Asụsụ Turkana

Turkana /tɜːrˈkɑːnə/Laurie Bauer, 2007, The Linguistics Student’s Handbook, Edinburgh bụ asụsụ nke Ndị Turkana nke Kenya na Etiopia. A na-asụ ya n'ebe ugwu ọdịda anyanwụ Kenya, ọkachasị na Turkana County, nke dị n'ebe ọdịda anyanwụ nke Ọdọ Mmiri Turkana. Ọ bụ otu n'ime asụsụ Nilotic nke Ọwụwa Anyanwụ, ma nwee njikọ chiri anya na Karamojong, Jie na Teso nke Uganda, na Toposa a na-asụ na ndịda ọwụwa anyanwụ nke South Sudan, na Nyangatom na South Sudan / Ethiopia Omo valley borderland; asụsụ ndị a jikọtara ọnụ mejupụtara ụyọkọ Asụsụ Ateker.

Aha otu maka ndị a nwere njikọ bụ Ateker.

 Ọmụmụ ụdaolu 

 Mkpụrụ okwu 
Akpụkpọ ahụAlveolarPalatalVelarỤgbọ imimnɲŋPlosive/Africateenweghị olupttʃkkwuru okwubddʒɡọIhe na-esiri ikesN'akụkụlIhe na-atọ ụtọrIhe atụjw

  nwekwara ike ịpụta dị ka affricated [p] mgbe ọ nọ n'ọnọdụ mmalite mkpụrụedemede.
 A pụkwara ịnụ ụda  dị ka nkwụsị ọnụ .
 Nkwụsị olu /b / nwekwara ike ịpụta glottalized dị ka implosives [ɓ ɗ __hau____hau____hau__) mgbe ọ nọ n'ọnọdụ mmalite syllable. N'ọnọdụ ikpeazụ nke mkpụrụedemede, a na-ahụ ha dị ka ndị a na-ebipụtabeghị.
  na-aghọta dị ka nkwụsị uvular [q] mgbe ọ na-apụta n'etiti ụdaume . Mgbe a na-ebute ya ma soro ya na ụdaume azụ, a na-emezi ya ma nụ ya dị ka ụda ndị a [χ], [ʁ] ma ọ bụ [ʀ].
  dị n'efu na [θ]. Ụda ndị a enweghị olu na njedebe nke nkeji okwu. Mgbe mkpụrụedemede na-amalite, a na-ekwupụta ha, mgbe mgbe na-enweghị olu:  ma ọ bụ .
 A na-ahụkarị  dị ka ịgbatị ụdaume gara aga mgbe ị na-eso  na njedebe nke okwu.
 Tupu ụdaume [3]-enweghị olu nke na-esote nkwụsịtụ, a na-ewepụ ụdaume ma na-achọ ụdaume.

 Mkpụrụedemede 
Enwere ọdịiche dị na ụdaume na-enweghị olu, nke na-apụta naanị na njedebe okwu, na nke a na-ahụ naanị dị ka ụdaolu tupu nkwụsịtụ:
N'ihuCentralỊlaghachi azụkwuru okwuenweghị olukwuru okwuenweghị olukwuru okwuenweghị oluN'akụkụiuIhe dị nsoɪỌ bụ n'oge ahụ ka a na-akpọN'etiti etitinaoN'etiti oghereỌ bụỌ bụ n'oge a ka a na-eme yaEmeghea

 Ụda 
Turkana nwere tonemes abụọ, elu na ala, na otu ma ọ bụ nke ọzọ na-ebu ụdaume ọ bụla. Ọtụtụ mkpụrụedemede na-ebu ụda dị elu, nke mere na ụda dị ala ka mma. Ụda ụfọdụ "na-ese n'elu mmiri" ma ọ bụghị mkpụrụedemede ma ọlị. Obere ụzọ abụọ maka ụda dị ụkọ, ya mere ọ dịghị mkpa n'ịmata ọdịiche dị n'okwu, mana a na-eji ya eme ihe iji mata ọdịiche dị na ngwaa na aha, nke mere na ọ dị mkpa n'ihe gbasara ụtọ asụsụ.

 Ọdịdị na nhazi okwu 
Turkana [3] asụsụ ngwaa mbụ nwere ma ngwaa-isiokwu-ihe (VSO) na ngwaa-ihe-isiokwu (VOS) dị ka isi, iwu okwu na-enweghị akara. Otu ihe nke ngwaa na-agafe agafe na ihe abụọ nke ngwaa ditransitive enweghị akara, ebe isiokwu ahụ nwere akara ọdịdị site na mgbanwe na ụda mgbe ọ dị na ngwaa, a na-ahapụkarị ya kpamkpam. Ndị na-ekwu maka ngwaa na-agafe agafe na-enweta otu akara ikpe ahụ. Ya mere, n'ihe gbasara nhazi morphosyntactic, Turkana bụ ma Asụsụ a na-akpọ aha na asụsụ abụọ. Site na ngwaa ditransitive, a chọrọ ka onye nnata / ihe na-apụtaghị ìhè bụrụ ihe na-eme ihe, ọ na-ebute isiokwu / ihe kpọmkwem mgbe niile. Enweghị ihe ọ bụla a ga-akwalite ka ọ bụrụ isiokwu nke ahịrịokwu bụ isi, nke mere na Turkana enweghị ezigbo ihe owuwu na-agafe agafe.

[3] nwere ikpe isii: onye na-akpọ aha, onye zuru oke, onye na-ahụ maka ihe, onye na'ahụ maka ihe na-eme, na onye na-ekwu maka ihe. Nke a na-eme ka ọ bụrụ ihe a na-adịghị ahụkebe dịka otu n'ime naanị ngwaa mbụ a kwadoro na ọ nwere ihe karịrị abụọ ma ọ bụ atọ.

 Okwu 
BekeeỤdị otu TurkanaỤdị ụbara nke TurkanaihuereetngiReetinahụakwaanngaWatuweeworungiWoruinriAkimujngaMujaụtabaetabangiTabewuakinengaKineiehiaitengaAtukỊnyịnya ibuEsikiriangiSikiriakamelekalngiKaalammiringakipingaKipi

 Akwụkwọ 





 Edensibia 
kachasị na Turkana County, nke dị n'ebe ọdịda anyanwụ nke Ọdọ Mmiri Turkana. Ọ bụ otu n'ime asụsụ Nilotic nke Ọwụwa Anyanwụ, ma nwee njikọ chiri a

 Njikọ mpụga 

 PanAfriL10n peeji na Teso & Turkana