Dagiti pagsasao ti Vanuatu

Ti Vanuatu ket addaan kadagiti tallo nga opisial a pagsasao, ti Ingles, Pranses, ken Bislama, ti pagsasao a kreol a naibatay iti Ingles. Ti Bislama ket ti umuna a pagsasao kadagiti adu nga urbano a ni-Vanuatu, dagiti residente ti Puerto Vila ken Luganville. Daytoy ti kadawyan a maikadua a pagsasao kadagiti sabali a lugar iti is-isla ti Vanuatu. Daytoy ket kapada ti Tok Pisin ti Papua Baro a Guinea, ken dagiti dadduma nga asideg a kreol.

Itipay maipatinayon, adda dagiti sumurok a sangagasut a lokal a pagsasao a naiwarwaras kadagiti purpuro. Ti Vanuatu ket ti pagilian nga addaan iti kapusekan dagiti pagsasao iti tunggal maysa a tao iti lubong: daytoy ket agdama a mangipakita iti maysa nga agpakatengnga iti agarup a 1760 nga agsasao para iti tunggal maysa nga indihenio a pagsasao, ken napan iti historikal a kababa iti 565;Kitaen ti François et al. (2015:8-9); ken tipay Crowley (2000:50); François (2012:86).ti laeng Papua Baro a Guinea  ti makaasideg. Adda dagitoy a pagsasao ket nakaro a naisagmak, ken addaan laeng dagitoy kadagiti sangkabassit nga agsasao, ken adda metten dagiti nadumaduma nga awanen kadagiti kaudian a panawen. Nupay kasta, uray iti ababa a bilang para kadagiti kaaduan nga indihenio a pagsasao, saanda a naikeddeng a madanar a maawan.

Kadagiti kaudian a panawen, ti panagusar ti Bislama a kas umuna a pagsasao ket nakaro a nangapektar dagiti indehenio a pagsasao, a ti panagusar iti populasion ket bimmassiten manipud iti 73.1 aginggana iti 63.2 a porsiento idi baetan ti 1999 ken 2009.François (2012:104).

Kadagiti tallo nga opisial a pagsasao, ti Bislama ti kaaduan a naisasao idiay Vanuatu, sarunuen babaen ti Ingles, ken maudi ti Pranses.

 Dagiti indihenio a pagsasao 
Ti Vanuatu ket ayan ti ad-adu ngem sangagasut nga indihenio a pagsasao: ti naudi a panagbilang ket mangilista iti 138.See François et al. (2015). Kadagitoy, tallo ti nagbalin nga awanen kadagiti kaudian a dekada.  Adu kadagitoy ket nanaganan manipud iti isla  nakaisasauanda,nge madda met dagiti dakdakkelnga isla nga addaan kadagiti nadumaduma a pagsasao. Ti Espiritu Santo ken Malakula ket isuda ti kaaduan ti pagsasao, nga addaan kadagiti agarup a a dua dosena iti tunggal maysa.

Adda met dagiti nagan ti pagsasao a mangibaga kadagiti network ti dialekto imbes a dagiti nagkaykaysa a pagsasao. Kas pagarigan ti Uripiv, ket ti lugar ti dialekto a naisasao iti ballasiw dagiti nadumaduma nga isla iti Probinsia ti Malampa.Kadagitoy a kaso, ti keddeng no mano a pagsasao ti maibilang ket narigat unay, ken sagpaminsan a ti banag ket kontrobersial. Ti bilang a 112 a nailista dita baba ket mabalin a maigiddiat manipud kadagiti bilang a naisingasing iti literatura, a sangkabassit nga agdepdepende kadagiti  a panagrigrigat.Isu a bayat nga ilista ni Tryon (1976) dagiti 113 nga agsisina pagsasao, da Lynch & Crowley (2001), nga agus-usar iti sabali a kriteria, ket mangisingasing ti basbassit a pigura dagiti 88 a pagsasao, ken adu kadagitoy ket lugar ti dialekto. Kitaen ti pagtungtungan iti François et al. (2015:4-7).

Amin dagiti indihenio a pagsasao ti Vanuatu ket Oceaniko. Tallo ket sasao a Polinesio iti grupo ti Futuniko: ti Emae, Mele-Fila ken Futuna-Aniwa. Dagiti nabati apagsasao ket maitagikua kadagiti nadumaduma a sanga ti Akin-abagatan nga Oceaniko a sanga ti Oceaniko.

