Ụdị ndị na-adịghị ike

Ụdị na-adịghị ike bụ ụdị nke International Union for Conservation of Nature kewara ka ọ na eyi egwu na ọ ga apụ n'anya ọ gwụla ma ọnọdụ ndị na eyi ndụ ya egwu na ọmụmụ ya ka mma.

Ihe na akpata adịghị ike bụ mbibi ebe obibi ma ọ bụ mbibi nke ụlọ ụdị ahụ. A na enyocha ebe obibi ma ọ bụ ụdị dị iche iche ma nwee ike ịghọwanye egwu. Ụdị ụfọdụ edepụtara dị ka "ndị na adịghị ike" nwere ike ịbụ ihe a na ahụkarị n'ụlọ mkpọrọ, ihe atụ bụ macaw ndị agha.

E nwere ugbu a 5,196 anụmanụ na 6,789 osisi kewara dị ka adịghị ike ma e jiri ya tụnyere ọkwa 1998 nke 2,815 na 3,222, n'otu n'otu. A na eme omume ndị dị ka cryoconservation nke ihe onwunwe mkpụrụ ndụ ihe nketa anụmanụ na mgbalị iji chekwaa ụdị anụ ụlọ na adịghị ike kpọmkwem.

 Ihe ndị e ji mara 
áká_ịkẹngạ|thumb|Mexican red-knee tarantula (Brachypelma hamorii), ụdị dị ize ndụ sitere na Mexico
International Union for Conservation of Nature na eji ọtụtụ ụkpụrụ abanye ụdị na ụdị a. A taxon bụ adịghị ike mgbe ọ na anọghị n'ihe ize ndụ ma ọ bụ n'ihe egwu mana ọ na eche nnukwu ihe ize ndụ nke mkpochapụ ihu n'ọhịa n'ọdịnihu dị n'etiti, dị ka akọwapụtara site na nke ọ bụla n'ime njirimara ndị a (A ruo E):

A) Mbelata ọnụ ọgụgụ mmadụ n'ụdị nke ọ bụla n'ime ihe ndị a:

 A hụrụ, atụmatụ, kwenyere ma ọ bụ na-enyo enyo na ọnụ ọgụgụ mmadụ belatara ≥ 50% n'ime afọ 10 gara aga ma ọ bụ ọgbọ atọ, nke ọ bụla dị ogologo, ọ bụrụhaala na ihe kpatara mbelata ahụ nwere ike ịgbanwe ma ghọta ma kwụsị.  Nlele a dabere na (ma kọwaa) ihe ọ bụla n'ime ihe ndị a:
 Nnyocha kpọmkwem
 ndepụta nke ụbara kwesịrị ekwesị maka taxon
 mbelata n'ebe obibi, oke ihe omume ma ọ bụ ogo ebe obibi
 n'ezie ma ọ bụ ọkwa ndị nwere ike iji ya eme ihe
 mmetụta nke taxa ndị e webatara, ngwakọta, pathogens, mmetọ, ndị asọmpi ma ọ bụ parasites.
 Mbelata nke ọ dịkarịa ala 20%, nke a na-atụ anya ma ọ bụ nke a na'echiche na a ga ezute n'ime afọ iri na esote ma ọ bụ ọgbọ atọ, nke ọ bụla dị ogologo, dabere na (ma kọwaa) nke ọ bụla n'ime (2), (3), (4) ma ọ bụ (5) n'elu.

B) Ogologo ihe omume a na eme atụmatụ na ọ na erughị 20,000 km2 ma ọ bụ ebe obibi a na eche na ọ na na erubeghị 2,000 km2, na atụmatụ na egosi abụọ ọ bụla n'ime ihe ndị a:

