Asụsụ Ngbaka Minagende

NgbakaNgbaka MinagendeNgbaka GbayaA mụrụ ya Democratic Republic of CongoNdị na-asụ asụsụ ala1.02 nde (2000) Ngbaka at Ethnologue (18th ed., 2015) (subscription required) Ezinụlọ asụsụNiger-Congo? 

 Atlantic-Congo
 Savannas
 Gbaya
 Ebe Ọwụwa Anyanwụ
 Gbanu-Ngbaka
 NgbakaKoodu asụsụISO 639-3ngaGlottologngba1285
Ngbàkà (Nkàgbà) bụ Asụsụ Gbaya nke ihe karịrị otu nde mmadụ na-asụ na Democratic Republic of the Congo. Ọ bụ asụsụ dị mkpa na mpaghara, nke Gilima, Ngbundu, Mbandja Ndị Mono na-eji, a na-akụzi ya n'ụlọ akwụkwọ praịmarị; 10% gụrụ akwụkwọ na Ngbaka.

Ngbaka bụ aha agbụrụ a na-ahụkarị; enwere ike ịmata ọdịiche dị n'asụsụ ahụ na asụsụ ndị ọzọ a na-akpọ "Ngbaka" dị ka Ngbaka Gbaya ma ọ bụ Ngbaka Minagende.

Enweghị ọdịiche dị ịrịba ama n'ime asụsụ Ngbaka, ọ pụkwara ịbụ ihe a na-aghọta na ndị otu asụsụ Manza.

 Ọmụmụ ụdaolu 

 Mkpụrụ okwu 
Akpụkpọ ahụAlveolarPalatalVelarEgbugbere ọnụ<br id="mwKw">Mkpịsị akaỤgbọ imimnɲŋŋ͡mPlosiveenweghị oluptkʔkwuru okwubdɡọNrimbndŋɡImplosivekwuru okwuɓkaIhe a na-akpọ "Thek"enweghị oluIhe a na-akpọ "Thekh"Nriŋm bụ ihe a na-akpọIhe na-esiri ikeenweghị olufshkwuru okwuvzNrinzIhe na-atọ ụtọ (r) TapỌdịdịỌdịdịIhe atụljw

 Trill /r/ na-emekarị na ideophones, na ọnọdụ mbụ na nke ikpeazụ. Mgbe ọ pụtara na okwu ndị a gbazitere, a na-akpọkarị ya dị ka [l] n'akụkụ.
 Akwụsị glottal /ʔ/ na-emekarị n'ihu ụdaume mmalite okwu.
 Ụda /ŋ͡m, ʔ, h, w/, anaghị apụta na ọnọdụ intervocalic.
 /ŋ/ apụtaghị na ọnọdụ mmalite okwu
 Enwere ike ịkpọpụta /f/ n'asụsụ ọdịda anyanwụ dị ka nkwụsị na-enweghị olu [p].
  ike ịkpọpụta nkwụsị /k/ na-enweghị olu dị ka nkwụsị ụda [ɡ] n'asụsụ ọdịda anyanwụ.

 Mkpụrụedemede 
Mkpụrụedemede ọnụMkpụrụedemede imiN'ihuCentralỊlaghachi azụN'ihuCentralỊlaghachi azụN'akụkụi iːu uːỌ bụOtú ọ dị,N'etiti etitie eːo oːN'etiti oghereɛ ɛːỌ bụ n'afọ ka a na-akpọ ɔːɛ̃Ọ bụ n'afọEmeghea aː[Ihe e dere n'ala ala peeji]

 Usoro ide ihe 
+Mkpụrụ akwụkwọ ngbakaNnukwu mkpụrụedemedeABʼBDʼDEỌ bụFGGbHMKKpLMNNgNggOỌ bụSTUVWZAkara dị alaabʼbdʼdnaỌ bụfggbhikkplmnngỌ bụ na ọ bụ na ọ bụghị na ọ bụoỌ bụ n'oge a ka a na-eme yastuvwz
A na-egosi na a na-eji tilde na ụdaume: Sãoã, ɛ̃, ĩ, ɔ̃, ṹ.

A na-egosi ụda nke mkpụrụedemede na diacritics iji gbochie mgbagwoju anya:

 a na-eji ụda olu dị elu egosi: ːá, é, ɛ́, í, ó, ɔ́, ú, ã́, ɛ́ , ̆, ̆;
 a na-eji ụda olu dị ala egosipụta: 意, è, ɛ̀, ì, ò, ɔ̀, ù, ã̀, ɛ Kennedy, ĩ̀, ɔ́, ṹ;
 a naghị egosikarị ụda ndị a na mkpụrụ okwu mana enwere ike igosi ya na ụfọdụ ọrụ asụsụ: 
 ụda dị n'etiti na akara kwụ ọtọ n'elu: 意, e̍, ɛ̍, i̍, o̍, ɔ̍, u̍, ã̍, ɛ̃̍, ĩ̍, ɔ̃̍, ũ̍;
 ụda na-ada ada na ụda olu: ː, ê, ɛ̂, î, ô, ɔ̂, ã̂, ɛ̃̂, ĩ̂, ɔ̃̂, ũ̂;
 ụda na-arị elu na caron/hacek: ː, ɛ̌, ǐ, ǒ, ɔ̌, ã̌, ɛ̃̌, ĩ̌, ɔ̌. 

 Edensibia 

 Njikọ mpụga 

 Ngbaka na Mahadum Ghent
agbụrụ a na-ahụkarị; enwere ike ịmata ọdịiche dị n'asụsụ ahụ na asụsụ ndị ọzọ a na-akpọ "Ngbaka" dịagbụrụ a na-ahụkarị; enwere ike ịmata ọdịiche dị n'asụsụ ahụ na asụsụ ndị ọzọ a na-akpọ "Ngbaka" dị