Hawa Abdi

Hawa Abdi Dhiblawe[1] (Somali: Xaawo Cabdi, Arabic: حواء عبدي, 17 Mee 1947 – 5 Ọgọst 2020) bụ onye na-akwado ikike mmadụ na onye dibịa. Ọ bụ onye nchoputa na onye isi oche nke Dr. Hawa Abdi Foundation (DHAF), otu esi elele.

 Afọ ndị mbụ 
A mụrụ Abdi na Mogadishu, ma biri na ndịda etiti Somalia.[1] Nne ya nwụrụ mgbe ọ dị afọ iri na abụọ. E mesịa, Abdi malitere ịrụ ọrụ ezinụlọ, gụnyere ịzụ ụmụnne ya ndị nwanyị anọ.[2] Nna ya bụ ọkachamara [3] bụ onye e were n'ọrụ na ọdụ ụgbọ mmiri nke isi obodo. 

Maka ụlọ akwụkwọ mbụ ya, Abdi gara ụlọ akwụkwọ elementrị, etiti na ụlọ akwụkwọ sekọndrị.[1] N'afọ 1964, ọ natara akwụkwọ n'aka Kọmitii Ụmụ nwanyị nke Soviet Union. Abdi mechara mụọ nkà mmụta ọgwụ na Kiev Medical Institute, gụsịrị akwụkwọ na 1971. N'afọ sochirinụ, ọ malitere ọmụmụ iwu na Mogadishu National University nke Somalia mepere ọhụrụ.[1] Ọ na-amụ ọgwụ n'ụtụtụ wee rụọ ọrụ ruo n'ókè nke iwu ya n'oge ohere ya, mechaa nweta ya na 1979.. 

 Ndụ onwe onye 
Mgbe Abdi dị afọ iri na abụọ, ọ lụrụ di na nwunye n'ike n'ike na nwoke tọrọ ya nke bụ onye uwe ojii. Alụmdi na nwunye ahụ e mere atụmatụ na-adịte aka kwụsịrị ọtụtụ afọ ka e mesịrị, tupu ọ hapụ Somalia gaa Moscow na Kiev. N'oge ọ nọ na USSR, ọ zutere Aden Mohammed, nwa akwụkwọ ibe ya nke Somalia.

N'afọ 1973, Abdi lụrụ Aden ma mụọ nwa mbụ ya afọ abụọ ka e mesịrị. Ha nwere ụmụ atọ: Deqo, Amina, na Ahmed. Ahmed nwụrụ n'ihe mberede ụgbọ ala na 2005 na Hargeisa, mgbe ọ na-eleta nna ya bụ onye kewara na Abdi. Ma Deqo na Amina ghọrọ ndị dọkịta.

Abdi nwụrụ na 5 Ọgọst 2020, n'ụlọ ya na Mogadishu. Ọ dị afọ 73; ọ dịghị ihe kpatara ọnwụ ya.

 Ọrụ 

 Òtù Mmepe Ahụike Ime Obodo 
N'afọ 1983, Abdi meghere Rural Health Development Organization (RHDO) na ala ezinụlọ nwere na mpaghara ndịda Lower Shebelle. Ọ malitere dị ka ụlọ ọgwụ nwere otu ọnụ ụlọ na-enye ihe dị ka ụmụ nwanyị 24 nọ n'ime ime obodo ọrụ n'efu kwa ụbọchị, ma mesịa ghọọ ụlọ ọgwụ nwere àkwà 400.

Mgbe agha obodo malitere na Somalia n'oge mmalite afọ ndị 1990, Abdi nọgidere n'azụ site n'iwu nne nne ya, onye dụrụ ya ọdụ ka o jiri nzere ya nyere ndị na-adịghị ike aka. O mechara guzobe ụlọ ọgwụ ọhụrụ na ụlọ akwụkwọ maka ndị a chụpụrụ n'ụlọ na ụmụ mgbei.
A gbanwere aha RHDO ka ọ bụrụ Dr. Hawa Abdi Foundation (DHAF) n'afọ 2007.  Ọ ji nwayọọ nwayọọ gbasaa iji tinye ogige enyemaka, nke n'oge ụkọ mmiri ozuzo nke afọ 2011 nwere mmadụ 90,000 na 1,300 acres gbara ụlọ ọgwụ Abdi gburugburu.

