Ndị Imam na Ibadan

Enwere ike ị nweta akụkọ ihe mere eme nke Islam na obodo ochie nke Ibadan na mmalite narị afọ nke 19. Ndị ọkà mmụta dị iche iche akọpụtala na ka na 1830 obodo ahụ jupụtara na ndị Alakụba si Yoruba, Hausa na ọtụtụ ebo ndị ọzọ na ebe dị iche iche. Ihe omume Islam wee malite n'oge mbụ a, n'agbanyeghị na ọ dị obere. E mechara wuo ụlọ alakụba n'otu n'otu na n'otu na ndị ọkà mmụta Islam, bụ ndị mechara bụrụ Imam ama ama kwagakwara n'obodo ahụ. Onye ọkọ akụkọ ihe mere eme achọpụtabeghị oge mmalite nke Islam. Agbanyeghị, dịka na ụlọ alakụba 1839 ka achọtara na etiti Ibadan yana Imam mbụ ya Shaykh Abdullah Igun Olohun.

 Ọnọdụ Imam na Ibadan 
Imam pụtara n'ụzọ nkịtị Onye Ndú. Ọ bụ onye ndú ime mmụọ nke ndị Alakụba na-eduga ha n'ekpere (Salah) ma na-arụ ọrụ ndị ọzọ dị ka ikwusa ha (karịsịa na Fraịdee). E nwere iwu na-eduzi nhọpụta nke ndị Imam na Islam. Iwu ndị a dịgasị iche site n'otu ụlọ akwụkwọ echiche gaa na nke ọzọ ma mgbe ụfọdụ, ihe ndị metụtara agbụrụ na ala na-emetụta ha. N'oge a, ndị Ibadan na-eji usoro pụrụ iche nke ịhọrọ ndị Imam ha dịka ọnọdụ nke ihe dị n'obodo ahụ na nkuzi Islam nke Imamship. E nwere ụzọ abụọ a na-ahọrọ ndị Imam site na ntụgharị gaa n'ọnọdụ ndị Imam na Ibadan ya bụ: Mogaji (Ndị nketa) na Alfa (Scholar) Lines. Ahịrị nke mbụ na-agụnye ndị nọchiri ndị nna nna bụ ndị Imam ma ọ bụ ndị nyere aka nke ukwuu na mmepe nke agụmakwụkwọ Alakụba nke obodo ahụ na ndị dị nso n'ọkwa ahụ tupu ọnwụ ha. Ka ọ dị ugbu a, ahịrị nke abụọ nwere ndị ọkà mmụta Alakụba ndị mgbọrọgwụ ha na Ibadan bara uru na ikpe ikpe na-agafe agafe n'ihe gbasara Alakụba ma ka bara uru n'ịkwusa na ịkụziri ndị mmadụ ihe gbasara ihe gbasara Alakụbụrụ. Mufassir al-'Am (Onye isi ntụgharị nke kor'an) na Mufti (Onye ọka ikpe) na-abịa site n'akụkụ a nke ahịrị abụọ ahụ. Ọ bụ ezie na, a chọghịkwa ka ndị nọ n'usoro Mogaji na-achọ ịrụ ọrụ nke ozizi ndị Alakụba na inye Fatwa, a na-atụ anya ka usoro Alfa nọrọ n'ihu mgbe ọ bịara n'ịchọta ngwọta maka nsogbu ndị Alakụbụba na-emetụta ndị Alakụga n'obodo ahụ.

 Onye Ibadan Imam-in-Council 
E kewara usoro nhazi nke ndị Imam Ibadan ụzọ abụọ bụ: Imam-in-Council na Nzukọ Ndị Isi. Imam-in-Council bụ kọmitii mmadụ iri na otu, bụ nke kachasị elu na nke kachasị elu n'ọkwa mkpebi na Central Mosque nke Ibadanland. Ngwakọta nke kansụl ahụ gụnyere ndị otu ise kachasị elu sitere na Mogaji na Alfa Line yana Chief Imam nke ala Ibadan bụ onye isi otu kansụl na onye ndu kachasị nke ndị Imam niile n'obodo ahụ. Onye kachasị n'ọkwa n'ahịrị Mogaji bụ nke a na-akpọ Mogaji Agba (Onyeisi onye nketa) ebe nke ahịrị Alfa bụ Alfa Agba (Chief Scholar) bụ onye jikwa okpukpu abụọ dịka Grand Mufti na Chief Mufassir nke obodo ahụ. Ma Mogaji na Alfa Agba bụ ndị ga-eketa ihe, na ntughari, n'ocheeze onye isi Imam nke obodo ahụ mgbe ọ bụla ọ bụ ohere.

 The Current Imam-in-Council of Ibadan land 
Sheikh Alhaj Imam Abdul-Ganiyy Abubakr Agbotomokekere		(Chief Imam of Ibadanland)

Usoro Mogaji

 Sheikh Alhaj Shittu Alagunfon (Mogaji Agba)
 Sheikh Alhaj Zakariyau Badmus Ona’do (Ajanasi Agba)
 Sheikh Alhaj Dr. Abdul-Waheed Ahmad al-Rufa’i
 Sheikh Alhaj Abdul-Majeed Abata
 Sheikh Alhaj Nurudeen Basunu

Ụgbọ oloko Alfa

 Sheikh Alhaj Abdul Fatai Alaga (Alfa Agba, Mufti, & Mufassir) 
 Shaykh Alhaj Isa Hussayn Odo Elegun
 Shaykh Alhaj Dr. Barihi Adetunji
 Shaykh Alhaj Aninaloju
 Shaykh Alhaj Matanmi

SN Aha ndị mmadụ n'ebe a na-anọghị n'ebe ahụ

 Imam Abdullah Igun Olohun Ayeye ... - 1839
 Imam Uthman AbuBakr Basunu I Ita-Okoro 1839 - 1871
 Imam Ahmad Qifu I Isale-Alfa 1871 - 1872
 Imam Haruna I Agbeni 1872 - 1884
 Imam Sulaiman Alagunfon Agbeni 1884 - 1886
 Imam Ibrahim Gambari Oja'gbo 1886 - 1896
 Imam Abdullah Uthman Basunu nke Abụọ Ita-Okoro 1896 - 1911
 Imam Muhammadul-Awwal Ahmad Qifu nke Abụọ Isale-Alfa 1911 - 1922
 Imam Haruna Matanmi Oke-Gege 1922 - 1935
 Imam Ali Muhammad Afasegbejo Haruna II Agbeni 1935 - 1940
 Imam Muhammad Bello Yusuf Inakoju I Oke-Oja 1940
 Imam Muhalli Abdullah Basunu nke Atọ Ita-Okoro 1940 - 1982
 Imam Muhammad Sadiq Ali Folorunso Popoyemoja 1983 - 1988
 Imam Mudaththir Abdul-Salam Isale-Osun 1988 - 1991
 Imam Muhammadul-Hadi Bello Inakoju nke Abụọ Oke-Oja 1991 - 1993
 Imam Abdul-Karim Ahmad al-Rifa'i Oke-Are 1993 - 1995
 Imam Busari Shu'ara' Haruna III Agbeni 1995 - 2015
 Imam Abdul-Ganiyy AbuBakr Agbotomokekere (Gatta) Oke-Koto 2015

 Edemsibia