Central Banda language

Central Banda bụ asụsụ na-aga n'ihu nkè asụsụ Banda nkè  dị kà òtù nde mmadụ na-asụ, karịsịa ná Central African Republic. Ụdị dị ichè ichè nwere ike ịbụ ndị á na-aghọta ibé há, ọkachasị n'etiti ndịda. Ụdị ndị ọzọ bụ Bambari, Banda-Banda, Mbrès, Ndélé, ná Togbo-Vara Banda.

 Ọmụmụ ụdaolu 

 Mkpụrụ okwu 
Akụkụ abụọỌnụEzé ezéAlveolarPostalveolarPalatalVelarỌnụ na-acha uhie uhieỌkụPlosiveenweghị olupttʃkkpʔkwuru okwubddʒɡɡbtupu ịlụ di ma ọlịmbỌ bụ ya ka ọ dịndnzndʒŋɡŋmɡbIhe na-esiri ikeenweghị olufsʃhkwuru okwuvzʒỤgbọ imimnɲỊkụ akaỌdịdịIhe na-atọ ụtọr~ɾAkụkụlIhe atụjw
N'ihuN'etitiNlaghachiN'akụkụiỌdịdịN'anyauN'etiti etitinaoN'etitiəMepee n'etitiỌ bụỌ bụ n'afọEmeghea

 Ụda 
ụdaume bụ: na-arị elu /ǎ/, na-ada /â/, n'etiti /ā/, ala /à/, na elu /á/.

 Ụdị dị iche iche 
Ụdị asụsụ Central Banda nkè Moñino depụtara (1988):Moñino, Yves (1988). Lexique comparatif des langues oubanguiennes. Paris: Geuthner.

 Yakpà (nakwa na DR Congo), Gubú (nakwa n'DR Congo), Kpágùà (nakwa nọ ná DR Congo) Ngùndù, Bòngò, Wasá (nakwa dị ná South Sudan), Dukpù (nakwa dịkwa ná South Sudan)
 Linda, Jòtò, Ndòkpà, Ngápó
 Southern Gbàgà, Nbìyì, Bèrèyà, Ngòlà, Ndi, Kâ, Gbambiya, Honey, Galabò, Vídìrì (Mvédèrè) (nakwa ná South Sudan), Bàndà-Bàndà, Burú (naanị ná South Sudan) Wùndù (naanị لە South Sudan), Gòv̂__wol____wol____wol__ (naanị n'South Sudan)
 Bàndà-Ndele (Govo, Ngàjà, Gbòngó, Mbàtá, Gb rapport, Tulu, ná Dabùrù), Bàndà -Kpaya (naanị na South Sudan), Ng Lie, Ngbalá, Tàngbàgò (nakwa ná South Sudan).
 Mbere, Búkà, Mòrùbà, Sàbángà, Wádà (nakwa ná South Sudan)
 Vàrà (nakwa ná South Sudan), Tòlare (nakwa Ná South Sudan)
 Yàngere

Nougayrol (1989) depụtakwara Kọnnɔ́, Manja, Ndòkà, Njùlúgù, ná Sàra Dìnjo.Nougayrol, Pierre. 1989. Les Groupes Banda du Bamingui-Bangoran (RCA). Révue d'Ethnolinguistique (Cahiers du LACITO) 4: 197-208.

