Limbum language

Limbum bụ asụsụ Grassfields nke Cameroon, nke nwere ọnụ ọgụgụ dị nta nke ndị na-asụ ya na Naịjirịa. Ụfọdụ na-eji ya  dị ka asụsụ azụmahịa, mana ọ bụ asụsụ nne nke ndị Wimbum, ndị bi na mpaghara Donga-Mantung nke Northwest Region, n'elu okporo uzo mgbanaka.

 Ndị ọkà okwu 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b4/Traditional_dance_Nkambe_Cameroon_1990.jpg/220px-Traditional_dance_Nkambe_Cameroon_1990.jpg|thumb|Egwú ọdịnala nke Wimbum, n'ihe dị ka 1990 n'oge ọkọchị Nkambe-obodo
Wimbum nwere agbụrụ atọ: agbụrụ agha nwere isi na Mbot, agbụrụ Tang na Tallah, na agbụrụ Wiya na Ndu. Pool, p. 33. Obodo Wimbum ndị ọzọ gbasara gburugburu ebe ahụ, nke ọ bụla jikọtara ya na otu n'ime agbụrụ atọ ahụ. Obodo ọ bụla nwere onye isi, nke a makwaara dị ka fon, bu onye nweere onwe ya, yana ndi isi ala ma o bu ndi isi ano n'okpuru ya.Kifon, p. 2-3. Agburu  atọ a na-ejikota onu na mpaghara, na-ekerịta asụsụ ahu. Ndị mmadụ bi na Nkambe Plateau, ala ahịhịa dị egwu nke nwere ugwu osisi, ihe dị ka otu kilomita n'elu oke osimiri.Pool, p. 32. Ọtụtụ n'ime ha bụ ndị ọrụ ugbo, na-akụ ọka, agwa, poteto, yam, akwụkwọ nri, tomato, unere, yana plantain na kọfị n'ebe dị ala, ebe okpomọkụ.Ndu.Nkambe. Ụfọdụ na-azụ ahịa, ọkachasị n'obodo Nkambé na Ndu. Ụfọdụ na-arụ ọrụ maka gọọmentị, ọkachasị na Nkambe.

Ụfọdụ ndị ọkà mmụta asụsụ na-ewere Limbum dị ka olumba atọ: asụsụ ugwu, nke etiti, na nke ndịda. Ndị na-asụ otu olumba nwere ike ịghọta ndị na-asụrụ nke ọ bụla ọzọ. Olumba atọ ahụ gafere agbụrụ atọ ahụ, ma nwee ike ịpụta site na mmetụta nke asụsụ ndị agbata obi n'ebe ugwu na ndịda.Fiore, p. 2. Limbum nwere njikọ chiri anya na ụfọdụ asụsụ ndị agbata obi dị ka Yamba na ndị ọzọ dị anya dị ka Bamum, Ngemba na Bamileke. Ọ dị nnọọ iche na ufodu asụsụ ndị ọzọ dị nso dị ka Bebe na Noni.Nkwi, p. 149.

 Asụsụ 
Asụsụ Limbum yiri Bekee n'ụzọ ụfọdụ, gụnyere:

 Usoro okwu bụ isiokwu-ngwaa-ihe.Nforgwei, p. 252. Dịka ọmụmaatụ, tụlee:
 Ŋgwa Tataʹa byɛ́aʹaʹa. (usoro okwu Limbum nkịtị)Ndi, p. 10 and 65. 
 Nwunye Tata ebula ọka. (okwu-okwu ntụgharị Bekee, na-ejigide usoro okwu Limbum)
 Nwunye Tata ebula ọka. (ntụgharị ya na usoro okwu Bekee)
 A na-ejikarị ngwaa enyemaka dị ka "aʹ" emepụta oge ngwaa n'ihe atụ dị n'elu.
 Enwere ike ịmepụta ajụjụ ndị a na-emeghe na ndị na-ekpebi ajụjụ; dịka. "A nda?" pụtara "Ọ bụ onye?" okwu-okwu.Nforgwei, p. 157-158.

Mana Limbum dị iche na Bekee n'ụzọ ndị ọzọ. Nkea bụ ole na ole:

 Limbum bụ asụsụ ụda, nke pụtara na ụda a na-asu nwere ike ịmata ọdịiche dị n'okwu ndị na-ada ụda otu.  Dịka ọmụmaatụ, ụda "baa" nke a na-ekwu na ụda dị iche iche nwere ike ịpụta nna, fufu, abụọ, akpa, akụkụ na ntutu, ma ọ bụ ara.Fiore, p. 78.
 Usoro nnọchiaha dị nnọọ iche. Dịka ọmụmaatụ, "ye" bụ onye nke atọ na-anọpụ iche na nwoke ma ọ bụ nwanyị, na-anọchi ya na Bekee. Na onye nke abụọ, "o" pụtara ị - otu), "o" apụta ị - ọtụtụ) ọ bụghị I, "o' pụtara ị - naanị otu) na I, na "o" pụta (ị - naanị) na anyị) ma ọ bụ (ị - ọtụtụ) na I). Ọzọkwa, Limbum nwere nnọchiaha mejuputara, nke Bekee enweghị.Wepngong, p. 6.
 Adjectives na-esochi aha ha na-agbanwe, ma nwee ike ikwughachi ya maka nkwenye. Dịka ọmụmaatụ, "e ye ye ye program" pụtara "ya-ma ọ bụ-ọ na-eri kolanut dị mma," na "e ye bi programboŋ" pụtara "ọ na-erị kolanut dị ezigbo mma".Nformi, p. 46-47
 A na-emepụta ajụjụ ndị a site na itinye okwu a na nkwupụta, dịka na "Ndi ã du a?", nke pụtara "Ndi apuola, ọ bụ ya?" okwu-maka okwu - obere ihe mgbagwoju anya karịa ntụgharị ngwaa Bekee.Nforgwei, p. 255. Nkwupụta na-agọnahụ ya yiri n'asụsụ.Nforgwei, p. 259-260.
 Okwu amuma ise nke Limbum anaghị adaba n'okwu amuma bekee:
 ni: akara nke ntụziaka, soro ma ọ bụ ngwá ọrụ, dị ka " ya" ma ọ bụ "na ya".
 mbe: akara nke ebe, dị ka "n'ụlọ" ma ọ bụ "n'oche".
 mba: akara ntụziaka ma ọ bụ ebe di n'elu ugwu dị ala, dị ka "da-na ndagwurugwu Tabenken".
 ko: akara ntụziaka ma ọ bụ ebe dị elu, dị ka "ruo Ndu".
 nje: akara ntụziaka, ebe ma ọ bụ ebe o si, dị ka "n'ụlọ akwụkwọ" ma ọ bụ "site na Douala".

 Nkọwa okwu 
ŋwɛ́́́ - onyefa - nyeGishp - nnụnụ__ibo__ Onye dị mma - onye dị mmaNwanyịunu - iri nriNtu - anụOnye isi - ọ dị ezigbo mmamuu - nwatakịrịna-ekwuKwaa - mpibɛbɛp - ihe ọjọọŋkar - enyina-ekwu - ọrụỤlọ -baa - abụọnne m - nnekoʹŋ - dị ka ma ọ bụ ịhụnanyatap - ụlọBare - atọta - nnaOhu - leeafyoŋ - ụgbọelutâ - isee - ya ma ọ bụ yasaŋ - deeŋwa' - akwụkwọ oziNdi, throughout.

 Ihe edeturu 

 Ihe odide