Asụsụ Mori

N'echiche ya sara mbara, Mori bụ okwu mkpuchi ejiri na-ezo aka mkpokọta n'asụsụ abụọ nke Central Sulawesi : Mori Bawah na Mori Atas . Mgbe ụfọdụ a na-etinyekwa asụsụ nke atọ, Padoe .

 Akụkọ ihe mere eme nke okwu 
Na mbụ okwu Mori na-ezo aka naanị ụfọdụ ezinụlọ ndị bi n'akụkụ elu nke Osimiri Laa na Central Sulawesi, ya bụ, ndị Mori Atas ma ọ bụ 'Upper Mori' taa. Mgbe ntinye nke ọchịchị colonial Dutch na mmalite narị afọ nke iri abụọ, agbatịchara aha ahụ ịgụnye ndị bi n'akụkụ ọwụwa anyanwụ n'akụkụ ala Laa na mmiri Tambalako (Mori Bawah nke taa ma ọ bụ 'Mori Mori' nke taa'), na ndịda n'akụkụ ndịda gburugburu Ọdọ Matano (gụnyere Padoe). Ọ bụ ezie na asụsụ ndị a na-asụ n’ebe ndị a dị iche, ndị obodo ahụ nwere otu omenala, n’oge ahụkwa ka e jikọtara ọnụ n’okpuru ọchịchị dị ike bụ́ Marundu .

N'oge ugbu a, ọnọdụ agbanweela. Taa Mori n'echiche ya dị warara na-ezo aka n'ụzọ bụ isi na asụsụ Mori Bawah, yana ọkachasị n'olumba Tinompo, nke ndị ọchịchị colonial kwalitere dị ka ọkọlọtọ n'akụkụ niile. 

 Nkewa na mkpokọta 
N'iji usoro mmụta asụsụ atụnyere akụkọ ihe mere eme, Mead egosila na enwere nkewa asụsụ oge ochie na-aga na mpaghara Mori.  Mori Atas na Padoe nwere njikọ chiri anya na asụsụ Tolaki karịa ka ha nwere na Mori Bawah, ebe Mori Bawah na-ekekọrịta mmekọrịta asụsụ ya na Bungku na asụsụ ndị ọzọ nke oke osimiri ọwụwa anyanwụ nke Sulawesi, dịka Wawonii na Kulisusu . Mkpakọrịta ochie ndị a doro anya site na ụkpụrụ nke mgbanwe ụda na-ekekọrịta, ma ha pụtakwara n'usoro nnọchiaha.

Dịka ọmụmaatụ, tebụl na-esote depụtara nnọchiaha ndị nọọrọ onwe ha n'asụsụ ise.  Site na tebụl a, a ga-ahụ na nnọchiaha Mori Bawah nọọrọ onwe ya yiri nke Bungku, ebe nnọchiaha Mori Atas na Padoe dị nso na nke Tolaki.
 Tolaki Padoe Mori Atas Mori Bawah Bungku 1s      2s      3s      1p excl      1p nkp      2p      3p     
N'iburu n'uche ndịiche dị otu a, ọ gaghị ekwe omume na asụsụ Mori Atas na Mori Bawah nwere nghọta. Agbanyeghị, n'ihi njikọ omenala, azụmahịa, na njikọta nke ndị bi na ha site na mbata na ọpụpụ obodo, ndị Mori Atas na Mori Bawah ma ọ dịkarịa ala maara asụsụ ibe ha, asụsụ ndị ahụ na-agbakọkwa n'usoro okwu okwu ha, dị ka enwere ike ịhụ na pasentị dị elu nke myirịta lexical. 

 Ntụaka 
ndịda ọwụwa anyanwụ nke Manus Island, New Guinea, na   ekekọrịta mmekọrịtaà gwàetiti ndị gbara ya gburugburu ọlaọcha ndi ya ekekọrịta mmekọrịta