Iwu ọha na eze

Iwu ọha bụ nke iwu na-achịkwa na okwu dị n'etiti ndị iwu na-alụ, [1] n'etiti ụlọ ọrụ dị iche iche n'ime steeti, n'etiti ngalaba dị iche iche, [2] yana  dị n'etiti ndị na-emetụta ya kpọmkwem.  ọha mmadụ.  Iwu iwu iwu iwu, iwu iwu, iwu ụtụ isi na iwu mpụ, [1] yana iwu usoro niile .  Iwu iwu dị n'etiti ndị mmadụ n'otu n'otu bụ nke iwu nkeonwe .

iwu nsogbu na-achị bụ asymmetric na akara oke.  Ndị otu mmekọ (nke etiti ma ọ bụ mpaghara) ịme ịme mmemme ikike mmadụ.  atụmatụ, n'ihi nwere nkuzi nke iwu iwu, ndị echiche ike ime ikike n'ime iwu ( secundum et intra leem ).  Gọọmenti ga-erubere iwu isi.  nkọwa, nwa amaala obi ụtọ na ikike nke ikike nwe ike ikike ụlọ ikpe maka achọpụta ikpe .

Ihe dị iche n'etiti iwu ọha na eze na iwu iwu iwu na iwu Rom, ebe onye ọka iwu Rom Ulpian ( c. 170 - 228) kwuru na mbụ.  [1] Ọ bụ mgbe e ezi  nakweere usoro iwu nke mba abụọ na-agba ọsọ iwu obodo, na nke ndị na-agba ọsọ omenala iwu obodo .

Oke oke n'etiti iwu ọha na iwu nzuzo anaghị apụta mgbe niile. Enweghị ike ikewa iwu n'ozuzu ya nke ọma ka ọ bụrụ "iwu maka steeti" na "iwu maka onye ọ bụla ọzọ". Dị ka nke a, ọdịiche dị n'etiti iwu ọha na eze na nkeonwe na-arụ ọrụ nke ukwuu karịa nke bụ eziokwu, na-ekewa iwu dịka ngalaba ihe omume, ndị sonyere na nchegbu ndị bụ isi metụtara dabara nke ọma.  Nke a ebutela mbọ iji guzobe nghọta echiche maka ndabere nke iwu ọha.

 Akụkọ gbasara iwu ọha 
Ihe dị iche n'etiti iwu ọha na eze na nkeonwe bụ onye ọka iwu Rom Ulpian, onye na-arụ ụka na Institutes (n' akwụkwọ nke Justinian na Digest ) na "[p] iwu iwu bụ nke na- ike nguzobe nke ụdị  ndị Rom, nke onwe.  Ọzọkwa, ọ iwu nsogbu na eze dị ka iwu mkpa ihe omume, okwa ndị ikike, na ikike nke iwe.  [1] Iwu Rom chepụtara iwu ahụ usoro dị n'etiti mmadụ na ndị mmadụ, ndị mmadụ na ihe, na ndị mmadụ na mba.  Iwu nsogbu nke ikpeazụ nke atọ a.  [5] Otú ọ dị, ndị ọkàiwu Rom adịghị uche dị nta n'ụdị a, kama ha lekwasịrị anya n'ụdị nke iwu onwe onye.  Otú ọ dị, ọ bụ ihe dị mkpa na obodo Teutonic, dị ka onye akwụkwọ iwu German bụ Otto von Gierke si kwuo, bụ onye ndị Teutons dị ka ndị nna nke iwu ọha. 