 Listaan 
Ti adda dita baba ket ti listaan iti kaaduan nga indihenio pagsasao ti Vanuatu, nga agdama pay laeng a naisasao wenno iti nabiit a kaudian.Daytoy a tabla ket ilistana dagiti 112 a pagsasao. Kitaen ti François et al. (2015:18-21) para iti listaan dagiti 138 a banag. Daytoy ket mangited kadagiti maitunos a silpo iti Ethnologue ken dagiti listaan ti rekurso ti midia ti OLAC iti pagsasao.Dagiti reperensia ti bibliograpaia a nakaibatayan daytoy a tabla ket mabalin a mabirukan iti tunggal maysa a naikabil iti pagsasao.

TTulong: Pinduten ti batong ti titulo tapno baaliwan ti pannakaurnos.

 Pagsasao Ethn.  OLAC  Dadduma a nagnagan  Dagiti agsasao  Rehion  Pamilia  Dagiti nota Akei     tsr   Tasiriki  650  Espiritu Santo  Akin-abagatan nga Oceaniko  Amblong     alm     300  Espiritu Santo  Akin-abagatan nga Oceaniko  Anejom̃     aty   Aneityum  900  Aneityum  Abagatan a Vanuatu  Aore     aor     0  Espiritu Santo, Aore  Akin-abagatan nga Oceaniko  Apma     app      Pentecosta  Akin-abagatan nga Oceaniko  Araki     akr     8  Araki  Akin-abagatan nga Oceaniko  Aulua     aul     750  Malekula  Akin-abagatan nga Oceaniko  Avava     tmb   Katbol  700  Malekula  Akin-abagatan nga Oceaniko  Axamb     ahb   Ahamb  750  Malekula  Akin-abagatan nga Oceaniko  Baetora     btr       Maewo  Akin-abagatan nga Oceaniko  Baki     bki   Burumba, Paki  350  Epi  Akin-abagatan nga Oceaniko  Bierebo     bnk   Bonkovia-yevali  800  Epi  Akin-abagatan nga Oceaniko  Bieria     brj   Bieri, Vovo, Wowo  25  Epi  Akin-abagatan nga Oceaniko  Burmbar     vrt   Banan Bay, Vartavo  900  Malekula  Akin-abagatan nga Oceaniko  Butmas-Tur     bnr   Ati  520  Espiritu Santo  Akin-abagatan nga Oceaniko  Tengnga a Maewo     mwo       Maewo  Akin-abagatan nga Oceaniko  Daakie     ptv   Port-Vato    Ambrym  Akin-abagatan nga Oceaniko  Daakaka     bpa   Baiap, South Ambrym    Ambrym  Akin-abagatan nga Oceaniko  Dixon Reef     dix     50  Malekula  Akin-abagatan nga Oceaniko  Dorig     wwo   Wetamut  300  Is-isla Banks (Gaua)  Akin-abagatan nga Oceaniko  Emae    mmw     400  Is-isla Shepherd  (Emae)  Polinesio  Eton     etn     500  Efate  Akin-abagatan nga Oceaniko  Fortsenal     frt   Kiai  450  Espiritu Santo  Akin-abagatan nga Oceaniko  Futuna-Aniwa     fut   West Futuna    Futuna, Aniwa  Polinesio  Hano     lml   Raga    Pentecosta  Akin-abagatan nga Oceaniko  Hiw     hiw   Hiu  280  Torres Islands (Hiw)  Akin-abagatan nga Oceaniko  Ifo     iff     0  Erromango  Abagatan a Vanuatu  Kwamera     tnk       Tanna  Abagatan a Vanuatu  Koro     krf     250  Is-isla Banks (Gaua)  Akin-abagatan nga Oceaniko  Lamenu     lmu   Lamen, Varmali  850  Epi, Lamen  Akin-abagatan nga Oceaniko  Lakon     lkn   Lakona; Vurē   800  Is-isla Banks (Gaua)  Akin-abagatan nga Oceaniko  Lamap     psw   Port Sandwich    Malekula  Akin-abagatan nga Oceaniko  Larevat     lrv   Laravat  680  Malekula  Akin-abagatan nga Oceaniko  Lehali     tql     200  Is-isla Banks (Ureparapara)  Akin-abagatan