Ichi Igala

Abo kù ma kí ichi Ígalàá chí ojane Nigeria ma dé. Ódò 1989 amone kù ma gbaluka kù ma ki ichi ígalàá  chí dabi 800,000,  kù ma de ojí ané  Kogi State, ama oj‘olu eñini abo kù ma kí ichi Ígalàá kù ma gbaluka ché ti īmílíon mejí lé mè. Ú gbo kí ku ma   kí ichi Ígalàá kí deí chí Ibaji, Idah, Dekina, Ogugu, ajaka, omala olamaboro Igalamale odowulu Ankpa, Ebu manyu abo  Olumbanasaa  (Anambra West); Amone wéwé á ká kí ní ichi Ígalàá kpaí  ami yají  manyu Itsekiri íchí.

Abo kù ma kí ichi Ígalàá dí owo awohí Niger River kpaí Benue River. Abo kù ma ní ichi Ígalàá chí Benue-Congo é yí Niger-Congo. Ódù ené kí chi aboji abo Ígaláá chí  Àtá. Àtá Igala ñwo chí aboji  Bassa Nge manyí Bass Nkome, Ma dí ódò alumeji abo  Igala kpaí Benue River. Idah chi ugbẹta uyi abo Igala chakadu ojané KOGI state eí dé."STUDYING THE PHONOLOGY OF THE OLÙKÙMI, IGALA, OWÉ
AND YORÙBA LANGUAGES: A COMPARATIVE ANALYSIS" by Bolanle, Elizabeth. (2018). http://www.publicacions.ub.edu/revistes/dialectologia25/documentos/1642.pdf

Alu ku ma ki A B CH D
Amí alphabeti kí Igala ne chí ogwu egwa’nyoka (31)alù kù ma ko lé o ñwu ma ko jò ogane yí:

a             b             ch              d              e               ẹ

f              g             gb              gw            h               i

j              k              kp             kw             l              m

n            ny            ñm            ñw             o              ọ

p             ñ               r                t               u              w

Vowelu
Ichi Ígálá ni vowelu mebie: “a,” “e,” “ẹ,” “i,” “o,” “ọ,” “u”. ché ñwu ké gbí é ñwu alù Igala, ukomu wé alotaté, ya lotí ogané kpaí abo ka adabalé. Amí ukomu kù mà dù gbí Igala o ñwu ma ko jí ogané jò i:
 Omi kù mà du ka dí ukomu kí ché dí ate chí  (´).
 The Mid Tone, indicated by a blank space on top of a vowel in a word.
 Omí kù mà do chi  Mid-High Tone, chí  (¯)
 Omí kù mà dù ka dí tonu kí ché chí (`).
 Omí kù mà dù ché nana ololo chí (.) o ñwu  ma du ga dí ojí letter ‘ṅ.’ 

Homographsi 
Ofé agba, ché wéwé dependí omí kù mà dù chò:
agba  (ugwa);    – /  ̩a   ̩gba/
àgbá  (àgbà owo);  /   ̩à  ‘gbá /
àgbà (chin); /  ̩à   ̩gbà /
ágbá (Olí Balsam); / á gbá / –
“ iga “  neke meaní é ñwu méta:
ìga (chí ódù ewe kí enéfu ado Weaver bird); alù kù mà ko lé chí   /  ̩ ì ‘ga / .
ìgà  (net); alù kù mà ko lé chí– / ̩ ì   ̩ gà / 
ìgá (estate);  alù kù mà ko lé chí / ̩ ì  ‘gá / 

 References 

Gbúgbe:Yoruboid languages

Gbúgbe:Languages of Nigeria