Daya a Timor

Ti Daya a Timor (wenno Timor-Leste Tetum: Timór Lorosa'e), opisial a ti Demokratiko a Republika ti Timor-Leste (, ), ket ti naturay nga estado iti Maritimo nga Abagatan a daya nga Asia. Buklen daytoy ti akindaya  kagudua ti isla ti Timor, dagiti asideg nga isla ti Atauro ken Jaco, ken Oecusse, ti maysa nga exclave iti akin-amianan a laud a bangir ti isla a pinalikmutan babaen ti Laud a Timor ti Indonesia. Ti kadakkel ti pagilian ket agarup a 15,410 km (5,400 sq mi).

Ti Daya a Timor kinolonia idi babaen ti Portugal idi maika-16 a siglo, ken ammo idi a kas ti Portuges a Timor aginggana idi 28 Nobiembre 1975, idi inrangarang ti waywaya ti pagilian babaen ti Rebolusionario a Sanguanan para iti Wayawaya ti Daya a Timor (, naipangyababa a kas Fretilin). Kalpasan ti siam nga aldaw, daytoy ket rinaut ken sinakup babaen ti Indonesia ken nairangarang daytoy a kas maika-27 a probinsia iti sumaruno a tawen. Ti panagsakup ti Indonesia iti Daya a Timor ket nailanga idi a kas dagiti nakaro iti ranggas a dekada-napaut a panagsuppiat a nagbaetan dagiti separista a grupo (naipangpangruna ti Fretilin) ken ti militar ti Indonesia.

Idi 1999, kalpasan ti inisponsoran ti NMagkaykaysa a Pagpagilian a tignay ti bukod a panagtalek, inibbatan ti Indonesia ti panagtengngel iti teritorio. Nagbalin ti Daya a Timor a maysa kadagiti immuna a naturay nga estado iti maika-21 a siglo idi 20 Mayo 2002 ken kimmaddua iti Nagkaykaysa a Pagpagilian ken ti Komunidad dagiti Pagilian ti Pagsasao a Portuges. Idi 2011, inrangarang ti Daya a Timor iti keddengna a mangala ti kasasaad iti pannakaikameng iti Gunglo ti Pagpagilian ti Abagatan a daya nga Asia (ASEAN) babaen ti panangiyapa nga agbalin nga iti maikasangapulo ket maysa a kamengna. Daytoy ket maysa kadagiti dua laeng a kaaduan a Kristiano a pagilian idiay Abagatan a daya nga Asia, ti sabali ket ti Filipinas, ken ti pay kaikaisuna a pagilian iti Asia a kompleto a mabirukan iti Akin-abagatan a Hemisperio.

 Etimolohia 
Ti "Timor" ket naala manipud iti timur, ti balikas para iti "daya" iti Malayo, a nagbalin a nairehistro a kas Timor iti Portuges, isu ti nagresultaan a tautoponimo a ti kayatna a sawen ket "Daya Daya": Iti Portuges Timor-Leste (ti Leste ket ti balikas para iti "daya"); iti Tetum Timór Lorosa'e (ti Lorosa'e ket isu ti balikas para iti "daya" (literal a "sumingsingising nga init")). Iti Indones, ti nawtawagan ti pagilian iti Timor Timur, agus-usar daytoy iti nagan a Portuges para iti isla ken sarunuen babaen ti balikas para iti "daya".

Dagiti opisial a nagan babaen ti Batay-linteg ket ti Democratic Republic of Timor-Leste iti Ingles, República Democrática de Timor-Leste iti Portuges, ken Repúblika Demokrátika Timór-Leste iti Tetum.

Ti International Organization for Standardization (ISO) opisial nga ababa a porma iti Ingles ken kadagiti amin a pagsasao ket Timor-Leste (kodkodigo: TLS & TL), nga inamponen babaen ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, ti Kappon ti Europa,ken dagiti gunglo ti nailian a pagalagadan ti Pransia (AFNOR), ti Estados Unidos (ANSI), ti Reino Unido (BSI), Alemania (DIN), ken Suesia (SIS), amin a diplomatiko a mision iti pagilian babaen ti protokol ken ti CIA World Factbook.

 Dagiti nagibasaran 

 Bibliograpia 

 Cashmore, Ellis (1988). Dictionary of Race and Ethnic Relations. New York: Routledge. 
 Charny, Israel W. Encyclopedia of Genocide Volume I. Denver: Abc Clio.

 Hägerdal, Hans (2012), Lords of the Land, Lords of the Sea; Conflict and Adaptation in Early Colonial Timor, 1600–1800. Oapen.org
 Leach, Michael, and Damien Kingsbury, eds. The Politics of Timor-Leste: Democratic Consolidation After Intervention (Cornell Southeast Asia Program, distributed by Cornell University Press; 2013) 292 pages;
 Levinson, David. Ethnic Relations. Denver: Abc Clio.
 Rudolph, Joseph R. Encyclopedia of Modern Ethnic Conflicts. Westport: Greenwood P, 2003. 101–106.
 Shelton, Dinah. Encyclopedia of Genocide and Crimes Against Humanity. Thompson Gale.
 Taylor, John G. (1999). East Timor: The Price of Freedom. Australia: Pluto Press. .
 East Timor: a bibliography , a bibliographic reference, Jean A. Berlie, launched by PM Xanana Gusmão, Indes Savantes editor, Paris, France, published in 2001. , .
 East Timor, politics and elections (iti Insik)/ 东帝汶政治与选举 (2001–2006): 国家建设及前景展望, Jean A. Berlie, Institute of Southeast Asian Studies of Jinan University editor, Jinan, China, published in 2007.

 Dagiti akinruar a silpo 

 Opisial a website ti gobierno ti Timor-Leste 

 Daya a Timor manipud itiUCB Libraries GovPubs

 Daya a Timor iti Encyclopædia Britannica
 Bariweswes ti Daya a Timor BBC News



Kategoria:Dagiti pagilian ti Taaw Indiano
Timor, Daya a
Kategoria:Dagiti dati a kolonia ti Portugal
Kategoria:Dagiti pagilian nga isla
Kategoria:Dagiti kabassitan a naparang-ay a pagilian
Kategoria:Dagiti estado a kameng ti Komunidad ti Pagpagilian ti Pagsasao a Portuges
Kategoria:Dagiti estado a kameng ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
Kategoria:Dagiti pagilian ken teritorio nga agsasao ti Portuges
Kategoria:Dagiti republika
Kategoria:Dagiti pagilian ti Abagatan a daya nga Asia
Kategoria:Dagiti estado ken teritorio a nabangon idi 2002