nga Oceaniko  Lelepa     lpa   Havannah Harbour  400  Lelepa, Efate  Akin-abagatan nga Oceaniko  Lemerig     lrz   Sasar  2  Is-isla Banks (Vanua Lava)  Akin-abagatan nga Oceaniko  Lenakel     tnl       Tanna  Abagatan a Vanuatu  Letemboi     nms   Small Nambas  800  Malekula  Akin-abagatan nga Oceaniko  Lewo     lww   Varsu    Epi  Akin-abagatan nga Oceaniko  Lonwolwol     crc   West Ambrym     Ambrym  Akin-abagatan nga Oceaniko  Lorediakarkar     lnn     850   Espiritu Santo  Akin-abagatan nga Oceaniko  Lo-Toga     lht   Loh, Toga  580  Torres Islands (Lo, Toga, Tegua)  Akin-abagatan nga Oceaniko  Löyöp     urr   Lehalurup  240  Is-isla Banks (Ureparapara)  Akin-abagatan nga Oceaniko  Mae     mme   Dirak    Malekula  Akin-abagatan nga Oceaniko  Maii     mmm     180  Epi  Akin-abagatan nga Oceaniko  Malfaxal     mlx   Na’ahai  600  Malekula  Akin-abagatan nga Oceaniko  Luek Malua     mll   Middle Nambas  500  Malekula  Akin-abagatan nga Oceaniko  Maragus     mrs     15  Malekula  Akin-abagatan nga Oceaniko  Maskelynes     klv       Malekula, Is-isla Maskelynes  Akin-abagatan nga Oceaniko  Mavea     mkv   Mav̋ea, Mafea  34  Mavea  Akin-abagatan nga Oceaniko  Mele-Fila     mxe   Ifira-Mele    Efate, Mele, Ifira  Polinesio  Merei     lmb     400  Espiritu Santo  Akin-abagatan nga Oceaniko  Morouas     mrp    150  Espiritu Santo  Akin-abagatan nga Oceaniko  Mota     mtt     750  Is-isla Banks (Mota)  Akin-abagatan nga Oceaniko  Mpotovoro     mvt     430  Malekula  Akin-abagatan nga Oceaniko  Mwerlap     mrm   Merlav    Is-isla Banks (Merelava)  Akin-abagatan nga Oceaniko  Mwesen    msn   Mosina  10  Is-isla Banks (Vanua Lava)  Akin-abagatan nga Oceaniko  Mwotlap    mlv   Motlav    Is-isla Banks (Motalava)  Akin-abagatan nga Oceaniko  Nahavaq     sns  South West Bay  700  Malekula  Akin-abagatan nga Oceaniko  Nakanamanga     llp       Efate, Is-isla Shepherd  (Nguna, Tongoa)  Akin-abagatan nga Oceaniko  Namakura     nmk  Makura    Efate, Is-isla Shepherd  (Tongoa, Tongariki)  Akin-abagatan nga Oceaniko  Naman     lzl   Litzlitz  15  Malekula  Akin-abagatan nga Oceaniko  Narango     nrg     160  Espiritu Santo  Akin-abagatan nga Oceaniko  Nasarian     nvh     5  Malekula  Akin-abagatan nga Oceaniko  Navut     nsw     520  Espiritu Santo  Akin-abagatan nga Oceaniko  Nese        160  Malekula  Akin-abagatan nga Oceaniko  Neverver     lgk   Lingarak    Malekula  Akin-abagatan nga Oceaniko  Ninde     mwi  Labo    Malekula  Akin-abagatan nga Oceaniko  Nisvai  –   Vetbon    Malekula  Akin-abagatan nga Oceaniko   Unesco Nokuku     nkk     160  Espiritu Santo  Akin-abagatan nga Oceaniko  Amianan a Tanna     tnn       Tanna  Abagatan a Vanuatu  Amianan nga Ambrym     mmg       Ambrym  Akin-abagatan nga Oceaniko  Amianan a daya nga Ambae     omb   Lolovoli; Aoba    Ambae  Akin-abagatan nga Oceaniko  Nume     tgs   Tarasag    Is-isla Banks (Gaua)  Akin-abagatan nga Oceaniko  Olrat     olr     3  Is-isla Banks (Gaua)  Akin-abagatan nga Oceaniko  