akindaya a Samar Initao–Libertad  2002 Misamis Oriental Mabini  2000 Davao de Oro Malabungot  2000 Camarines Sur Malampaya Sound  2000 Palawan Murcielagos Island  2000 Zamboanga del Norte Peñablanca  2003 Cagayan Luek Pujada  1994 Davao Oriental Isla ti Selinog  2000 Zamboanga del Norte Isla ti Siargao  1996 Surigao del Norte Is-isla ti Talibon  1999 Bohol

 Nasalakniban a Ladawan ti baybay 
 Nagan Kalawa Napudar Lokasion Isla Panglao  2003 BoholLuek Sarangani  1996 Sarangani Lingsat Tañon  1998 

 Kamang ti ayup ken dagiti Santuario ti billlit 
Ti nainget a katutubo a reserba ket ti maysa a lugar nga agtagikua iti nasayaat nga ekosistema, dagiti langa ken/wenno dagiti sebbangan ti flora ken fauna iti kinapangruna iti nailian a sientipiko a mataripato a mangsalaknib iti katutubo ken mangtaripato kadagiti proseso iti masya a saan a nadisturbo a kasasaad tapno addaan iti maysa kadagiti wadan a representatibo ti ekolohia iti masna nga enbiromento a magun-od para iti sientipiko a panagadal, panagsiim iti enbiromento, edukasion, ken para iti panagtaripato kadagiti rekurso ti henetiko iti maysa a dinamiko ken ebolusionario a kasasaad.
 Nagan Kalawa Napundar Lokasion Parke ti Safari ti Calauit  1976 Palawan Calavite ken FB Harrison  1920 Occidental Mindoro Danaw Buluan  2006 Cotabato Danaw Malimanga  1980 Zambales Isla Olango  1992 Cebu Palawan  1967 Palawan

 Dagiti Reserba ti Rekurso 
Ti reserba ti rekurso ket ti maysa nga ekstensibo ken relatibo nga isolado ken di matagtagitao a lugar a kadawyan a narigat a maserrekan a naidesignado a kasta tapno masalakniban dagiti nasma a rekurso iti lugar para iti masakbayan a panagusar ken mapawilan wenno malas-ud dagiti aktibidad a mabalin a makaapekto ti rekurso sakbay ti pannakapundar dagiti gandat a naibatay kadagiti maitunos a pannakaammo ken panagplano.
 Nagan Kalawa Napundar Lokasion Siocon  1999 Zamboanga del Norte Labneng ti Akinngato a Karayan Agno  2000 

 Dagiti Nasalakniban a Lugar ti Nataripato a Rekurso 
 Nagan Kalawa Napundar Lokasion Nasalakniban a Lugar ti Nataripato a Rekurso ti El Nido  1998 Palawan

 Dagiti Reserba ti Baybay 
 Nagan Kalawa Napundar Lokasion Luek Masinloc ken Oyon  1993 Zambales Isla Palaui  1994 Cagayan Sagay  2001 Negros Occidental Isla Taklong  1990 Guimaras