 Ọnụ ọgụgụ mmadụ 
Demographics nke Central Banda asụsụ dị ichè ichè dị kà e jikọtara site ná Moñino (1988) ná Nougayrol (1989):Moñino, Yves (1988). Lexique comparatif des langues oubanguiennes. Paris: Geuthner.Nougayrol, Pierre. 1989. Les Groupes Banda du Bamingui-Bangoran (RCA). Révue d'Ethnolinguistique (Cahiers du LACITO) 4: 197-208.
AsụsụObodo ntaỌnụ ọgụgụ ndị bi na yaEzinụlọIhe edeturuMbaBanda-BandaBanda-Kpaya(naanị na South Sudan)Bande-NdeleBèrèyàBòngòBúkàBurúỌrịa a na-akpọ Kúy25MàtiàOkporo ụzọ Kpata; nso Gb rapport nke Krakə̀mâl; kwa na Bahr el Ghazal, kwagara n'oge Zubayr (ihe dị ka 1930)(naanị na South Sudan)DabùrùNdagra20Kụụụụ, Ngòmbe, Ngulú (Kpata), Ndubu (Kpata na Ndagra)Okporo ụzọ KpataDabùrùKpata380Okporo ụzọ KpataDabùrùMiskin30Satellite ọhụrụ nke JamsindaEbe(nakwa na South Sudan)GweeN'ihi ya, ọ ga-abụrịrị na ọ ga-adị n'oge aTuluOkporo ụzọ HarazGweeBatele'TuluNdéléGalabòGbágàN'oge a, ọ na-eme ihe nkiri90Gbə̀lè, Gù Pokémon, Mabiri, Vidi, YàkpàGbágàKàkáụfọdụGbágàKòv̂òngò Mia70Vidi, YúdàGbágàNgú Sua60Kupi, Mbízà, Ngìàlúgù/Ngèlúgù/Njùlúgù, VóndòGbágàGbàkó Lìkpà65VidiGbágàBangora̱155Dambasí/Dámbacé, Kòlò ran, làngbàGbágàDàngàvo50Kòlò ọ̀ dị n'ala, YàkpàGbágàYambala Màgùndà80Mɔnɔ, VàngàGbágàIhe mgbagwoju anya nke ise170Banga, Manja, poro, Tàngbàgò, Tólare, YàngbàGbágàN'oge a na-eme ihe nkiri ?GbágàBu Mbàlà45, ya na GbayaBanga, Dákpá, Mòngò, VidiGbágàBàmingi 1, 2650Nkwupụta, Gù Pokémon, Ngìàlúgù/Ngèlúgù/Njùlúgù, Sìmi/Cìmi, VidiGbágàYangú Gàlá30Báláwàna MbeleGbágàYambala K (2012)90Dambasí/Dámbacé, Kpòʔ__ilo____ilo____ilo__, Ngìàlúgù/Ngèlúgù/Njùlúgù, Sìmi/Cìmi, Wádà, Wójò, YúdàGbágàJamsindaụfọdụOkporo ụzọ GolongosoGbambiyaNkwupụtaKrakə̀mâ 1210Abátà, Lòngbò, Tulu, YàmaOkporo ụzọ KpataNkwupụtaKrakə́mâ 280Gbòngó, Gbókóló, nnwetaNkwupụtaNgú Yambrì40N'ihi na ọ na-achịNkwupụtaBu MbàlàLìwuezinụlọ ụfọdụ; n'okporo ụzọ Gangui, na mpụga GbagaGbòngóTakara1707 - Danbùrù, Gbàngárà, Ndì, Ngàmbeà, Ngulú, GịndèOkporo ụzọ KpataGovoNdélé ?Gòvì(naanị na South Sudan)Gubú(nakwa na DR Congo)N'ihi ya, ọ bụ onye na-eme ihe nkiriJòtòJúnguruBatéle 2 (Ndélé) na Idòngósitere na Kpula, ha bụkwa ndị Zubayr na-achị(nakwa na South Sudan)KâN'ihi ya, ọ bụ n'oge ahụ ka a na-ekwu maka yaBatéle 2 (Ndélé)ezinụlọ ụfọdụKpagùà(nakwa na DR Congo)ÌndáỤzọ 1Ngbɔ̀lɔ́ngɔ́jɔ̀̀̀̀ÌndáAkụkụ nke 2MbìàÌndánke bụbu Kùcù KakúÌndáụfọdụ na NdeleN'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-emeManjaBatéle 1 (Ndele cluster)180Okike, Bìsèngeụfọdụ ezinụlọ na Kubu na Jamsinda (okporo ụzọ Golongoso)Mbanja(naanị na DR Congo)Mbanza(nakwa na DR Congo)MbàtáN'ihi ya, ọ ga-abụrịrị na ọ ga-adị n'oge a340250Okporo ụzọ HarazMbàtáNdélé1 agbata obiMbeleYangú Doro40MbeleYangú Líká30NgìndìMbeleYangú GàláMbruaụfọdụ ezinụlọ ndị bi na MurubaMbeleYambala K (2012)ụfọdụ ezinụlọ ndị bi na MurubaMbeleJamsindaMbruaezinụlọ ụfọdụ (n'okporo ụzọ Golongoso)MùrùbàDungu Yangú105YaguaMụ na NgaoMùrùbàBiʃi Ngú 175KàgáràMụ na NgapoMùrùbàGbà Lə́bà100GbangaMùrùbàYangú Ngav̂ala30Gbózu Yavóró, KàdáMùrùbàKàgà Nzê45KpèyíMùrùbàNgú