Debtera

Onye ụgwọ (ma ọ bụ dabtara; [1] Ge'ez/Tigrinya/Amharic: DEBTERA (Däbtära); otutu, Ge'ez\Tigrinya: debterat, Amharic: debtrawoch [2]) bụ onye okpukperechi na-eme njem na Chọọchị Ọtọdọks nke Etiopia na nke Eritrea, [3] na Beta Israel, [4] na-abụ abụ na ndị na-abụ abụ maka ụka anwansi ọcha iji nyere ọgbakọ aka.[1][5][6] Onye ji ụgwọ ga-azọrọ njirimara nke ụka[7] wee na-akpa àgwà dị ka n'ime obere iwu.[8]. Enwere ike chie ha echichi dịka ndị dikọn, [1] ma ọ bụ nwee ike ime ihe na-abụghị ndị isi Ụka.[9] Ndị obodo na-atụkarị ha egwu. Ethiopian evil eye belief and the magical symbolism of iron working, by Niall Finneran, Folklore 114 (2003):427-433 Magic and Ritual in the Ancient World, Part 4 edited by Paul Allan Mirecki, Marvin W. Meyer, Published by BRILL, 2002, p.170

 Agụmakwụkwọ na ọrụ gọọmentị 
áká_èkpè|thumb|200x200px|Dị ka ọdịnala Ndị Kraịst si kwuo, ọ bụ Yared, onye nsọ, mepụtara egwu debtera.
áká_èkpè|thumb|250x250px|Ihe osise nke ime debteras
A na-ahọrọkarị ụgwọ n'aka ezinụlọ nke ndị ọzọ ji ụgwọ, ma na-azụ ya site na nwata[1] dị ka ndị odeakwụkwọ[2] (ịmụ Geʽez[3] [1]) na dịka ndị na-agụ akwụkwọ. A na-akuziri ha ọgwụ ọdịnala na usoro mmemme.[4] Mgbe ha na-agụ akwụkwọ, ha na-ebikarị site na ịrịọ arịrịọ, ịzụ ahịa, ma ọ bụ na-eme ọgwụ ọdịnala.[1] Otú ọ dị, nzube bụ́ isi maka ọmụmụ ihe ha bụ nke e dere na akụkọ ifo banyere ọrụ okpukpe, ule maka ngụsị akwụkwọ bụ iburu ọbụ abụ n'isi. Tupu a na-eje ozi, ha na-asa ahụ ma na-eyi uwe na-acha ọcha, akwa akwa, [1] na uwe elu akwa akwa akwa nke a na-akpọ shamma. Ndị Debteras na-ebu osisi ekpere n'ebe a na-eje ozi, bụ́ ebe ha na-abụ abụ, na-agba egwú, na-akụkwa ịgbà na sistra n'èzí chọọchị ma ọ bụ n'ụlọ nzukọ n'oge ememe okpukpe..

Ndị ụkọchukwu (Beta Israel equivalent Kahens) na debteras bụ ọrụ abụọ dị iche iche,  ọ bụ ezie na ọ ga-ekwe omume ịchụso ọrụ abụọ ahụ.  Chọọchị ndị Ọtọdọks Tewahedo na-ahụ nkewa dị n'etiti onye ụkọchukwu na debtera dị ka ịgbaso ihe nlereanya nke ndị Izrel oge ochie.

 Debteras na Chọọchị Etiopia 
N'oge ozi Lent, debteras na-akụ osisi ekpere iji nọgide na-aga n'ihu. Chọọchị Etiopia na-akwado arụmọrụ nke debteras, na-ezo aka n'akụkọ ahụ na 2 Ndị Eze Devid na-agba egwú n'ụlọ nsọ na Abụ Ọma 47:1 ("O kụọ aka gị") maka ihe atụ Bible. Egwuregwu ndị a na-egosikwa akara ndị metụtara Passion nke Jizọs: ntụgharị nke sistrum na ịkụ ọkpọ na-anọchite anya ntụgharị nke Kraịst mgbe ọ na-atachi obi na-eti ihe, na ịpị osisi ekpere na-anọchi anya ịpịa Kraịst ihe. 

 N'etiti Beta Israel 
N'etiti Beta Israel, ọnọdụ nke debtera bụ ihe dị ịrịba ama na ọmụmụ ịghọ kahen. N'adịghị ka kahens zuru oke, ndị na-arụ ọrụ ọ bụla nke debtera, debteras na-abịaru ndị nkịtị nso, na-arụkarị ọrụ dị ka ndị ogbugbo n'etiti ha na ndị ụkọchukwu. Onye kahen nke na-ahapụ ọnọdụ ya ma ọ bụ chụpụ ya nwere ike ije ozi dị ka debtera.

