Akinpelu Obisesan

Akinpelu Obisesan (1889–1963) bụ onye ọchụnta ego Naijiria, onye ọchụnta ego na onye agha ndị.  Ọ bụ otu n'ime ndị na-abụ ndị akwụkwọ na-akpa afọ nke abụọ bụ ndị na-edekọ ihe omume ha na ndị na ndị na-ekwukwa okwu n'oge mmemme.  Ọtụtụ n'ime ha mechara bipụta ihe ngosi ha n'asụsụ ndị, n'ihi na a na-ahụ nke a mgbe ụfọdụ dị ka ndị isi na-ama Naijiria.[1] Ihe isi nke Akinpelu site na 1920 ruo 1960 ekiri ebe dị mkpa maka mmemme ndị ama n'oge dị iche iche ma ndị na-ese foto ole na ole na-eji eme ihe n'ụzọ ndị a kara aka dị iche iche site na  omenala, ụgbọala ndị na-egosi na ọha na nke Ibadan na-amata Nigeria.

. Falola and Oyebode p. 289.N'ime akwụkwọ ya bụ ndị metụtara Salami Agbaje, otu n'ime ụmụ amaala Ibadan kacha baa kpọ n'oge ya, na ihe mgbasa mgbasa na eze na-azọ ụkwụ nke oge ahụ.  Agbaje bụ onye mbụ nwe ụlọ okpukpu abụọ nke e ji cimenti ma bụrụ onye mbụ nwe ụgbọ ala n'Ibadan.  N'ọgwụ awụ 1949, ndị isi obodo boro Agbaje ebubo maka ọrịa egwu onwe onye nanị, bụ́ ndị gbara aka n'ịkwakọba akụ na nọrọ ya.  [1] Akinpelu na ndi okachamara ndi ozo ebe aka na nkparita uka wee dee maka isi ihe mere n'oge ahu, isiokwu gbasara ndi okachamara Lagos na ikwado ochicho ala ezin ul o ya bu isi okwu idede na nkparita uka ike ya

 Ndụ mbido 
A enyi Obisesan n'Ibadan site n'onye onye dinta elephant: Aperin Obisesan na enyo ohu .  Nna ya bụ otu n'ime ndị mbụ gbachitere Ibadan chebe ndị agha ndị Ijebu na ndị na-eje ije nke iri na mberede.  Enyere ya utu aha eze n'ihi mbọ o mere n'ichekwa Ibadan.  [1] Okwara oke ike n'oge ahụ.

. Karin Barber p. 56.Obisesan gara ụlọ akwụkwọ dị iche iche nke Churchka Missionary Society na-achị .  [1] Ndị nkụzi ụlọ akwụkwọ ozi ala ọzọ akwụkwọ ozi ma na-edekarị ihe omume ha n'ịmụ.  Otu n’ime ndị ozi ala ọzọ ahụ bụ Daniel Olubi, Onye ngosi oge mbụ onye nke mbụ bụ onye nwa Obisesan na 1896, afọ mbụ nke nwata ya.  [2] Olubi bụ onye onye Obisesan wee duzie ya n’agụm akwụkwọ ya.  Ọ ga-abụ na e guzobewo mkpali Obisesan idebe akwụkwọ mgbe ọ na-aga ụlọ akwụkwọ ndị ozi ala ọzọ.  Mgbe ọ akwụkwọ akwụkwọ, ọ pụtara ọrụ n' onye ọrụ onye Britain bi na Ibadan, ma ike Legọs iji soro ndị ọrụ ụgbọ oloko ọrụ.  N'afọ 1913, ọ la ihie n'Ibadan na otu afụ ka e ịhụ, a àmà ya ka ọ bụrụ onye àmà na-egosipụta nke ala ebe ya.  Nna ya okela nnukwu ya ndị ọrụ ugbo wee jiri ike ka ọ bụrụ ubi na-akụ koko nke ọma.  Otú ọ dị, ụka maka inwe ala ahụ, dịka ụmụ amaala ndị ọzọ kwuru na ha nwere ala ahụ.  N'afọ 1914, ọ ndọra n'asụsụ isi mbụ, n'ịkọ nkɔ, ọ ga-abụ na o jiri akwụkwọ edetu ya mee ihe iji dekọọ ihe omume na azụmahịa ugbo ma ọ bụ maka idekọ ndị agha.

 Ọrụ 
Tupu na mgbe ọ ghọchara onye mmetụta mmetụta mpaghara ya, Obisesan Akinpelu bụ onye ibu na-azụ ndị ọrụ ma na-ahụ onye na-azụ ọrụ .  Mgbe ọ nọ n'Ibadan, ọgbakwunyere ego ya site n'ịrụ ọrụ na otu Paterson Zochonis .  O mechara bụrụ onye nwe koko.  N'ime afọ 30, ọ bụ onye isi oche nke Ibadan Cooperative Produce Marketing Society.  [1] Dị ka onye ndu nke ndị na-emekọ ihe ọnụ na-Ịdị ụzọ mmadụ, ọ bụ olu mkpa ụzọ ego nke ndị na-ere na ndị na-ebupụ koko na-eji.  Ọ ghọkwara onye ọssụ ụzọ ụlọ akụ Cooperative Bank nke Ibadan.  akụ emepụtara iji gboo mkpa ọha mmadụ na-emekọ ihe ọnụ na mpaghara ahụ.

Obisesan akwụkwọ akwụkwọ na gburugburu ebe a na-ahụ nkà edemede dị ka ihe ọmụmụ ama nke isi na ọtụtụ ndị ozi ala ọzọ nọ na Lagos na Abeokuta, [1] ndị bi n'afọ ụlọ nke obodo abụọ ahụ akwụkwọ ngwa n  'ịmụ akwụkwọ na nkà ide ihe.  O kwe aka na mmuta nwere ike ịbụ tiketi iji ike na-ahụ na ngwaọrụ, ọrụ ike Ibadan n'azụ.  Ọ mmetụta ide dị ka ụzọ isi ndidiere onwe ya na idekọ ngosipụta bụ ụzọ na-ebu ihe nke na-eme ka onwe ya mara mgbaàmà na azụmahịa ya.  N'ime akwụkwọ ya, a na-ahụ akara mkpisiaka nke n ike ya n'ọkwa mmadụ na inwe njikọ na ike na mgbe ọ dị obere.  ọ dị obere, ọ rọrọ nrọ inwe inwe mmekọahụ fecund, Otú ọ dị, eziokwu nke aha na akụ mgbe ya dara ogbenye bụ ihe ọ na-akwa ákwá ma dee ya n'oge.  N'oge ọ bụ nwata mgbe ọ nọ na-enwe ụkọ ego, Akinpelu dere n'ịmụ ya, sị,

N'afọ 1920, mgbe ọ pụtara ide ihe n'echeghị echiche, ọ bụ ụzọ isi መችere onwe ya na ike onwe ya .  [1] Ihe dị n'ime akwụkwọ ya akwụkwọ ozi dị iche iche iche ndị mmadụ na ibe ya na ihe omume nke oge ahụ, ọ na-akpakwara nke onwe ya nke ndụ ya.  Otú ọ dị, o dewo na 1930 na ike ike ya n'ihi ọtụtụ agụụ ya na ndị ozi ya nwere.  , [2] na 1955, ọ na-egosi ikpeazụ ya.

 Ntụaka