Afrikaans grammar

This article describes the grammar of Afrikaans, a language spoken in South Africa   and Namibia which  from 17th century Dutch.

Enweghị ọdịiche dịka ọmụmaatụ n'etiti ụdị ngwáa ná  originatednke ugbu a, mà e wezụga ngwáa abụọ a:
ụdị na-adịghị agwụ agwụụdị ihe ngosi ugbu aBekeeỌ bụ beehetnwereIhe ndị ọzọ na-emebụbụrụ
Ìhè omume á yiri ngwáa Bekee, ebe ọ bụ na infinitives na-abụkarị ngwaa n'oge dị mfe, mà e wezụga n'ụdị onye nke atọ nke Bekee, nkè a na-agbakwunye -s ọzọ.

Ná mgbakwunye, ngwaa Afrikaans anaghị ejikọta n'ụzọ dị iche dabere ná isiokwu ahụ. Dịka ọmụmaatụ,
Asụsụ AfrikaansDutchBekeeek bụik benAbụ mjy/u bụjij/u gbagọrọ agbagọị bụ (abụ.)hy/sy/dit bụhij/zij/het bụọ bụmmalite bụwikụ iheanyị bụYa bụỌ ga-eme otu ebe ọzọị bụ (ọtụtụ.)Hulle bụzij na-ekwu okwuha bụ
Màkà ọtụtụ ngwaa, preterite (dịka. M lere anya) ejirila ihe zuru oke dochie anya yá (dịka. Anọ m elewo anya), ma ọ bụ n'ịkọ akụkọ site n'oge a (ya bụ, iji akụkọ ihe mere eme eme eme, nkè a na-ejikwa mgbe ụfọdụ na Dutch). Nanị ihe ndị a na-ahụkarị na nkè a bụ ngwaa modal (lee tebụl na-esonụ) ná ngwaa wees "bụ" (ụdị ziri ezi bụ).
Ngwaa ejijiụdị dị ugbu aỤdị tupu oge eruoAsụsụ AfrikaansDutch (3sg)BekeeAsụsụ AfrikaansDutch (3sg)Bekeekankannwere ikekonkonnwere ikennuzalga-achọ/ga-abụego ole aZouga-abụ/kwesịrịOnye isiOnye isiga-aghaghịMoesN'ihi yaga-abụrịrị namagmagnwere ikemog (Arch.)mochte kwere ka ọwilwilchọrọỊṅụ yawilde / wouchọrọ
Ngwaa anọ zuru ezu na-esonụ nwekwara (nkè á na-ejikarị eme ihe) ụdị preterite:
Asụsụ AfrikaansDutch (3sg)Bekeeugbu atupu oge eruougbu atupu oge eruodinkdag / nkịtaNri anụmanụN'ihi yachepụta echichehetnwereEzinaụlọnwerenwerelee anyaamamihe dị na yalee anyaMa ọ bụ namaraokwuVerndN'ihi ya, ọ bụ n'oge a ka aVerndghọọ
Ọtụtụ ngwaa nwere ụdị zuru okè na-adịghị mma nke a na-eji n'akụkụ ụdị nkịtị, mgbe ụfọdụ ná nkọwa dị iche iche:
Asụsụ AfrikaansDutch (3sg)Bekeeugbu azuru oke (na-adịghị mma)zuru oke (nke a na-ahụkarị)ugbu azuru okeBarỌ bụ n'ihi na ọ bụ n'oge ahụ kagebaarbaartgebaard / zubear, mụọ nwadinkdag(arch.)/nkịtaNkwupụtaNri anụmanụỌchịchịchepụta echichen'ụzọ dị otú o kwesịrịn'elu alan'ụzọ dị otú o kwesịrịoverlijdtoverledennwụọN'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka agestorwe (arch.)/gesterweỤgbọelu na-arụ ọrụsterftonye na-achịkwanwụọoghereGọpuKwuo m asịtrouwtDịrị ka ọ dịlụọ di
Ngwaa barangay (ịmụ, ịmụ nwa) nwere akụkụ abụọ gara aga: gebaar na pro. Á na-eji nke mbụ eme ihe na olu na-arụ ọrụ ("ọ mụrụ") na nke ikpeazụ ná olu na'adịghị arụ ọrụ ("a mụrụ ya"). Nke a yiri Dutch, ébé ngwaa baren nwere akụkụ gara aga gebaard na geboren, na ọdịiche yiri ya. Jiri ọdịiche dị n'etiti Bekee a mụrụ na nkè á mụrụ.