.Ịmepụta ahịrị n'etiti iwu na eze nke ndị dabara nke ukwuu na puku afọ sochirinụ, [7] n'agbanyeghị, dị ka Ernst Kantorowicz si kwuo, ndị ọkàiwu Medieval akwụkwọ na-eche Rome nke res publica dị na ndị ifo iwu nke  eze abụọ.  ahu .  [1] Otú ọ dị, ndị ọkà ihe ihe gbasara iwu n'oge a bụ ndị ọkà ojiji nke ndị na-arụ ọrụ n'ime iwu Canon, ya mere kama ha na-eche echiche dị n'etiti iwu Chineke, iwu  okike, na iwu mmadụ .  [2] Nkewa nke "ọha/ọha" መዘ  Site na mpụta nke mba-steetị na echiche ọhụrụ nke ụbọbụeze, echiche nke mpaghara ọha na-achọ ịma atụ nwuo.  map,fiiq nke ndị eze, na ndị omeiwu mechaa, nyere ikike a na-achịkwaghị ikike ime iwu kpalitere mbọ iji guzobe mpaghara, iche nke na- nna enwe onwe ya ike na ịbata ikike n'iche 

 Iwu ọha na eze na iwu obodo na ikike iwu nkịtị 
Na omenala, e kewara nkewa n'etiti iwu ọha na eze na nkeonwe na usoro iwu nke a chọtara na Continental Europe, nke iwu ya niile dabara na omenala nke iwu obodo . Agbanyeghị, nkewa ọha / nkeonwe anaghị emetụta usoro iwu obodo. Nyere iwu ọha na eze mesiri ike na akụkụ nke steeti bụ eziokwu nke usoro gọọmentị na iwu niile, usoro iwu nkịtị na-ekweta, ọbụlagodi na ha na-eme nke a n'amaghị ama, na omume nke steeti ga-amachibidoro ekwesịghị ịbụ nke amachibidoro ndị otu nzuzo. nakwa. [7] N'ihi nke a, ndị ọkà mmụta iwu na-ekwu maka usoro iwu nkịtị, dị ka England  na Canada, [12] emewokwa nke a.

Ruo ọtụtụ afọ, iwu ọha nwere obere ọnọdụ na iwu kọntinent Europe. N'ozuzu, a na-ewere iwu onwe onye iwu izugbe . N'aka nke ọzọ, a na-ahụta iwu ọha na eze dị ka ihe dị iche na iwu izugbe a. [13] Ọ bụghị ruo na ọkara nke abụọ nke narị afọ nke iri abụọ ka iwu ọha na eze malitere ịrụ ọrụ a ma ama na ọha mmadụ Europe site na nhazi iwu nke onwe, yana mmepe nke iwu nchịkwa na ọrụ dị iche iche na-arụ ọrụ nke iwu, gụnyere iwu ọrụ, ọgwụ ahụike. iwu, na iwu ndị ahịa . Ọ bụ ezie na nke a malitere ime ka ọdịiche dị n'etiti iwu ọha na eze na nzuzo, o mebighị nke mbụ. Kama, o buliri iwu ọha na eze site na steeti ọ na-adịbu, na nkwenye na enwere ole na ole, ma ọ bụrụ na ọ bụla, mpaghara iwu na-enweghị ike itinye aka na steeti. [14] Na Ịtali, dịka ọmụmaatụ, a na-ewere mmepe nke iwu ọha na eze dị ka ọrụ nke iwu obodo, na-agbaso echiche nke Vittorio Emanuele Orlando . N'ezie, ọtụtụ ndị ọka iwu ọha nke Ịtali oge ochie bụkwa ndị ndọrọ ndọrọ ọchịchị, gụnyere Orlando n'onwe ya.  Ugbu a, na mba ndị dị ka France,  iwu ọha na eze na-ezo aka ugbu a na mpaghara iwu iwu, iwu nchịkwa na iwu mpụ .

 Mpaghara iwu ọha 

 Iwu iwu 

Na steeti ọgbara ọhụrụ, iwu iwu na-ewepụta ntọala steeti. Karịsịa, ọ na-edepụta iwu kachasị elu na-arụ ọrụ nke steeti - iwu nke iwu .

Nke abuo, o weputara udi ochichi – ka alaka ya di iche iche si aru oru, ka esi ahọpụta ma obu nhọpụta ha, na nkesa ikike na ọrụ dị n'etiti ha. N'ọdịnala, ihe ndị bụ isi nke gọọmentị bụ ndị isi, ndị omebe iwu na ndị ọka ikpe .