 E kewara nke ukwuu ma ọ bụ mara na ọ dị n'ebe na erughị iri.
 Ịga n'ihu na agbadata, na ekwu, na ahụ ma ọ bụ na atụ anya, na nke ọ bụla n'ime ihe ndị a:
 oke nke ihe omume
 ebe obibi
 mpaghara, oke ma ọ bụ ogo ebe obibi
 ọnụ ọgụgụ nke ebe ma ọ bụ obere obodo
 ọnụ ọgụgụ nke ndị tozuru etozu
 Mgbanwe dị egwu na nke ọ bụla n'ime ihe ndị a:
 oke nke ihe omume
 ebe obibi
 ọnụ ọgụgụ nke ebe ma ọ bụ obere obodo
 ọnụ ọgụgụ nke ndị tozuru etozu

C) Ọnụ ọgụgụ ndị e mere atụmatụ na ọnụ ọgụgụ na erughị 10,000 ndị tozuru etozu na ma ọ bụ:

 A na eme atụmatụ na ọ na aga n'ihu na agbadata ma ọ dịkarịa ala 10% n'ime afọ 10 ma ọ bụ ọgbọ atọ, nke ọ bụla dị ogologo, ma ọ bụ
 Mbelata na aga n'ihu, nke a hụrụ, nke a tụrụ anya ya, ma ọ bụ nke a na-ekwu, n'ọnụ ọgụgụ ndị tozuru etozu na ọnụ ọgụgụ mmadụ n'ụdị nke ọ bụla:
 nke kewara ekewa nke ukwuu (ya bụ, ọ dịghị obere ndị e mere atụmatụ na ha nwere ihe karịrị 1,000 ndị tozuru etozu)
 mmadụ niile tozuru etozu nọ n'otu obere obodo

D) Ọnụ ọgụgụ mmadụ dị obere ma ọ bụ nke a machibidoro n'ụdị nke ọ bụla n'ime ihe ndị a:

 Ọnụ ọgụgụ ndị bi na ya na-erughị 1,000 ndị tozuru etozu.
 A na-eji mgbochi siri ike mara ọnụ ọgụgụ mmadụ na mpaghara obibi ya (nke na-erughị 20 km2) ma ọ bụ na ọnụ ọgụgụ ebe (nke na na-erubeghị ise)."IUCN 2008 Red List - Categories and Criteria (version 3.1)". www.iucnredlist.org. Archived from the original on 2008-10-08.  N'ihi ya, ụdị taxon dị otú ahụ ga-enwekarị mmetụta nke ọrụ mmadụ (ma ọ bụ ihe omume ndị na-enweghị atụ nke mmetụta ya na-abawanye site na ọrụ mmadụ) n'ime oge dị mkpirikpi n'ọdịnihu a na-apụghị ịhụ anya, ya mere ọ nwere ike ịghọ Onye N'Ime N'Iche Dị Oké Iche ma ọ bụ ọbụna Mgbukpọ n'oge dị mkpirisi.

E) Nnyocha ọnụ ọgụgụ na-egosi ohere nke mkpochapụ n'ọhịa bụ ọ dịkarịa ala 10% n'ime afọ 100.

Ihe atụ nke ụdị anụmanụ ndị na adịghị ike bụ hyacinth macaw, mountain zebra, gaur, kreenu okpueze ojii na blue crane

 Hụkwa 

 Ụdị:IUCN Red Ndepụta dị iche iche na-adịghị ike maka ndepụta mkpụrụ akwụkwọ
 Cryoconservation nke ihe onwunwe mkpụrụ ndụ ihe nketa anụmanụ
 Ndepụta nke anụ ndị bi n'ala na n'ala
 Ndepụta nke arthropods na-adịghị ike
 Ndepụta nke nnụnụ ndị na-adịghị ike
 Ndepụta nke azụ ndị na-adịghị ike
 Ndepụta nke ụmụ ahụhụ ndị na-adịghị ike
 Ndepụta nke invertebrates na-adịghị ike
 Ndepụta nke anụ na-enye nwa ara na-adịghị ike
 Ndepụta nke molluscs na-adịghị ike
 Ndepụta nke anụ ndị na-akpụ akpụ na-adịghị ike

 Ihe edeturu na ntụaka 

 Njikọ mpụga 

 Ndepụta nke ụdị ndị na-adịghị ike dị ka IUCN Red List of Threatened Species