Asụsụ Ubangian

Asụsụ Ubangian mejupụtara njikọ dịgasị iche iche nke ihe dị ka asụsụ iri asaa nke dị na Central African Republic na DR Congo. Ha bụ asụsụ kachasị na CAR, nke nde mmadụ 2-3 na-asụ, gụnyere otu n'ime asụsụ ya, Sango. A na-asụkwa ha na Cameroon, Chad, Republic of Congo na South Sudan.

 Nchịkọta mpụga 
Joseph Greenberg (1963) kewara asụsụ Ubangian a na-amaghị nke ọma n'oge ahụ dị ka Niger-Congo ma tinye ha n'ime Asụsụ Adamawa dị ka "Eastern Adamawa". 'oge na-adịghị anya, e wepụrụ ha na alaka dị iche nke Niger-Congo, dịka ọmụmaatụ n'ime Asụsụ Savanna nke Blench.   dị, nke a aghọwo ihe a na-ejighị n'aka, na Dimmendaal (2008) na-ekwu na, dabere na enweghị ihe akaebe doro anya maka nhazi Niger-Congo a na-emepụta, Ubangian "ma eleghị anya bụ ezinụlọ asụsụ nwere onwe ya nke a na-enweghị ike ma ọ bụ enweghị ike igosi na ọ nwere njikọ na Niger-Cong (ma ọ bụ ezinụlọ ọ bụla ọzọ). " [1] Blench (2012) gụnyere Ubangian n'ime Niger-C Congo.  (2018) na-ekwu na ọ bụ ezie na ihe akaebe maka itinye Ubangi n'ime Niger-Congo ka na-adịghị ike, otu ihe ahụ metụtakwara ọtụtụ alaka ndị ọzọ bụ ndị otu Niger-Cong na-enweghị mgbagha.

 Nchịkọta n'ime 
Boyd  Moñino (2010) wepụrụ asụsụ Gbaya na Zande. Ọkara iri na abụọ fọdụrụnụ bụ otu, mana mmekọrịta ha anaghị adị mfe. Williamson & Blench (2000) na-atụ aro ndokwa ndị a:

Na mgbakwunye, e nwere Asụsụ Ngombe, nke a na-ejighị n'aka ebe ọ dị n'ihi ụkọ data. 

Rịba ama: A na-eji aha a na-amaghị ama Ngbaka eme ihe maka asụsụ dị iche iche n'ógbè ahụ. N'ozuzu, otu Asụsụ Ngbaka na-ezo aka n'otu n'ime Asụsụ Gbaya, ebe ọtụtụ asụsụ Ngbaka nwere alaka Ubangian.

 Güldemann (2018) 
 (2018) ghọtara "usoro ọmụmụ" asaa dị n'ime Ubangian, mana ọ bụ onye agnostic banyere ọnọdụ ha n'ime Niger-Congo.

