Asụsụ Gallong

Asụsụ Galo bụ asụsụ Sino-Tibet nke otu Tani, nke ndị Galo na-asụ. Ọnọdụ ya kpọmkwem n'ime Tani amabeghị nke ọma, nke kachasị n'ihi ebe etiti ya na mpaghara Tani na mmetụta siri ike nke kọntaktị intra-Tani na mmepe nke asụsụ Tani. Ọ bụ asụsụ dị n'ihe egwu dịka nkọwapụta n'ozuzu ya siri dị, mana atụmanya maka nlanarị ya dị mma karịa ọtụtụ asụsụ ndị yiri ya n'ụwa.

 Olumba 
Ndị isi asụsụ Galo bụ Pugo, nke a na-asụ na gburugburu isi obodo Aalo ; Lare, a gwa ndida Aalo ; na olumba enwere ike ịkpọ Kargu kardi, gbasara olumba a na-asụ na ugwu ọdịda anyanwụ n'akụkụ mpaghara Tagin . Enwere ike ịnwe olumba Galo ndị ọzọ na-aga n'ihu n'ebe ugwu, bụ nke a na-emebeghị nyocha. Enwere ọtụtụ olumba okwu sub nke na-adakọkarị na mkpokọta mpaghara ma ọ bụ agbụrụ. Asụsụ ndị agbata obi gụnyere Assamese, Nepali, Bodo, Na-efu efu, Minyong, Hills Miri, Tagin, Nishi, Bori, Pailibo, Ramo na Bokar .

Mbipute (2007:46) depụtara nhazi oge nwa oge nke olumba Galo.

 Galoo
 Kakọo?
 Gensìi?
 Taíi (podia)
 (alaka)
 Zɨrdóo
 (alaka)
 Laree, Puugóo

Biputere (2013)  degharịrị Karko dị ka ụdị Bori dị iche iche.

 Ụtọ asụsụ 
Dị ka ọtụtụ asụsụ Central Central na n'ebe ọwụwa anyanwụ Tani, Galo bụ n'ụzọ dị ukwuu sịntetik na agglutinating . Ụda okwu okwu abụọ bụ isi dị - Elu na Ọ dị ala - nke nwere ike igosipụta ụda okwu abụọ Proto-Tani; na Galo nke oge a, elu TBU (Unu na-agba ụda) bụ okwu ụda olu a na-ejikarị polysyllabic. Asymmetry siri ike na njedebe / na-enweghị njedebe na-adabere na ụtọ asụsụ Galo, na ịgbụ nkebiokwu na nhọpụta na-ejupụta ebe niile. Ọ dịghị synhronic ngwaa-serialization na-egosi na ọ dị, ọ bụ ezie na ihe yiri ka ọ bụ proto-ngwaa-serialization etolitela ka ọ bụrụ nnukwu nnukwu usoro na-arụpụta ihe nke suffixes derivational iji kechie mgbọrọgwụ okwu.

Isi (anaghị ewepụta) klaasị lexical bụ aha, adjective na ngwaa. Njirimara ụtọ asụsụ ndị ọzọ na-agụnye postpositions, relator nouns, classifiers, nnọọ nnukwu usoro nke aspectual suffixes, na a ọgaranya set nke constituent-ikpeazụ particles coding ọrụ metụtara epistemological ọnọdụ (dị ka evidentiality), okwu / pragmatic ọnọdụ, modality, na ndị ọzọ metụtara ọrụ. Akara ikpe bụ isi ebubo ; Achọtabeghị ike mmụọ .

 Ọmụmụ ihe ọmụmụ 
Galo bụ asụsụ ebe ngwaa dị mgbagwoju anya. A na-akpọ nke a predicate-centric. Ha nwere ike itinye ọtụtụ akụkụ na ha, nke na-agbanwe ihe ha pụtara. N'aka nke ọzọ, aha dị mfe n'ihi na ha nwere obere prefixes. Ụfọdụ okwu Galo dị mkpụmkpụ, mana ha nwere ike ịbụ akụkụ nke okwu ndị toro ogologo nke anaghị ejizi. Enwere ike iji ụfọdụ akụkụ okwu (agbụ morphemes) naanị na akụkụ ndị ọzọ ( morphemes efu), ụfọdụ na-arapara n'okwu dịka obere mkpado iji gbanwee ihe nkebiokwu ahụ dum pụtara (mgbakwunye, affixes, infixes, clitics etc.). 

 Agụmakwụkwọ 
A na-akụzi asụsụ Galo dị ka asụsụ nke atọ n'ụlọ akwụkwọ ndị obodo Galo na-achị. 

 Hụkwa 

 Nefamese

 Ntụaka 
iche iche nke mpaghara Tocantin - Mearim dị ala, dị ka Guajajára, Tembé, Guajá, na asụsụ Tupí-Guaraní na ndị na-asụ otu asụsụ ma ọ bụ karịa na-abụghị Tupí-Guaraní.  na-

 Ọgụgụ ọzọ 

 Biputere, Mark W. (2007). A Grammar nke Galo . Nkà mmụta PhD. Melbourne, Mahadum La Trobe Research Center maka ụdị asụsụ.
 Biputere, Mark W. (2009-10-22). "Fonology na ụtọ asụsụ nke Galo"okwu": Ọmụmụ ihe gbasara adịghị n'otu" . Ọmụmụ n'asụsụ .