Suleja

Suleja chí efí ka kí dí ójàné Niger State, Nigeria,(2016) íchí local government area,ki de efu north  260,240,
Abuja, ugbẹta yi Suleja Emirate. àmonè àneju kakini abuja niger state chei todu kimèru ef í ewo Abuja, kpài eko akwubi Niger state chi efí ewo Abuja ichei taki government pkèrumà tefewo Niger   onu mà àkwubi ki odu ñwu chí Emir Sulayman Bal  ijonu ègbà kumàbi ugbẹta federal  efu òdò 1976.

Uchene ẹgba àbàkwéne únwu ma ch'oné ñwu ẹgba àbábá  efu ódò nawanwa ùgbo mégwélà kí ya alegwudu í Mohammed Makau,yé otítala chí Hausa emir Zaria kpai ama alèbor nwu ku ma che àmí atuta kpai  amí Fulani jihadists ku ma chi gbogbokili efu ejuekpa manyu northern Nigeria. Zaria, abekí  Zazzau, che aneka efu efí éwo ama akachí /states yí Northern Nigeria efi ya ka amí  Fulani jihadists gba oji úkphu lugbo abo yí ma efu charismatic Sheik, Usman bin Fodio.

Unyà chugbo Ladi Kwali Pottery Centre, ènèkibi che Michael Cardew efu òdò 1950.  ènèkiche àgboji chekpulu kwobi che Dr. Ladi Kwali, ènèki che chukòlò efu efo àmenefu kwobi.

Economi
Utene ènwu akwubi sculptures efu Nok culture, lugbo efu-ewo Suleja  àtè àji Makabolo , ilà che chàtèko edu odu Nok oji tàbo Yoruba uwe ìlè. eìni Suleja àyànja Gbari pottery.mà gà kpàì edu còlò ti  Cotton  , kpài nwu àkwàrà unyi indigo, kuma duche uroko lugbo traditional activities, àmà farming oko chi ogbogaga ukòlò mà ku mà cheì. .àjèmò ukòlò àmèlà,  chekpulu èdò mègweji kpài unyì ògà di efu ewo mà.
chekpulu eì ki kodu Dorben Polytechnic defu ewo Suleja.

Afu 
eko òlòji efewo Suleja che humid, ègbè, kpài overcast, tàki eko uwo chè èkpuna  kpài  cloudy. efu òdò chàkà,  èbò kpài èkpuna efu ewo sulaja ranges kwugbo 60°F to 93°F, àmà èkpunà nwu chà wànè ti 55°F àbèki ànyètè ti 100°F.

Kwefu uchu eju odudu lolu 28 ti oju èkèlè lolu 14, èkpuñà nwu ànyète  (temperature) ti 91°F, ilà gbànè nyi2ti ochu meji nyèbò. Suleja àkpuna efu ochu èkètè, èkpuna nwu ànyàtè ti  93°F kpài àyàwànè ti ènò  ti 71°F.

Kwefu oju èki èfà lulu  23 ti  ti efu oche èkègwà lulo meji, che ègbà àfu.  ochu èkwè gweji che eko àfu lile efu òdò efu ewo  Suleja.

Ola Igbele 
Unyi onu ma chi ògbà ori (wooded savanna) ègbà  àmà ènwu kèkè ki kodu Koro chiefdoms lo nyà di ojimà nyi àkwàrà unyi onu àmà àkechi ki kodu Zazzau. ègbà kàmà àgugwu àbo Fulani jihad (òbàtà/ogwu) àmu Zaria (Zazzau's capital,north-northeast) ègbà òdò 1804, Muhamman Makau, sarkin ("onu àbo") Zazzau, ki àbo àkechi wewe kumà nojimà ti efewo Koro eyi Zuba ( south). òmàye Abu Ja (Jatau), kpài àkoji onu and  sarkin Zazzau, chàbo kumà bi ewo àbuja efu òdò 1828, ilà chànè ebu ògbà nyi ànè efu òdò lè gè, tà ki mu onu du nyi àlà nwu tàki là jenwu chonu eju ododu efu ewo àbujà.

References

Gbúgbe:Local Government Areas in Niger State