Zangon Kataf

Zangon Kataf  bụ ndị ime obodo dị na ndịda Kaduna Steeti, Naijiria .  Isi ụlọ ọrụ ya dị n'obodo Zonkwa .  Ọ bụkwa aha obodo dị n'isi obodo ndị Atyap .  Obodo ndị ọzọ kwuru: Batadon (Madakiya), Chenkwon (Samaru Kataf), Kamatan, Anchuna na Kamuru .  Ọ nwèrè mpaghara dị puku abụọ, narị ise na iri asaa na iteghete  km 2 na ọnụ ọgụgụ mmadụ dị puku narị atọ na iri na asatọ, narị iteghete na iri iteghete na otu  na ngụkọ nke afọ 2006. [1] Koodu ozi nke mpaghara ahụ bụ narị asatọ na abụọ.

 Akụkọ ihe mere eme 
Ka emechara Kaduna na Katsina sitere na steeti ugwu -etiti n'afọ 1989, e mekwara Zangon Kataf ochie ọchịchị ime obodo gọọmenti site na ochie Kacha n'otu afọ ahụ.

 Geography 

 Okirikiri ala 
Na okpúru ọchịchị ime obodo Zangon Kataf , ugwu kachasị elu bụ ugwu Kacecere (Atyecarak) nke dị elu nke otu puku na irí abụọ na abụọ m na ama ama irí iteghete na iteghete m. Ugwu ndị ọzọ bụ: ugwu Kankada otu puku na asaa m, ugwu Bako narị iteghete na iri anọ na iteghete m, ugwu Madauci  narị iteghete na iri atọ na iteghete m, ugwu Ashafa  narị asatọ na iri ise nà isii m,  ugwu Kabam  narị asatọ na iri na anọ m, na ugwu Antang  narị asaa na iri anọ na abụọ m. Ugwu Bako, Otú ọ dị, nwere aha kachasị elu nke otu narị na iri ise nà ise m. 

 Ihu igwe 
Obodo Zangon Kataf na gburugburu ya nwere nkezi ndụ kwa afọ nke ihe dịka irí abụọ na anọ mara asaa Celsius C iri asaa na isii mara isii Celsius F, nkezi elu kwa afọ nke ihe dịka irí abụọ na asatọ  Celsius C irí asatọ na atọ mara ise Celsius F na obere ala iri na asatọ mara asatọ  Celsius C irí isii na ise mara asatọ Celsius F,  na-enwe mmiri mmiri efu na njedebe na ngosi nke awụ yana nkezi mmiri mmiri kwa afọ nke ihe dịka irí abụọ na asatọ màrà otu mm Otu na ụma iri na otu  in, na nkezi iru mmiri nke pacenti iri ise nà atọ mara asaa, yiri nke obodo ndị gbara agbata obi Kagoro na Zonkwa .

 Ọchịchị na ndọrọ ndọrọ ọchịchị 

 Oke 
Oria okpuru ọchịchị ime obodo Gọọmenti Zangon Kataf nwere oke oke na okpuru ọchịchị ime obodo gọọmenti Kachia  n'achọghị atụmatụ, okpuru ọchịchị ime obodo gọọmenti Kajuru n'ebe ugwu-egwu egwuregwu, okpuru ọchịchị ime obodo gọọmenti Kauru n'ebe ugwu na ugwu ihie.  ndida yana okpuru ọchịchị ime obodo gọọmenti Jaba  na ndịda egwuregwu.  n'otu n'otu  

 Nkewa nchịkwa 
E kewara mpaghara obodo n'ime ngalaba aha ma ọ bụ ngalaba aha ndị a:  

 Atak Nfang (H. Zaman Dabo)
 Gidan Jatau
 Ikulu (Bakulu)
 Jei (H. Unguwar Gaya)
 Kamatan (Anghan)
 Kanai (H. Gora)
 Madakiya (J. Bata̱don)
 Unguwar Rimi (J. Za̱nta̱ra̱kpat)
 Zango Urban (T. Nietcen-A̱fakan)
 Zonkwa
 Zonzon

 Ndepụta ndị isi oche kansụl 

 Juri Babang Ayok  (19??-1992)
 Timmy Kambai 
 Elias Manza  (2018-2021)
 Francis Sani Zimbo  (2021-ụbọchị)

 Ọnụọgụ igwe mmadụ 

 Ndị mmadụ 
mgbaàmà Gọọmenti Zangon Kataf dịka ọnụọgụgụ obodo n'abalị iri abụo na otu nke ọnwa Machị́ afọ 2006 siri dị, e debere na puku narị atọ na iri na asatọ, narị iteghete na iri iteghete na otu.  Kọmishọn ọṅụ ọgụgụ nke ndị mba Naịjiria na ụlọ ọrụ mba nke agụmọnụ  okwu ọnụ na ọnụ ọgụgụ ya ga-abụ puku narị anọ na iri atọ, narị isii  ka ọ na-erule Ma ọchịchị abalị iri abụo na otu nke afọ 2016.

