Ịṅụbiga mmanya ókè

Ịṅụbiga mmanya ókè bụ ịga n'ihu na-aṅụ Mmanya na-aba n'anya na-agbanyeghị na ọ na-akpata nsogbụ Nkọwa ụfọdụ chọrọ ihe aka ebe nke ịdaberé na mwepụ́. A kpoturụ aha iji mmanya na-aba n'anya eme ihe na ndekọ akụkọ ihe mere eme mbụ, World Health Organization (WHO) mere atụmatụ na e nwere nde mmadụ 283 nwere nsogbụ iji mmanya na ụba eme ihe n'ụwa niile ka dika nke afọ 2016. Echepụtara Mkpụrụ okwụ bụ ịṅụbigaỊṅụbiga mmanya n'afọ 1852,ma ókèỊṅụbiga mmanya na Ịṅụbiga mmanya ókè  na-akụda mmụọ ịchọ ọgwụgwọ, ya mere a na-eji okwu nchọpụta ahụike dịka Nsogbu iji mmanya na-aba n'anya ma ọ bụ ịdabere na mmanya na-egbu egbu.  

Mmanya na-aba n'anya na-eri ahụ, na ịṅụbiga mmanya ókè ogologo oge na-akpata ọtụtụ nsogbụ ahụike na mmekọrịta mmadụ na ibe ya. Ọ nwere ike imebị Ụsoro akụkụ ahụ niile, mana ọ na-emetụta ụbụrụ, obi, imejị, pancreas na usoro ahụ iji alụso ọrịa ọgụ. Iji mmanya na-aba n'anya eme ihe nwere ike ịkpata nsogbu ihi ụra, na nsogbụ ọgụgụ isi siri ike dị ka dementia, mmerụ ahụ ụbụrụ, ma ọ bụ Ọrịa Wernicke-Korsakoff. Mmetụta anụ ahụ gụnyere ịkụ obi na-adịghị mma, mmeghachi omume na-adịghị ike, cirrhosis imeju, ohere ọrịa kansa dị elu, na mgbaàmà siri ike ma ọ bụrụ na akwụsị na mberede.[1][2] Mmetụta ahụike ndị a nwere ike belata atụmanya ndụ site na afọ 10. Ịṅụ mmanya n'ime ime nwere ike imerụ ahụike nwatakịrị ahụ,  na Ịkwọ ụgbọala na-aṅụbiga mmanya ókè na-eme ka ihe ize ndụ nke ihe mberede okporo ụzọ dịkwuo elu. A n'ejikọkwa ịṅụbiga mmanya ókè na mmụba nke ime ihe ike na mpụ na-abụghị ime ihe ike.  Ọ bụ ezie na ịṅụbiga mmanya ókè kpatara ọnwụ 139,000 n'ụwa niile n'afọ 2013,  na n'afọ 2012 ọnwụ nde mmadụ 3.3 nwere ike ịbụ n'ihi mmanya na-aba n'anya n'ụwa nile. 

A na-ekwụ na mmepe nke ịṅụbiga mmanya ókè na gburugburu ebe obibi na mkpụrụ ndụ ihe nketa n'otu ụzọ ahụ. Iji mmanya na-aba n'anya na-agwọ onwe ya nrụgide ma ọ bụ nchegbu nwere ike ịghọ ịṅụbiga mmanya ókè. Onye nwere nne ma ọ bụ nwanne ya nwoke nwere nsogbụ ịṅụ mmanya na-aba n'anya nwere ike okpukpu atọ rụọ anọ karịa ya ka ọ ga-enwe nsogbụ ịṅụbiga mmanya ókè n'onwe ya, mana ọ bụ naanị mmadụ ole na ole n'ime ha na-eme.[1] Ihe ndị metụtara gburugburu ebe obibi gụnyere mmetụta mmekọrịta mmadụ na ibe ya, ọdịbendị na omume. Ọnọdụ nrụgide dị elu na nchegbu, yana ọnụ ala mmanya na-aba n'anya na ịdị mfe ịnweta, na-eme ka ihe ize ndụ ahụ dịkwụo elu. [1]  Ndị mmadụ nwere ike ịga n'ihu na-aṅụ mmanya iji gbochie ma ọ bụ melite mgbaàmà nke ịkwụsị.[1] Mgbe mmadụ kwụsịrị ịṅụ mmanya na-aba n'anya, ha nwere ike ịnwe ọkwa dị ala nke ịkwụsị ịṅụ mmanya rụọ ọtụtụ ọnwa.[1] N'ihe gbasara ọgwụ, a na-ewere ịṅụbiga mmanya ókè dị ka ọrịa anụ ahụ na nke uche. A na-ejikarị ajụjụ eme ihe iji chọpụta ịṅụbiga mmanya ókè. [1]  A na-anakọta ozi ndị ọzọ iji kwado nchọpụta ahụ.[1]