Ndị Cameroon na Naịjirịa

Ndị Cameroon dị na Naịjirịa bụ ndị a mụrụ na Republic of Cameroon ma ọ bụ ndị nwere mba Cameroon bi na Federal Republic of Nigeria. Mbịapụ mmadụ emetụrụla site n’akụkụ ala ha jikọrọ ogologo oge, njikọ omenala dị iche iche, na n’afọ ndị na-adịbeghị anya, mbịapụ ndị metụtara nsogbu Anglophone dị na Cameroon.

 Nchịkọta 
Tupu ha nweta nnwere onwe, Naịjirịa na Cameroon bụ ndị ọchịchị Europe dị iche iche jidere. Naịjirịa nọ n’okpuru ọchịchị Britain, nke metụtara usoro ndọrọ ndọrọ ọchịchị, iwu, na agụmakwụkwọ ya, ebe Cameroon bụ ọkpụkpọ Germany mbụ, ma mechaa kewaa ya n’etiti France (French Cameroon) na United Kingdom (British Cameroons) mgbe Agha Ụwa Mbụ gasịrị n’okpuru iwu League of Nations. Ahụmahụ ndị a dị iche iche nke ọchịchị ndị ọchịchị na-achị ala ahụ kpụrụ asụsụ, usoro nchịkwa, na mmepe ọdịbendị.

Omenala ndị ọchịchị ndị a metụtara kwa mbịapụ mmadụ n’etiti mba abụọ ahụ. Ịkekọrịta ókèala, njikọ asụsụ, na usoro ọchịchị yiri ibe ha mere ka ọ dị mfe maka ndị mmadụ ịkwaga maka azụmahịa, agụmakwụkwọ, na ọrụ. N’ime ọtụtụ afọ ndị na-adịbeghị anya, esemokwu ndọrọ ndọrọ ọchịchị na agha emeela ka mbịapụ mmadụ too ọzọ, ebe ọtụtụ ndị Cameroon na-aga Naịjirịa ịchọ nchebe, ohere akụ na ụba ka mma, na netwọk obodo.

Njikọ asụsụ na-akpọ ọrụ dị mkpa n’ihe gbasara mmekọrịta n’etiti ókèala. A na-asụ Bekee nke ukwuu n’ụlọ ọrụ mba abụọ a — Naịjirịa na-eji ya dị ka asụsụ gọọmenti, ebe Cameroon na-eji ya na mpaghara ndị Anglophone — nke na-eme ka nkwurịta okwu, azụmahịa, na njem mmadụ dịrị mfe. A na-ekekọrịta ọtụtụ asụsụ ime obodo gafee ókèala, ọkachasị na mpaghara ugwu; a na-asụ Hausa, Fulfulde, na Kanuri nke ukwuu, ebe asụsụ ndị ọzọ nke obere ìgwè mmadụ na-asụ dịkwa n’ókèala. Asụsụ ndị a a na-ekekọrịta na-enyere aka idozi njikọ omenala ma na-eme ka mmekọrịta mmadụ na ibe ya na nke akụ na ụba dịkwuo mfe.

Nrụlụ agha Boko Haram emewo ka e nwee nnukwu mmegharị mmadụ gafee ókèala dị n’etiti Cameroon na Naịjirịa. Mmegbu na mpaghara ugwu ọwụwa anyanwụ Naịjirịa emeela ka puku mmadụ Naịjirịa gbaba mba Cameroon ịchọ ebe ha ga zọpụtachie, ebe mwakpo na enweghị nchekwa na mpaghara Ugwu Di Anya nke Cameroon emekwaala ka ọtụtụ ndị Cameroon gafee bịa Naịjirịa. Njem abụọ ụzọ nke ndị gbara mba a na-ahụkarị na-egosi ọnọdụ esemokwu gafere ókèala na ihe isi ike ndị mmadụ abụọ ahụ na-eche ihu nke metụtara enyemaka mmadụ. N’agbanyeghị nke a, mpaghara ókèala na-akwado akụ na ụba dị ndụ gafere ókèala. Ahịa nke ngwaahịa ọrụ ugbo, akwa, na ngwa ahịa ndị ọzọ na-eme site na ọdụ ókèala dị n’usoro gọọmentị tinyere ahịa na-enweghị usoro. Obodo ndị dị na mpaghara na-adaberekarị na azụmahịa a maka ndụ ha, ebe ndị na-ere ahịa Naịjirịa na Cameroon na-emekọrịta kwa mgbe. Ọrụ akụ na ụba a na-eme ka usoro mbịapụ mmadụ na ịkekọrịta omenala n’etiti mba abụọ ahụ sie ike.

