Orompoto

Orompoto (also spelled Oronpoto) í chí é Alaafin ye kí chí íyají  Oyo Empire. kí empire ye kí che chí òfà ñw che deju òwò efu dí ojí abilewa eñini Olu-ane kpaí north-central Nigeria.

Óhilaà 
Orompoto í chí omaye onubule ene kía chí oda ye í, Eguguojo akubí. í yé mu du onubule ejuodudu kí chí onu  "ónu" ye í ògbégbale ojiane  Oyo efu í udama amíenefu , kpaí onubule ejuodudu kí gbe‘gwujé péè ojí ede ofa yé í Yeyeori. Orompoto í waojí òfà todu ku ma ní onekele ofigbelí ma-nw ẹgba le nwu . í che cha‘tiko amí Nupe léfu énuma léfu kwí  Oyo efu 1555. Orompoto dódó efu í  ódò 16th century.

Orompto í chí ene‘kejí kí chí onu ojiane Oyo kía dojí ofa efu í ugbẹta étito yé í Igboho. amí ísche ekubo oguchekpo kí ótakada eñwu kí lugbo ma che éko tane í je-nw mu dú rioda tí efu ẹnẹkẹlẹ takí í chane eló toní ofa omó.

Orompoto í che dí ayílele cha ekwu efu ogwuu amí agimí kpaí í ma ñọ nu ma gè kwo  Borgu. ma Fu ola oñ ka dufu alu kí che beju dí ayílele che'kwu ché ñwu kí dubí ayílele, kpaí í che chenwu oda okpakaa yé offícíca cavalry agbagbe yé amí agimí ñw ku ma de gbeyu ye í  Eso Ikoyi. Eñ ejuodudu sbaí , é í  cavalry chene ekpití ku ma ma mí alu kàefu amí úja kí ja kpí ame'ne óla ye í  Oyo. ma dejugó  ene kí meju ogaa úja  warrior ojí ka óla wñ,í che  e kàa kakí efu óla wñ distinguished ogba ogwu yé í  Illayi. Ábu kía juja kpaí amenaola ñw omoo , takí ólahíí amagbojí ñwu méta Léyho érere , ma che amajonu ku ma muma kí amí  Gbonkas efu Oyo.ene ẹkẹta ma ché ene ukpahu,ukedono ma che kakini í neke wanna ñw . Ta kí amebí ñw neju kakí í deju taa kpaí kía yoo yûma one kojí de leí , kpaí ma chí  overwhelmed lugbo yé í ku ma gó kí owñ chí ukpahu ma kí omamale ye í Oyo gbonkas. ta kí ma Fu ọwọ ní úja ubíle ,takí amí Oyo mí ójilé gbe úbí nw.

She was succeeded by Ajiboyede.

References


Gbúgbe:Alaafins of Oyo
Gbúgbe:Women in 16th-century warfare
Gbúgbe:16th-century Nigerian women
Gbúgbe:16th-century Nigerian people
Gbúgbe:History of women in Nigeria
Gbúgbe:African women in war
Gbúgbe:16th-century monarchs in Africa
Gbúgbe:16th-century women rulers
Gbúgbe:Yoruba queens regnant