 Ndị mmadụ 
Ndị mmadụ na - ndị isi otu Atyap (Nenzit) Ethno-linguistic.  Ndị a bu: Bajju, Atyap proper, Bakulu, Anghan na A̱tyeca̠rak.  Enwekwara ndi Hausa bi na ndi Naijiria ndi ozo bi n'etiti ndi bekee .

 Asụsụ 
Ụmụ ise ahụ abiala n'okpuru ime obodo na-asụsụ ndị yiri ya, Tyap .  Nke kasị ukwuu n'ime ha bụ Jju, nke na-esochi ya chiri anya Tyap kwesịrị ikpe, mezie Kulu, mezie Nghan, mezie Tyeca̱rak.  ọkọ, n'ihi ụgbọ ndị Briten na-achị, a na-asựkwa  Hausa n'ọtụtụ ebe.

 Omenala 

 Omenala steeti 
Enwere isi anọ na isi Gọọmenti, bụ:

 Akulu chiefdom, onye isi Agwom Akulu, Agwom Yohanna Sidi Kukah . Isi ụlọ ọrụ dị na Kamuru .
 Anghan chiefdom, onye isi Ngbiar Anghan, Ngbiar Adam Alkali. Isi ụlọ ọrụ na Fadan Kamatan.
 Atyap chiefdom, e de A̱gwatyap (A̱gwam A̱tyap ), A̱gwam (Sir) Dominic Gambo Yahaya (KSM) . Isi ụlọ ọrụ na A̠tak Njei, Zangon Kataf.
 Kajju chiefdom, el A̱gwam Ba̱jju, A̱gwam Nuhu Bature A̱chi (OON) . Headquarters na Zonkwa .

 Nri 
Isi nri omenala ndị Zangon Kataf na-atọ ụtọ:

 Ka̱ti/Kpukpei ( nri a na-esi na ntụ ọka na akwụkwọ nri na-esichaghị ike mee)
 Tuk ( ntụ ọka) - nke a ga-eri na ụdị ofe ọ bụla nke mmadụ chọrọ.
 A na-erikwa anụ ezi na anụ nkịta nke ọma na nkewa nke ụwa.

Ihe isii na- nke mmetụta na-aba n'anya na mpaghara a bụ nke a mara dị ka ta̱bwai tsuntswa n'asụsụ Tyap ( kunu tsuntswa n'asụsụ Hausa ).

mgbaàmà ahụ kaadị ogologo oge maka ịme na-egbu egbu  a mara dị ka a̱kan na Tyap proper na Tyeca̠rak, dikan

 Ndị ama ama 

 Bala Achi †, ọkọ akụkọ ihe mere eme, odee
 Katung Aduwak, onye na-eme ihe nkiri
 Rachel Bakam †, onye na-eme ihe nkiri, onye na-egosi onyonyo 
 Ishaya Bakut †, ọrụ agha
 Isaiah Balat †, onye ọchụnta ego, onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị
 DJ Bally, DJ, onye na-emepụta egwu, onye na-eme ihe nkiri, na ụdị TV
 Nuhu Bature †, onye isi ala ha
 Harrison Bungwon †, injinia, onye ọchịchị kacha mkpa
 Bala Ade Dauke †, onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị, onye ọchịchị
 Marok Gandu †, onye dike
 Sunday Marshall Katung, ọkàiwu, ndọrọ ndọrọ ọchịchị
 Toure Kazah-Toure †, ọkọ akụkọ ihe mere eme, onye ndọrọ ndọrọ, pan-Afrikanisti
 Matthew Hassan Kukah, ndị ụkọchukwu
 Yohanna Sidi Kukah, onye ọchịchị kacha mkpa
 Zamani Lekwot, ọrụ agha
 Ngọzi Liman, ọrụ agha
 Kyuka Lilymjok, ọkàiwu, onye edemede, agụmakwụkwọ
 Yohanna Madaki †, ọrụ agha
 Christopher Gwabin Musa, ọrụ agha
 Ishaya Shekari, ọrụ agha
 Ayuba Gora Wobin, ndị ọrụ enyemaka
 Dominic Yahaya, onye ọchịchị kacha mkpa
 Andrew Yakubu, Injinia
 Paul Samuel Zamani, ndị ụkọchukwu

 Hụkwa 

 Ndepụta obodo dị na steeti Kaduna
 1992 Zangon Kataf ọgba aghara

 Ntụaka 

 Njikọ mpụga 
Media related to Zangon Kataf at Wikimedia Commons