Ememme Kundum

Ndị Ahanta na ndị Nzema nke mpaghara ọdịda anyanwụ Ghana na-eme mmemme Kundum .  A na-eme ya iji kelee Chineke maka ọtụtụ nri n'oge oge owuwe ihe ubi nke mpaghara ahụ. 

 Akụkọ ihe mere eme 
Otu n'ime ihe ndekọ mbụ e dere banyere ememme ahụ bụ Bosman, onye nyocha Dutch nke gara Gold Coast na narị afọ nke 17 wee mee ememme ahụ. 

 Mmalite 
Dị ka akụkọ ihe mere eme ọnụ na akụkọ ifo si kwuo, ememme ahụ malitere mgbe onye dinta, Akpoley, n'oge njem njem, nwere ohere ịhụ ụfọdụ dwarves na-agba egwu na gburugburu. Mgbe o lechara egwú ahụ, ọ laghachiri n’obodo ya ma gwa ndị ya.  Egwu egwu a na-ejikọta na ịchụpụ ekwensu na ndị mmụọ ọjọọ n'obodo na obodo nta. N'oge mmemme ahụ, ọtụtụ ndị bi na Axim na obodo ndị gbara ya gburugburu na-agba egwu a. O sitere na ndị Nzema wee gụchaa akwụkwọ na Ahantas na mpaghara ọdịda anyanwụ Ghana.

 Ụdị mmemme 
Kundum bụ ma mmemme owuwe ihe ubi na nke okpukpere chi.  Malite n’ememme a bụ n’ụbọchị mkpụrụ nkwụ chara.

 Ememme ahụ 
Ememme a na-ewe izu anọ, mana n'ime izu atọ mbụ a na-eme ọtụtụ mmemme, ọkachasị ịgba egwu na ịgba egwu na-eme naanị n'abalị na na mpụga obodo n'ebe a maara dị ka Siedu ma ọ bụ Sienu. Ememme a na-eme iche iche n'obodo ọ bụla mebere Ahanta na Nzema kacha mkpa . Obodo nke ọ bụla n'usoro n'onwe ya bụ ụbọchị ụka nke obodo ha ga-amalite.

Ememme a nwere isi ihe atọ: 

 ịgba egwu
 ịkụ ọkpọ
 oriri

 Uwe ememme 
Ndị na-esonye na mmemme ahụ na-eyi uwe, akpụkpọ ụkwụ, na mkpuchi mgbe ụfọdụ. Ememe a na-amalite site na ndị na-egwu egwu na-ebuga ịgbà n'ụlọ arụsị ise dị iche iche dị na mpụga obodo. N'ebe arụsị, a na-arịọ arịrịọ maka ọdịmma nke obodo, na rum na-awụsa n'ala dị ka libation . 

 Mmemme mmemme 
N'ememme izuụka anọ a na-eme omenala, ndị na-akụ ọkpọ ga-anọ izu atọ na-abịa n'èzí na-eme ihe ma na-akwado maka izu nke anọ. A naghị eme ịgba ma ọ bụ ịgba egwu na Mọnde nke anọ na izu ikpeazụ. A na-amụ ọkụ Kundum a na-eme n'obí onye isi ma na-erekwa ọkụ n'oge ememe. Ọkụ ahụ na-eje ozi dị ka ebe etiti ọrụ na ebe okpomọkụ maka ịkwadebe nri oriri na ọṅụṅụ bụ isi.

N’ụbọchị Tuzdee, a na-achụrụ anụ ufe ma ọ bụ atụrụ n’ọnụ ụlọ ebe a na-ehi ụra . Ime ụlọ stool bụ ụlọ dị nsọ ebe a na-edobe ihe mgbakwasị ụkwụ nke ndị isi na ndị okenye hapụrụ. A na-achụ àjà niile dị n'ọnụ ụlọ stool na nzuzo site n'otu obere ìgwè a họpụtara ahọpụta. N'ikpeazụ, a na-achụ anụ ufe n'ihu ọha n'ogige ahụ. Ịbụ abụ na-amalite na Tuesday na Wednesde, onye isi na-esonyere mmemme. Ọ na-abata na palanquin na-eso ndị mmadụ na-abụ abụ na ndị na-akụ mkpọ. 

Kwa abalị, ndị mmadụ na-erikọ nri ọnụ, na-ejedebe n'oké oriri nke Sunday ikpeazụ. Ndị inyom na-eji ọkụ Kundum na-edozi nri niile, ndị inyom ndị okenye na-eduzi ha. A na-eji ihe fọdụrụ n'izu a na-agba egwu Kundum a na-eme ememe. Ndị nwoke na-agba ụfọdụ egwu, ndị ọzọ bụ ndị inyom; Ndị ọzọ anaghị ekewa site na mkpa nwoke na nwanyị.   Ịgba egwu na-emechi n'ihu nnukwu ụlọ dị na Axim. Ebumnobi ọdịnala nke ịgba egwu a bụ ịchụpụ mmụọ ọjọọ na ndị mmụọ ọjọọ n'obodo ahụ ma chekwaa afọ ọzọ na-aga nke ọma. 

 Ntụaka