Afọ abụọ tupu mgbe ahụ, n'oge Nnupụisi ndị Alakụba nọ n'ebe ndịda Somalia, ndị agha nọchibidoro ogige ahụ ma gbalịa ịmanye Abdi imechi ya. Ọ kwụsiri ike ma ndị nnupụisi hapụrụ n'ime otu izu, na-eso nrụgide sitere n'aka ndị bi n'ógbè ahụ, UN na ndị ọzọ na-akwado ya.  Ndị agha ahụ wakporo mpaghara ahụ ọzọ na Febụwarị 2012, na-eduga Abdi ka ọ kwụsị ọrụ ruo nwa oge ruo mgbe ha ga-apụ.

 Ntọala Dr. Hawa Abdi 
Ọ bụ Abdi na ụmụ ya nwanyị dọkịta abụọ, CEO Deqo Adan (nke a makwaara dị ka Deqo Mohamed) na onye enyemaka Adan (nke A makwaara dị Ka Amina Mohamed),  bụ ndị sochiri nzọụkwụ nne ha dị ka ndị ọkachamara n'ihe gbasara ọrịa.   Ka ọ na-erule n'afọ 2012, nzukọ ahụ nwere ndị ọrụ mba dị iche iche nke ndị ọrụ 102, nke ndị otu 150 mejupụtara ndị ọrụ afọ ofufo, ndị ọkụ azụ na ndị ọrụ ugbo.

DHAF bụ òtù na-abụghị nke ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke na-enweghị njikọ na gọọmentị ọ bụla, òtù ndọrọ ndọrọ ọchịchị, okpukpe ma ọ bụ ezinụlọ. DHAF na-ekpebi ọrụ ndị ha ga-eme na enyemaka ha ga-enye dabere na mkpa ala nke obodo ahụ. DHAF bụkwa òtù nwere onwe ya n'ụzọ ego. A na-enye ego niile site na onyinye sitere n'aka ndị mmadụ gburugburu ụwa na onyinye ọrụ ebere ndị ọzọ. A machibidoro ego gọọmentị.Kemgbe afọ 1991, DHAF enyewo ndị Somalis ọrụ ndị nweere onwe ha n'ezinụlọ ha. A na-enye ndị Somalia ọrụ n'efu.

Ọ bụ ezie na a na-enye ọrụ n'efu, Abdi na-arụ ọrụ dị iche iche ịkụ azụ na ọrụ ugbo n'ime ogige ahụ iji kụnye ihe oriri onwe onye. Ụlọ ọgwụ ahụ nwekwara obere ala, ebe a na-akụ akwụkwọ nri na ọka ma mesịa ree ya iji kwụọ ụgwọ ụfọdụ mmezi nke ụlọ ọrụ ahụ.
A na-enweta ego maka ngwá ọrụ na ihe ndị na-agwọ ọrịa site na ego ndị Somalia na-ezipụ yana onyinye n'ozuzu nye DHAF.Ali, Laila (23 August 2011). "The doctor undaunted by Somalia's insurgents". Guardian. Retrieved 8 March 2013. Kemgbe afọ 2011, nzukọ ahụ enwetala nkwado site n'aka Women in the World Foundation . 

 Onyinye 
A kpọrọ Abdi Onye nke Afọ nke Hiiraan Online n'afọ 2007.  Magazin Glamour mechara kpọọ ya na ụmụ ya nwanyị abụọ n'etiti "Ndị inyom nke Afọ" nke afọ 2010. Afọ abụọ ka e mesịrị, a họpụtara ya maka Nobel Peace Prize .  Ọ nwetakwara onyinye Women of Impact Award site na WITW Foundation,  BET's Social Humanitarian Award,  na John Jay Medal for Justice.

N'afọ 2014, Abdi natara onyinye Roosevelt Four Freedoms Award na Middelburg, Netherlands. 

Mahadum Pennsylvania nyere Abdi nzere Doctorate of Science na Mee 2016. "Penn's 2016 Commencement Speaker and Honorary Degree Recipients". University of Pennsylvania Almanac. Vol. 62, no. 19. 19 January 2016. Retrieved 6 August 2020. Na 25 Mee nke afọ sochirinụ, Abdi natara nzere Doctor of Laws na Mahadum Harvard. 

 Ọrụ 



 Ihe edeturu 

 Ihe odide 



 Ịgụ ihe ọzọ 

Otú:Pages with unreviewed translations