Movement na-akwado nnwere onwe nke ụmụ nwanyị Chile

Pro-Emancipation Movement of Chilean Women (Spanish: Movimiento Pro-Emancipación de las Mujeres de Chile) (nke a na-akpọkarị MEMCh ma ọ bụ MEMCH) bụ òtù na-ahụ maka ikike ụmụ nwanyị nwere akụkọ ihe mere eme, nke kwadoro maka nha anya n'etiti 1935 na 1953 na otu nche anwụ ugbu a ahaziri. n'afọ 1983 iji hazie otu òtù ụmụ nwanyị ndị ọzọ iji nye ịdị n'otu na mgba maka mba ahụ ịlaghachi n'ọchịchị onye kwuo uche ya. Ozugbo ọchịchị aka ike kwaturu, NGO tụgharịrị uche ha n'ịchịkọta otu dị iche iche nke na-agbaso ọtụtụ okwu gbasara ikike na mmepe ụmụ nwanyị.

 Akụkọ ihe mere eme 
Emepụtara Pro-Emancipation Movement of Chilean Women ma ọ bụ MEMCh na 28 Mee 1935 site n'aka otu ụmụ nwanyị na-arụ ọrụ nke ukwuu, ọtụtụ n'ime ha bụ ndị otu ma ọ bụ ndị na-akwado pati Chilean Communist; Otú ọ dị, ebumnobi ha bụ inwe nnukwu ndị otu na-anọchite anya akụkụ niile nke mba ahụ. Ọ bụ otu ụmụ nwanyị mbụ hibere na Chile nwere ebumnuche ndọrọ ndọrọ ọchịchị na atụmatụ nhazi iji bụrụ ọgbakọ mba, karịa ọgbakọ obodo. Akwụkwọ akụkọ ahụ, The New Woman [es] (Spanish: La Mujer Nueva) bụ ndị otu ahụ mepụtara dịka ụzọ isi bipụta echiche ha gbasara okwu gbasara nwanyị. Nduzi ya bụ nke ụfọdụ ndị nwanyị na-asụ ụzọ Chile gụnyere Elena Caffarena, Graciela Mandujano, Olga Poblete, Marta Vergara na Laura Rodig n'etiti ndị ọzọ. Onye odeakwụkwọ ukwu mbụ na onye nchoputa ya bụ Caffarena, onye jere ozi n'ọrụ ahụ site na 1935 ruo 1941. [6]

A na-ewere nzukọ a dị ka ihe dị egwu maka oge ya, n'ihi na ụmụ nwanyị chọrọ nnwere onwe zuru oke nke ọnọdụ akụ na ụba, obodo na ndọrọ ndọrọ ọchịchị, na-aghọta na iji nweta ihe mgbaru ọsọ ndị ahụ, mgbanwe dị ukwuu aghaghị ime n'ụdị niile nke ọha mmadụ. N'ihi na ndị inyom na-arụ ọrụ sonye na nzukọ a nke ukwuu, ha kwusiri ike na ọ dị mkpa ịkwụ ụgwọ nha anya na iwepụ nkewa nke gbochiri ụmụ nwanyị itinye aka n'ọrụ ụfọdụ dabere n'alụmdi na nwunye ma ọ bụ ọnọdụ ọzọ. Nchegbu metụtara ya bụ nlekọta ụmụaka na uru ọmụmụ nke steeti na-akwado, yana ikike ụmụ nwanyị ịhọrọ ma ha ga-abụ nne.[8]

Nkwado maka igbochi afọ ime na ịchịkwa ite ime nzuzo, ebe ọ bụ na ite ime ọgwụgwọ bụ iwu, mere ka akụkụ ụfọdụ nke ọha mmadụ bo ndị otu MEMCh ebubo na ha chọrọ ibibi ọdịnala ezinụlọ. N'echiche memchistas (ndị otu MEMCh), ha hụrụ ịchịkwa ihe ndị dị ndụ dị ka akụkụ nke ikike ezinụlọ ụmụ nwanyị, gụnyere nkwado ụmụaka, ihe nketa, ikike ezumike nká na ndị ọzọ.[7] Ka ha na-agba mbọ maka ikike ụmụ nwanyị, inweta votu bụ naanị otu nzọụkwụ iji mụbaa ụmụ nwanyị na-ekere òkè n'ebe ọha na eze. Ndị otu MEMCh lekwasịrị anya na mbọ ha na nsogbu ụmụ nwanyị n'etiti ọha mmadụ gụnyere ezinụlọ nke ndị ogbenye nọ n'obodo ukwu, ndị nọ n'etiti na ndị gụrụ akwụkwọ.[5] Nsogbu mmekọrịta mmadụ na ibe ya MEMCh kwadoro bụ nnweta nke ụlọ dị ọcha, ụlọ dị ọnụ ala; enyemaka maka ịṅụbiga mmanya ókè; mgbanwe nke ụlọ mkpọrọ ụmụ nwanyị;  na ohere nhata maka agụmakwụkwọ. [7][9]