 Gbayaic
 Zandic
 Mbaik
 Mundo-Baka
 Ngbandic
 Bandaic
 Ndogoic

 Okwu ntụnyere 
Nkọwa okwu ndị bụ isi nke asụsụ Ubangian site na Moñino (1988): 
NchịkọtaAsụsụanyantịimiezéireọnụọbaraọkpụkpụmmiriosisiIri nriahaGbayaProto-Gbaya*Dọm.*Onye na-eme ihe nkiri*Dizue*ɲín*leɓé ~ lembè*ọ bụghị*Ọkụ*Dịbọ ahụ*Anyaụ*Tee*ɲɔŋ/ụmụ*ụfọdụ n'ime haGbayaGbaya BodoeỌchịchị.yík/yíkzèrMgbe ụfọdụɲínỌ bụ mgbe a na-eme ihe nkiriee etonkỌchịchịyìgịɲɔŋ/yiɲínGbayaGbaya BiyandaN'ebe ahụZàlàMgbe ụfọdụỌmụmụogwe akaee etonkN'ihi yaN'oge gara agagịỌ bụ n'oge na-adịghị anyalíŋGbayaGbeyaỌchịchị.rí/rízɛràMgbe ụfọdụ ~ mgbe ụfọdụɲínlep ~ leféee eton na tonỌ ga-abụ na ọ bụ n'oge a ka a na-eme yaRigịɲɔŋ/riɲínGbayaManzaỌdịdịz Marịba amaMgbe ụfọdụỌ bụ ezie na ọ bụ ebe a na-anọỌ bụ n'ihi na ọ bụ n'oge a ka a na-eme yanūton na-emeN'ihi ya, ọ ga-abụ na ọ bụ n'oge ahụ ka ọ ga-adị.ỌdịdịgịɲɔŋɔỌdịdịGbayaMbodomolíz Marịba amaMgbe ụfọdụɲíníagụ owuruee engọrọN'ihi yaN'oge gara agaỌ bụ n'oge ochie ka a na-akpọɲɔŋlíŋGbayaỊkụ ụfụN'ebe ahụagafeN'ihi ya, ọ bụ n'oge a ka a na-akpọɲ nke gịjambèee embɛ́́N'ihi ya, ọ bụ n'oge ahụ ka a na-eme yaN'oge gara agagịɲɔŋgi/lilíGbayaBofiỌchịchị.z Marịba amaMgbe ụfọdụ? N'oge anūtoǹʔɔ̀N'ihi yaN'oge gara agagịɲɔŋlíŋNgbandiSangoAha ya bụMmanụ alamusikịPūmbēỌmụmụ ihena-aga n'ihuMọvụ ~ ménēMujiōNgúkɛ̄kɛ̄ ~ kēkēỌrịa na-egbu egbuīrīNgbandiYakomaỌ bụ n'oge a ka a na-akpọMMAmusik na-emeỌrịa na-egbu egbu (lì.) mɛ̄ngáAkụkụ nke ụwa, yāngāMmerbỳōNgúMkpụrụ osisiỌrịa na-egbu egbuʔīrīNgbandiKpatiriebe aMmanụ alamusik̄Ọrịamīngā.Uzo nke UzoUzo nke UzoMenyMubiNgúMgbọỌrịa na-egbu egbuīrīBakaNgbaka Mabozi.la/la__ibo____ibo____ibo__ Zī-__ibo____ibo____ibo__ Ọdịdị__ibo__ Ọdịdịmīnī-Mọ-__ibo__ N'ihi na ọ bụKpu-N'oge anáāỌ̀ bụ eziokwuʔēlē-BakaMonzomboebe a -__ibo__ Zụaɲō__ibo__ ỌdịdịmīMọ-N'ihi ya, ọ bụBeyesN'oge alózōʔēBakaGbanziliebe a/ebe ahụ.zèʔō, ŋwūỌrịa- ~ tii-mīlī ~ mēlēMọ-nzɛ̄Kpu-N'oge anáMgbe ụfọdụyēlēBakaBakaebe a -signed-ɓàngà-Ọrịa na-egbu egbumī (l) -Mọ-njɛ̄, māndāNdị kwere ekwengōlōjōʔē-BakaMayogoỌ bụ n'ebe ahụ ka a ga-anọ -Iju (w) ma ọ bụ - Na-ada -m -búNgɔ́tɛ́N'ihi ya, ọ ga-abụrịrị na ọ ga-adị -ngúndúlá -zō -leeBakaMundojíà/rràgóỌ bụ n'oge a ka a na-eme yaGoỌrịamGí.M.Ngɔ́tɛ́N'oge gara agaNgúrrózózòIríMbaNdunga-lena-abaghị uruN'ihi ya, ọ bụ n'oge a ka a na-akpọmbētú-Ọrịa-Mụ onwe m-mó-ɓíndá-Ebe a na-akpọ ɓéɓéIhe omuma -ga- -Dizoro-Nwunye-MbaMba-nelá-/ee-N'ihi ya, ọ bụ n'oge a ka a na-akpọmusik̄mbɔ́-Ọrịa-Mụ onwe m-N'ihi ya, ọ ga-abụrịrị na ọ ga-adịzi-ɓēɓēIhe omuma -ga-Mgbe ụfọdụ -E ji ebi yaMbaDongo-kolɔ̀-/sīē-gyêŋù-Ọrịa-lyò-Mọ-Nzì-ɓèɓèIhe omuma -papa-zó-N'ikwu okwuMbaỊhụ Ama n'anya -fá-kúmbú- -ee- -Ụdị- -Ọnwụ- -m̀- -mpu- -kú-ngátī- -ngù- -ng na-ekwusú- -ebe ahụ-SereSererɔ̄gịmusik̀Ọ bụ n'oge ochie ka a na-akpọM̀nzɛ̄zùmùN'oge na-adịghị anyangɔ̄MuMgbe ụfọdụakaSereN'enweghị ihe ọ bụlavʌ̄.lō/tì.lósùŋòn'oge na-adịghị anya.mnzōmvēlēkʊ.ɓílìngōngʊ́zàLeeÌgwè egwuÌndáebe a/CESīə̄tūN'ihi ya, ọ bụ n'oge a ka a na-akpọə̄ʒītīmààmàə̄njīgbābīEnguA na-akpọ yazɨ̄ʔɨ̄rɨ̄Ìgwè egwuYàngereebe a/cīcītutūmàwōN'ihi ya, ọ bụ nwa agbọghọỌ bụ n'ebe ahụ ka a na-anọnnenjīnjīgbēbīNgúngúndōjō (~ njōjō ?)  zēʔērēÌgwè egwuN'ihi ya, ọ bụ n'ihi nana-aga ebe ahụ/cícīūtūmawū, ūwūīʒītīmààmàīnjīgbāgbīúngúōyōUcheʔīrīÌgwè egwuN'oge na-adịghị anyana-aga ebe ahụ/cácūōtūN'ihi na ọ bụēʒītīmààmàə̄njīgbābīEnguA na-akpọ yazɨ̄Okwu a na-akpọ TraÌgwè egwuWójòna-adị n'ebe ahụūtūShiakājītāmbīàmà (ʒ) īʒīgbābīúngú (y) ōyōzɨērēÌgwè egwuDákpána-aga ebe ahụ/cácūōtūə̄wūə̄ʒītīmààmàə̄ʒīgbābīEngundɔ̄gɔ̄rɔ̄zɨ̄ʔīrē ~ ʔērēÌgwè egwuLàngbasiebe a/ebe ahụtutūwūwūʒīʒītīmànneʒīʒīgbābīNgúngúyōyōzɨʔēʁə̄Ìgwè egwuMbanzacélà/cúcūtutū__ibo____ibo__ ỌdịdịN'ihi ya, ọ bụ nwa agbọghọtīmbīnneUchegbābīEnguOtú ọ dị, ọ ga-abụrịrị na ọ ga-adịzɨ ~ ziʔēlēZandeZandeBaangī/KhapuNa-achaōrīndēmīrāngbāN'ihi ya, ọ ga-abụrịrị na ọ ga-adịmēmēIʹme/dingūàriN'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-emeZandeNzakaraBangilitūʔʊ̄LindamīnlāngbāKʊ̄lɛ̄Membandīgìngʊ̄nlàlɪNnukwuZandeGemeíndīrī/kpūkpūtūmusik̄Lindamāl.ngbāngbākūlēMembadiīwīlìlilūmā

