Asụsụ Wariʼ

Asụsụ Wariʼ (nke a na-akpọkwa Orowari, Wari, Pacaá Novo, Pacaás Novos, Pakaa Nova, Pakaásnovos) bụ naanị asụsụ fọdụrụnụ nke Ezinụlọ asụsụ Chapacuran nke mpaghara ókèala Brazil na Bolivia nke Amazon. O nwere ihe dị ka ndị na-asụ ya 2,700, nke a na-akpọkwa Wariʼ, ndị bi n'akụkụ osimiri Pacaas Novos na Western Brazil.  wariʼ pụtara "anyị!" n'asụsụ Wariʼ ma bụrụkwa okwu ndị na-asụ ya nyere asụsụ na agbụrụ ahụ.

E dere Wariʼ na edemede Latin.

 Asụsụ 
Asụsụ Wariʼ nke Angenot depụtara (1997): Angenot, Geralda de Lima (1997). Fonotática e Fonologia do Lexema Protochapacura. M.A. dissertation, Universidade Federal de Rondônia.

 Asụsụ ndị dị n'ebe ugwu

 Wari"-Oro Waram
 Wari"-Oro Mon
 Wari"-Oro Waram Xijen

 Asụsụ ndịda

 Wari"-Oro Ọ bụghị
 Wari"-Oro Eo
 Wari"-Oro At
 Wari"-Oro Jowin
 Wari"-Oro Kao Oro Aje

 Ọmụmụ ụdaolu 
Ọ dịghị nke ọ bụla n'ime akụkụ ndị akọwapụtara n'okpuru ebe a na-apụta naanị n'okwu ndị a gbazitere ma ọ bụ naanị na klas okwu ụfọdụ. E nwere ụfọdụ ụda ndị a na-edeghị aha ha nke a na-eji naanị na onomatopoeia ma nwee ike imebi ihe mgbochi phonotactic na phonological.

 Mkpụrụ okwu 
Asụsụ Oro Nao nke Wariʼ dị ka Everett & Kern (1997) si kọwaa ya nwere ụdaume ndị a. Ọ bụ nnukwu ihe ndekọ site na ụkpụrụ Lowland Amazonian. Ogwe ndị dị n'akụkụ na-anọchite anya mkpụrụedemede ndị metụtara ụda ọ bụla.
BilabialEzé ezéPost-alveolar<br id="mwOA">VelarMkpịsị akaAla Dị larịịAkpụkpọ ahụAla Dị larịịAkpụkpọ ahụỤgbọ imi__ibo__ m'ihi ya, ọ bụNkọwaỌdịdịn'ihi ya__ibo__ NkọwaỌdịdịPlosivep'ikwu ya n'ụzọ dị otú aNkọwaỌdịdị__ibo__ t'ihi ya, ọ ga-abụrịrị na ọ ga-adịIhe omuma aỌdịdịIhe k-egosi na ọ bụIhe na-egosi na ọ bụỌdịdịkw'ihi ya, ọ ga-abụrịrị na ọ ga-adịỌdịdịNkọwaNa-ekwu maka yaỌdịdịAfricate__ibo__ Ọdịdị__ibo____ibo__ t͡ʃ'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-akpọAkụkụ nke ahụ bụỌdịdịIhe na-esiri ike__ibo__ N'ih ya, ọ ga-abụrịrị na ọ ga-adịNkọwaỌdịdị__ibo____ibo__ Ọdịdị__ibo____ibo____ibo__ Ihe Ndị A Na-emeỌdịdịIhe atụ__ibo__ j'ihi ya, ọ ga-abụrịrị na ọ ga-adị__ibo__ Ihe omuma di iche icheỌdịdị__ibo__ w'ihi ya, ọ ga-abụrịrị na ọ ga-adịIhe omuma ahuỌdịdịFlap__ibo____ibo____ibo__ ɾ'ihi na ọ bụ n'ihi na__ibo__ NkọwaỌdịdị
/t͡ń/ bụ affricate trilled mejupụtara a bilabial trill tupu a ezé nkwụsị, a na-akọkwa ya naanị site na anọ ndị ọzọ asụsụ. Na Oro Nao, a nyochara nke a dị ka allophone nke /t/ nke na-eme naanị tupu /o/ na /y/ nke na'emeghị na idiolect ọ bụla. N'asụsụ ụfọdụ ọ bụ ụdaume dị iche; Otú ọ dị, naanị ihe dị ka okwu 24 nwere Ụda abụọ, ụfọdụ n'ime ha bụ onomatopoeic. Ndị okenye na-asụ asụsụ ahụ na-ejikwa ya eme ihe.