 Ọgwụgwọ okpukpe na anwansi 
Debteras na-ekere òkè na liturgy dị ka ndị na-agụ egwú na ndị na-eti egwu na, n'èzí ndị na-agwọ ọrịa okpukpe na anwansi site n'ịrụ ọrụ dị ka ndị ọrụ ọgwụ, ndị na-enyo kpakpando, ndị na'anya ọdịnihu wdg. Ụfọdụ ndị edemede Etiopia na-ewere ndị ọrụ ọgwụgwọ ndị a dị ka 'ndị na-agbake ime mmụọ' ebe ha bụ ndị na-eme anwansi okpukpe. Ụfọdụ ọrụ Debteras na-arụ anaghị anabata Chọọchị Etiopia. Ọtụtụ debteras na-ekesa ahịhịa mgbochi afọ ime nye ụmụ nwanyị ma na-eme anwansi iji rụọ ọrụ mgbochi afọ ojuju, na-emegide nguzo nke oge a nke Chọọchị Etiopia. A na-ekwukwa na ụfọdụ na-amụ anwansi ojii na-akpọku ndị mmụọ ọjọọ n'akụkụ mmụta ha dị mma. 

Ụfọdụ Debteras na-emepụta Ọtụmọkpọ apotropaic iji chebe onye na-eyi ya pụọ na mmụọ ọjọọ. A na-ejikarị ọlaọcha eme ọtụmọkpọ ndị a ma ama maka iji ha eme ihe megide anya ọjọọ ma ọ bụ Buddha na megide mmụọ zār. Ha nwekwara ike ịmụ ihe dịgasị iche iche na-emegide anwansi, ekpere, na ịchụpụ mmụọ ọjọọ. Ịchụpụ mmụọ ọjọọ ndị a nwere ike ịgụnye ekpere, ngọzi nke mmiri nsọ (nke onye nwere mmụọ na-aṅụ), ọkụ mgbọrọgwụ, na ịgba afa site na Magic Star Book. Ụfọdụ amulet nwere ike iwere ụdị obere akwụkwọ mpịakọta echekwara n'akpa ma ọ bụ ihe ndị yiri ya, nke e ji akpụkpọ ewu ma ọ bụ nwa atụrụ a chụrụ n'àjà mee ka ọbara ya dị ọcha. Ụfọdụ na-eme (ma ọ bụ karịa na-agafe) ịgụ kpakpando, site n'inye ndị na-enweghị ihu ọma kpakpando ọhụrụ site n'ịgbanwe aha ha. Otú ọ dị, ndị obodo ahụ nwere ike iwere nke a dị ka "ịghọ aghụghọ". A chọpụtakwala na ụfọdụ Debteras na-eji jimsonweed (Datura stramonium) eme ihe iji mee ka mmadụ hụ ihe.Molvaer, Reidulf Knut (1995). Socialization and Social Control in Ethiopia. Otto Harrassowitz Verlag. pp. 34, 44, 50, 67, 70, 111, 142, and 259. ISBN 978-3-447-03662-7.</ref>

Onye debtera nwere ike ịkwụ ụgwọ maka amara ya, ịchụpụ mmụọ ọjọọ, na omume ịgụ kpakpando, mana ọ bụghị ọrụ liturgical.

Ọ bụghị ọrụ na ọgwụgwọ niile nke Debteras bụ ihe karịrị nke mmadụ. Debteras na-etinye ihe na-emenye ụjọ n'ubi ugbo iji chebe ha ma kpụọ isi iji gbochie ntiwapụ nke ikpuru. Tupu Mgbanwe Ọchịchị nke Etiopia, ndị a ma ama na-akwụkarị Debteras ụgwọ iji zụọ ụmụ ha.

Nnukwu ọdịiche dị na nkà mmụta okpukpe n'omume ọgwụgwọ nke ndị ụkọchukwu ma ọ bụ kahens na debteras bụ na maka ndị ụkọchị /kahens, mmehie megide omume ọma ma ọ bụ mmụọ ọjọọ megide Chineke bụ ihe ndabere maka ọrịa na ọgwụgwọ ọ bụla. Ya mere, ha na-enye iwu ka ekpere, Mmiri dị nsọ, baptizim, ibu ọnụ, na penance dị ka ihe ngwọta. Maka debteras ọ bụ mmụọ ọjọọ megide ụmụ mmadụ; ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ọrịa niile bụ nke mmụọ ọjọọ ma ọ bụ nke mmụọ Ọjọọ kpatara, ya mere, ekpere na mmiri dị nsọ na-aghọ akụkụ dị mkpa nke emume ọgwụgwọ okpukpe ọ bụla. E wezụga ndị a, a na-akwadebe kitab ma ọ bụ ọtụmọkpọ ma nye ha ka ha yiri ya iji chụpụ mmụọ ọjọọ na Buddha [nkọwa dị mkpa]. 

N'aka nke ọzọ, ndị ụkọchukwu ma ọ bụ kahens na-eji omume nke nkwupụta, ibu ọnụ, penance na ịga Chọọchị dị ka ụzọ isi gwọọ ya na ụdị ndụmọdụ na nduzi ụfọdụ. Nna mkpụrụ obi, nke a na-akpọ yafs abbat, bụ ụdị dọkịta ime mmụọ ezinụlọ, nke a maara n'ọtụtụ ebe na-eleta ụlọ ugboro ugboro ma na-arụ ọrụ dịka achọrọ.

 Hụkwa 

 Abụ ndị Etiopia (Zema) 

 Edemsibia 

Otú:Pages with unreviewed translations