Asụsụ Bangi

Asụsụ Bangi, ma ọ bụ Bobangi, bụ ikwu okwu na isi okwu nke Lingala a na-asụ na etiti Africa . A na-asụ olumba asụsụ n'akụkụ abụọ nke osimiri Ubangi na Congo .

 fonology 

 Consonants 
Labial Alveolar Palatal Velar larịị sibilant Ihu imi m n ɲ Na-egbu egbu / Mmekọrịta enweghị olu p t ts k kwuru / imp. ɓ ~ b ( dz ) prenasal vl. ᵐp ⁿt ⁿts ᵑk prenasal vd. ᵐb ⁿd ⁿdz ᵑɡ Nke na-ese okwu <small id="mwdg">enweghị olu</small> s<small id="mwgA">kwuputara</small> z <small id="mwig">prenasal</small> ⁿsOdika w l j

 /ɓ/ nwekwara ike ịkpọ dị ka [b].
 Ụda /z, ⁿs/ nwere ike ịnwe allophone nke [dz, ⁿts] na mgbanwe efu. 

 Udaume 
 N'ihu Central Azu Mechie i u N'etiti etiti e o Oghere-etiti ɛ ɔ Mepee a

 Jiri na ahia 
Ka ndị Bobangi bịara na-achị ahịa ohu n'akụkụ osimiri Congo dị elu na njedebe narị afọ nke 18, a na-eji asụsụ Bangi mee ka azụmahịa dị n'etiti agbụrụ dị iche iche na mpaghara ahụ dị mfe. Ọkammụta asụsụ John Whitehead kwuru na ndị Moye, Likuba, Bonga, Mpama, Lusakani, na Bangala (peuple) [ fr ] ndị mmadụ niile ji Bangi maka mkparịta ụka na 1890s.    N'oge azụmaahịa ụmụ amaala n'akụkụ oke osimiri, ndị Bobangi na-achị mpaghara 500km nke Congo n'etiti osimiri Kwah na equator, bụ nke ọtụtụ azụmaahịa osimiri gafere.  Agbụrụ ndị ọzọ nọ n'ógbè a bụ ndị e jikọtara n'òtù agbụrụ Bobangi, na-anakwere asụsụ Bangi, ma ọ bụ chụpụrụ ha.  Otú ọ dị, ndị Europe kwụsịrị ikike Bobangi n'ịzụ ahịa na njedebe narị afọ nke 19 mgbe ndị ọchịchị na-achị chụpụrụ ụmụ amaala obodo n'ahịa na-erite uru. Ka ọ na-erule ngwụsị narị afọ nke iri abụọ, ndị Bobangi dị ole na ole fọdụrụ n'ógbè ahụ ha na-achị otu narị afọ gara aga, asụsụ Bangi adịkwaghị ebe nile. 

 Isi mmalite na ntụaka 

 Maapụ asụsụ
 Ebe nrụọrụ weebụ maka asụsụ Bantu

 Ntụaka 
asụ ya na Ji n'an'ịzụ ahịa na njedebe narị afọka nribụla ka na-adabere