Mburu25Ngbə̀lɛ́́́́lɛ́́MùrùbàMbí Ngú45GbangaMùrùbàMuruba250BongoMpaghara 2MùrùbàSajara130Gàràwá, Kpèyí, Ngbalá, SógbomMpaghara 2MùrùbàKassaiGbanga, Kpèyí, Wàndèezinụlọ ụfọdụMùrùbàKro Pálíezinụlọ ụfọdụMùrùbàJamsindaezinụlọ ụfọdụMùrùbàKubuezinụlọ ụfọdụ; okporo ụzọ GolongosoN'ihi yaNdiNdòkà NjùlúgùÁdùm Mindu250Okporo ụzọ BanguiNdòkpàNgụnyeNdéléezinụlọ ụfọdụN'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-emeYangú Brinjì155SàngàsàN'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-emeNgú Jáká200KabàOkporo ụzọ KpataN'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-emeMbólò 1295GbúlúN'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-emeMbólò 225GòvìN'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-emeMbólò 3260LìwàN'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-emeMbólò 460GbòngóN'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-emeGbə̀tì35Ịma n'ỤzọN'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-emeKə́lə́ Bítì145Ịma n'ỤzọN'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-emeVùngbá55Ịma n'ỤzọN'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-emeYafọ30Ebe ọ bụ na ọ dịOkporo ụzọ BangoranN'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-emeKàká120NdákpáN'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-emeDungu Yangú105Ịma n'Ụzọna ndị MurubaN'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-emeN'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-eme ka ndị mmadụ ghara ịdị n'anya55Nivu (?)N'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-emeKassaiezinụlọ ụfọdụN'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-emeKro Pálíezinụlọ ụfọdụNgápóGbà Njípri33Gbàrə̀Okporo ụzọ BangoranNgápóGbà Lə́bà100N'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka ọ na-eme ihe n'oge ahụ ka ọ na na-eme ka ọ bụrụ iheOkporo ụzọ Bangui; na MurubaNgápóKassaiNgápóNdéléNgbalaNdyiriGbà LábàObodo nta na agbụrụ 7NgbalaIdongóOge njemNgbalaNgú Gua (Gbɔ́kɔ́)NgbalaYangú gà (Wá Ngato)NgbalaNgú Mbrì (Wàkà)NgbalaNgú Tàgbà (Ngèlè)NgbalaBangora̱ Gudèrè (Mɔ̀ʔɔ́)NgòlàNdeleNgòlàJamsindaOkporo ụzọ GolongosoNgùndùSàbángàGbə̀tì ə́ NjoYa na yaOkporo ụzọ BangoranSàbángàYangú GàláOkporo ụzọ BanguiSàra Ihe osiseɲango (Ụzọ Bangui)130ụfọdụ Sàra Ngàma si Chad sonyekwara n'oge na-adịbeghị anyaEbe Ndịda GbágàTàngbagọNgú Sua TorofayNgụkọta nke 450Gbòngó, GàiOkporo ụzọ Bangoran(nakwa na South Sudan)TàngbagọTolisiòÀngbéOkporo ụzọ BangoranTàngbagọBiʃi Ngú 2BibleOkporo ụzọ BanguiTàngbagọSa KùmbáMbákànáOkporo ụzọ BanguiTàngbagọDungu YangúMbákànáezinụlọ ụfọdụỌ dị mma(nakwa na South Sudan)TuluDèò35Genda, Manja, na-eme ka ọ dị mma, na-agbanweOkporo ụzọ KpataTuluỊgba bọọlụ Fran185Kagba, NguluTuluAgha 3200Gende, Kagba, Ngulú, Ngbenda, NgàjàTuluKro PálíNdéléN'ihi na ọ bụ ihe na-adịghị mma(nakwa na South Sudan)Vídìrì (Mvédèrè)(nakwa na South Sudan)WádàKubuOkporo ụzọ Golongoso; sitere na mpaghara Ouadda, na Ndélé(nakwa na South Sudan)WádàBatéle 2NdéléWasáBatéle 2Ndéléezinụlọ ụfọdụ(nakwa na South Sudan)Ebe ebee(naanị na South Sudan)Yakpa(nakwa na DR Congo)Yàngere