Karayan Kongo

Ti Karayan Kongo (ammo idi a kas ti Karayan Zaire ) ket maysa a karayan idiay Aprika, ken isu ti kaadaleman a karayan iti lubong, nga adda dagiti narukrukod a kaadalem iti sumurok a . Isu daytoy ti maikatlo a kadakkelan a karayan iti lubong babaen ti tomo a panagayus ti danum. Iti maipatinayon, ti dagup a kaatiddogna iti  ket managramid daytoy ti maikasiam a kaatiddogan a karayan.

To Kongo ket nakaala ti naganna manipud iti taga-ugma a Pagarian ti Kongo a nagtataeng kadagiti daga idiay sabangan ti karayan. Ti Demokratiko a Republika ti Kongo ken ti Republika ti Kongo, dagitoy dua ket mabirukay idiay igid ti daytoy a karayan, ken nanaganan manipud iti daytoy a karayan. Idi nagbaetan ti 1971 ken 1997 to gobierno idi ti-Zaire ket tinawtawaganna daytoy ti Karayan Zaire .

 Labneng ken dalan 
Ti pagayusan a labneng ti Kongo ket sumakop ti . Ti panagayus ti Kongo iti sabanganna ket sumakop  manipud iti  aginggana ti , nga adda ti natimbeng a .

Ti karayan ken dagiti tributariona ket agayus iti kaunegan dagiti bakir ti Kongo, ti maikadua a kadakkelan a katuduan a bakir a lugar iti lubong, maikadua laeng ti Katuduan a bakir ti Amasona idiay Abagatn nga Amerika. Daytoy a karayan ket adda pay ti maikadua a kadakkelan ti panagayus iti lubong, kalpasan laeng ti Amasona; ti maikatlo a labneng a pagayusan iti ania man a karayan, kalpasan ti karayan Amasona ken Río de la Plata; ken maysa kadagiti kaadaleman a karayan iti lubong, nga adda ti kaadalen a sumurok ti . Gaputa ti pagayusanna ket mairaman dagiti lugar ti Amianan ken Abagatan ti ekuador, ti panagayusna daytoy ket natalnai, ngamin ket adda agtultuloy a saan a basbassit ngem maysa a paset ti karayan a makasansanay ti panagtudtudo a panawen.Ti Karayan Kongo. Rainforests.mongabay.com. Naala idi 2011-11-29.


Dagiti taudan ti Kongo ket adda kadagidiay kabanbantayan ken dagiti bantay ti Renggat ti Daya nga Aprika, ken ti pay Danaw Tanganyika ken Danaw Mweru, a dagitoy ket mangpakan ti Karayan Lualaba , a daytoy ket agbalin a ti Kongo ti baba ti Dissuor Boyoma . Ti Karayan Chambeshi idiay Zambia ket sapasap a naalala a kas ti taudan ti Kongo a mailinia ti maawawat a panakasanay ti lubong a panagusar ti kaatiddogan a tibutario, a kas ti Karayan Nilo.

To Kongo ket sapasap nga agayayus nga agpa-amianan manipud idiay Kisangani iti baba ti dissuor Boyoma, ken agin-inut nga agsikko iti abagatan a laud, a labsenna babaen ti Mbandaka, ken tumiptipon ti Karayan Ubangi, ken agayus idiay Alog Malebo (Stanley nga Alog). Ti Kinshasa (dati a Léopoldville) ken Brazzaville ket kasumbangir ti karayan idiay Alog, a ti karayan ket umakikid ken agtinnag kadagiti adu a katarata kadagiti nauneg a kanyon (a makunkuna a dagiti Livingstone a Disdissuor), ken labsenna ti Matadi ken Boma, ken mapan idiay baybay idiay bassit nga ili ti Muanda.

Ti Labneng ti Karayan Kongo ket maysa kadagiti naisangsangayan a pisiograpiko a paset ti dakdakkel a probinsia  ti Tengnga nga Aprika, a daytoy ket agbalin a paset ti dakdakkel a nawatiwat a pisiograpiko a panakbingbingay ti Aprika.

