Akazehe

Akazehe (nke a makwaara dị ka agocoya[1] ma ọ bụ, mpaghara, akayégo ma ọ bụ akahibongozo ) bụ ụdị omenala Burundian nke ekele egwu gbatịpụrụ agbatị, nke ụmụ nwanyị na-abụ naanị ya.[2][3] A na-eme ụdị ụda olu n'etiti ụmụ nwanyị ime obodo dị ka ekele quotidian n'etiti enyi abụọ ma ọ bụ ndị ikwu, n'agbanyeghị oge ma ọ bụ oge..</ref>

N'ime Burundi, a na-aghọtakarị akazehe dị ka mkparịta ụka kama ịbụ egwu, na omume (aha ya sitere na mgbọrọgwụ Kirundi -zehe, nke pụtara ịkparịta ụka) nke a na-ezo aka n'ikwu okwu kama ịbụ abụ.[1] Ọ bụ ezie na ekwuru na 1996 ka ọ na-adalata, [1] achọpụtala omume ahụ n'oge na-adịbeghị anya dị ka 2014 dị ka isi iyi maka ọdịmma ụmụ nwanyị na-enwe nsogbu na Burundi.[2]. UNESCO turu Akazehe maka ịkwalite udo na omenala ọdịnala na Burundi.

 Omenala na usoro egwu 
Akazehe na-amalite site na ịmakụ, na-aga n'ihu n'abụ mkparịta ụka, ma na-ejedebe site na ịpị aka ma ọ bụ ịma aka. Ọ bụ ndị okenye n'ime ụmụ nwanyị na-amalite okwu ahụ.

Mgbe ha zutere, ndị inyom na-eme ihe nkiri na-abịaru ibe ha nso ma, guzo ọtọ, tinye otu aka ma ọ bụ aka abụọ n'ihu aka ma ọ dị n'ubu nke ọzọ. Isi ụmụ nwanyị ahụ dị n'akụkụ ibe ha, na-eche ma ọ bụ otu ma ọ bụ n'akụkụ dị iche iche ihu, mana ha anaghị eche ibe ha ihu ma ọ bụ na-ezute anya. Ozugbo e weere ọnọdụ a, a na-anọgide na-enwe mmegharị (ma e wezụga, n'ọnọdụ ụfọdụ, mmegharị egbugbere ọnụ "na-achịkwa nke ukwuu" na mmegharị aka na, nke a na-adịghị ahụkebe, ubu na ihu ) n'oge niile a na-abụ abụ, nke nwere ike ịdịru ọtụtụ nkeji. Abụ ahụ na-agbaso usoro oku na nzaghachi ma na-agbakọta na ụda na-agbanye, otu nwanyị na-abụ abụ, akụkụ na-agbanwe agbanwe (nke a na-akpọ kitten, nke pụtara ịtụba), na nzaghachiri ostinato nke nwanyị nke ọzọ (nke a kpọrọ__hau____hau____hau__, nke pụtara ịnata). Ụmụ nwanyị ga-agbanwe ọrụ n'oge niile a na-abụ abụ, na-agbanwe oge (s) na nkwụsịtụ dị mkpirikpi ma ọ bụ na ụfọdụ ahịrịokwu omenala. Ngwaa maka mgbanwe nke ọrụ bụ , nke pụtara ịgbanwere n'ibu ibu. Ụda nke akazehe dị mgbagwoju anya, na abụ zuru ezu nke sitere na akụkụ ndị a na-abụ n'ụzọ dị ngwa, na-agbakọta ọnụ,  gafee obere ederede.  E jirila ya tụnyere àgwà ya na Canon. Mgbe ụmụ nwanyị ahụ kewara na njedebe nke abụ ahụ, ha nwere ike izute anya ibe ha ma mụmụọ ọnụ ọchị, chịa ọchị, kelee ibe ha n'ụzọ ndị ọzọ (dị ka site na ịpị aka), ma kwurịta okwu.

 Ihe ndị dị n'ime ya 
N'ụzọ iwu kwadoro, a na-akọwa akazehe n'okwu ya site na ngwaọrụ ejiji dị ka allusion, metaphor, aha-linkid="37" href="./Alliteration" id="mwXQ" rel="mw:WikiLink" title="Alliteration">alliteration, na metonymy.

Ihe ndị dị n'ime abụ ahụ nwere ike ịgụnye nkwupụta nke nkwekọrịta na mmetụta ịhụnanya, nkwenye nke ọrụ ndị na-eme ihe nkiri abụọ ahụ (dịka Hello, hello my daughter; Ee, ee, ee m hụrụ n'anya Facci, Serena; Ciucci, Alessandra (2020). "The Akazehe of Burundi: Polyphonic Interlocking Greetings and the Female Ceremonial". Ethnomusicology Translations (10): 1–37. doi:10.14434/emt.v0i10.30278. S2CID 219002993. Archived from the original on 2023-11-15. Retrieved 2023-11-15 – via IUScholarWorks Journals.), na-agbanwerịta akụkọ, ndụmọdụ, na akụkọ onwe onye banyere ndụ ezinụlọ ụmụ nwanyị, dịka usoro iri nke isiokwu na usoro ihe kachasị mkpa, dị ka Isaac Ndimurwakno si kwuo :

 Ọbụbụenyi n'etiti ụmụ nwanyị
 Ọrụ ụlọ ụmụ nwanyị
 Omume ọma nke ụmụ nwanyị na ụzọ ha si akpa àgwà
 Ezinụlọ onye si
 Ọnọdụ dị n'ezinụlọ ọhụrụ
 Ụzọ e si ejiji
 Mpaghara ọhụrụ nke mba ọzọ
 Ndị ọhụrụ a na-ahụtụbeghị
 Nwanyị ahụ hapụrụ naanị ya na-arụ ọrụ n'ọhịa
 Ngọzi na arịrịọ ọma 

 Hụkwa 

 Hindewhu - egwu egwu Aka olu-ụfụ
 Katajjaq - ụda olu Ndị Inuit
 Mgbasa

 Ihe edeturu 
.mw-parser-output .reflist{margin-bottom:0.5em;list-style-type:decimal}@media screen{.mw-parser-output .reflist{font-size:90%}}.mw-parser-output .reflist .references{font-size:100%;margin-bottom:0;list-style-type:inherit}.mw-parser-output .reflist-columns-2{column-width:30em}.mw-parser-output .reflist-columns-3{column-width:25em}.mw-parser-output .reflist-columns{margin-top:0.3em}.mw-parser-output .reflist-columns ol{margin-top:0}.mw-parser-output .reflist-columns li{page-break-inside:avoid;break-inside:avoid-column}.mw-parser-output .reflist-upper-alpha{list-style-type:upper-alpha}.mw-parser-output .reflist-upper-roman{list-style-type:upper-roman}.mw-parser-output .reflist-lower-alpha{list-style-type:lower-alpha}.mw-parser-output .reflist-lower-greek{list-style-type:lower-greek}.mw-parser-output .reflist-lower-roman{list-style-type:lower-roman}

 Njikọ mpụga 

 Ihe odide