Omume okwukwe bụkwa otu ụzọ ọzọ nke jikọtara ndị mbịapụ. Ọkristianụ, gụnyere Protestant na Katọlik, na-asụkarị na mpaghara ndịda na mpaghara ndị Anglophone nke mba abụọ ahụ. Okpukpe ọdịnala na okwukwe ndị obodo ka na-adị ndụ, na-emetụta omume omenala na ndụ obodo. Okpukpe na omume ime mmụọ a na-ekekọrịta na-enyere aka ịkwado netwọk mmekọrịta mmadụ na ibe ya na njikọ n’etiti ndị Cameroon bi Naịjirịa. Ụmụ òtù dabere na okwukwe sitere Naịjirịa na Cameroon enwerela ọrụ ha n’ịkwado ndị mgbaba na ndị gbara mba Cameroon bi na mpaghara Naịjirịa. Ụka ndị dị n’ógbè ókèala enyela nri, ebe obibi nwa oge, na enyemaka n’uche na mmụọ, na-emekarịkwa ọrụ ọnụ na ndị òtù enyemaka mmadụ iji dozie mkpa mberede. Mmegharị ọnụ nke ndị ndu okpukpe Naịjirịa na Cameroon etinyekwala uche ha na ịkụziri ndị mmadụ udo na ịmepụta ebe dị nchebe maka agụmakwụkwọ na isonye n’obodo. Mmegharị ndị a na-agbakwụnye ọrụ ndị òtù mba ụwa site n’ịnye netwọk nkwado ime obodo na enyemaka bara uru nye ndị mwute metụtara.

 Nsogbu ndị Anglophone 
Nsogbu ndị Anglophone na Cameroon, nke malitere na afọ 2016 ma gbatikwara ọsọ na 2017 mgbe ndị otu ọchịchị onwe ha kwupụtara nnwere onwe, emeela ka e nwee nnukwu mgbasa mmadụ. Ruo ọnwa Ọgọst 2024, e gbapụrụ ihe karịrị nde mmadụ 1.5 n’ime Cameroon, ebe ọtụtụ n’ime ha gbara ọsọ n’ihi mmegbu ma chọkwuo ebe mgbaba na Naịjirịa dị n’akụkụ ha. Ọtụtụ n’ime ndị na-achọ ebe mgbaba a eruola steeti Akwa Ibom, Benue, Cross River, na Taraba dị na Naịjirịa. Dị ka nzaghachi, gọọmenti Naịjirịa, n’enyemaka sitere n’aka Kọmishọna Ukachukwu nke Mba Ụwa Maka Ndị Mgbaba (UNHCR), enyela ndị mgbaba Cameroon ọnọdụ nchedo nwa oge ma guzokwazie ebe obibi iji nye ha ebe obibi na ọrụ ndị dị mkpa. N’agbanyeghị mgbalị ndị a, ihe isi ike ka dị, gụnyere ụkọ akụrụngwa na mkpa enyemaka mba ụwa na-aga n'ihu iji hụ na nchekwa na ndụ ọma ndị gbara mba gaghị emerụ emerụ.

 Ịkụ mmadụ azụ 
Akụkọ sitere n’ụlọ ụka na òtù obodo na-egosi na puku ndị Cameroon, karịsịa ndị sitere na mpaghara ndị Anglophone, e buuru ha n’ime Naịjirịa n’afọ ndị na-adịbeghị anya. Ọtụtụ n’ime ha bịara site n’ụgha na nkwa ọrụ n’ụzọ ndị ọzọ nke West Africa, ma e nyefere ha Naịjirịa, ebe ha na-eche ihu ọnọdụ ọrụ na mgbasa mmadụ. A kọwara na ndị na-azụ mmadụ na-ewepụ akwụkwọ njem ma kewapụ ndị ahụ si na ezinụlọ ha, mgbe ụfọdụ ha na-arịọkwa ndị ikwu ha ụgwọ ọzọ. Ndị na-ekiri ihe jikọtara adịghị ike ndị njem a na enweghị nchebe na nsogbu akụ na ụba buru ibu nke Nsogbu Anglophone na Cameroon kpataraq.

 Lee kwa 

 Mmekọrịta Cameroon na Naịjirịa
 Ndị Naijiria nọ na Cameroon

 Ndị Akwụkwọ E Si N’aka