Afrikaans nkè oge a enweghịkwa pluperfect (dịka. Anọ m kiriri). Kama nkè ahụ, a na-egosipụta pluperfect, dị kà preterite, site ná iji zuru oke.

Á na-ewu ihe zuru oke ná ngwaa enyemaka het + participle gara aga, nke a na-ejighị ngwaa hê (particule gara aga), ngwaa a na-ekewapụ dị ka reghelp (particule reggehelp gara aga) na ngwaa nwere mmalite dị ka ver- na ont- (verkoop, স্ bụ ma infinitive na particile gara aga) Ōis nke a na'ozuzu site ná ịgbakwunye prefix ge- ná ụdị infinitive / ugbu a. Dịka ọmụmaatụ,

 Ek breek na-agbapụ agbapụ
 Ek het dit gebreek Á m gbajiri agbajiri m ya, agbaji m yá

Ìhè dị mkpa n'okwu á, ma ọ bụghị ya ọ na-egosi ná isiokwu (ek) agbajiela. 

Á na-egosikwa oge ọdịnihu site na iji sal + infinitive. Dịka ọmụmaatụ,

 Ek sal kom kom na-abịa (ma ọ bụ n'ụzọ nkịtị m ga-abịa)

Á na-egosi ọnọdụ ahụ site ná ụdị preterite sou + infinitive. Dịka ọmụmaatụ,

 Ek sou kom na-abịa (n'ụzọ nkịtị m kwesịrị ịbịa)

Dị kà asụsụ ndị ọzọ nke German, Afrikaans nwekwara olu nyocha nkè a na-emepụta n'oge a site na iji ngwaa enyemaka (ịghọ) + akụkụ gara aga, na, n'oge gara aga, site ná iji akụkụ aka bụ + akụkụ gara áká. Dịka ọmụmaatụ,

 Á na-ekwuna a na-eme ya
 Á na-ekwu na e mere ya, e mere yá yá, e meela ya (ya mere ọ dịlarị)

Akwukwo Afrikaans edere edere edekọ na-ekweta ná iwu nkè bụ ihe eji egosi olu na-adịghị arụ ọrụ na pluperfect, nke n'ọnọdụ a kwekọrọ ná emere ya. Ìhè ahịrịokwu ahụ pụtara nwere ike ịgbanwe dabere na ngwaa enyemaka eji eme ihe (bụ / dị), dịka ọmụmaatụ, ọ na-egosi na emeela ihe ma ka dị taa, ebe ọ bụ ná ọ na-apụta ná emeela, mana e bibiri ma ọ bụ furu efu.

Á na-ejikarị -ende (kom/komende), mà mgbe ụfọdụ ọ na-adịghị mma (wees/synde, hê/hebbende, n'ụl/sterwende, bly/blywende), ọ bụ ezie ná a na-ewere nkè a dị ka ihe ochie maka ngwaa ọrụ. Mgbe ụfọdụ enwere mgbanwe mkpụrụ okwu ná mgbọrọgwụ nkè na-emetụtaghị ịkpọpụta (maak/makende, weet/wetende)

Ngwaa wees pụrụ ichè nwere ụdị subjunctive, ọ bụ ezie ná a naghị eji ha eme ihe n'oge a: sy bụ ụdị subjunsive ugbu a, ná ware bụ ụdị subjonctive gara aga.

