Asụsụ Ngadha

NgadhaBahasa NgaʼdaA mụrụ ya IndonesiaÓgbèOkooko osisiNdị na-asụ asụsụ ala (ihe dị ka 65,000 e depụtara 1994-1995) Ngadʼa [sic] at Ethnologue (18th ed., 2015) (subscription required)Eastern Ngadʼa [sic] at Ethnologue (18th ed., 2015) (subscription required)Ezinụlọ asụsụAustronesian
 Malay-Polynesia
 Onye omeiwu nke etiti ọwụwa anyanwụ
 Sumba-Flores
 Ende-Manggarai
 Okooko osisi ndị dị n'etiti
 Ngadha-Soʼa
 NgadhaKoodu asụsụISO 639-3Ma ọ bụ:nxg - Ngadʼ [sic]nea - Eastern Ngadʼ a [sic]    Glottologngad1261
Ngadha (   [ŋaa], nke a na-asụbu Ngaʼda) bụ Asụsụ Austronesian, otu n'ime asụsụ isii a na-ekwu n'etiti agwaetiti Flores Ndị Indonesia.  Site n'ebe ọdịda anyanwụ ruo n'ebe ọwụwa anyanwụ asụsụ ndị a bụ Ngadha, Nage, Keo, Ende, Lio, na Palu'e.  ndị a mejupụtara otu Central Flores nke Asụsụ Sumba-Flores, dị ka Blust si kwuo (2009). [1]

Ngadha bụ otu n'ime asụsụ ole na ole nwere retroflex implosive / .

 Ọmụmụ ụdaolu 
Usoro ụda nke Ngadha  ka ndị a:

 Mkpụrụedemede 
+Mkpụrụedemede NgadhaN'ihuCentralỊlaghachi azụEluiuN'etitinaə̆oAla Dị Alaa
A na-ede ụdaume dị mkpirikpi /ə̆/   na-esochi consonant okpukpu abụọ, ebe ọ bụ na n'ụda ụda, consonant na-aghọ geminate mgbe /ə̆/. Ọ dịghị mgbe na-adịghị etolite usoro na ụdaume ndị ọzọ ma e wezụga ebe glottal nkwụsị ada ada (eg limaessa 'six', si lima 'ise' na 'essa' otu').

N'ime usoro ụdaume, epenthetic  nwere ike ịpụta mgbe ụdaume a na-agbaghị agba (dịka na , ) na  mgbe ụdaume gbara agba (dị ka na , ). Mkpụrụedemede abụọ bụ usoro. Vowels na-abụkarị ndị na-enweghị olu n'etiti ụdaume na-enweghị ụdaume na pre-pausa mgbe ụdaume na'enweghị ụdaume gasịrị. 

Mmetụta dị na nkeji okwu nke abụọ, ọ gwụla ma nke ahụ nwere ụdaume , n'ọnọdụ ahụ, nrụgide dị na nkejiokwu ikpeazụ.

 Mkpụrụ okwu 
+Mkpụrụ okwu NgadhaAkpụkpọ ahụEzé ezéAlveolarỌkpụkpụ agbà<br id="mwbw">RetroflexVelarMkpịsị akaỤgbọ imimnŋPlosive/AfricateEnweghị umebd̪dʒɡọʔaspiratedphthkhimplosiveɓỌdịdịIhe na-esiri ikekwuru okwuvzɣenweghị olufsxMmirin'akụkụltrillr
A na-asụpụta ihe ndị na-apụtaghị ìhè na nke a na-akpọ "Sá" na "Sá". A na-asụpụta fricatives velar, ghī.

N'ụzọ intervocalic, a na-ebute okwu ndị na-adịghị mma site na nkwụsị glottal. Mbido  nwere ike ịbụ nke na-enweghị olu mgbe ụdaume na-esonụ bụkwa nke na-agbawa agbawa. 

Trill dị mkpụmkpụ, ma nwee ike ịnwe naanị otu ma ọ bụ abụọ kọntaktị. 

Nkwụsị nke akpịrị dị iche  efu na ọnọdụ mbụ, dịka na inu 'ịṅụ' vs 'inu 'obere'. N'okwu ngwa ngwa ọ na-adaba n'etiti ụdaolu. 

A na-enyocha okwu  dị ka ndị nwere schwa mbụ. N'ọnọdụ mbido, a na-ekwupụta ụdaume ahụ mgbe niile (ma ọ bụghị ya, schwa ka dị). Ihe atụ bụ emma  'nna',   'mmpu',   'ájá',  [ŋŋa] (aha),   'swadling sling',  [bbu] 'ndị nne na nna ochie',   (aha, error  'anyanwụ' - dịkwa n'ọnọdụ dị n'etiti na ụdaume na-enweghị olu, dịka na   'six'.

 Edensibia 
na nkeji okwu nke abụọ, ọ gwụla ma nke ahụ nwere ụdaume /ə̆/, n'ọnọdụ ahụ, nrụgide dị na nkejiokwu ikpeazụ.

 Njikọ mpụga 

 Ngadha Basic Vocabulary Database, Mahadum nke Auckland