Asụsụ Shilluk

Shilluk (nke a na-akpọ Dhøg Cøllø ma ọ bụ d̪ɔ́ jayllɔ̀ n'olu ndị nwe ya) bụ asụsụ ndị Shilluk nke South Sudan na Sudan na-asụ. Ọ nwere njikọ chiri anya na asụsụ Luo ndị ọzọ. Okwu Shilluk bụ ịkpọpụta okwu sitere na Arabic.

 Ọmụmụ ụda 

 Ụdaume 
N'ihuCentralNlaghachiN'akụkụi  i̠ u̠ N'etitina [ɛ] na ma ọ bụ 
ɔ [ɔ] ɔ̠ Emeghea  a̠ 
Otu n'ime ụdaume ndị a dịkwa n'ụdị ogologo na ụdị dị ogologo nke bụ phonemic.

 Mgbọrọgwụ ire dị elu na nke a agbatịrị agbatị 
Shilluk, dịka ọtụtụ asụsụ Nilotic, na-eme ka ụdaume dị iche dabere na ebe ha na-ekwu okwu. A na-akpọ ha ma ọ bụ na-aga n'ihu na mgbọrọgwụ nke ire ma ọ bụ site na ntụgharị nke mgbọrọgwụ ire. Gilley na-eji okwu "ogologo larynx" ma ọ bụ "mkpịsị ụdaume".

Ụdaume nwere ọganihu nke mgbọrọgwụ nke ire bụ , , [o], [ɔ],  na ụdị ogologo ha kwekọrọ. A na-eji macron n'okpuru mkpụrụedemede ahụ egosipụta ụdaume ndị nwere ntụgharị nke mgbọrọgwụ asụsụ ahụ: [i̠], [e̠], [o̠], [ɔ̠], [u̠] na  na ụdị ogologo ha kwekọrọ.

 Mgbochiume 
ỌnụEzé ezéAlveolarAkụkụAkpụkpọ ahụPalatalVelarKwụsịEnweghị olup  t k Nkwupụtab  d g Ihe na-esiri ikes AfricateEnweghị oluc Nkwupụtaj Ụgbọ imim  n ɲ ŋ Mmirir l Ihe atụw na 

 Ụdaolu 
Shilluk nwere ọtụtụ ụdaolu, nke nwere ọ dịkarịa ala ụda olu asaa ma ọ bụ ụda olu.

E nwere ọkwa ụdaolu atọ: Ala, Etiti na Elu. Na mgbakwunye, e nwere akụkụ anọ nke Rise na nhazi atọ na-ada ada: Fall, High Fall na Late Fall. A na-egosi ihe ndị a site na akara ngosi ndị a:
Nkọwa ụdaIhe na-egosi na ọ bụ ihe na-egosi ihe na-eme n'oge ahụỤda ụdaỌkwaAla Dị Alacv̀c (ụda olu siri ike)ỌdịdịN'etiticv̄c (macron)ỌdịdịElucv́c (ụda olu dị nkọ)ỌdịdịNdị a na-eme ihe nkiriỊrịgocv̌c (caron)ỌdịdịỊdacv̂c (circumflex)ỌdịdịỊda n'elucv̂́c (circumflex na ụda olu dị egwu)ỌdịdịOge Ọdịdacv́c̀ (mkwuwa okwu dị elu na-esote ụda olu dị ala)Ọdịdị

 Akwụkwọ edemede 
Ndị ozi ala ọzọ nke Ndị Kraịst mepụtara mkpụrụ akwụkwọ Latin maka Shilluk na mmalite narị afọ nke 20. E nwere mkpụrụedemede iri abụọ na itoolu na orthography Shilluk; ụdaume iri na ụdaume iri na itoolu.
aánaỌ bụ n'oge ochieaabcddhdhhnabụOgeëeegyaì ìỌ bụnke abụọjklmngỌ bụ na ọ bụ na ọ bụghị na ọ bụnhnhhnynyyoóöøooprtthuUỌ bụ naanịuuvwna

