Z

Ti Z ket ti maika-26 a letra iti alpabeto a Romano. 

 Pakasaritaan 
 Penisio aZayin Lumaud a Griego aZeta Etrusko aZ Latin aZ 36px 45px x30px x30px

 Semitiko 
Iti sinuratan a Proto-Semitiko, daytoy a simbolo ket maikapito a letra, a napanaganan iti zayin, a kaipapananna "armas" wenno "kampilan". Nangirepresentar daytoy iti uni a  kas iti Ingles ken Pranses, wenno mabalin a kas iti  (kas iti Italiano a , ).

 Griego 
Ti Griego a porma a Z ket mausping unay iti Penisio a Zayin (15px|Zayin), ket nagtalinaed ti Griego a inskripsional a porma iti daytoy a sukog iti intero a taga-ugma a panawen. Inawagan dayta dagiti Griego a zeta, baro a nagan a naaramid iti panangtulad iti eta () ken theta ().

Iti taga-ugma a Griego ti Atenas ken Amianan a Laud a Grecia, nangirepresentar ngata ti letra iti , idinto ta iti Atiko a Griego manipud idi maikapat a siglo K.K.P. ken agpatpatuloy, nangirepresentar ngata dayta  ken  — awan ti panagkaykaysa maipapan iti daytoy a banag. Iti dadduma a dialekto, kas iti Eleo ken Kretense, nausar ngata ti simbolo para iti dagiti uni a umasping iti  ken . Iti kadawyan a dialekto, wenno koine, a sinuktan dagiti daan a dialekto, nagbalin ti ζ ti , ket kasta pay laeng iti moderno a Griego.

 Etrusko 
Nagtaud ti Etrusko a letra iti Penisio, mabalin a babaen ti alpabeto a Griego a nausar iti ti isla ti Iskia. Iti Etrusko, nangirepresenta ngata ti letra iti .

 Latin 
Nautang ti letra a Z manipud iti Griego a letra a Zeta, mabalin a nangirepresentar iti uni a  (kitaen ti voiceless alveolar affricate). Inikkatna ni Appius Claudius Caecus, ti Romano a censor, ti letra a Z iti alpabeto, maipagarup a gapu ta dina kayat ti surat, ta sigun kenkuana, "kasla dila ti bangkay" ti letra. Ti ad-adda a posible a pannakailawlawag ket napukaw ti uni manipud iti Latin, isu a saanen a masapul ti letra iti panangiletra kadagiti Latin a sasao. Mabalin met a gapu iti rotasismo, nabalin ti Z a naiget nga uni ti R. Aniaman ti makagapu, ti pananggura ni Appius Claudius iti letra a Z ti makunkuna ita a makagapu iti pannakaikkatna. Sumagmamano a siglo kalpasanna, kalpasan ti Romano a panangsakup ti Grecia, nautang manen ti Z tapno iletra iti sasao manipud iti nalatak nga Atiko a dialekto ti Griego.

Sakbay ti pannakaisubli ti z, naisurat ti uni ti zeta kas s iti rugi ti sasao ken ss iti tengnga dagiti sasao,, kas iti  para iti  "sinturon" and  para iti  "bankero".

Iti dadduma nga inskripsion, nangirepresentar ti z iti Bulgar a Latin a uni, nalabit maysa nga affricate, nabuangay babaen ti panagtipon dagiti panagtignay ti Klasiko a Latin a ,  and : kas pagarigan,  para iti  "Enero",  para iti  "diakono", ken  para iti  "ita".

Kasta met, no dadduma a sinuktan ti  ti , iti dagiti sasao a kas iti  para it  "mangbautisar". Iti moderno a Italiano, mangirepresentar ti z iti  wenno , idinto ta maisursurat ti panagtignay ti  ken  babaen ti letra a g (a mangirepresentar iti  sakbay ti i ken e): , . Iti dadduma a pagsasao, kas iti Espaniol, adda pay sabali a panagbalbaliw ti uni.