 Kinapangruna ti ekonomiko 

Urayno ti Dissuor Livingstone ket mangipawil ti panagserrek ti manipud iti baybay, gangani a ti sibubukel a Kongo ket mabalin a madaliasat kadagiti paset, a naipangpangruna idiay nagbaetan ti Kinshasa ken Kisangani. Dagiti dakkel a bapor ket nagobobrada ditoy a karayan itay nabiit pay laeng.  Ti Karayan Kongo ket isu pay laeng ti pagbiagan ti daga nga adda ti bassit pay laeng a kalkalsada ken perokaril.Kitaen, kas pagarigan ti, pelikula ni Thierry Michel a Karayan Kongo 

Kiten ti Dagiti Alingasaw a Bapor ti Karayan Kongo

Dagiti perokaril ket labsendan dagiti tallo a nangruna a dissuor, ken kaaduan kadagiti komersio ti Tengnga nga Aprika ket lumabas ti igid ti karayanr, a mairaman ti gambang, lana ti anaaw (a kas dagiti bukbukel), asukar, kape, ken kapas. Ti karayan ket mabalin pay a napateg para iti hidroelektriko a bileg, ken dagiti Inga a Penned ti baba ti Alog Malebo ket isu dagiti ti immuna anangusar ti karayan Kongo.

 Hidro-elektriko a bileg 

Ti Karayan Kongo ket isu ti kabilegan a karayan idiay Aprika. Iti las-ud ti nepnep adda ti sumurok a  ti danum ti tunggal maysa a segundo ti agayus idiay Taaw Atlantiko. Dagiti opurtunidad para iti Karayan Kongo ken dagiti tributariona tapno makapataud ti bileg manipud iti danum ket nawatiwat ngarud. Dagiti sientista ket kinarkuloda a ti sibubukel a Labneng ti KOngo ket pakadagupan para iti sangapulo ket tallo a porsiento ti sangalubongan a makapataud a bileg manipud iti danum. Daytoy ket mabalin a makaited ti umanay bileg para iti kammasapulan a bileg ti amin a sub-Sahara nga Aprika.Alain Nubourgh, Belgian Technical Cooperation (BTC) . Weetlogs.scilogs.be (2010-04-27). Naala idi 2011-11-29.

Iti agdama adda ti agarup nga uppat  a pulo a bileg manipud iti danum a pagpartuatan idiay Labneng a Kongo. Ti kadakkelan ket ti penned ti Dissuor Inga, iti agarup a  nga abagatan a laud ti Kinshasa. Ti nadayeg a Gandat Inga ket nairugi idi agsapa ti tawtawen ti 1970 ken iti dayta a panawen isu daytoy ti immuna a nalapas a penned. Ti kasisigud a naplano ket ti panagaramid ti lima apenned nga addanto ti panagpartuat a kapasidad kadagiti 34,500 megabasio. Ti tatta nga aldawen adda ti dua a penned ti napatakderen, nga isu ti Inga I ken Inga II, nga adda dagiti dagup a sangapulo ket uppat a turbina.

Idi Pebrero 2005, ti tagikua ti estado ti Abagatan nga Aprika a kompania ti bileg, nga Eskom, ket nangirangarang ti maysa a singasing tapno maipadakkel ti kapasidad ti Inga babaen dagiti panagparang-ay ken panagipatakder ti baro penned ti hidroelektriko. Ti gandat ket mangiyeg ti kangatuana panagpataud ti pasilidad ti 40 GW, a daytoy ket mamindua a dakdakkel ngem ti Tallo a Karabukod a Penned ti Tsina.

Adda dagiti panagbutbuteng a dagitoy a baro a penned ti hidroelektriko ket punganayan ti panagawan kadagiti adu a sebbangan ti ikan nga endemiko ti daytoy a karayan.

 Dagiti nagibasaran 

 Dagiti akinruar a silpo 


Kategoria:Dagiti karayan ti Demokratiko a Republika ti Kongo
Kategoria:Dagiti karayan ti Republika ti Kongo
Kategoria:Dagiti karayan ti Angola
Kategoria:Dagiti karayan a pagbeddengan
Kategoria:Dagiti sangalubongan a karayan ti Aprika
Kategoria:Nangruna nga artikulo