Paama     paa   Paamese    Paama  Akin-abagatan nga Oceaniko  Piamatsina     ptr     150  Espiritu Santo  Akin-abagatan nga Oceaniko  Polonombauk     plb     220  Espiritu Santo  Akin-abagatan nga Oceaniko  Repanbitip     rpn     90  Malekula  Akin-abagatan nga Oceaniko  Rerep     pgk   Pangkumu, Tisman  380  Malekula  Akin-abagatan nga Oceaniko  Roria     rga   Mores  75  Espiritu Santo  Akin-abagatan nga Oceaniko  Saa     sax   Sa    Pentecosta  Akin-abagatan nga Oceaniko  Sakao     sku   Hog Harbour, N'kep    Espiritu Santo, Sakao  Akin-abagatan nga Oceaniko  Shark Bay     ssv     450  Espiritu Santo, Litaro  Akin-abagatan nga Oceaniko  Sie     erg  Se, Erromanga    Erromango  Abagatan a Vanuatu  Ske     ske   Seke  300  Pentecosta  Akin-abagatan nga Oceaniko  Abagatan nga Efate     erk  Erakor    Efate  Akin-abagatan nga Oceaniko  Abagatan a daya nga Ambrym     tvk       Ambrym  Akin-abagatan nga Oceaniko  Abagatan a laud a Tanna     nwi       Tanna  Abagatan a Vanuatu  Sowa     sww     0  Pentecosta  Akin-abagatan nga Oceaniko  Sungwadia     mrb   Marino; North Maewo    Maewo  Akin-abagatan nga Oceaniko  Tamambo     mla   Malo; Tamabo    Malo  Akin-abagatan nga Oceaniko  Tambotalo     tls     50  Espiritu Santo  Akin-abagatan nga Oceaniko  Tangoa     tgp     800  Tangoa  Akin-abagatan nga Oceaniko  Tasmate     tmt     150  Espiritu Santo  Akin-abagatan nga Oceaniko  Tiale     mnl     400  Espiritu Santo  Akin-abagatan nga Oceaniko  Tolomako     tlm     900  Espiritu Santo  Akin-abagatan nga Oceaniko  Tutuba     tmi     500  Espiritu Santo, Tutuba  Akin-abagatan nga Oceaniko  Unua     onu   Onua  520  Malekula  Akin-abagatan nga Oceaniko  Ura     uur     6  Erromango  Abagatan a Vanuatu  Uripiv-Wala-Rano-Atchin     upv   Uripiv    Malekula  Akin-abagatan nga Oceaniko  Valpei     vlp     300  Espiritu Santo  Akin-abagatan nga Oceaniko  Vao     vao       Vao, Malekula  Akin-abagatan nga Oceaniko  V’ënen Taut     nmb   Big Nambas    Malekula  Akin-abagatan nga Oceaniko  Vera’a     vra   Vatrata  500  Is-isla Banks (Vanua Lava)  Akin-abagatan nga Oceaniko  Vinmavis     vnm   Neve’ei  500  Malekula  Akin-abagatan nga Oceaniko  Volow     mlv   Valuwa  0  Is-isla Banks (Mota Lava)  Akin-abagatan nga Oceaniko  Vunapu     vnp     380  Espiritu Santo  Akin-abagatan nga Oceaniko  Vurës     msn   Vureas, Mosina    Is-isla Banks (Vanua Lava)  Akin-abagatan nga Oceaniko  Wailapa     wlr     100  Espiritu Santo  Akin-abagatan nga Oceaniko  Laud nga Ambae     nnd   Duidui    Ambae  Akin-abagatan nga Oceaniko  Whitesands     tnp       Tanna  Abagatan a Vanuatu  Wusi     wsi     300  Espiritu Santo  Akin-abagatan nga Oceaniko 

 Dagiti nota 

 Dagiti nagibasaran 

.
 .
 Lynch, John; Crowley, Terry (2001). Languages of Vanuatu: A new survey and bibliography. Research School of Pacific and Asian Studies. 

 Dagiti akinruar a silpo 
Reporta ti Ethnologue para iti Vanuatu, mairaman dagiti mapa
Ti kasasaad ti pagsasao idiay Vanuatu babaen ni Terry Crowley