Francis Wodié

Francis Vangah Romain Wodié (25 February 1936 - 3 Julaị 2023) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị, ọkàiwu na onye na-akwado ikike mmadụ. O duuru otu ndị ọrụ Ivorian Workers' Party (PIT) site na 1990 ruo 2011. N'oge ahụ, Wodié jere ozi dị ka osote na National Assembly of Côte d'Ivoire site 1990 ruo 1995 na dị ka Minister nke Higher Education site 1998 ruo 1999. Ọ bụ ya. Onye isi oche nke Council Constitutional nke Côte d'Ivoire site na 2011 ruo 2015.

 Akụkọ ndụ 

 1936–1990 
A mụrụ Wodié na Abidjan na 25 Febụwarị 1936. Ọ gara ụlọ akwụkwọ praịmarị na M'Bahiakro na ụlọ akwụkwọ sekọndrị na Abidjan. Mgbe nke ahụ gasịrị, ọ gụrụ akwụkwọ iwu na Dakar, Senegal, na France na Poitiers na Caen. Mgbe ọ nọ na France, ọ bụ onye otu Executive Bureau nke Association of Ivorian Students na France. N'ọnwa Julaị afọ 1961, e jidere ya "maka itinye nchekwa nke steeti Côte d'Ivoire na France n'ihe ize ndụ", chụpụ ya na France, ma tinye ya n'ụlọ mkpọrọ na Abidjan. Mgbe a tọhapụrụ ya na Jenụwarị 1962, ọ gara n'ihu na ọmụmụ ya na France. Mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ ya, ọ laghachiri Côte d'Ivoire, ebe ọ malitere ịkụzi na Mahadum Abidjan. Ọ bụ onye guzobere National Union for Research and Higher Education (SYNARES) ma bụrụkwa odeakwụkwọ ukwu ya. N'ọnwa Machị n'afọ 1971, e boro ya ebubo na ọ na-arụ ọrụ "na-eme ngagharị iwe", n'ihi ya, ọ biri na Algiers ruo n'ọnwa Ọgọstụ n'afọ 1973.

Wodié bụ dean nke ngalaba iwu na Mahadum Abidjan site na 1980 ruo 1986.  Ọ bụkwa onye guzobere Ivorian League of Human Rights, ma site na 1985 ruo 1989, ọ bụ onye isi oche nke ngalaba Ivorian nke Amnesty International. Ọ bụ onye guzobere otu ndị ọrụ Ivorian (PIT) n'ọnwa Eprel afọ 1990 ma duzie otu ahụ site n'oge e guzobere ya dị ka odeakwụkwọ mba mbụ ya.<ref name=PIT> N'ọnwa Mee afọ 1990, na-ezo aka na mgbasa nke ndọrọ ndọrọ ọchịchị dị iche iche n'Africa, nke otu ọchịchị na-achịkwa n'oge gara aga, Wodié kwuru na "ịmepụta usoro dị iche iche bụ naanị nzọụkwụ n'ụzọ ọchịchị onye kwuo uche ya, ọ bụghị njedebe n'onwe ya".

 1990–2023 
Wodié bụ naanị onye PIT na-azọ ọkwa onyeisiala na ntuli aka ndị omeiwu na Nọvemba 1990.   O meriri oche maka mpaghara Cocody na Abidjan, na-emeri ndị ndọrọndọrọ ọchịchị abụọ sitere na Democratic Party of Côte d'Ivoire (PDCI) na onye na-azọ ọkwa site na ndị na-emegide Ivorian Popular Front (FPI). Mgbe a mara ọkwa nsonaazụ ntuli aka ahụ, na-egosi na PDCI enwetala mmeri n'ọtụtụ ndị omeiwu, Wodié kwuru na ọ hụrụ nsonaazụ ahụ "na-esiri ike ikwere", n'ihi na ha tụrụ aro na ndị mmegide ahụ anaghị ewu ewu karịa ka ọ chere; iji kọwaa nsonaazụ ya, ọ gosipụtara ọnụ ọgụgụ dị ala n'etiti ndị na-eme ntụli aka, na-arụ ụka na ọtụtụ ndị mmadụ enweghị ike ịtụ vootu na nkwenye na PDC I ga-emeri site na aghụghọ.

Wodié jere ozi na Mgbakọ Mba ruo mgbe ọ tụfuru oche ya na ntuli aka ndị omeiwu 1995.[1] Dị ka naanị onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị megide Onye isi ala Henri Konan Bédié na ntuli aka onye isi ala October 1995, nke ndị otu mmegide ndị ọzọ wepụrụ, [2] [3] Wodié meriri 3.52% nke votu ahụ.

N'ime gọọmentị akpọrọ na 11 Ọgọst 1998, a họpụtara Wodié onye minista nke agụmakwụkwọ ka elu na nyocha sayensị.[1] N'ịkọwa mkpebi ya ịbanye na gọọmentị, Wodié kwuru na, n'agbanyeghị na PIT bụ otu mmegide, ọ kwadoro ndụmọdụ na-eme ka otu ahụ nwee ike itinye aka na mmepe mba.[2]. Ọ nọgidere n'ọkwa ozi ya ruo mgbe a chụrụ Bédié n'ọchịchị ndị agha nke 24 Disemba 1999. Ya na ndị ozi ndị ọzọ, a kpọchiri Wodié mgbe ọchịchị ahụ gasịrị, ma a tọhapụrụ ya na 28 December.[3] Na February 2000, Wodié kwupụtara ọkwa ya maka ntuli aka onye isi ala October 2000.[4] Na ntuli aka a, Wodié debere nke atọ na 5.7% nke votu.[5] N'oge ntuli aka nke 2000, ndị Associated Press kọwara ya dị ka "onye ọgụgụ isi na-enweghị onye mba siri ike na-eso ya.. 

Ebe ọ bụ na ọ rụrụ ọrụ dị ka odeakwụkwọ mba mbụ nke PIT kemgbe oge nke Constitutive Congress, a họpụtara Wodié dị ka onye isi oche nke PIT na 3rd Ordinary Congress nke pati ahụ n'ọnwa Ọgọstụ afọ 2004. 

Wodié guzoro ọzọ dị ka onye ndoro-ndoro PIT na ntuli aka onye isi ala nke Ọktoba 2010, mana ọ dọtara obere nkwado. Ya na ndị otu ya kwadoro Alassane Ouattara na agba nke abụọ nke ntuli aka onye isi ala. Nhoputa ndi ochichi weputara esemokwu di ogologo na nke ime ihe ike maka nchoputa; Ouattara mechara merie mgbe ndị agha na-eguzosi ike n'ihe nye ya weghaara Abidjan n'April 2011. Wodié rituru dị ka onye isi nke PIT na 2011, ma Ouattara mechara họpụta ya dị ka onyeisi oche nke Council Constitutional na 25 July 2011; A họpụtara Wodié ka ọ nọchie Paul Yao N'Dre, onye na-eguzosi ike n'ihe nke onye iro Ouattara chụpụrụ Laurent Gbagbo.. 

Wodié gbara arụkwaghịm dị ka onye isi oche nke Kansụl Iwu na 28 Jenụwarị 2015.  Mamadou Koné nọchiri ya na 20 Febụwarị.

Francis Wodié nwụrụ na 3 Julaị 2023, mgbe ọ dị afọ 87. 

 Ihe odide