Asụsụ Cauque Mayan

Cauqué Mayan (nke a makwaara dị ka Kaqchikel–Kʼicheʼ Mixed Language ) bụ asụsụ agwakọtara a na-asụ na aldea nke Santa María Cauqué, Santiago Sacatepéquez, na Ngalaba Sacatepéquez na Guatemala. Ọ bụ ntọala Kʼicheʼ (Quiché) nke Kaqchikel (Cakchiquel megharịrị). N’oge ọchịchị, Kʼicheʼ kwagara Sacatepéquez, nke dị n’etiti ókèala Kaqchikel, bụ́ ebe ha hiwere obodo Santa María Cauque. Taa ọ bụ naanị ndị toro eto na-ejigide K'iche' isi n'okwu ha: maka ndị na-asụ obere asụsụ, asụsụ ejikọtala na Kaqchikel.

 Mmalite 
Ọ bụ ezie na ntọala ụtọ asụsụ nke asụsụ ahụ sitere na Kʼicheʼ, Kaqchikel na-eweta lexicon ya. A na-echekarị na na narị afọ nke 15 n'oge oge ọchịchị , ndị na-asụ Kʼicheʼ mbụ ya si n'ógbè ebe a na-akpọ Ngalaba Quiche ugbu a ma hiwe Santa María Cauqué. Ugbu a, aldea dị n’ebe ọdịda anyanwụ nke Guatemala City na ọ dịkarịa ala 100 kilomita site n’ógbè a na-asụ Kʼicheʼ kacha nso.  E kwekọrịtaghị kpọmkwem ebe asụsụ Kʼicheʼan nke asụsụ a gwakọtara agwakọta si bịa, ebe ụfọdụ ebe e depụtara olumba Kʼicheʼ nke Joyabaj dị ka ọ bụ grammar na-enye aka,   ebe ndị ọzọ na-ekwu na mpaghara obodo Quetzaltenango nke ugbu a sitere na ebe mbụ Santa María Cauqué malitere na ụdị nke ha.  N’ọnọdụ ọ bụla, o doro anya na e webatara ọtụtụ asụsụ Kʼicheʼ mbụ ma nọgidekwa na-apụta ìhè n’asụsụ Kaqchikel–Kʼicheʼ Ngwakọta Asụsụ a, ebe ọ na-egosipụta ihe si n’ịgbanwegharị ka oge na-aga site n’asụsụ Kaqchikel gbara ya gburugburu. Usoro a nke mweghachi nke Kʼicheʼ mbụ nke kwagara n'ógbè ndị na-asụ Kaqchikel nwere ike malite site n'ịgbaziri site na asụsụ kọntaktị (Kaqchikel) nke mgbọrọgwụ na morpheme ọdịnaya, dị ka aha na ngwaa.  Aghọtara mmetụta dị arọ nke lexical a bụ ihe dị ịrịba ama na okwu "ọdịnaya" sitere na ndị bụ akụkụ nke olumba Joyabaj mbụ nke Kʼiche' nye ndị ogbo Kaqchikel ha ugbu a n'asụsụ Kaqchikel–K'iche' Mixed Language, ebe n'otu oge ahụ enwebeghị nbinye nhazi site na Kaqchikel gbara ya gburugburu iji dochie ụtọ asụsụ sitere na Kiche. 

 Atụmatụ 
Dị ka nyocha mbụ nke phonological nke Paul S. Stevenson si kwuo,  okwu nke ndị si Santa María Cauqué sitere na ụdị K'iche' dị iche iche nke mbụ, nke na-eme ugbu a dị ka ntọala grammatical nke asụsụ agwakọta. Achọpụtara ihe akaebe a n'ime ihe K'iche' morphological-syntactic nke gbara mkpụrụ okwu Kaqchikel gburugburu. Nke a na-agụnye ntụgharị ngwaa maka ihe nrịbama akụkụ dị ugbu a, nke sitere na prefix Kʼicheʼ //k-// mejuputa, dị iche na prefixes Kaqchikel karịa nke //y-// na //n-//. Ọzọkwa, Santa María Cauqué na-eji suffixes Kʼicheʼ na ngwụcha nkebiokwu na-egosi ma ngwaa ahụ ọ̀ bụ transitive ma ọ bụ na-agbanwe agbanwe, //-o//~//-u// ma ọ bụ //-ik// n'otu n'otu, ndị Kaqchikel anaghị eme.  N'ezie, enwere ike ịchọta suffix //-ik// nwere ọnọdụ na Santa María Cauqué.  Nnweta nke onye nke atọ otu, preconsonantal, na-egosiputa Kʼicheʼ //u-// na ọ bụghị Kaqchikel //ru-//. A na-emetụtakwa nnọchiaha onye nke atọ, n'ihi na asụsụ agwakọtara na-egosi ọnụ ọgụgụ dị elu nke ndị na-ekwu okwu na-egosipụta K'iche' rareʼ 'ya/ya/ya', kama Kaqchikel rija''' 'ya/ya/it'. A ka na-ejikwa K'icheʼ akara okwu ọrụ, yana //-ukʼ// 'na' na ọ bụghị Kaqchikel //-ik'in//. Ọ bụ ezie na ihe ka ọtụtụ n'ime ụtọ asụsụ Santa María Cauqué na-egosi na Kʼicheʼ, ihe ka ọtụtụ n'ime ihe ndị na-agụ akwụkwọ na-aghọta na Kaqchikel. 

 Ọnọdụ 
N'ịgbaso ụkpụrụ Bakker na Muysken  nke asụsụ agwakọtara, Asụsụ Mixed Cauqué, yana njikọta nke ụtọ asụsụ K'iche na na Kaqchikel lexicon, bụ nsonaazụ mpaghara na akụkọ ihe mere eme nke mmekọrịta mmadụ na ibe ya (López 1999  ). Dị ka e dekọrọ na 1998  na 2003,  e nwere ihe dị ka ndị na-asụ asụsụ 2,000 nke Kaqchikel–Kʼicheʼ Mixed Language na Santa María Cauqué aldea. Ha bụ ndị toro eto karịa afọ 30, ebe ọ dị ka a naghị agbasa asụsụ ndị na-eto eto. Ndị ọkà okwu a na-egosipụtakwa asụsụ abụọ n'asụsụ South Central Kaqchikel gbara ya gburugburu, ebe ọnụọgụ ndị na-asụkwa asụsụ abụọ na Spanish na-aga n'ihu na-eto eto.  Ọ bụ ezie na e nwere nkwupụta ndị gara aga na asụsụ agwakọtaghị anabataghị nbinye nhazi,  ka na-egosi na ọ bụ mgbanwe n'ime asụsụ ka ọ dị ka South Central Kaqchikel,  ebe ọ bụ na ndị ọkà okwu ochie na-egosi ihe ndị ọzọ nke K'iche' morphological-syntactic base. 

 Ntụaka 

 Isi mmalite 

 Paul Stevenson, 1990. Santa Maria Cauque: ikpe nke agwakọta asụsụ Cakchiquel-Quiche.''