Amma (chi)

Amma bụ chi agbụrụ Afrịka - chi kacha elu nke okike n'okpukpe Dogon.[1] Akụkọ Dogon nke okike nke ụwa na-akọ na chi elu igwe Amma na chi nwanyị nke ụwa na-ejikọta, na n'ihi na a na-egbochi Amma ịbanye na clitoris chi nwanyị n'ụdị nnukwu mkpọmkpọ ọnụ, ọ mụrụ naanị nwa na-ezughị okè - nkịta ọhịa ọhịa ọzara. ma ọ bụ nkịta ọhịa - ya mere emesị wepụ mkpọmkpọ ọnụ. N'ịbụ onye hapụrụ ụwa, o guzobere ememe okpukpe nke ibi ụmụ nwanyị úgwù. Mgbe o wepụsịrị mkpọmkpọ ọnụ ọnụ ọnụ, chi Amma bụ́ chi nwanyị ụwa nọgidere na-amụ ma mụọ ụmụ mmadụ. Duality bụ isi n'okpukpe Dogon, ndị agha elu-igwe nwekwara agwa abụọ: chi kachasị elu Amma nwere àgwà na-adịghị mma.[3] A na-eme ememe ọmụmụ ejima n'etiti Dogon na ememe okpukpe pụrụ iche, dịka ejima na-ezo aka na nhazi mbụ nke okike na nkwekọ dị n'etiti ụwa na nke eluigwe.

 Akụkọ ifo banyere ejima 
Ndị isi n'okpukpe Dogon bụ ejima Nummo na Nommo, mmụọ ndị isi nke ndị nna nna Dogon, mgbe ụfọdụ a na-ahụ ha dị ka chi. Ndị a bụ ihe e kere eke mmiri hermaphroditic, nke a na-ahụ n'ụzọ yiri nke chi mmiri (to-vodun)  na vodun nke West Africa;  enwere ike igosi ha na ahụ mmadụ na ọdụ azụ.  A na-eche na Nommo bụ ihe mbụ dị ndụ nke chi kachasị elu bụ Amma kere. N'oge na-adịghị anya mgbe e kere ya, Nommo mụrụ ejima anọ, otu abụọ na-emegide usoro nke onye okike Amma guzobere. Iji weghachite usoro, chi Amma chụrụ ihe ọzọ e kere eke n'àjà, nke ọ gburu ma gbasaa n'ime ihe niile e kere eke. A ga-ewu ụlọ nsọ maka chi Amma n'ebe ọ bụla ebe iberibe ahụ dara.
Ofufe nke chi Amma - dị ka okpukpe Dogon dum - nwere njikọ chiri anya na ugwu Bandiagara ebe ndị Dogon bi. A na-akọwa ofufe nke chi Amma site na ugwu a, a naghị eme ya n'ebe ọzọ.Havelka, Ondřej (2021). "Dogon Religion: Research Issues". Dingir. 24 (4): 112–115. Ugwu Bandiagara bụ ebe a na-emebi nkume ájá ihe dị ka kilomita 150 n'ogologo, na-eru ihe ruru mita 500 n'ebe ụfọdụ.  Ndị Dogon bi n'obodo nta apịtị ndị e wuru n'elu ugwu ahụ, obodo nta ndị jikọtara na ugwu ahụ n'akụkụ ala ya, kamakwa n'ebe dị elu dị iche iche na mgbidi ahụ, obodo ndị gbasasịrị n'okpuru ugwu ahụ na labyrinth nke ọgba dị n'elu nkume ahụ. ihe owuwu nke obodo nta na nhazi obodo ukwu nke ụlọ apịtị dị n'etiti ụlọ ndị ụkọchukwu hogon bụ ihe pụrụ iche n'ihe gbasara Africa dum.Tait, David (1950). "An Analytical Commentary on the Social Structure of the Dogon". Africa: Journal of the International African Institute. 20 (3): 175–199. doi:10.2307/1156785. JSTOR 1156785. S2CID 146405829. Asụsụ Dogon bụ alaka kwụụrụ onwe ya nke Ezinụlọ asụsụ Niger-Congo ma ọ nweghị njikọ chiri anya na asụsụ ọ bụla ọzọ.

 Ihe edeturu n'okpuru ala