Asụsụ Kuliak

Asụsụ Kuliak, nke a na-akpọkwa Asụsụ Rub, [1] bụ otu nọmba nke obere obodo ndị dị n'ugwu Karamoja nke ugwu nri Uganda na-asụ.

yang'i na Soo na-anwụ anwụ, na ole na ole ndị agadi na-ekwu okwu.  Otú ọ dị, Ik dị ike ma na-eto eto.

Usoro okwu n'asụsụ Kuliak bụ ngwaa mbụ.

 Aha 
A na-akpọkwe Kuliak Asụsụ Rub site na Ehret (1981), ebe ọ bụ na Ehrot wu ewepu "Rub" ka ọ ere 'onye' na Proto-Kuliak.  Ọ na-atụ aro na "Kuliak" nwere ike ịbụ n'ezie okwu mkparị nke ndị agbata obi na-asụ Nilotic na-eji eme ihe iji mebie ndị na-asụrụ Kuliak dị ka "ndị ogbenye," ya mere ọ na-iji Rub mee ihe.[1]  Otú ọ dị, Kuliak na-aga n'ihu ịbụ aha a na-ahụ eme ihe, Roger Blench, Terrill Schrock, Sam Beer na ndị ọkachamara na-ede ndị ọzọ na-ama ya, ndị na-ekwu na aha "Kuliak" unit ele ya anya dị ka mkparị ma ọ bụ mkparị site n'aka ndị na-asụ Kuliak ọ sụọ ngọngọ..   [citation needed]

 Akụkọ ihe mere eme 
Asụsụ Kuliak enweela ọtụtụ ihe n'oge gara aga.  Kuliak Loanwords na lashe Luhya, Gusii, Kalenjin na Sukuma na-egosi na ndị a biri n'ebe Ikupa Kenya na ụgwọ ndị nke Ɔdɔ Mmiri Victoria tupu ndị nna nna nke ndị na-asụ Bantu na Nilotic.  A mara ndị kuliak a na-adịghị adị ugbu a dị ka "Southern Rub".  Southern Rub biri n'ebe ndịda dị ka Ọdọ Mmiri Eyasi dị ka okwu ndị Kuliak ọmụmụ n'asụsụ Hadza na Sandawe.

 Nchịkọta 

 N'ime 
Dị ka nhazi nke Heine (1976),  Soo na Nyang'i mejupụtara otu obere, Western Kuliak, ebe Ik na-eguzo naanị ya.

 N'èzí 
Bender (1989) kewara ahia Kuliak n'ime Asụsụ ndị Sudan nke Ọwụwa achị.  Mgbe e ịhụ, Bender (2000) dezistar ọnọdụ a site na mmetụta Kuliak dị ka alaka nke Nilo-Saharan.  Glottolog na-emeso Kuliak dị ka akara kwụụrụ onwe ya ma ọ naghị anabata Nilo-Saharan dị ka ebe okwu ziri ezi ezi..

Archibald Tucker nyere echiche mbụ maka Ik dị ka onye otu Afroasiatic n'afọ ndị 1960;  a katọrọ nke a dị ka nke na-enweghị ike ma gbahapụ ya n'afọ 1980. 

 Ọdịdị 
Bernd Heine (1976), [1] onye na-atụkwa aro nrụzi-ịgagharị Proto-Kuliak sere ekwekọ, na-alụ ọgụ mgba ndị a.
+Nkwekọrịta nke KuliakIkTepesNyang'iProto-KuliakEbe a na-ahụ ụda olubb ~ pb*bɓɓɓ*biɗ ~ ddd*ddzỌdịdịỌdịdị*dzNa mbido. Fricative z na Dorobo.ds (?) N'etiti. Enweghị mmeghachi omume a maara na Nyang'i.ɟ ~ ̆ɟɟ*ɟggg*gNa mbido, tupu ụdaume azụɟgɟNa mbido, tupu ụdaume ihugỌdịdịỌdịdịN'etitifpp*pttt*ttscc*cckk*kjNa mbido na mgbasa ozihkkN'ikpeazụkkk*kkwwkw*kwOkwu mbidokỌdịdịỌdịdị*khtsʼỌdịdịỌdịdị*cʼNa mbidosssN'etitikʼIhe a na-akpọ ChinaIhe a na-akpọ China*kʼsss*sNa mbidorssN'etitiɬlɬ*ɬNa mbidoɬliɬN'ikpeazụhỌdịdịỌdịdị*hNa mbidoỌdịdịʔỌdịdịN'ikpeazụz (?) s*zEnweghị mmeghachi omume a maara na Tepesmmm*mnnn*nɲɲɲ*ɲŋŋŋ*ŋNa mbido, site na ndabaraɲŋŋNa mbido, tupu *ɛr? ɲN'etiti na n'ikpeazụlll*lN'ikpeazụ, a plosive /t/ na Dorobo.rrr*rNa mbido na njedebe nke okwu monosyllabicrỌdịdịrEbe Ndị Ọzọrrr*rrN'etitiỌdịdịjỌdịdị*jNa mbido na n'ikpeazụjjjN'etitiwww*wIhe ndabaraw ~ na-abaỌdịdịwN'ikpeazụ mgbe *k, *g
+Nkwekọrịta ụdaume KuliakIkTepesNyang'iProto-KuliakEbe a na-ahụ ụda oluaaa*aIhe ndabaraaaỌ bụA na-ebute ụdaume ọ bụla na-adịghị emegheananaA na-esochi ụdaume dị elu *i, *uaỌ bụỌ bụEnweghị nrụgide, mgbe a na-esote ụdaume *j, *wỌ bụỌ bụỌ bụ*ụNa Tepes na Nyang'i, /e/ na /ɛ/ nwere ike ịgbanwe morphophonologically.nanana*einana*ẹnaii*Miii*iỌ bụ n'oge a ka a na-eme yaỌ bụ n'oge a ka a na-eme yaỌ bụ n'oge a ka a na-eme ya*ɔNa Tepes na Nyang'i, /o/ na /ɔ/ nwere ike ịgbanwe n'ụzọ morphophonologically.ooo*ouoo*ọouu*Uuuu*u
Heine na-eweghachi ụdị nrụgide abụọ na Proto-Kuliak: "nke mbụ", nke nwere ike ime n'ọnọdụ ọ bụla ma nọgide n'ọnọdụ n'asụsụ Kuliak niile, na "nke abụọ", nke na-eme mgbe niile na nkeji nke abụọ nke okwu, ma nọrọ n'ebe ahụ na Ik na Nyang'i, mana ọ na-agbanwe na nkeji nke mbụ na Tepes.

