Y

Ti Y ket ti maika-25 a letra iti alpabeto a Romano. 

Iti alpabeto a Filipino, kaaduanna a mangirepresentar iti bokal (kas pagarigan pay) ken manmano a konsonante (kas pagarigan yelo), ket iti dadduma nga ortograpia mabalin a mangirepresentar iti bokal wenno konsonante.

 Pakasaritaan 
 Proto-Sinaitko Penisio aWaw Lumaud a Griego ngaUpsilon Latin ngaY 40px frameless|40x40px 40px x30px|Latin nga Y

Ti kadaanan a direkta a kapuonan ti letra a Y ket Semitiko a letra a waw (maibalikas kas ), taudan met ti F, U, V, ken W. Kitaen ti F para iti dagiti detalye. Nagparang-ay ti alpabeto a Griego ken Latin manipud iti porma a Penisio ti daytoy a nasapa nga alpabeto.

Naibatay ti porma ti moderno a letra a Y iti Griego a letra a upsilon. Agpetsa daytoy a letra iti Latin ti umuna a siglo K.K.P., no naipakaammo ti upsilon iti maikadua a daras, iti daytoy a gundaway adda ti "sakana" tapno mangilasin iti daytoy. Nausar ti Y tapno isurat dagiti sao a pinautang manipud iti Atiko a dialekto ti Griego, nga addaan iti saan a Latin a bokaliko nga uni a  (kas masarakan iti moderno a Pranses a  ("naata") wenno Aleman a  ("berde")) iti dagiti sasao a naibalikas babaen ti  iti nagkauna a Griego.

Gapu ta ti  ket saan a patneng a uni ti Latin, marigatan dagiti agsasao iti Latin a mangibalikas iti dayta, ket kadawyan a /i/ ti pannakabalikasna. Dadduma a Latin a sasao a nagtaud iti Italiko ti nagipatarus met iti 'y': ti maysa a kadawyan a panangiletra ti Latin a  "bakir" ket , kas analohia iti Griego a kognado ken sinonimo nga  hū́lē.

 Ingles 
+Sumario dagiti taudan ti Moderno nga Ingles nga "Y" Penisio  Griego  Latin   Ingles (dagiti agarup a panawen dagiti panagbalbaliw) Daan  Tengnga  Moderno 75px  100px  V → U →  V/U/VV/UU → V/U/W Y →  Y (bokal nga ) →  Y (bokal nga ) →  Y (dagiti bokal) 75px 100px  C → G → Ᵹ (konsonante a ,  wenno ) → Ȝ (konsonante a ,  wenno ) →G/GHY (konsonante)

 Bokal 
Nausar ti letra a Y tapno mangirepresentar iti uni nga /y/ iti Daan nga Ingles, ngarud nausar ti Latin nga , , ken  para mangirepresentar iti dagiti nagduduma nga uni. Ngem, idi panawen ti Tengnga nga Ingles, napukaw ti  ti nagtimbukel a unina ket nagbalin a kapada ti  ( ken ). Gapuna, naisurat ti adu a sasao a sigud nga addaan iti  iti , ken ti kasumbangirna.

Iti Moderno nga Ingles, mabalin a mangirepresentar ti  iti isu met laeng a bokal nga uni ti letra nga . Ad-adda a nainget iti Moderno nga Ingles (ngem iti Tengnga ken nasapa a Moderno nga Ingles) ti panagusar ti  tapno mangirepresentar iti bokal. Mapasamak daytoy a panagusar nangnangruna iti tallo nga aglawlaw: (1) para iti upsilon iti Griego a sao a pinautang (kas pagarigan, Ilokano a "sistema" ← Espaniol a , Ingles a  ← Griego a ), (2) iti ngudo ti maysa a sao ( "senteno",  "siudad"; mangidilig ti , a sadiay maudi ti S), ken (3) iti lugar ti I sakbay ti panagpatingga nga  ( "matmatay",  "mangigalgalut").

 Konsonante 
Kas konsonante iti Ingles, kadawyan a mangirepresentar ti  iti palatal approximant,   ( "tawen",  "napalabas (a panawen)"). Iti daytoy a panagusar, sinuktan ti letra nga Y ti Tengnga nga Ingles a letra a yogh (Ȝȝ), a nagparang-ay manipud iti letra a G, iti kamaudiananna manipud iti Semitiko a gimel. Mabalin met a mangirepresentar ti yogh iti dadduma pay a uni, kas iti , a naisurat idi agangay kas gh iti Tengnga nga Ingles.

 Pannakariribuk iti panagsurat iti letra a thorn 
Idi naipakaammo ti pagimprentaan iti Gran Britania, nausar ni William Caxton ket dadduma pay nga Ingles nga agim-imprenta iti Y imbes a Þ (thorn, Moderno nga Ingles a th), nga awan iti kontinental a tipograpia. Manipud iti daytoy a kombension nagparang ti panangiletra ti  kas  iti seudoarkaismo , kas pagarigan  ("Ti Daan a Tiendaan"). Ngem, iti laksid ti panangiletra, ti pannakabalikasna ket kas iti moderno a the (naipaganetget a , saan a naipaganetget a ).Ti panangibalikas ti  kas "yee" () ket moderno a penomeno, ket gapuna maysa a seudoarkaismo.

 Dadduma pay a pagsasao 
Iti dadduma a sasao a Nordiko, nausar ti  tapno mangirepresentar iti uni nga . Naibelleng ti panangilasin iti nagbaetan ti  ken  iti Islandes ken Peroes, a mamagbalin iti panangilasin a puro a ortograpiko ken historikal. Iti Griego idi rugrugi ti maikadua a milenio, napasamak ti umasping a panagtipon ti  (upsilon — Υ, υ) iti  (iota — Ι, ι). Nataginayon daytoy a panangilasin iti Danes, Norwego, ken Sueko.

Iti sasao a Lumaud nga Eslabiko, naampon ti  kas glipo para iti close central unrounded vowel nga . Kalpasanna, nagtipon ti  iti  iti Tseko ken Eslobako, idinto ta nataginayon ti uni iti Polako, nga addaan iti panangibalikas nga . Kasta met, iti Tengnga a Gales, nausar ti  tapno mangituding iti dagiti bokal a  ken , iti maysa a pamay-an a maipadto manipud iti puesto ti bokal iti sao. Sipud idin, nagtipon ti  iti  iti dagiti dialekto ti Akin-abagatan a Gales, ngem nataginayon ti .

 Dadduma pay a panagusar 
 Iti matematika, kadawyan ti panagusar ti y kas nagan para iti agdepende a bariable. Naipakaammo ni René Descartes iti moderno a tradision ti panagusar ti x, y, ken z tapno mangirepresentar ti di ammo (incognita), iti librona a La Géométrie (1637).

Y