Na nke atọ, n'ịkọwa ihe bụ isi ikike ụmụ mmadụ, nke a ghaghị ichebe maka onye ọ bụla, na ihe ndị ọzọ nwere ikike obodo na ndọrọ ndọrọ ọchịchị, ọ na-esetịpụ ihe ndị bụ isi na ihe ọchịchị ọ bụla ga-emerịrị ma ghara ime.

.N'ọtụtụ ikike, a na-edobe iwu usoro iwu n'ime akwụkwọ ederede, Iwu, mgbe ụfọdụ yana mmezigharị ma ọ bụ iwu iwu ndị ọzọ.  N'obodo ụfọdụ, Otú ọ dị, akwụkwọ ederede kachasị dị otú ahụ anaghị adị maka akụkọ ihe mere eme na ndọrọ ndọrọ ọchịchị - Iwu nke United Kingdom bụ nke edeghị ede.

 Iwu nchịkwa 
.Iwu iwu na-ezo aka na otu iwu nke na-achịkwa usoro ụkpụrụ ma ikike nke ụlọ ọrụ ịzụ.  A na-amanye iwu ndị a site n'aka ngalaba isi nke ụfọdụ ngalaba ikpe ma ọ bụ ndị omebe iwu (ma ọ bụrụ na ha dị iche na ikike ahụ).  Otu iwu a na-achịkwa mba ụwa, nha, mmetọ, ụtụ isi, na ihe ndị ọzọ.  A na-ahụ nke a mgbe ụfọdụ dị ka nke iwu obodo na mgbe ụfọdụ a na-ahụ ya dị ka iwu ọha na eze ka ọ na-ekwu iwu na ụlọ ọrụ ọha.

 Iwu mpụ 

Ụdị iwu a gụnyere iwu iwu obodo, iwu ụtụ isi, iwu nhazi na iwu mpụ.

 Iwu ụtụ isi 

Iwu ụtụ isi ghọrọ akụkụ nke iwu ọha na narị afọ nke 17, n'ihi echiche ọhụrụ nke ọbụbụeze malitere ịpụta. Ruo oge a, a na-ewere ụtụ isi dị ka onyinye n'okpuru iwu, nyere steeti site n'aka onye na-enye onyinye - onye na-atụ ụtụ isi. [17] A na-ewere ya ugbu a dịka mpaghara iwu ọha, dịka ọ gbasara mmekọrịta dị n'etiti ndị mmadụ na steeti.

 Usoro ihe dị iche n'etiti iwu nzuzo na nke ọha 
Ntụle ndị na-eso ihe mere eme dị n'etiti iwu ọha na eze apụtala nke ukwuu na usoro iwu nke kọntinent Europe.  [7] N'ihi ya, akwụkwọ iwu na-asụrụ German akwụkwọ akwụkwọ ụka dị ukwuu n'ụdị kpọmkwem akwụkwọ dị n'etiti iwu ọha na eze na iwu iwu.  [1] Ọtụtụ echiche echichela, nke na-eche ike echiche ma ọ bụ nke na-ekewapụ onwe ya ma ọ bụ nkewa..

Echiche echiche nke iwu ọha na eze na-ahụ site n'ahụ onye ọka iwu Rom Ulpian, bụ onye kwuru " Publicum ius est, quod ad statum rei Romanae spectat, privatum quod ad singulorum utilitatem. (Iwu ọha na eze bụ na, nke  Ezi Rom, iwu na-ahụ obodo ụmụ amaala.) Charles-Louis Montesquieu kọwapụtara echiche a na Theory .  etiti mba ụwa (ikike nke mba), iwu ọha (nri arịa ndị), na iwu iwu (nri obodo) dịka ọkọlọtọ na ikike dị iche iche si dị. ọ na-ede, sị: "N'ịbụ ndị e weere dị  ka ndị bi na mbara ala buru ibu nke na ndị dị iche iche dị mkpa, ha nwere iwu ndị mgbasa nke ndị a na ibe ha, na nke a bụ  .  N'ịbụ ndị e weere dị ka ibi n'ime obodo a na-aghaghị, ha nwere iwu mkpa dị n'etiti ndị na-achị na ndị a na-achị, nke a bụ  .  Ọzọkwa, ha nwere iwu iwu nke ụmụ amaala na ibe ha, nke a bụ nke ." 

