Sumatra

Ti Sumatra () ket ti maysa nga isla idiay akinlaud nga Indonesia ken parte daytoy ti Is-isla Sunda. Daytoy ti kadakkelan nga isla iti intero nga Indonesia (dua a dakdakkel nga is-isla, ti Borneo ken Baro a Guinea, ket nagbingayan a pagbaetan ti Indonesia ken dagiti dadduma pagilian) ken ti maikanem a kadakkelan nga isla iti lubong iti 473,481 km2 (mairaman dagiti kaariping nga isla a kas ti Is-isla Riau ken Is-isla Bangga Belitung).

Ti Sumatra ket ti maysa nga immatiddog a masa ti daga a sumakop iti diagonal a pagtayyekan iti amianan a laud-abagatan a daya. Ti Taaw Indiano ket pagbeddenganna iti laud, amianan a laud, ken abagatan a laud a bangbangir iti Sumatra ken ti kawar ti isla ti Simeulue, Nias ken Mentawai ket mangbeddeng iti abagatan a laud nga aplaya. Iti amianan a daya a bangir ket ti akikid a Lingsat ti Malacca a mangisina iti isla manipud iti Peninsula Malaya, ti maysa a pagpaatiddog ti Eurosiano a kontinente. Iti abagatan a daya ket ti akikid a Lingsat Sunda a mangisina iti Sumatra manipud iti Java. Ti akin-amianan nga ungto ti Sumatra ket pagbeddengan ti Is-isla Andaman, bayat nga iti akinbaba nga akindaya a bangir ket dagiti isla ti Bangka ken Belitung, ti Lingsat Karimata ken ti Baybay Java. Ti banbantay ti Bukit Barisan ket aglaon kadagiti aktibo a bulkan a mangporma iti duri ti isla, bayat a dagiti amianan a daya  bangir ket dagiti ababa a dagdaga ken dagiti kalugnakan, parakad ken dagiti kompleks a sistema ti karayan. Ballasiwen ti ekuador ti isla iti tengngana dagiti probinsia ti Laud a Sumatra ken Riau. Ti klima ti isla ket tropikal, napudot ken nadam-eg ken addaan kadagiti napusek a tropikal a katuduan a bakir ken isu ti kaaduan a langa ti daga.

 Etimolohia 
Ti Sumatra ket ammo idi kadagiti taga-ugma panawen babaen ti Sanskrito a nagnagan iti Swarnadwīpa ("Isla ti Balitok") ken Swarnabhūmi ("Daga ti Balitok"), gapu kadagiti deposito ti balitok kadagiti kabambanatayan ti isla. Ti immuna a balikas a mangibagbaga iti nagan a Sumatra ket ti nagan idi iti Srivijaya a Haji (ari) Sumatrabhumi ("Ari ti daga ti Sumatra"), a nangipatulod kadagiti nabaon a mangitungpal idiay Tsina idi 1017. Dagiti Arabo a heograpo ket kinunkunada ti isla a kas Lamri (Lamuri, Lambri wenno Ramni) kadagiti maikasangapulo aginggana kadagiti maikatlo a sisiglo, iti panangireperensia iti pagarian iti asideg iti moderno nga aldaw iti Banda Aceh nga isu idi ti immuna a simmangpetan dagiti nagtagtagilako.

Idi naladaw a maika-14 a siglo, ti nagan a Sumatra ket nagbalin a nadayeg iti panangireperensia ti pagarian ti Samudra Pasai, nga isu idi ti dumakdakkel a bileg aginggana idi sinukatan babaen ti Sultanato ti Aceh. Ni Sultan Alauddin Shah ti Aceh, kadagiti surat a naisurat idi 1602 a naisurat ke nni Reina Isabel I ti Inglatera, ket nangibagbaga kaniana a kas "ari ti Aceh ken Samudra". Ti balikas ket manipud met iti Sanskrito "Samudra", (समुद्र), a kayatna  sawen ket "pagtutumongan dagiti danum, baybay wenno taaw".

Dagiti mannurat a taga-Europa idi maika-19 a siglo ket nabirukanda a dagiti indehenio nga agtataeng ket awananda iti nagan para iti isla.

 Dagiti nagibasaran 

 Dagiti akinruar a silpo 

William Marsden, The History of Sumatra, (1783); 3rd ed. (1811) on line.

Kategoria:Is-isla ti Indonesia