 Daan nga Ingles 
Inusar ti Daan nga Ingles iti S laeng para iti agpadpada ti awan bosesna ken ti adda bosesna a sibilante. Baro ti ti Latin a uni a naala iti Pranses, ket naisurat daytoy a uni, saan a babaen ti Z, no di ket babaen ti G wenno I. Makita dagiti agsasaruno a panagbalbaliw ti uni iti moderno a dagiti doblete  "agimon" ken  "naregta". Nagtaud ti agpadpada a sasao iti Naladaw a Latin a , a mismo a nagtaud iti naimportaran a Griego a  . Ti immun-una a porma ket , ta ti damo a unina ket , a nabalin ti Moderno a Pranses a . Insurat ni John Wycliffe ti sao kas  wenno .

Naisao ti Z iti ngudo ti sao kas ts, kas iti Ingles nga  "dagiti sanikua", manipud iti Daan a Pranses nga  "umdas" (Moderno a Pranses nga ), manipud iti Bulgar a Latin nga  "iti kinaanay".

 Maudi a letra ti alpabeto 
Idi un-unana, nagpatingga dagiti alpabeto nga Ingles, a nausar dagiti ubbing, saan a iti Z no di ket iti & wenno dagiti mainaig a tipograpiko a simbolo. Iti 1859 a nobelana nga Adam Bede, ni George Eliot ket nagitudo ti Z a sinurot ti & idi kinuna ti karakterna a ni Jacob Storey, "Impagarupna a naikabil [ti Z] tapno manggibus iti alpabeto laeng, nupay umdas met ti ampersand, iti ammona".
George Eliot: Adam Bede. Chapter XXI. online  iti Project Gutenberg. Iti Ingles:  "He thought it [Z] had only been put to finish off th' alphabet like; though ampusand would ha' done as well, for what he could see."

Adda dagiti alpabeto, a naibatay iti Latin, nga addaan kadagiti kanayonan a letra iti ngudo ti alpabeto. Ti maudi a letra para iti Islandes, Pinlandes ken Sueko ket Ö, idinto ta Å para iti Danes ken Norwego.

Iti alpabeto nga Aleman, maibilang dagiti umlaut (Ä/ä, Ö/ö, ken Ü/ü) ken ti letra a ß ( wenno  "natadem a S") a kas dagiti panangbalbaliw kadagiti bokal nga a/o/u ken kas ti (nangpadagsen) a bariante nga panangiletra ti ss, saan a kas dagiti agwaywayas a letra, isu a dagitoy ket sumarsaruno kadagiti saan a nabaliwan a letra iti alpabeto a panagurnos. Agpatingga ti alpabeto nga Aleman iti z.

 Dagiti tipograpiko a bariante 
Mabalin met a maibilang ti Z nga addaan iti uged , ken bassit a Z nga addaan iti ipus , nupay dagiti agduduma a karakter, kas dagiti alograpo ti /.

Nagtaud ti Z nga addaan iti ipus ( wenno ) iti mediebal a minuskula a Gotiko ken nasapa a moderno a tipograpia. Kas maysa a ligatura agraman ti atiddog a s (ſ), daytoy ket paset ti naggapuan ti Eszett (ß) iti alpabeto nga Aleman. Iti kamaudiananna saan a mailasin ti daytoy a Z manipud iti yogh (ȝ) iti panagsurat ti Tengnga nga Ingles.

 Dadduma pay a panagusar 
 Iti matematika, mairaman dagiti panagusar para iti Z ti:
 Naipakaammo ni René Descartes iti moderno a tradision ti panagusar ti x, y, ken z tapno mangirepresentar ti di ammo (incognita), iti librona a La Géométrie (1637).
 Kadawyan met ti panagusar ti z tapno mangirepresentar iti maysa a komplikado a numero.
 Tuktukoyenna ti  iti grupo dagiti intero a bilang. Idi damo, ti  ket maysa a bersion a naisurat iti ima ti Z a nausar iti pagimprentaan ngem, iti panaglabas ti tiempo, nausar a masansan kadagiti nayimprenta nga obra met.

 Dagiti nagibasaran 

Z