Nkatọ nke tiori mmasị gụnyere ihe isi ike dị n'ịmepụta ọdịiche doro anya n'etiti mmasị onwe na nke ọha, ma ọ bụrụ na ndịiche dị otú ahụ dị, na ịhazi iwu n'otu aka ahụ.

Ozizi isiokwu na- akara anya n'ịkọwa ihe dị iche iche site n'imesi ike na-edo onwe ndị mmadụ n'okpuru ala.  Iwu ọha iwu ndị a, ebe a na-ahụta iwu iwu ka ọ na-achịkwa ebe ndị ozi na-ezukọ n'ọkwa egwuregwu.  akụkụ, mpaghara ụfọdụ a na-ele anya anya na iwu nkeonwe na-egosikwa n'okpuru, dị ka iwu ọrụ .  Ọzọkwa, usoro iwu nke steeti bụ otu nwere ike ike mkpokọta ikike nke steeti yana ogo nke ndị mmadụ n'okpuru, ma ọ bụrụ na ụlọ ikpe onye na-azụ nke steeti (lee Carpenter v. United) Steeti, dịka ọmụmaatụ..

Ozizi isiokwu na-emetụta ọnọdụ nke isiokwu iwu na mmekọrịta iwu na ajụjụ. Ọ bụrụ na ọ chọtara onwe ya n'otu ọnọdụ dị ka onye ọha (n'ihi otu n'ime ụfọdụ ọha ọha, dị ka steeti ma ọ bụ obodo), iwu ọha na-emetụta, ma ọ bụghị ya bụ iwu nzuzo.

Nchikota nke tiori isiokwu na isiokwu na-arụ ụka na-enye ihe dị iche na-arụ ọrụ.  N'okpuru usoro a, a na-ewere mpaghara iwu dịka iwu ọha na eze ebe otu onye na-eme ihe nkiri bụ ikike ọchịchị na eze nyere ikike ime ihe n'otu ụzọ ( imperium ) na onye na-eme ihe nkiri na-  eji imperium ahụ eme ihe na-egosi ahụ.  N'ikwu ya n'ụzọ ọzọ, ihe niile dabere ma ikike ọha na-eme dị ka ụlọ ọrụ ọha ma ọ bụ nkeonwe, kwuo mgbe ị na-enye ihe ntanye ụlọ ọrụ.  Ozizi ọhụrụ a na-ewere iwu ọha dị ka ihe atụ atụ iche.

Enwere mpaghara iwu nke na-adabaghị na iwu ọha ma ọ bụ nkeonwe, dị ka iwu ọrụ - akụkụ ya dị ka iwu nzuzo (nkwekọrịta ọrụ) ebe akụkụ ndị ọzọ dị ka iwu ọha (ọrụ nke onye na-enyocha ọrụ mgbe). nyocha nchekwa nchekwa ebe ọrụ).

Ọdịiche dị n'etiti iwu ọha na eze na nke onwe na-adabere na nchapụta n'etiti ikike nke ụlọ ikpe dị iche iche na ndị ọrụ nhazi.  N'okpuru iwu obodo Ọstria, dịka ọmụmaatụ, iwu onwe onye so na ikike nke iwu gọọmentị etiti, ebe iwu ọha bụ akụkụ nke iwu steeti.

 Hụkwa 

 Iwu ọha

 Ihe ndetu 

Òtù:Pages with unreviewed translations