Luek Panguil

Ti Luek Panguil ket ti maysa nga ima ti Luek Iligan iti Mindanao, Filipinas. Ti luek ket mangbukel iti masna a pagbeddengan a mangisina ti Peninsula ti Zamboanga manipud iti amin a parte ti isla ti Mindanao. Daytoy ket beddenganna dagiti probinsia ti Misamis Occidental, Zamboanga del Sur, ken Lanao del Norte. Dagiti nangruna a siudad ken ili iti aplayana ket ti Ozamiz ken Tangub iti Misamis Occidental, ken ti Tubod, ti kapitolio ti Lanao del Norte.

Ti sumrekan iti luek ket namarkaan babaen ti silaw-taaw iti laud a bangir ti Luek Panguil, a mabirukan iti ulo ti daga iti akindaya a bangir ti pagsangladan ti Ozamis. Ti  a kangato iti konkreto a torre ket addaan iti pakaipatingngaan a plano iti  nga agraman kadagiti dua nga agsilsilap a nalabbasit iti tunggal maysa a 10 a segundo.

Ti Rangtay ti Luek Panguil ket ti naplano a dua-dalan a rangtay a mangikapet iti Tangub iti Tubod, nga agdama a maisilpo babaen ti serbisio ti balsa. Ti  a rangtay ket mangipabassitto iti oras a panagbiahe iti pagbaetan ti Tangub ken Tubod manipud iti 2.5 nga ora iti 7 a minuto. 

 Heograpia 
Ti Luek Panguil ket agarup a  iti kaatiddog, ken addaan iti kalawa iti  nga agraman iti igid ti baybay iti . Iti kaakikidan a puntona a pagbaetan ti Tangub ken Tubod, ti luek ket  iti kalawa, bayat a daytoy ket  iti kalawa iti sabangan ti luek. Ti topograpia iti baba ket saan a regular nga addaan iti agpakatengnga a kaadalem iti  ken ti kaadalem iti agarup a .

Adda dagiti 29 a nangruna ken dagiti 46 a bassit a tributario ti karayan a mapan iti karayan, nga agtaud manipud kadagiti dua a kabambantayan. Iti dagup, ti luek ket addan iti lugar a pagayusan iti .

Iti sabangan ti luek, adda dagiti dua a raw-ang ti korales: ti Raw-ang Hulaw-Hulaw iti Loculan Shoals iti asideg ti Clarin, Misamis Occidental, ken ti Raw-ang Maigo iti asideg ti Maigo, Lanao del Norte. Dagitoy dua a raw-ang ket makasanayda ti nakaro a gatad ti sedimentasion ken agsaadda iti nasayaat ken di nasayaat.

 Pakasaritaan 
Kadagiti tawen ti 1750, ti Puerto Santiago idiay Ozamiz ket binangon idi babaen dagiti Espaniol tapno maguardianda ti sumrekan ti Luek Panguil. Dagiti panagraraut ti pirata a Moro ket nakaro iti dayta a panawen, ken naipalawag ti luek a kas maysa a "saan a maaw-awanan a taudan dagiti pirata a Muslim". Idi 1917, nabangon ti maysa a silaw-taaw iti akindaya a lugar ti Puerto Santiago ti Espaniol.

 Ekolohia 
Ti luek ket maysa idi a nabaknang a lugar ti pagkalapan, nga addaan kadagiti adu a sebbangan ti marisdapo a mullet (Mugil cephalus), munamon (Stolephorus commersonnii) ken sardinas (Sardinella longiceps). Dagiti sabali pay a nangruna a sebbangan ket dagiti sebbangan ti penaeido a pasayan ken lagdaw, dagiti gobi, pony nga ikan, dagiti asul a kappi, dagiti therapon, dagiti carangid, dagiti lantera nga ikan, ken dagiti hairtail. Idi 1980, adda dagiti agarup a 4,000 mangngalap, imad-adu iti sumurok a 9,800 idi 1995.

Ti Luek Panguil ket nagsagsagaba kadagiti napalabas a dekada manipud iti nakaro a panagkalap ken dagiti destruktibo a sanay iti panagkalap. Maysa kadagiti kadakkelan a kontributor iti nakaro panaggundaway ket ti ekstensibo a panagusar dagiti iket ti sagat, a lokat a makunkuna iti sanggab. Dagitoy nga iket ket saltokenda amin nga organismo iti baybay, uray dagiti macroplankton, ken mangibus daytoy kadagiti makan iti luek. No maiyasping idi 1984, ti bilang dagiti sebbangan ti ikan ket bimmassit manipud iti 201 iti 121 babaen idi tengnga dagiti tawen ti 1990.

Ti adu pay a degradasion ket nagresultaan ti pannakadadael dagit imasna a habitat (kas dagiti mangrove a pinagbalin a waig a pagtarakenan iti ikan), ti panagrugit babaen dagiti makasabidong a kemikal, ken ti umad-adu a panagrang-ay iti tao iti igid ti aplaya ti luek. Ti nakaro a panagpabassit iti makalap nga ikan ket gapuanan dagiti ganetget iti rehabilitasion a mairaman ti panagikkat iti di legado nga estruktura ti panagkalap a kas dagiti iket a sagat nga agadu kadagiti rinibu kadagiti tawen ti 2010.

 Dagiti nagibasaran 

Kategoria:Dagiti luek ti Filipinas