Asụsụ Aka-Jeru

Asụsụ Jeru, Aka-Jeru (nke a makwaara dị ka YErawa, ka a ghara ịgbagwoju ya anya na Järawa), bụ asụsụ Great Andamanese na-anwụ anwụ, nke Northern group. A na-asụ Jeru n'ime ime obodo na n'ụsọ oké osimiri ndịda nke North Andaman na Sound Island.  na-asụ koiné nke Aka-Jeru na asụsụ ndị ọzọ dị n'ebe ugwu nke Great Andamanese na Strait Island; onye ikpeazụ na-asụrụ nke a, Nao Jr., nwụrụ na 2009. Aka-Jeru bụ onye ikpeazụ dị ndụ n'asụsụ Great Andamanese.

 Akụkọ ihe mere eme 
Ka ọnụ ọgụgụ nke Great Andamanese jiri nwayọọ nwayọọ belata n'ime iri afọ ndị sochirinụ, agbụrụ dị iche iche nke Great Andamanies ma ọ bụ pụọ kpamkpam ma ọ bụ jikọta site na alụmdi na nwunye. Ka ọ na-erule afọ 1994, ndị 38 fọdụrụnụ nke Great Andamanese bụ ndị nwere ike ịchọta ndị nna nna ha na ọdịbendị ha laghachiri n'eBo mbụ bụ naanị atọ n'ime ha (Jeru, Bo, na Cari). A. N. Sharma (2003), Tribal Development in the Andaman Islands, page 75. Sarup & Sons, New Delhi.

Asụsụ Great Andamanese sitere na Jeru ma ọ bụ Creole dabere na ọtụtụ asụsụ, nke Jeru bụ isi ihe mejupụtara. Onye ikpeazụ na-ekwu okwu nke ọma, Nao, nwụrụ na 2009. 

 Asụsụ 
Hụ asụsụ Great Andamanese maka nkọwa ụtọ asụsụ zuru oke.

 Nnukwu koiné nke Andaman 
Great Andamanese koiné dabeere na Jeru, yana mmetụta okwu na ụtọ asụsụ sitere na asụsụ ndị ọzọ nke North Great Andamanes (Aka-Bo, Aka-Kora na Aka-Cari). Ọ bụ asụsụ polysynthetic na agglutinative na-egosi isi na usoro SOV. Ọ nwere usoro dị mgbagwoju anya maka akara nke enweghị ike ịpụ apụ,  ya na akara asaa na-egosipụta nkewa dị iche iche. Ihe ịrịba ama ndị a na-apụta dị ka prolitics nke na-ekewa ọnụ ọgụgụ buru ibu nke aha dị ka ụdị dabere.  na-atụ aro na Great Andamanese na-akọwa ụwa ha site na njikọ ndị a ma si otú a na-edepụta ihe dị mkpa a na ụdị ụtọ asụsụ ọ bụla na-egosipụta nkọwa, njirimara na nkwupụta.

Great Andamanese koiné nwere usoro ụdaume asaa.
+MkpụrụedemedeN'ihuCentralỊlaghachi azụN'akụkụiuN'etiti etitinaoN'etiti oghereỌ bụỌ bụ n'oge a ka a na-eme yaEmeghea
+Mkpụrụ okwuAkpụkpọ ahụEzé / AlveolarRetroflexPalatalVelarỤgbọ imimnɲŋPlosiveenweghị oluptỌdịdịtʃkonye na-enweghị oluphth__ibo__ Ọdịdịkhkwuru okwubdỌ bụ mgbe ahụ ka a ga-ejidʒIhe na-esiri ikesʃIhe na-atọ ụtọ ɾIhe atụwlj

