Nana Kofi Abuna nke Ise

Nana Kofi Abuna V bụ Onye isi nke Essipun na mpaghara ọdịda anyanwụ nke Ghana . 

 Mbido ndụ na agụmakwụkwọ 
A mụrụ Ana Atuna Vaka na August 31, 1959. A maara aha ya na ụlọ akwụkwọ dị ka Emma Theodora osisi Emma Koodora. Ọ gara Ashley's Secretarial College, ebe ọ nwetara diplọma n'asụsụ Bekee, shorthand, azụmahịa, omume ụlọ ọrụ na ide akwụkwọ.. 

 Ọchịchị 
Edebere ya dị ka onye isi Essipun na Disemba 19, 1998, mgbe onye isi gara aga kpọrọ Nana Kofi Abuna IV, dị ka onye ọchịchị ya. A na-anụ kepu kepu na ahọpụtara ya ka ndị nwoke niile tozuru etozu jụrụ inye ya ka e mee ya ka ọ bụrụ onye isi na mpaghara ọdịnala. Mgbe ọ nọsịrị n'oche dị ka onye isi mpaghara ahụ, ọ malitere ịrụ ọrụ dị ka nwanyị ọchụnta ego na onye ọchụnta ego, n'ụzọ kwekọrọ n'ọdịnala nke na-ekwu na onye isi ekwesịghị ịbụ onye nọ n'okpuru onye ọ bụla. Nana Kofi Abuna V bụ naanị nwanyị onye isi ọdịnala n'etiti ụmụ nwoke iri abụọ na abụọ na kansụl ọdịnala Sekondi 

 Ọrụ mmepe 
N'afọ 2003, o guzobere Ego agụmakwụkwọ na Essipun, nke kwadoro ihe karịrị ụmụaka 30 nọ ná mkpa kemgbe e bidoro ya. Tụkwasị na nke a, ọ kwadoro ụlọ akwụkwọ ọta akara na ụlọ akwụkwọ ọtụrụ nwere ụlọ atọ n'obodo ya.

Kemgbe afọ 2004, ọ na-arụ ọrụ maka ịha nhata nwoke na nwanyị na agụmakwụkwọ n'ógbè ọdịnala ya. Site na nkwado nke ụfọdụ ndị mmekọ dị ka UNICEF, USAID, Regimanuel Gray Limited, Western Rural Bank na Lower Pra Rural Bank, o guzobekwara atụmatụ agụmakwụkwọ, nke na-enye ụmụ agbọghọ nkwado n'ime na gburugburu obodo ya, site na isi ruo na mahadum. Usoro mmepe ụmụ nwanyị ya na-agbazinye ụmụ nwanyị ego site na ụlọ akụ, iji nyere ha aka ịzụlite onwe ha na azụmaahịa ha. Tụkwasị na nke a, site na mmemme ya nke Women Leadership and Empowerment, ọ na-ahazi ogbako iji nye ụmụ nwanyị nkà idu ndú, iji nye ha ike isonye na ndụ ọha na eze, mgbanwe mmekọrịta mmadụ na ibe ya na mmepe ọchịchị onye kwuo uche ya.

Ndị isi ọdịnala ụmụ nwanyị dị ka Nana Kofi Abuna Vare na-amụ na Mahadum nke Ghana nke akpọrọ "Ndị inyom na itinye aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị n'Africa: Nnyocha nke nnọchiteanya na ọrụ nke ndị isi nwanyị". Ọrụ a sitere na Andrew W. Mellon Foundation ma dabere na Mahadum Ghana. N'ime ọrụ a, a nabatara usoro ngwakọta iji mụọ nnọchiteanya ụmụ nwanyị na ụlọ ọrụ nke ịbụ onyeisi na mmetụta ha na ikike na ọdịmma ụmụ nwanyị na Botswana, Ghana, Liberia, na South Africa. Ndị isi nchọpụta na ọrụ ahụ, Peace A. Medie, Adriana A. E Biney, Amanda Coffie na Cori Wielenga, ebipụtakwala otu echiche akpọrọ "Ndị isi ọdịnala ụmụ nwanyị nwere ike inyere aka ijide n'aka na a na-anụ ozi ọrịa na-efe efe" na akụkọ The Conversation, nke na-atụle otú ndị isi ọdịnala nwanyị nwere ike isi isi isi isi si akụzi ha banyere Covid-19.

Ego sitere na British Academy emeela ka udo dị. Udo. A. Medie ka ọ gaa n'ihu na-arụ ọrụ na ọrụ a.

 Edemsibia 

Otú:Mmadụ ndi di ndụ