MEMCh bụ otu ụmụ nwanyị mbụ jiri mkpakọrịta ọha na eze mee ihe, nke emere ọ bụghị naanị na Santiago kamakwa na mpaghara.[3] Ha mere ngagharị iwe maka ịtụ vootu na nnwere onwe ndọrọ ndọrọ ọchịchị, yana ịkwado iwu ndị na-ekwu maka enweghị ọrụ na ndụ ndụ; na ndị ọzọ megide nkwekọrịta agha n'etiti Chile na United States, na iziga ndị agha Chile ka ha sonye na Agha Korea. MEMch mepụtara ọrụ agụmakwụkwọ, na-anabata ụlọ akwụkwọ maka ndị ọrụ na ọmụmụ ọzụzụ ọrụ, ma mepụta ụlọ ọrụ ọrụ ọrụ ọha na eze iji nye nlekọta ahụike na ndụmọdụ iwu. [9]

N'afọ 1940, nzukọ ahụ megidere ọchịchị aka ike, mana asịrị na njikọ ya na ọchịchị Kọmunist nke ụfọdụ ndị na-akwado ụmụ nwanyị mere ka ọha na eze kwutọọ ọtụtụ ndị otu na ndị nta akụkọ nke katọrọ ebumnuche ha.  [5][10] MEMch sonyeere Popular Front ma nwee mgbakọ abụọ (1937, 1940) iji chịkọta ozi sitere na ngalaba dị iche iche iji mepụta ikpo okwu nke ga-edozi nsogbu ndị inyom na-eche ihu. Mgbe a họpụtara Pedro Aguirre Cerda dị ka onye isi ala, o kwetara iwebata okwu nke ikike ụmụ nwanyị ịtụ vootu. N'afọ 1941, Caffarena na Flor Heredia dere atụmatụ maka ịtụle, mana Cerda nwụrụ tupu ewebata ya. N'afọ 1944, MEMCh haziri nzukọ e nwere na Mahadum Chile iji mee emume nke Ụbọchị Ụmụ nwanyị Mba Nile na nke ahụ sochiri mgbakọ ọzọ, nke Felisa Vergara haziri. Ọ kpọkọtara ụmụ nwanyị si n'òtù ụmụ nwanyị 200 dị iche iche, bụ ndị kwetara ịbịakọta n'otu nzukọ, Chilean Federation of Women's Institutions (Spanish: Federación Chilena de Instituciones Femeninas (FECHIF)).[11]

FECHIF n'aka nke ya kwadoro María de la Cruz na 1946, mana MEMCh gbasoro onye na-azọ ọkwa Popular Front, Gabriel González Videla, na-ekwere na ọ bụ ezie na ọ na-adọrọ mmasị, ọhụụ de la Cruz dị oke mkpụmkpụ iji kwado mkpa nke ọtụtụ ụmụ nwanyị.  [12][13] Mgbe a họpụtara González Videla ka ọ bụrụ onye isi ala n'afọ 1946,  mmekọrịta ndị otu na-adịghị mma nwere nsogbu site na iwu ndị na-emegide ndị Kọmunist nke Agha Nzuzo na echiche aka ekpe nke ọtụtụ ndị otu MEMch.[14] 

N'afọ 1949, ebe ọ bụ na ha lanarịrị mkpebi gọọmentị machibidoro ndị Communist Party iwu na nsogbu gọọmentị iji belata ọrụ ya, ụmụ nwanyị Chile nwetara ikike ntụli aka zuru ụwa ọnụ. Ndị otu tụgharịrị uche ha na pacifism na mkpọsa iji chebe ụmụaka. Nzukọ ahụ dịgidere ruo 1953, mgbe a gbasara ya.  [5][10] Ọ bụ ezie na a maghị ihe kpatara nkewa ahụ, esemokwu ndọrọ ndọrọ ọchịchị na MEMCh jụrụ iwepu onye ọ bụla maka echiche ndọrọ ndọrọ ọchịchị ha na nkewa nke na-ekewa ihe na-elekwasị anya n'òtù ndị nwere mmasị bụ ihe na-enye aka.[15]

 Nhazi nke ugbu a 
N'afọ 1983, MEMCh83, nke akpọrọ aha nzukọ mbụ ahụ, bụ nke ọtụtụ ìgwè ụmụ nwanyị guzobere, ụfọdụ nwere ebumnuche ụmụ nwanyị na ndị ọzọ na-enweghị ebumnuche ndị inyom. Ebumnuche nke nzukọ nche anwụ bụ ijikọ mbọ ụmụ nwanyị na iweghachi ọchịchị onye kwuo uche ya  n'oge Ọchịchị aka ike nke Chile nke Augusto Pinochet. [16][17] Na mbido, nzukọ ahụ emeghị arịrịọ maka ikike ụmụ nwanyị, mana mgbe MEMCh83 haziri mkpokọta mbụ ya na 28 Nọvemba 1983, ha gosipụtara mmegide megide Pinochet ma chọọ udo na nha nhata ụmụ nwanyị. N'afọ 1985, e guzobere nzukọ ahụ dị ka MEMch, n'okpuru usoro nhazi na-abụghị nke gọọmentị. Kemgbe e weghachiri ọchịchị onye kwuo uche ya na 1988, nzukọ ahụ lekwasịrị anya n'isonye n'òtù NGO dị iche iche nke Chile na nkwado maka ịha nhata ụmụ nwanyị, nke gụnyere ikike ọmụmụ na mmekọahụ ha, yana akụkụ niile nke mmepe.[16]

 Ebem si dee 

 Ihe ndị e dere n'akwụkwọ