Kiri Dam

Aji kiri dẹ ogbe gbe lè Shelleng  èwo Adamawa ópata atẹ Naìjerìa, kigwọwọ nyù ájí Gongola. Ují jinwu che kilomits It is a 1.2 km, ọgbanwu láchè nìta 20 m high kitugbo k'ámá dèju èfu nwù.Ẹre ájí lẹ kpójì ef'ọdọ 1982. ùgbó mí nwù che nèfu kì náná kíchè 615 million m³.

 Kọmpenì Ichuga. 
Má chè kọ ajìle kì dù omí nwù kọmpenì kùma dọ kọ  Savannah Sugar Company (SSC), kọmpenì lìle kùma luche ireke kpaì ùkọlọ nwù eche. Igọmeti Naìjerìa kpaì  Commonwealth Development Corporation (CDC), London d'ọwọ dámá tódù nwù. Abo na dèju tọ ùkọlọ lẹ, ùkọlọ èko kwánè lá chabo NECCO, Kọmpenì kì che gọmẹti nẹ.

Abo Dangóte mì kọmpenì lẹ SSC dula ef'ọdọ 2002. Ef'ọdọ 2009 kọmpenì lẹ che nẹ anẹ hẹk ta 32,000 kimeri Èrè ájí lẹ, kùma dì hẹkta 6,330 chekù kila amónẹ ùkọlọ 5,000 Kọmpenì na lẹ na ch'ọna ichuga 50,000 tons ọdọ dù nwá ájá Naìjerìa. Kùma lá ádí miliọn 1.1 tons chekwù ọdọ ka. Anẹ hẹkta 1,000 kùma d'ómì wu tódù uchẹ óchìkapa kpái ómù nẹ nwó dọmọ efuchẹ kọmpenì   .

 Uwobi omi 

 Uwobi omi 2015 
Ef'ọdọ 2015, omí mu ewo mèbíè kó ojanẹ Adamawa tódù uwobi omi kì cha kwefa Ájí Kiri. Abo kùma dèjutè ùgbó uchobí kwánè tódù kùma k'ùnyì nwabo káji kó, agbo jì má lá che Ẹnẹnyi Haruna Furo.Ubi èlẹ ènè dù lá kwù efu wobí omí lìle lẹn.

 ÙTEJÙ GÈDÈ 
Má gbanẹ 29,000 hẹcta má muda denwu dù nwù abo lẹn, ma lá famonẹ 20,000 kpatùka.Terminski, Bogumil "Development-Induced Displacement and Resettlement: Theoretical Frameworks and Current Challenges", Indiana University, 2013, available at: http://dlc.dlib.indiana.edu/dlc/handle/10535/8833?show=full Atekó kùma nèkè dó dó ùgbó ómùne dẹkẹkẹ.eAji lẹ jenwù gbìtì nwa monẹ èlo tùgbó ájí gongola. Ucha uwobi omi lẹ wánè kwì 1,420 m³/second ti 1,256 m³/second, while álu kucha efọjọwo lá kwánè kwi 5.7 m³/second ti 21 m³/second. Ájí kì dẹ ọganẹ kpodẹ kèkèlè ùcha kpaì Ipka nwù la bọ re.

Abo kùma dodo ójanẹ lẹ Adájí lẹ chekwù ọjọ nwá ọjọnwa. Má dù pkẹja, mádu gwọla,e dù gwẹ enwù kpaì èkpá omí lẹ kùma dù chekwù. Ẹre ájí lẹ ákányá nwù ogbè gbè lè abó ójanẹ Lẹ kpaì oláfíá má gẹ.Uwobi omí dómó, ùcha ájí anẹ, epkanẹ biẹ nwù chẹ elo kpaì unyí ekọ, ọga atini, ọga íba,ọga kìa dèju dódù fa, ogá añola kpaì ọga  èfu egwudu.

 EJỌ'GBA 
Anwago Ẹre ájí lẹ ef'ọdọ 2004 dohí kakìnì ìchenyọ. Efochu Ẹkẹgwa ọdọ 2008 ámányá ja ójanẹ United States kpaì ámannwu nyọgba kọ takada kùma kọ ùgbó kì ádu náwá kpaì ugánè wa eyì ku kpahiu nwù che  35 MW èfu Èrè ájí lẹ .

 ẸTẸ ÍNÁBÁLÍ