 Áhà 
Áhà ná Afrikaans, dị kà ná Dutch nkè oge a, enweghị usoro mgbanwe, ma enweghị okike ụtọ asụsụ (n'adịghị ka Dutch nke oge ahụ). Otú ọ dị, enwere ọdịiche n'etiti otu na ọtụtụ ụdị aha. Ìhè ngosi nkè ọtụtụ bụ nsonaazụ -e, mana ọtụtụ aha a na-ahụkarị na-emepụta ọtụtụ ha kama site na ịgbakwunye -s ikpeazụ. Ọtụtụ áha ndị á na-ahụkarị nwere ọnụọgụ dị iche iche:
BekeeAsụsụ AfrikaansDutchnwa, ụmụakaụdị, ọ na-eweobiọma, ụmụakanwanyị, ụmụ nwanyịN'ihi ya, ọ bụ n'ihi ya ka a na-akpọN'ihe ndị a na-eme n'oge auwe eluhemp, hemdehemd, hemden
Enweghị ọdịiche dị ná grammatical case maka áhà, adjectives ná isiokwu.
Nkọwa doro anya - Isiokwu)Isiokwu A Na-akparaghị ókèNkọwaAsụsụ AfrikaansDutchNkọwaAsụsụ AfrikaansDutchnanwụọde/heta(n)ʼneen/ʼn
Otú ọ dị, adjectives nwere ike ịgbanwe mgbe ha bu aha ụzọ. Dị ka iwu n'ozuzu, a na-agbanwekarị adjectives polysyllabic mgbe ejiri ya dị ka adjectives attributive. Enwere ike ịgbanwe adjectives attributive monosyllabic ma ọ bụ na ọ gaghị agbanwe, dabere na ụdị akụkọ ihe mere eme nke adjective. 
Adjectives gbagọrọ agbagọ na-ejigide njedebe -e na maka ụfọdụ adjectives, a na-ejide ụdaume ikpeazụ nke okwu furu efu na ojiji njirimara. Dịka ọmụmaatụ, t ikpeazụ na-esote ụda / / nke ehichapụrụ na predicative na-eji dị ka reg (cf. Dutch recht), a na-ejigide ya mgbe a gbanwere adjective (regte). Ihe yiri nke ahụ na-emetụta apocope nke t mgbe // gasịrị. Dịka ọmụmaatụ, adjective vas na-aghọ nnukwu mgbe a gbanwere ya. N'aka nke ọzọ, adjecives na-agwụ na -d (nke a na-akpọ /t/) ma ọ bụ -g (nke a Na-akpọ //) na-esote ụdaume ogologo ma ọ bụ diphthong, na-efunahụ -d na -g mgbe a gbanwere ya. Dịka ọmụmaatụ, lee ụdị mgbanwe nke:
Ihe na-egosi na ọ bụ ihe na-egosi iheNkọwaIhe na-eme ka ọ bụrụIhe edeturugoedezi iheỌkụ na-egbu ogeHa na-agaala alaN'ihi yaỌ bụ ụgbalaeluRanan(a na-eji diaeresis eme ihe iji gosi nkwụsị nke mkpụrụedemede)
N'ọnọdụ ụfọdụ pụrụ iche, mgbe syncope nkè intervocalic consonant, enwekwara apocope ọzọ nkè akara ntụgharị. Dịka ọmụmaatụ,

 màud (nke ochie) ma ọ bụ (mgbe ọ na-esote áhà)

N'ikwu yá n'ozuzu, otú mgbanwe ọdịdị ahụ na-emetụta adjectives gbanwere na-emetụtakwa n'ịmepụta ọtụtụ aha. Dịka ọmụmaatụ, ọnụọgụ nkè ajụjụ (ajụjụ) bụ聊 (ajụjụ).

 Aha nnọchiaha 
Ìhè fọdụrụ na ọdịiche dị n'okwu ahụ kà dị ná usoro nnọchiaha. Dịka ọmụmaatụ,
+Aha Aha OnweNdị nnọchianya isiokwuAha nnọchiaha iheAsụsụ AfrikaansDutchBekeeAsụsụ AfrikaansDutchBekeeekikMmna-ehi ụra/mmjy/ujij/u/gij*ye*/you (abụ.)egwuregwuegwuregwuị (na-abụ abụ.)hy/sy/ditnwa/zij/hetya/ya/yahom/haar/dithem/haar/hetya/ya/yammalitewikụanyịmmalitemmaliteanyịYa na yaechi/gij*gị (ọtụtụ.)Ya na yaechi yagị (ọtụtụ.)Hullezij**haHullehenha
**Rịba ámá ná a na-eji hullie na zullie mee ihe kama zij (isiokwu, onye nke atọ) n'ọtụtụ olumba Dutch.