 Okwu 
Okwu ndị dị n'otu:
+Ihe ọ pụtaraNnukwu AndamaneseIPA[this appears to be messed up]DevanagariakwukwoarachaaracaIhe omuma ohurunnụnụ ụlọijibuIɟibuIji usoroagwọ (eze agwọ) ulukhuulukhuKọnkịrịkịrịkịchilliekajiraya naɟiraSliịstraịmgbadaikukuỌ bụ n'oge gara agaỌ bụrụ na ị na-eme ihe n'oge na-adịghị anyaụgbụ azụasatọỌgbaNkwupụtaaxisauloOloỊhụnanyasnailkalatopỌdịdị__ibo____ibo____ibo__ N'oge a na-adịghị anyadugongkauroingNnukwu ọchịchịN'oge na-adịghị anyaakị bekeekhiderkhiderỤzọ e si agaokporo ụzọngortoA na-akpọsa yaN'oge a na-adịghị anyabetelnutchaumIsi iyiN'ihi ya, ọ ga-abụrịrị na ọ bụDolphinchoaMkpụrụ osisiN'ihi na habatjibetN'ihi ya, ọ bụOkwu a na-akpọ ArabicazụnyureɲureNkọwapụtaherontakaỌdịdịIsiokwu makairenke a na-akpọXihatatN'ihi yaọdịda anyanwụkwuru na ọ bụỌ bụ n'ihi na ọ bụ n'oge a ka a na-akpọN'etiti ụmụ nwokeezì ojiikwuo raaɖirim raːN'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka ọ na-aga n'ihuakwụkwọ osisitaichtonakI.O.A.Igwe mmiriN'oge na-adịghị anyaN'oge na-adịghị anyaN'ihi yaakpịdikirasenidikiraseniOge a na-ekwu okwuanwụntaniphoniphoỌchịchịmushroomỤkwụỤkwụN'ihi ya, ọ bụ n'oge a ka a na-eme yaugoloọmaphatkaaỌdịdịỌpụpụfrogphorubephorubeỌ bụ n'otu n'otueriripharakopharakoỌ ga-abụ na ọ ga-abụrịrị na ọ ga na-agbasa ozimbe na-acha akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụBelotauroỌ na-emetụtaN'oge a na-ele anyanduru na-acha ntụ ntụmiritmiritN'ọnwa na-adịghịoke okeMauchỌrịa[Ihe e dere n'ala ala peeji]akwụkwọ ndị na-agbasa agbasayephaay taichjephaːj tɛcỌ bụ n'ihi ya ka ọ na-agbakwaMkpụrụ osisi acharaòkéN'ihi ya, ọ ga-adị mmaỌ bụ n'oge ochie ka a na-akpọ 'Stopish'Ezì nwere ezìratirlautoratɛrlɔtoN'oge a na-eme ihe nkirianwụrụ ọkụleplepAranọkụLuro, n'ihiLuro, n'ihiN'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-eme ihe nkiriọla dị n'úkwùShirbeleIhe eji eme iheNdị a na-akpọ ArabicagwọshubiʃubiỌ bụ n'abalịAgụ iyisarekateyosarekatejoOge a na-eme n'oge gara agaNnụnụ Oké Osimiri nke nwere afọ ọchaKaratọmKaraịcomNkwupụtaPacific Golden PlovercheleleỤzọ mbataN'ihi ya, ọ ga-abụ na ọ bụ n'oge a ka a ga-asị na ọ bụỌhịa Mmanụ Mmanụ Mṅụ nke Ọwụwa Anyanwụtaulom-tut-bio__ibo__ Akwụkwọ bụ̣̣̣́ "Lomtut-bio"Atụmatụ ị ga-WhimbrelchautotIsiokwu ndị aNtinye uche