 Mgbanwe ụdaume 

 /t͡ʃ/ nwere ike ịghọ [ʃ], na-enwekarị elu dị ka [ʃ] karịa tupu ụdaume ndị a na-agba gburugburu karịa ndị gbara gburugburu: xaxi' na 'ọ dị gịrịgịrị' nwere ike ịbụ [t͡ʃaˈt͡ʃiʔ na] ma ọ bụ [ʃaˈʃiʔ Na].
 [m] nwere ike ịghọ [mb] (usoro nke imi bilabial na-esote ụdaolu bilabial) mkpụrụedemede na mbido, ọtụtụ mgbe tupu /a/ kamakwa tupu ụdaume ndị ọzọ. Omume ịghọta ya dị ka usoro ka ukwuu ma ọ bụrụ na a na-ekwusi ike na mkpụrụedemede ahụ: ntụpọ ya nwere ike ịbụ [homiˈɾi] ma ọ bụ [hombiˈɾi].
 [n] nwere ike ịghọ [nd] (usoro nke ụdaolu alveolar na-esote ụdaolu alvesolar) mkpụrụedemede na mbido, ọtụtụ mgbe n'ihu /a/ kamakwa n'ihu ụdaume ndị ọzọ. Omume ịghọta ya dị ka usoro ka ukwuu ma ọ bụrụ na a na-ekwusi ike na mkpụrụedemede ahụ: isi m nwere ike ịbụ [wiˈna] ma ọ bụ [wiˈnda].
 [j] nwere ike ịghọ [ʒ] tupu /i/: ka anyị gaa! A pụrụ ịbụ [maˈji] ma ọ bụ [maˈʒi].
 [ʔj] nwere ike ịghọ [ʔd͡ʒ] okwu na mbido: A na-atụ m egwu 'enweghị ike ịbụ [ˈʔjinʔ ʔiˌna] ma ọ bụ [ˈʔd͡ʃinʔ ʔ iˌna].

 Mkpụrụedemede 
Wariʼ nwere otu n'ime usoro ụdaume kachasị n'ụwa. A na-atụ anya na a ga-ekesa ụdaume n'ụzọ hà nhata na oghere ụdaume, ọ bụghị ịhazi ya n'otu akụkụ. Tụkwasị na nke a, a na-atụ anya na ụdaume ga-abụ ndị a na-agbagọghị mgbe ha nọ n'ihu ma gbaa gburugburu mgbe ha laghachiri ruo mgbe "gaps" na usoro ụdaume jupụtara. Ọ bụ ezie na Wariʼ nwere naanị ụdaume isii, anọ n'ime ndị a bụ ụdaume dị nso / dị nso n'etiti, nke abụọ n'ime ha gbara gburugburu (ọ bụ ezie na  abụghị ihe a na-ahụkarị). Ndị na-abụghị ndị na-asụ asụsụ ala nwere ihe isi ike n'ịmata ọdịiche dị n'ihu ụdaume ndị a, nke dị iche na naanị otu ụdaume azụ .
N'ihuỊlaghachi azụEnweghị gburugburuMgbasaMgbasaN'elu (n'elu) i-agụnye__ibo__ Ihe omuma aỌdịdịna-adịkwaghị__ibo__ Akwụkwọ bụ̣̣́ nke a na-akpọ "Spanish"ỌdịdịN'etiti etitina-agụnye__ibo__ Ihe omuma aỌdịdịø bụ n'ihi ya ka a na-akọwa ya__ibo____ibo__ Ọdịdị n'anyao-adịNkọwaỌdịdịO meghere (N'okpuru) n'ihi yaIhe omuma di icheỌdịdị
Nchịkọta ụdaume na-eme naanị na diphthongs; ole na ole na-abụghị nasalised niile na-agwụ na /i/. Okwu ndị na-esonụ na-apụta n'asụsụ Oro Nao: [ẽĩ], [ãĩ], [aɪ], [õĩ], [ỹĩ], [ĩõ], [ẽõ], [ãõ].

 Edensibia 
bụ ezie na Wariʼ nwere naanị ụdaume isii, anọ n'ime ndị a bụ ụdaume dị nso / dị nso n'etiti, nke abụọ n'ime ha gbara gburugburu (

 Mily Crevels (2012). Ihe ize ndụ asụsụ na South America: elekere ahụ na-agbanye Lyle Campbell & Verónica Grondona.  (Edi.) Asụsụ ụmụ amaala nke South America: Ntuziaka zuru oke .  (pp. 167-234).
 Daniel Everett na Barbara Kern (1997). Wariʼ: Asụsụ Pacaas Novos nke ọdịda anyanwụ Brazil. London: Routledge.
 Peter Ladefoged na Daniel Everett (1996). Ọnọdụ nke ụdaume dị ụkọ. Asụsụ, 72 (4), 794-800.
 Margaret MacEachern, Barbara Kern, Peter Ladefoged (1996). "Ụdị ụdaume nke Variʼ". Na UCLA Working Papers in Phonetics 93: Fieldwork Studies of Targeted Languages IV.

 Njikọ mpụga 

 Pacaas Novos (Intercontinental Dictionary Series)