 Dagti Reserba ti Bakir ti Pagbibingayan ti danum 
 Nagan Kalawa Napundar Lokasion Karayan Aklan  1990 Aklan Alabat  1987 Quezon Karayan Alijawan-Cansuhay-Anibongan  1992 Bohol Tanap ti Allah  1985 Abagatan a Cotabato Pagbibingayan ti danum ti Angat  1968 Bulacan Aurora  1936 Aurora Bawa  1987 Cagayan Karayan Binahaan  1991 Quezon Calabgan  1992 Aurora Calatrava-San Andres-San Agustin  1982 Romblon Calauag  1939 Quezon Capalonga  1966 Camarines Norte Catanduanes  1987 Catanduanes Dahican  1933 Camarines Norte Dalanas River  1990 Antique Dibalo-Pingit-Zabali-Malayat  1992 Aurora Dipaculao  1987 Aurora Doña Remedios-General Tinio  1988  Dupax  1934 Nueva Vizcaya Ilocos Norte Metro  1934 Ilocos Norte Ilog-Hilabangan  1990 Negros Occidental Infanta  1967 Quezon Karayan Jalaur  1990 Iloilo Kabankalan  1991 Negros Occidental Danaw Lanao  1992 Lanao del Sur Libungan  1990 Cotabato Karayan Loboc  1953 Bohol Lopez  1940 Quezon Lower Agno  1983 Benguet Maasin  1923 Iloilo Mahugunao  1932 Misamis Oriental Malagos  1933 Davao del Sur Marcos Highway  1978 Benguet Mariveles (Palanas)  1919 Bataan Mulanay  1938 Quezon Naguilian  1936 La Union Olongapo (Palanas)  1987 Zambales Palawan  1982 Palawan Palompon  1988 LeyteKarayan Panay  1990 Capiz Pagbibingayan ti danum ti Pantabangan–Carranglan  1969 Nueva Ecija Polillo  1966 Quezon Santa  1935 Ilocos Sur South Upi  1987 Maguindanao Talavera  1938  Tanap  1971 Ilocos Norte Tibiang-Damagandong  1938 Quezon Torrijos  1932 Marinduque Tumauini  1994 Isabela Wangag  1987 Cagayan

 Dagiti Lugar Masna a Biotiko 
Ti masna a lugar ti biotiko ket ti maysa lugar a nailasin tapno mapalubosan ti waya iti biag dagiti kagimongan nga agtataeng iti nadangngay ngaenbiromento tapno makaampon iti moderno a teknolohia iti bukodda a kapardas.
 Nagan Kalawa Napundar Lokasion Abasig-Matogdon-Mananap  2000 Camarines Norte Basilan  2000 Basilan Buug  1998 Zamboanga del Sur Lagonoy  2000 Camarines Sur

 Dagiti Santuario ti Kaatapan 
Buklen ti santuario ti kaatapan iti maysa a lugar a mangipanamnama kadagiti masna a kasasaad a nasken tapno masalakniban dagiti nailian a signipikante a sebbangan, dagiti grupo ti sebbangan, dagiti komunidad ti biotiko wenno dagiti pisikal a langa ti enbironmento a dagitoy ket mabalin a maksapul iti tulong ti tao para iti panagpaadu.
 Lugar a Tawid ti Lubong wenno parte ti Lugar iti Tawid iti Lubong
 Nagan Kalawa Napundar Lokasion Kalugnakan ti Agusan  1996 Agusan del Sur Isla Chico  2000 Masbate Marinduque  2004 Marinduque Bantay Calavite  2000 Occidental Mindoro Kabambantayan ti Bantay Hamiguitan  2004 Davao Oriental Isla Naro  2000 Masbate Isla Rasa  2006 Palawan Turtle Islands  1999 Tawi-Tawi

 Luglugar ti Kaatapan 
 Nagan Kalawa Napundar Lokasion Alibijaban  1981 Quezon Is-isla ti Luek Awasan  1981 Surigao del Norte Isla Bantayan  1981 Cebu Is-isla ti Basot-Quinalang-Malabungot  1981 Camarines Sur Is-isla ti Lingsat Caniago  1981 Bohol Is-isla ti Lingsat Cebu  1981 Bohol Isla ti Dampalit  1981 MasbateIs-isla ti Guinauyan-Naro-Chico-Pobre  1981 Masbate Isabela  1987 Isabela Is-isla ti Majaba-Napayuan  1981 Masbate Is-isla ti Luek Panag  1981 Surigao del Norte Isla Rasa  1981 Surigao del Norte

 Dagiti nagibasaran 

 Dagiti akinruar a silpo 

 National Integrated Protected Areas System Act of 1992 
 Protected areas (240) in the Philippines from Protected Areas and Wildlife Bureau 
 Mount Kalatungan Range Natural Park Official Site 

 Listaan
Kategoria:Dagiti nasalakniban a lugar ti Filipinas