 Ọnụ ọgụgụ 
Ntụnyere nke ọnụọgụ n'asụsụ ọ bụla: 
NchịkọtaAsụsụ12345678910Ìgwè egwuMbanza (Mabandja)whaleɓisiỌ na-ekwu okwuVɑnɑucheɡɑzɑlɑɡɑzɑlɑ n'ụkpụrụ (6 + 1) nɡebeɗenɡebeɗeɗe n'ozuzu (8 + 1) ɓufuBanda, Central Core, Banda-BambariBanda-Linda (1) whalebiʃiNke a bụ ihe a na-akpọIhe efumīndūmīndū ama na bale (5 + 1) ̄mīndū ama na zọhịa (5 + 2) mīndū na-ama (5 + 3) mīndū ama ihe efu (5 + 4) moɾofoBanda, Central Core, Banda-BambariBanda-Linda (2) ỌmụmụGọhịaỌdịdịvə̀nɑ̄mīndûmīndû bụ onye na-agụ ya (5 + 1) ̄mīndû ɑ̀ bīʃì (5 + 2) mīndû ɑ̀ və̀tɑ̀ (5 + 3) mīndû ɑ̀ və̀nɑ̄ (5 + 4) morófōBanda, South CentralNgbugu (1) bàlēbīʃùwú ~ bīʃǔỌ bụ n'ihi na ọ bụ n'oge a ka a na-ekwu okwuvootumīndúwù ~ mīndûỌ bụ mgbe ahụ ka e si mee yaỌdịdị nke ọmaỌ bụ mgbe ahụ ka e si mee yaEbumnuche nke anụ ahụ bụ: mīndû kàlá bīʃǔỌ bụ mgbe ahụ ka e si mee yaỌ bụ ezie na ọ na-eme ntụli akaỌ bụ mgbe ahụ ka e si mee yaỌ bụ n'oge a ka a na-eme yaN'ihi ya, ọ bụ n'oge ahụ ka a na-eme ihe nkiri.ɡbáBanda, South CentralNgbugu (2) bàlèbìʃùúvootævwànɔ̄Ebemìndúù mànɜ̄ bàlè (5 + 1) ̄Mọndiúù mànɜ̄ bìʃú (5 + 2) mìndúù mànɜ̄ vòtàá (5 + 3) mìndúù mànɜ̄ vwànɔ̄ (5 + 4) lɜ̀konòɡ͡bè (n'ụzọ nkịtị: mkpịsị aka niile) Banda, South CentralLangbasi (Langbashe)ỌmụmụGọhịaVotɑ̀Ọ bụ n'ihi na ọ bụ n'oge a ka a na-eme ihe nkirimīndûỌdịdị ya (5 + 1) ̄mīndû̀mɑnə̄ bīʃì (5 + 2) mīndû̀mɑnə̄ vòtɑ̀ (5 + 3) mīndûmɑ̀nə̄ vootùɑ̀nō (5 + 4) Ọ bụ n'oge a na-anọ n'ụlọ mkpọrọBanda, West CentralBanda-TangbagoỌmụmụ iheGọhịavootuVɑ́nɑ̄mīndûmīndû ɑ̀mɑ nə̀ ughēē (5 + 1) mīndû ɑ̀mɑ nə̀ bīʃì (5 + 2) mīndû ɑ̀mɑ nə̀ vōtɑ̀ (5 + 3) mīndû ɑ̀mɑ nə̀ vɑ̀nɑ̄ (5 + 4) móɾófòGbaya-Manza-Ngbaka, CentralBokoton͡dáŋAgbụrụtàɾnãɾN'ihi ya, ọ bụ n'oge ahụ ka a na-akpọ__ibo__ N'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-akpọ "Zah" (5 + 1) __ibo____ibo__ N'ihi ya, a na-akpọ ya "Zua" (5 + 2) __ibo____ibo____ibo__ N'ihi na ọ bụ n'oge a ka a ga-eji ya mee ihe.__ibo__ N'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-akpọ "Zaa" (5 + 4) Ebe a na-eme iheGbaya-Manza-Ngbaka, CentralBossangoa Gbayak͡pémɾíːtòtàːnàːN'ihi ya, ọ ga-abụrịrị na ọ bụ n'ihi na ọ ga-adị n'anyaɗòŋ k͡pém (5 + 1) ɗòŋ ɾíːtò (5 + 2) N'ihi ya, ọ ga-abụrịrị na ọ bụ naanị na ọ bụ n'oge a ka a ga-asị na ọ bụ? N'okpuruɓúGbaya-Manza-Ngbaka, n'Ebe Ọwụwa AnyanwụNgabakaN'ihi yaBọhiatàlɛ̀nālɛ̄Ọrịa na-efe efeɡàzɛ̀lɛ̀ɡàzɛ̀lɛ̀-nɡɔ́-nɛ-kpó (6 + 1), sambo *n'ịgbụụụụN'okpuruɓūGbaya-Manza-Ngbaka, NorthwestEbe Ugwu Ọdịda Anyanwụ GbayaỌmụmụ iheNdị YiddishtààrnáárỌ bụ ezie na ọ bụ ihe a na-emeỌ bụ ezie na ọ bụ n'oge a ka a na-akpọ "Rory" (5 + 1) Ọ bụ n'ihi na ọ bụ n'oge a ka a ga-eji ya mee ihe.mɔ́ɔ́rɔ́-ɗòŋ-tààr (5 + 3) mɔ́ɔ́rɔ́-ɗòŋ-náár (5 + 4) ɓúNgbandiEbe Ugwu NgbandiGiiỌ bụtasiɔGí̃manambara alaMiambeɡumbayasui