Blench [1] na-ekwu na na-ekwu Kuliak akụrụngwa nnukwu ike dị n'ime ya ma n'ụzọ doro anya nwere otu nna nna na nso nso a.  E nwere ọtụtụ monosyllabic VC (vowel + consonant) okwu okwu n'asụsụ Kuliak, nke bụ ihe a na-adịghị ahụkebe n'etiti ịhụnanya Nilo-Sahara ma bụrụ nke ụfọdụ n'anya Australia dị ka Kunjen.  Blench na-ewere ara VC ndị a ka ha nwere njikọ n'asụsụ Nilo-Sahara ndị ọzọ, ma na-atụ aro na- njikere nke VC nwere ike ịbụ na e mebiri site na mgbarụ ndụ Nilo-Dahara mbụ nke nwe mbụ mbụme mbụ..

Aha dị ama sitere n'Asụsụ Cushitic, [1] na n'oge na-adịbeghị anya Nilotic nke Ọwụwa ihie, a na-ahụ ya na okwu na iseolu nke ahia Kuliak.  Blench na-ekwu na Kuliak yiri ka ọ na-ejigide isi okwu ndị na-azụ nke Naịl-Sahara, na-atụ aro Mgbanwe site na ndụ ụmụ dị ka nke a mama na Dahalo.

 Ọnụ ọgụgụ 

Ntụnyere nke ọnụọgụ n'asụsụ ọ bụla: 
Asụsụ12345678910Ik (1) kɔ̀nʊ̀kɔ (n'ụzọ nkịtị na ọ bụ otu) lèɓètsìn (n'ụzọ nkịtị na ọ bụ abụọ) àɗìn (n'ụzọ nkịtị. ọ bụ atọ) tsʼàɡùhlin (n'ụzọ nkịtị na ọ bụ anọ) Túdìn (n'ụzọ nkịtị na ọ bụ ise) tudini ńda kɛɗɪ kɔn (5+ 1) tudini ńda kiɗi leɓetse (5+ 2) tudini ńda kiɗi aɗ (5+ 3) tudini ńda kiɗi tsʼaɡús (5+ 4) TomínIk (2) GinnaLeɓetsaaɗa / aɗetsʔaɡúsagịńda-keɗi-kɔna (5+ 1) ńda-kiɗi-léɓetsa (5+ 2) ńda-kiɗiá-aɗe (5+ 3) ńda-kiɗi-tsʔaɡúsa (5+ 4) TomínNyang'inardokMgbasa oziIʔɔnugbu aʔetudmɔk kan kapeimɔk tominSoo (Tepes) (1) Ọgba agharaỌ bụ n'ebe a na-eme ihe nkiriỌ bụ n'oge a ka a na-eme yan'ebe ahụn'imeˌíntùd ká ˈnɛ́dɛ̀s (5+ 1) ˌíntùd ká ínɛ̀'bɛ̀c (5+ 2) [Ihe e dere n'ala ala peeji]ˌíntùd ká ínùáʔ (5+ 4) mì'míɾínìkSoo (Tepes) (2) ỌdịdasnowYanowatuɗtuɗ ka nɪ ɛdɛs (5+ 1) tuɗ ka nɪ nɛbɛc (5+ 2) tuɗ ka nɪ iyon (5+ 3) tuɗ ka nɪ nowa (5+ 4) tuɗ en-ek i Qatar (aka-PL niile) 

 Hụkwa 

 Ndepụta nke Proto-Kuliak reconstructions (Wiktionary) 

 Ihe odide