Shor

Shor ( endonym : , şor tili ; , tadar tili ), ma ọ bụ Kuznets Tatar, bụ asụsụ Turkic nke nọ n'ihe ize ndụ nke ihe dị ka mmadụ 2,800 na-asụ n'otu mpaghara a na-akpọ Mountain Shoriya, na mpaghara Kemerovo nke dị na Southwest Siberia, n'agbanyeghị na ndị Shor niile bi na mpaghara a karịrị mmadụ 12,000. Ugbu a, ọ bụghị agbụrụ Shor niile na-asụ Shor na asụsụ ahụ dara ada site na ngwụcha 1930 ruo na mmalite 1980s. N'ime oge a edeghị ma ọ bụ kuziere asụsụ Shor n'ụlọ akwụkwọ. Agbanyeghị, kemgbe 1980s na 1990s enweela mmụgharị asụsụ Shor. A na-akụzi asụsụ ugbu a na ngalaba Novokuznetsk nke Mahadum steeti Kemerovo .

 Olumba 
Isi olumba abụọ bụ Mrassu na Kondoma, nke aha ya bụ osimiri ndị a na-asụ na ndagwurugwu ha. Site n'echiche nke nhazi nke asụsụ Turkic, olumba ndị a so na alaka dị iche iche nke Turkic: Dị ka ntụgharị uche nke Proto-Turkic (PT) intervocalic -d- na asụsụ ọgbara ọhụrụ (tụnyere PT * adak, n'asụsụ Turkic ọgbara ọhụrụ pụtara 'ụkwụ' ma ọ bụ 'ụkwụ'), olumba Mrassu bụ a-qma-dialect: ụdị dị iche iche: aza-Koo. ayaq. Njirimara a na-ejikari iche alaka dị iche iche nke Turkic nke pụtara na asụsụ Shor esiwo na isi mmalite Turkic dị iche iche. Olumba ọ bụla Shor nwere ụdị subdialectal [ iche ] . Upper-Mrassu na Upper-Kondoma dị iche iche ewepụtala ọtụtụ ihe dị nso na mmekọrịta chiri anya n'etiti ndị na-ekwu okwu ha na mgbago elu nke osimiri Kondoma na Mrassu.

 fonology 

 Udaume 
+Mkpọ ụdaume  N'ihu Azu unrounded rounded unrounded rounded Mechie i ⟨ ⟩ iː ⟨ na ⟩ y ⟨⟩ yː ⟨ ӱӱ ⟩ ɯ ⟨ ы ⟩ ɯː ⟨ ыы ⟩ u ⟨ ⟩ uː ⟨ unu ⟩ N'etiti e ⟨ ⟩ eː ⟨ ee ⟩ ø ⟨ ö ⟩ øː ⟨ öö ⟩ o ⟨ ⟩ oː ⟨ ⟩ Mepee a ⟨ ⟩ aː ⟨ aa ⟩

 Consonants 
+Shor consonantsBilabialDentalPalatalVelarNasal   Plosivevoiceless    voiced    Affricatevoiceless voiced Fricativevoiceless   voiced  Liquidlateral rhotic Approximant 

 Usoro edemede 

 Akụkọ ihe mere eme 
Tupu narị afọ nke 19 a ka edeghị asụsụ Shor; na 1870s ndị ozi ala ọzọ Ọtọdọks mere mgbalị mbụ imepụta mkpụrụedemede Cyrillic Shor. N'agbanyeghị mbọ niile ndị ozi ala ọzọ gbara, pasentị agụmagụ n'etiti ndị obodo ji nwayọ nwayọ - na mbido narị afọ nke 20, ha mejupụtara naanị ihe dịka 1% nke Shors.

Asụsụ ederede Shor nwere 'afọ ọla edo' ya na 1920s. Na 1927, a gbara mbọ nke abụọ imepụta mkpụrụedemede Shor dabere na Cyrillic. Na 1932-1933 Fedor Cispijakov dere na bipụtara ọhụrụ primer dabeere na Latin mkpụrụedemede. Otú ọ dị, nke a gbagwojuru anya usoro mmụta; ya mere na 1938, otu onye ode akwụkwọ ya na Georgij Babuskin mepụtara ụdị ọhụrụ nke primer dabere na mkpụrụedemede Cyrillic, nke ebipụtara ọtụtụ mbipụta kemgbe ahụ. 

