Ememme Damba

Ememme Damba bụ mmemme kachasị ukwuu na Ghana, nke ndị ugwu, Savanna, North East, Upper East na Upper West Regions nke Ghana na-eme.  N'oge na-adịbeghị anya, Damba aghọwo ememe mba dị iche iche, na-adọta ndị ọbịa si n'akụkụ ụwa dum. A na-eme mmemme a kwa afọ na Germany, USA, na UK.   

Aha Damba dị na Dagbani . Ọdịiche ndị ọzọ gụnyere Damma na Mampruli na Jingbenti na Waali . A na-eme mmemme ahụ n'ọnwa Damba, ọnwa nke atọ nke kalenda Dagomba. Ebumnuche nke ememe ahụ bụ ime ememe ihe nketa bara ụba, akụkọ ihe mere eme na ọchịchị nke Dagbon na alaeze ndị metụtara ya. Dagbon bụ ebe ọmụmụ nke alaeze etiti, ọchịchị na ndị eze na Ghana na Burkina Faso. Ọnwa Damba dabara na ọnwa nke atọ nke kalenda Alakụba, Rabia al-Awwal. Ebu ụzọ mee Damba iji mee akara ọmụmụ na ịkpọ aha Muhammad, mana ebumnuche nke emume agbanweela nke ukwuu iji nye ihe nketa na ọchịchị otuto. Gonjas nke mpaghara Savanna anabatala Damba. Ndị Gonja nwere ọnwa kpọmkwem nke ha na-eme ememme ahụ. A na-ekewa mmemme ahụ n'ime oge atọ; ndị Somo Damba, ndị Naa Damba (Eze) na Belkulsi (njem nrịanrịa).

 Ihe omume 
Ememme ahụ na-amalite na ọkwa mmalite nke ọnwa site na Yidan Moli, na Yaa Naa . N’abalị iri na otu n’ọnwa ahụ, “ Somo ” Damba ga-amalite, na-esotekwa ‘Naa’ (Ndị Eze) Damba n’ụbọchị iri na asaa. Emechara ya na “bielkulsi”  nke bụ ngwụcha emume ahụ, na-abịa n'abalị iri na asatọ nke ọnwa Damba.  N'ime oge a, a na-ekpegara ndị nna ochie ekpere, ịgba egwu na ịgba egwu, ezinụlọ na-eleta ndị enyi na mgbanwe onyinye.  Ememme a gụnyekwara Binchera Damba, ebe ike gwụrụ ndị ntorobịa mana smocks ejiji, na Shinkaafa Gahimbu (ịchịkọta osikapa)

 Yila Bohambu (mmegharị egwu) 
Mmegharị egwu abalị nke Damba, nke ụmụ nwanyị ụlọikpe na-edu, n'ofe nnukwu ụlọ eze na Dagbon na alaeze ndị metụtara ya. Nke a na-ewere ọnọdụ n'ụbọchị iri mbụ nke ọnwa.

 Binchera Damba 
Nke a bụ ihe ngosi na ịgba egwu couture (smock) dọwara adọwa. Ọ na-ewere ọnọdụ n'obí dị iche iche. Ndị ntorobịa bụ ndị na-eso ụzọ.

 Somo Damba 
Agụnyere ekpere na ịgba egwu.

 Shinkaafa Gahimbu 
Ihe omume a gụnyere ịtụtụ osikapa. Ọ gụnyere ndị ụkọchukwu ụlọikpe, ndị Yidan Moli na-edu na Obí Gbewaa.

 Nahu Glibu 
Ịgbakọta ehi, mere ndị isi.

 Naa Damba 
Damba nke Eze. Ọ na-agụnye ịgba egwú na ọtụtụ ihe ngosi ịnyịnya.

 Belkulsi (Ezigbo) 
Nhazi na nkwanye ugwu mara mma.

 Damba 2023 
Ememme nke 2023 bụ nke a na-enwetụbeghị ụdị ya, nke emere n'etiti etiti Septemba ruo mbido Ọktoba. Emebere ngwụcha (Bielkulsi) maka Ọktọba 4, 2023. Ụfọdụ obodo mere ka ha nọrọ n'udo n'etiti oke mmiri ozuzo. Agbanyeghị, n'ihi oke mmiri ozuzo, emegharịrị ngagharị a na Obí Gbewaa ka ọ bụrụ Tọzdee, Ọktoba 5, 2023. Ndị njem nlegharị anya na ndị na-eme mmemme n'ụwa niile gbagoro n'obí na ebe dị iche iche n'ofe ugwu Ghana maka emume a mara mma. Onye isi obodo Togo nọ na Obí Gbewaa maka mmemme ahụ.

Dịka akụkụ nke mmemme 2023, a haziri egwuregwu bọọlụ akụkọ ihe mere eme n'etiti obodo Kumbungu na Savelugu . Ihe karịrị ikike 20,000 Aliu Mahama Sports Stadium jupụtara.  Kumbungu na Savelugu na-ekekọrịta mmekọrịta egwuregwu nke a maara dị ka Dachahali na Dagbani. Ọbụna ahụ hụrụ nnukwu mmadụ bịara gụnyere ndị isi obodo Tolon, Savelugu na Kumbungu.

 Hụkwa 

 Bugum Chugu
 Dagbon egwu na egwu
 World Damba Festival

 Ntụaka