Asụsụ Kxʼa

Kxʼa /ˈkɑː/ KAH, nke a na-akpọkwa Ju-īHoan //ˌdʒuː'hOʊæn// joo-HOH-an, bụ ezinụlọ asụsụ e guzobere na 2010 na-ejikọta asụsụ ī'Amkoe na ụyọkọ asụsụ ī, mmekọrịta a na-enyo enyo kemgbe afọ iri. Tinyere asụsụ Tuu na Asụsụ Khoe, ha bụ otu n'ime ezinụlọ asụsụ atọ dị na ndịda Afrịka, nke yiri n'ihi mmetụta mpaghara.

 Asụsụ 

 __ibo__ Ọ bụ Amkoe (Onye na-anwụ anwụ) 
 Ju,Kung (nke a na-akpọkwa Northern Khoisan; otu olumba) 

A na-ejikọta ya na asụsụ Tu, ma eleghị anya n'ihi mgbagwoju anya na aha olumba ahụ, mana naanị ihe ha nwere bụ ihe ụdị dị ka ụda olu ha. 

 & Heine (2010) chepụtara okwu Kxʼa maka ezinụlọ ahụ dị ka ihe na-anọchi anya ogige a na-apụghị iru Ju-Xian (nke a na-ejikọta ya na asụsụ Ju-Xʼhoan), mgbe okwu ahụ [kxʼà] 'ụwa, ala', nke alaka abụọ nke ezinụlọ ahụ na-ekerịta, ọ bụ ezie na asụsụ ndị agbata obi dị ka Kwadi.

 Ihe owuwu 
Honken & Heine (2010) na-eweghachi ebe isii nke ịpị okwu maka Proto-Kxʼa: ebe ise dị na Central ŌKung, tinyere ịpị bilabial nke ŌAmkoe. Ha na-ekwu na ọkpụkpụ abụọ nke ndị nna nna ghọrọ ezé na-enweghị isi. Otú ọ dị, Starostin (2003)  na-ekwu na ịpị bilabial bụ mmepe nke abụọ na ÁAmkoe. Ọ na-ehota okwu ndị a maka 'otu' na 'abụọ', /ŋ͡ī/ na /ooa/, ebe ọ dịghị asụsụ Khoisan ọzọ nwere ụdaume egbugbere ọnụ ọ bụla n'okwu ya maka nọmba ndị a.Sands (2014) na-ekwu na ọ bụ ebe niile a na-akpọ 'Amkoe bilabial clicks' ma e wezụga 'Palatial'. Ọ na-ekwu na ihe ndị a na-egosipụta mkpịsị aka labialized na Proto-Kxʼa: * * *!!Ọ bụ n'ihi  a na-akpọ ya. Ndị a ghọrọ bilabial na Á Á Ámkoe, ebe naanị ihe na-egosi na a na-akpọ egbugbere ọnụ na Ám Kung bụ diphthongs. Ihe atụ, site na Proto-Kxʼa *!!, bụ 'ọdụ' n'asụsụ, Juo'o'ohan na Ekoka (site na Proto-Ju *!!xoe: retroflex clicks jikọtara ya na alveolars na Southern, na akụkụ na Northern, ma bụrụ naanị retroflex na Central) Enweghị nke **w abụghị ihe ijuanya, n'ihi ụkọ nke egbugbere ọnụ na-agwakọta n'asụsụ.

 Edensibia 
nso na Otjiherero. Ọtụtụ ndị na-asụ Herero bi na Windhoek, isi obodo Namibia.re mpaghara Otjozondjupa na Kunene. Ndị Himba, ndị nwere njikọ na Herero na Mbanderu, na-asụ olumba dị