 Kọlụm na-acha odo odo na-egosi okwu mgbazinye nke sitere na Hindi

 Akụkụ ụtọ asụsụ 
+Mpaghara asaa dị mkpa na akụkụ nke ahụ na usoro ụtọ asụsụ na PGAKlasAkụkụ nke ahụ mmadụIhe ịrịba ama nkewa ahụNgwaaAdjectivesOkwu mmeghe1ọnụ na mgbatị okwu yaa=ọrụ metụtara ọnụ, mmalite, dịka a=ɟire 'imegbu', a=kopho 'isilite'àgwà njirimara metụtara ọnụ nke mmadụ, dịka a=mu 'mute', a=tutlup 'agbọghọ'deictic pụtara n'ihu ma ọ bụ azụ, n'ihu nke ihe omume, dịka a=karap 'n'azụ', a=kaulu 'tupu'2akụkụ ndị dị n'èzíɛr=ọrụ nke akụkụ ihu nke ahụ na-etinye aka na ya. dịka er=luk 'ịtụle'àgwà nke ogo, ịma mma mpụga, dịka er=buŋoi 'mara mma'deictic pụtara n'akụkụ, omume / mmetụta ndị a na-apụghị ịchịkwa, dịka er=betto:ʃo 'n'akụkụ / nso X', er=achil 'ihe ijuanya'3nsọtụ dị n'akụkụ ahụ dị ka mkpịsị aka na mbọ mkpịsị ụkwụoŋ=ọrụ metụtara aka, omume iji mee na akụkụ ahụ, dịka oŋ=cho 'stitch', oŋ=tuɟuro 'ịtụgharị aka'àgwà ndị metụtara aka na aka, dịka oŋ=karacay 'mkpu', 'ndị nwere nkwarụ', oŋ=toplo 'naanị'Na-egosi ụzọ, dịka oŋ=kocil 'ngwa ngwa', 'ngwa ngwa'4ngwaahịa ahụ na mmekọrịta akụkụ niileut=ntụziaka, n'ebe dị anya site na ego, ahụmahụ, dịka ut=cone 'ịhapụ', ut=ozuzu-bom 'ịṅụ agụụ'àgwà nke X mgbe ewepụchara akụkụ ya, dịka ut=lile 'decay', ut=lɔkho 'bare'na-apụta site na ihe, ihe deictic pụtara 'n'akụkụ X', dịka ot=le, 'n'oké osimiri' ot=bo 'n'azụ'5akụkụ ahụ dị n'ime ahụe=, ɛ=ime ihe, mgbe enwere ike ịhụ mmetụta nke ihe na ihe ahụ, ma ọ bụ nwee ahụmịhe, dịka e=lɛco 'na-amị', ɛ=rino 'na-eti'àgwà sitere na X, dịka e=sare 'salty', ɛ= ép 'soft'deictic pụtara 'n'etiti X'e.g. te=khil, e=kotra 'n'ime'6akụkụ ndị na-egosi ọdịdị gburugburu / akụkụ ahụ nwoke na nwanyịara=omume nke na-agụnye akụkụ ma ọ bụ akụkụ etiti nke ahụ, dịka ara=ɖelo 'ịtụrụ ime'àgwà nke ogo, 'oge' na ihe metụtara afọ, dịka ara=pheʹkhetɔ 'nnukwu agha', ara=kaʹa 'dị elu/ịgba ọsọ'deixis nke oghere kwụ ọtọ ma ọ bụ nke kwụ ọtọ, dịka ara=balo 'n'azụ X', tara=tal 'n'okpuru X'7akụkụ maka ụkwụ na okwu ndị metụtara yao= ~ ɔ=omume nke na-ebute ihe dị gburugburu ma ọ bụ nsonaazụ doro anya, dịka o= jayrno 'make nest', o=beo 'sting'àgwà mpụga nke X, ọdịdị ma ọ bụ nhazi, dịka o=baloŋ 'agba gburugburu', o=phelala 'slippery'oge a na-ejikọta ya na 'anyanwụ na-apụta' ma ọ bụ ntụziaka a na-akpọ deixis, dịka: 'ehihie ezumike', o=kara 'ọdịda anyanwụ'

 Aha ebe ndị dị na Andaman 
+AgwaetitiAha ebe nke oge aAha ebe Great Andamanese ugbu aAgwaetiti AndamanMarakeleÀgwàetiti South AndamanSorobulObere AndamanIlumu TauroAgwaetiti StraitKhringkoshoÀgwàetiti Havelock (Swaraj Island) Thi Lar SiroÀgwàetiti Ajụjụ ọnụBilikhu TaraphongAgwaetiti Neill (Shaheed Island) Tebi ShiroAgwaetiti BaratangBoaÀgwàetiti BluffLuruaÀgwàetiti LandfallMauntenga

 Edensibia 
pụọ kpamkpam ma ọ bụ jikọta site na alụmdi na nwunye. Ka ọ na-erule afọ 1994, ndị 38 fọdụrụnụ nke Great Andamanese bụ ndị nwere ike ịchọta ndị nna nna ha na ọdịbendị

 Akwụkwọ 

 Raoul Zamponi 2022. A Grammar of Akajeru: Iberibe nke Asụsụ Ọdịnala nke North Andamanese. 

 Njikọ mpụga 

 Olu Na-apụ n'anya nke Great Andamanese- VOGA
 Asụsụ Aka-Jeru- Omniglot