 Ụdị nke mkpụrụ okwu 
Mkpụrụ okwu ndị a na-agbanwebeghị bụ monosyllabic. Ewezuga ole na ole, mkpụrụ okwu monosyllabic ndị a na-enwekarị mmalite, ụdaume (nucleus), na coda. Udị ha dị ka ndị a:

C (Cj/w) V (V) (V) C

 Ụtọ Asụsụ 

 Ọdịdị 
Ogwe osisi monosyllabic na-ebute okwu polysyllabic site na usoro nke derivation ma ọ bụ inflection. Maka ngwaa na aha n'otu, prefixes ndị a na-ahụkarị bụ /a- ʊ-/, na suffixes ndị a ma ama bụ /-Cɪ -ɪ -a (-ɔ)/. Ọzọkwa, mgbanwe nke ogologo ụdaume na ụdaolu na-arụ ọrụ dị mkpa na ọdịdị mgbanwe.

 Ngwaa 

 Ọdịdị ịngwaa na-agafe agafe 
Ngwaa na-agafe agafe nke Shilluk nwere mgbọrọgwụ phonological nke nwere otu mkpụrụedemede mechiri emechi nke ụdị /C(j/w)V(V)C/. "Nke ahụ bụ, ụdaume mgbọrọgwụ ma ọ bụ dị mkpụmkpụ ma ọ bụ ogologo, a na-ejikọkwa ụyọkọ ụdaume na mmalite, ebe ọ bụla n'ime ụdaume /w,j/ nwere ike ịgbaso ụdaume ọzọ. " E nwere klas asaa dị iche iche site na mgbanwe n'ihe gbasara ogologo ụdaume na ụdaolu
+
Ọdịiche dị na ụdaolu na ogologo ụdaume n'etiti klas asaa nke ngwaa na-agafe agafe, nke gosipụtara site na olu Subject Past, Past 2nd singular, na olu Object Imperfective.Ngwaa
klasNchịkọta dị mkpirikpiObere na akaraOgologo ogeAla Dị AlaỌdịda dị alaAla Dị AlaỌdịda dị alaAla Dị AlaỌdịda dị alaNnukwu ọdịdaIhe Nlereanya[Ihe e dere n'ala ala peeji][Ihe e dere n'ala ala peeji][Ihe e dere n'ala ala peeji][Ihe e dere n'ala ala peeji]Ọchịchịrị[Ihe e dere n'ala ala peeji][Ihe e dere n'ala ala peeji]SV gara agaOnye Kraịstá-lɛŋá-càmá-mʌ̂lN'eluá-mâat̪Ọchịchị2sg gara agaOnye Kraịstá-lɛŋá-càaamá-mʌlỌ bụ n'ebe ahụá-mâaat̪Ọ na-eme ihe na-emeOV impfNdị Kraịstʊ̀-lɛ̂ŋ-ɔ̀ʊ̀-càaam-ɔ̀ʊ̀-mʌ̂ʌl-ɔ̀Ọ bụ n'ebe ahụ ka a na-akpọʊ̀-mâaat̪-ɔ̀Ọ bụ n'oge a ka a na-eme ya

 Aha 
A na-eji akara isi mara mgbanwe aha: ihe na-eme ka ọ bụrụ ihe na-ewu ewu bụ mgbanwe abụọ na-egosi isi, ọ bụghị onye na-adabere na ya. Iji maatụ, Bekee nwere oke mmadụ, ebe isi bụ oke na akara nke onye na-adabere na ya. N'ụzọ dị iche, Shilluk nwere ihe na-emetụta ya n'isi (dịka, dúup = "mkpu", dû́uup = "mmkpu nke").

A na-akara ọnụ ọgụgụ mana ọ nweghị usoro a na-ahụ anya. Kama nke ahụ, e nwere ihe karịrị 140 dị iche iche usoro akara nọmba na aha.

Nọmba a ọbụ ọnụ ọgụ na Shilluk bụ aha.

 Ihe odide ihe nlereanya 

 Edensibia 

Òtù:Pages with unreviewed translations