Olumba Mrassu jere ozi dị ka ihe ndabere maka asụsụ Shor agụmagụ ma na 1930s na 1980s mgbe ewegharịrị ụdị ederede nke asụsụ Shor mgbe ezumike (ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ afọ 50) n'akụkọ ihe mere eme ya. Agbanyeghị, a nabatakwara ụkpụrụ olumba Kondoma. Edere ụtọ asụsụ Academy nke Shor, nke e bipụtara na 1941, dabere na olumba Mrass nke Dyrenkova dere. 

N'afọ 2005, iji gosipụta ọnọdụ dị ize ndụ nke asụsụ ahụ, Gennady Kostochakov bipụtara akwụkwọ uri na Shor, nke isiokwu ya bụ "Abụ m onye na-ede uri ikpeazụ".  Na 2017, e bipụtara nsụgharị Shor nke Alice's Adventures in Wonderland nke Liubovʹ Arbaçakova dere. 

 mkpụrụedemede ozi ala ọzọ 
E bipụtara akwụkwọ mbụ e dere n’asụsụ Shor na 1885. O ji mkpụrụ akwụkwọ Rọshịa gbanwegharịrị (ewezuga Ё ё, Ф ф, Щ щ, na Ѣ ѣ) nwere mkpụrụedemede Јј, Ҥ ҥ, Ӧ, na Ӱ ӱ.

N'afọ 1927, a nakweere mkpụrụ akwụkwọ ikike, ịbụ mkpụrụedemede Rọshịa (ewezuga Ё ё na ъ) nwere mkpụrụedemede ndị ọzọ Јј, Ҥ ҥ, Ӧ ӧ, na Ӱ ӱ.

 mkpụrụedemede Latin 
E webatara mkpụrụ akwụkwọ Latin maka asụsụ Shor na 1930: A a, B в, C c, D d, Əə, F f, G g, Ƣ ƣ, I i, J j, K k, Q q, M m, N n, Ꞑ ꞑ, O o, Ө ө, Pp, R, V, T, Z u, S, U, P p, R, T, S, U, S, S, S, U, S, S, S, S, S, P, R, T, S, S, S, S, U z, Ƶ ƶ, Ll, ь, Y y, į.

E mechara gbanwee usoro mkpụrụ akwụkwọ ndị ahụ ka ọ bụrụ mkpụrụedemede maka asụsụ ndị ọzọ na Soviet Union, e jikwa E e dochie mkpụrụ akwụkwọ ahụ Ә ә, ma wetuo mkpụrụedemede ahụ Į į.

 mkpụrụedemede ọgbara ọhụrụ 
Na 1938, e ji nke Cyrillic dochie mkpụrụ akwụkwọ Latịn. O ji mkpụrụ akwụkwọ Rọshịa nwere mkpụrụedemede ndị ọzọ Ӧ ӧ, Ӱ ӱ, na Нъ nъ.

Mgbe emezigharịrị na 1980 ọ ruru ụdị ya ugbu a: А a, Б б, В в, Г г, Ғ ғ, Д д, Е ғ, Д д, Е е, Ё ё, Ж ж, З з, И и, Й й, К к, Н, М к, Қ н, Ң ң, О о, Ӧӧ, П п, Р R, Сс, Т t, У у, Ӱ ӱ, Ф ф, Х х, ц, Ч ч, Шш, Щ щ, Ш ф, Ы щ ю, IA.

 Okwu okwu 
Dị ka asụsụ Turkic Siberia ndị ọzọ, Shor agbaziri ọtụtụ mgbọrọgwụ sitere na Mongolian yana okwu sitere na Russian .

 Ntụaka 

 Ọgụgụ ọzọ 

 Roos, Marti, Hans Nugteren, na Zinaida Waibel. Khakas na Shor ilu na okwu ilu. Ịgagharị n'akụkụ ọwụwa anyanwụ nke Turkic, ed. nke Marcel Erdal na Irina Nevskaya, p. 60 (2006): 157-192. (Turcologica 60.) Wiesbaden: Harrassowitz.
 (in Russian) Донидзе Г. M. Шорский язык / Языки мира. Тюркские языки. - M., 1997.

 Njikọ mpụga 

 Asụsụ ndị dị ize ndụ nke ụmụ amaala Siberia: Asụsụ Shor
 Akwụkwọ uhie nke ndị mmadụ nke Alaeze Ukwu Russia: Shors
 mkpụrụedemede Shor
 Dị ka ihe atụ, ngwa ngwa!
 Nkwupụta zuru ụwa ọnụ nke ikike mmadụ na Shor
Otú:Pages with unreviewed translations