Ịmanye ịlaghachi n'Africa

Ịlaghachi n'ike na-ezo aka n'ịmanye ndị mmadụ ịlaghachi mba ha, mgbe ụfọdụ, megide ọchịchọ ha ma ọ bụ n'ọnọdụ ịmanye ha amanye, nke ọ bụ ndị ọchịchị na-emekarị. 

n'ike - nlaghachi na- isi nke ndị gbara ọsọ ndụ na ndị na-akwaga mba ha- nsogbu a na-ama n'Afrika, na-ama uche, òtù ndị ọrụ ebere na ndị ọkà iwu iwu. Ọ bụ ezie na a pụrụ ịhụ ịlaghachi n'ala dị ka ụzọ isi dozie nsogbu nke ịkwaga, mgbe emere ya n'ike, ọ na-ebilite nsogbu nke ikike mmadụ. Ọganihu nke ịlaghachi n'agha n'Africa sitere na nsogbu ndị dị ka esemokwu n'ime, mgbanwe mmekọrịta ndọrọ ndọrọ ọchịchị, nchegbu nchekwa na nrụgide na akụ nke mba na-anabata.

Ịlaghachi n'ike na-emegide ụkpụrụ mba ụwa nke enweghị mgbagha- ụkpụrụ dị na iwu mba ụwa nke na-amachibido steeti ịlaghachi ndị mmadụ na mba ebe ha ga-eche ihe ize ndụ nke ịta ahụhụ, mkpagbu ma ọ bụ ọgwụgwọ obi ọjọọ ndị ọzọ ihu.

E dekọrọ ụkpụrụ a ma setịpụ ya dị ka iwu n'ime òtù na òtù mba ụwa dị iche iche, ụfọdụ n'ime ha gụnyere;

 Nkwekọrịta Mba Ndị Dị n'Otu nke 1951 na usoro iwu ya nke 1967. 
 Nkwekọrịta African Union na-achịkwa akụkụ ndị a kapịrị ọnụ nke nsogbu ndị gbara ọsọ ndụ n'Africa (1969).

 Arụmụka gbasara ịlaghachi n'ike n'Africa 
Ịmanye ịlaghachi n'obodo na-emekarị ka ọ bụrụ ihe esemokwu n'ofe Afrịka. Na mpaghara kọntinent:

 OAU (1969) Nkwekọrịta na Nsogbu Ndị Gbara Ọsọ Ndụ n'Africa na-enye iwu na mweghachi ga-abụ nke afọ ofufo na nke a maara, ma machibido nloghachi mmanye site na iwepụ ọrụ naanị iji manye nloghachi  
 Nkwekọrịta Kampala (2009) na-ekwu maka ịkwaga n'ime ụlọ, na nkwado 31 ruo ugbu a, na-achọ nchebe megide nloghachi a manyere na usoro nkwado ka mma.

 Ihe mere ịlaghachi n'ike na-akpali arụmụka 

 Non-refoulement i.e. iweghachi ndị gbara ọsọ ndụ na mmerụ ahụ, bụ ụkpụrụ a na-apụghị ịgbagha agbagha n'okpuru iwu UN na OAU. Ma steeti na-akwado mgbe ụfọdụ ịchụpụ site n'ịkpọ ndị mbịarambịa ma ọ bụ Ndị na-achọ ebe mgbaba dị ka "iwu na-akwadoghị" ma ọ bụ egwu nchekwa, na-ezere nchebe nchebe.
 Gọọmentị ndị na-echegbu onwe ha maka njikwa ókèala na nsogbu nke ihe onwunwe nwere ike ịdabere na nchụpụ n'ike, na-etinye n'ihe ize ndụ nke imebi ikike mmadụ. Dịka ọmụmaatụ, Ghana chere mmeghachi omume ihu na Julaị 2023 mgbe ndị agha chụpụrụ ndị gbara ọsọ ndụ na Burkina Faso, na-akpali UNHCR imesi ike ịgbaso enweghị mgbagha.
 Ndị East African Community (EAC) echiche nke nnwere onwe ịgagharị na-emegide nloghachi nke ndị gbara ọsọ ndụ n'etiti mba ndị mejupụtara - ndị nkatọ na-emegiderịta onwe ha na-ekwu na-emebi ịdị n'otu mpaghara.

 Ihe odide