kɔiNgbandiYakomaỌ bụ ezie na ọ bụǒsɛ̀, ̌sɛ̀ọ̀ bụ ọ̀ bụ nke ọ̀ bụỌ bụ ezie na ọ bụỌ bụ otú ahụ ka ọ dịỌ bụ n'ihi na ọ bụ n'oge a ka a na-akpọmbàmbarmyɔmbèɡūmbáyābàlé.kɔ̀ {ten.one}Sere-Ngbaka-Mba, Ngbaka-Mba, MbaDongoɓawɨɡ͡bwɔ̀ga-abụafọN'ihi ya, ọ ga-abụrịrị na ọ bụKaziyazyálánɡya-iɲo-ɡ͡bwɔ̀ (10 - 2)? nɡya-iɲyo-ɓayi (10 - 1)? AnụSere-Ngbaka-Mba, Ngbaka-Mba, MbaMbaUmaOnye nzuzuỊṅụ mmanyaanɡ͡boteɓúmaɓúma tele (5 + 1) ɓúma m na-eme ka ị nọkwuo ala (5 + 2) ɓúma te ɓyala (5 + 3) ɓúma te anɡ͡bote (5 + 4) mmegbuSere-Ngbaka-Mba, Ngbaka-Mba,Ngbaka, Eastern, Mayogo-BangbaMayogoɓīnìɓīsīɓātāɓāɗābúlúvūèMaịlịmānāníkàmādʒɛ́nàōdúkpábīnì (10 - 1)?? ndʒɛ̄kpàSere-Ngbaka-Mba, Ngbaka-Mba, ngbaka, Eastern, MunduMündübì, bìissonEbe a na-akpọ ɓəsbataỌgbọỌ bụ onye na-eme ihe iken'oge gara agaLɵ̀rɵziɡ͡badzenamenewánzòkpaSere-Ngbaka-Mba, Ngbaka-Mba,Ngbaka, Western, Baka-GundiBakaN'ihi yabidebatàbànaθuwèN'ihi ya, ọ na-eme nke a.θuwè tɛ bíde (5+ 2) θuwè tɛ batà (5+ 3) θuwè tɛ bàna (5+ 4) kamo / θuwè tɛ θuwè (5+ 5) Sere-Ngbaka-Mba, Ngbaka-Mba,Ngbaka, Western, Baka-GundiAkpụkpọ anụN'ihi yabideIsi ihebànaihe a hụrụsítaTamilỌrịaanya dị ka balna (5+ 4) kpa bo pɛ (n'ụzọ nkịtị. aka niile / aka abụọ nke onye) Sere-Ngbaka-Mba, Ngbaka-Mba,Ngbaka, Western, BwakaNgabaka Ma'bok͡páàá ~ k͡páàkɔ́ɓīsìɓātàɡ͡bīānāʔèvè ~ veN'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-eme ihe ikesílànāSenāVeejin (5+ 4) nzò k͡pā̰ (litː 'isi / aka ') Sere-Ngbaka-Mba, Ngbaka-Mba,Ngbaka, Western, GbanziliGbanzilik͡pókàɓīsìɓɔ̄tà ~ ɓōātàɓānā ebe ~ ɓɔ̄nāVūèN'ihi yaselena ~ saɓásánāvūè-nà-ɓùānā (5+ 4) / liɓòà *nzò k͡pā ~ ɡ͡bàSere-Ngbaka-Mba, Ngbaka-Mba,Ngbaka, Western, MonzomboMonzombok͡póìGọhịabālàbàānāVūèUche na-adịʃíēnāSenāʔi̋voēnānʒò k͡pā̰ (litː 'isi aka ma ọ bụ ogwe aka') Sere-Ngbaka-Mba, Sere, Sere-Bviri, Bai-Viribelanda VirinjẽeụdaoluTaúnãuVöö́vöö́-njoí-njẽe (5 + 1) vöö́-njoí-soó (5 + 2) vöö́-njoí-taú (5 + 3) vöö́-njoí-nãu (5 + 4) ɓï̃kürüSere-Ngbaka-Mba, Sere, Sere-Bviri, Ndogo-SereNdogoɡbaànjésó, sósò (nke a na-eji eme ihe dị ka adjective) táʔònàʔòVoliVo-njeé-ɡbaànjé (5 + 1) Vo-njeé-só (5 + 2) Vo-njeé-táʔò (5 + 3) vó-njeé-nàʔò (5 + 4) muʔɓì (litː 'n'aka'Zande, Zande-NzakaraNzakara (1) KileiīyōātāEbee ka ọ dịìsììsìbē-ālí-kílī (5 + 1) ìsìbē-ālí-īyō (5 + 2) ìsìbē-ālí-ātā (5 + 3) ìsìbē-ālí-ālù (5 + 4) ŋɡ͡bōZande, Zande-NzakaraNzakara (2) KileiījōātāEbee ka ọ dịìsììsìbē-ālí-kílī (5 + 1) ìsìbē-ālí-ījō (5 + 2) ìsìbē-ālí-ātā (5 + 3) ìsìbē-ālí-ālù (5 + 4) ŋɡ͡bɔ̃̄Zande, Zande-NzakaraZandesaUéIhe mgbagwoju anyabīànɡì ~ bīàmà (dị ka olumba si dị) bīsùèbīsùè bàtì̧ sá (litː 'ise ma e wezụga otu') bīsùè bàtì̧ úé (litː 'ise ma e wezụga abụọ') bīsùè bàtì̧ bí冲突 (litː 'ise ma e wezụga atọ') bīsùè bàtì̧ bīànɡì ('ise ma e wezụga anọ') bàwē

 Edensibia