Asụsụ Zande

Asụsụ Zande bụ ọkara asụsụ iri na abụọ nwere njikọ chiri anya nke Central African Republic, Democratic Republic of the Congo, na South Sudan. Asụsụ a kacha nwee ọnụ ọgụgụ mmadụ bụ Zande n'onwe ya, nke nwere ihe karịrị otu nde ndị na-asụ ya.

 Asụsụ 
Site na Boyd (1988), usoro ezinụlọ ahụ dị ka ndị a: 

 Barambo-Pambia: Barambu, Pambia, Ngala
 Zande-Nzakara: Geme, Nzakara, Zande

 Nchịkọta 
Moñino Y., The position of Gbaya-Manza-Ngbaka group among the Niger-Congo languages // Genealogical classification in Africa beyond Greenberg. - Berlin: Humboldt Universität, 2010 February 21–22 na-agụnye Zande n'etiti Asụsụ Ubangian, ọ bụ ezie na Moñino (2010) anaghị agbakọta ya n'ime asụsụ Ubangian. Ọ bụghị ihe doro anya ma ọ bụrụ na ọ bụ onye otu ezinụlọ Niger-Congo, ma ọ bụ ebe ọ nwere ike ịnọ n'ezinụlọ ahụ.

 Ọdịdị 

 Okwu Okwu 
Ngwaa -agbanwekarị oge site na ịgbakwunye akara oge kwekọrọ. Dị ka ihe atụ:

 mi na manga = Ana m eme (ihe ịrịba ama, ihe enyemaka ụlọ nsọ) 
 mi a manga = M na-eme (ihe ịrịba ama, ihe enyemaka ụlọ nsọ) 

 wezụga nke ahụ, ngwaa ahụ agaghị agbanwe na aha ha. Dị ka ihe atụ

 mi na manga = Ana m eme
 mo na manga = Ị na-eme
 ko na manga = Ọ na-eme
 ani na manga = Anyị na-eme
 oni na manga = Ị na-eme
 i na manga = Ha na-eme

 Adjective 
Asụsụ Zande nwere adjectives.  na-etinye adjectives mgbe niile n'azụ okwu ha na-agbanwe.

 Ihe Ndị Dị Mkpa 
 na-emekarị ọtụtụ aha n'asụsụ Zande site na ịgbakwunye "a" n'ihu otu aha. Dị ka ihe atụ:

 Ọnụ ọgụgụ ahụ 
Zande nwere usoro dị oke ọnụ ọgụgụ, ọ dịghị mgbe ọ gafere ọnụọgụ 20 na 40. Ọtụtụ mgbe ndị Zande na-agụ site na ịgụta mkpịsị aka na mkpịsị ụkwụ. Ya mere, mgbe a gụrụ ọnụ ọgụgụ karịrị iri abụọ, onye ọzọ ga-agụta ọnụ ọgụgụ ahụ karịrị iri abụọ na ihe ndị ọzọ.  mere, ọnụọgụ niile karịrị iri abụọ ma ọ bụ karịa iri abụghị ọnụọgụ dị iche iche kama a na-akọwa ha n'ahịrịokwu.

 Usoro nke 1-5 
sa=1 ue=2 biata=3 biama=4 bisue=5

 Edensibia 
ọnụ ọgụgụ karịrị iri abụọ, onye ọzọ ga-agụta ọnụ ọgụgụ ahụ karịrị iri abụọ na ihe ndị ọzọ.  mere, ọnụọgụ

 Njikọ mpụga 

 Ihe Zande sitere na Raymond Boyd