Enweghị ọdịiche dị n'etiti ndị nnọchiaha dị ichè ichè.
A na-enwekarị ọdịiche dị n'etiti ihe na nnọchiaha nwere mgbe ejiri ya tupu áhà. Dịka ọmụmaatụ,

 m na-eme m
 A na-ewere ụdị ọzọ a na-akpọ onse ugbu a ìhè ochie)

Ìhè dị ichè ná iwu gara aga bụ ónyé nkè atọ bụ nwoke ma ọ bụ ónyé na-anọpụ iche, ebe Afrikaans na-eme kà ọdịiche dị n'etiti hom (ya) na sy (ya). N'otu aka ahụ, a na-ekewapụta nnọchiaha na-adịghị ndụ dit (ya, isiokwu ma ọ bụ ihe) site ná sy (ya), a pụkwara iji okwu hy kọwaa ihe ndị na-adịghị adị ndụ n'otu ụzọ ahụ dị ka nwanyị na Bekee, dịka na Rooibaard hot sauce brand's slogan 化hy mooi rooizar ("Ọ na-ere uhie"), na-ezo aka na ihe na-esi ísì ụtọ nkè ngwaahịa ya. Maka nnọchiaha nke atọ, ebe Hulle nwekwara ike ịpụta nke ha, a na-ejikarị hul dị iche iche eme ihe iji pụta "ha" iji mee ka ọdịiche dị n'etiti ha ná ha / ha. N'otu aka ahụ, mgbe ị na-ekwu na ị nwere ụdị nnwere onwe jul.

 Nchịkọta ókwú 

 Usoro ókwú 
Afrikaans nwere usoro okwu siri ike, nkè akọwapụtara n'ọtụtụ akwụkwọ ederede South Africa site ná iji ihe a na-akpọ "iwu STOMPI". Áhà iwu ahụ na-egosi usoro nke akụkụ nkè ahịrịokwu kwesịrị ịpụta.
Iwu "STOMPI"Sv1TOMPv2MIsiokwuNgwaa mbụOgeIheOmumeEbeNgwaa nke AbụọEnweghị njedebe
Asụsụ AfrikaansDutchBekeeNke a bụ ihe mere.Hij bụ ziek.Ọ na-arịa ọrịa.Ọ ga-ahụ na ọ bụ.Ik weet dat hij ziek bụ.Amaara m na ọ na-arịa ọrịa.
Dị kà ọ dị ná Dutch ná German, infinitives ná participles gara aga na-apụta n'ọnọdụ ikpeazụ ná isi ahịrịokwu, kewara site na ngwaa enyemaka kwekọrọ. Dịka ọmụmaatụ,

 Afrikaans: Hy het 'n huis Геcoop.
 Dutch: Hij heeft een huis Геcocht.
 Bekee: Ọ zụrụ ụlọ.

Akụkụ ndị metụtara yá na-amalitekarị nà nnọchiaha "wat", nkè á na-eji maka akụkọ onwe ónyé na nke na-abụghị nke onwe. Dịka ọmụmaatụ,

 Afrikaans: Die man wat hier gebly het bụ ʼn Amerikaner.
 Dutch: De man die hier bleef was een Amerikaan.
 Bekee: Nwoke nọrọ ebe a bụ onye America.

N'aka nkè ọzọ, ahịrịokwu ikwu nwere ike ịmalite site ná preposition + "wie" mgbe ọ na-ezo aka na antecedent onwe onye, mà ọ bụ aglutination n'etiti "waar" ná preposition mgbe ọ na'ezo aka ná precedent na-abụghị nkè onwe.

 Ihe abụọ na-adịghị mmá 
Otú akụkụ pụrụ iche nke Afrikaans bụ ojiji ọ na-eji okpukpu abụọ na-adịghị mma. Dịka ọmụmaatụ,

 Afrikaans: Hy kan nie Afrikaans пра nie. (lit. Ọ pụghị ikwu okwu Afrikaans.)
 Dutch: Hij kan geen Afrikaans ụgha.
 Bekee: Ọ pụghị ikwu Afrikaans.

A tụwo aro mmalite French ná San màkà ịgọnahụ okpukpu abụọ na Afrikaans. Ọ bụ ezie ná á ka na-ahụ mgbagha okpukpu abụọ n'asụsụ Low Franconian ná West-Flanders na ụfọdụ obodo nta "nke dịpụrụ adịpụ" n'etiti Netherlands (ya bụ. Garderen), ọ na-ewere ụdị dị iche, nkè á na-adịghị ahụ na Afrikaans. Ìhè ndị a bụ ihe atụ:
Asụsụ AfrikaansDutchBekeeEk wil dit nie doen nie.* (lit. Achọrọ m ka ọ ghara.)Ik wil a na-akpọ niet doen.Achọghị m ime ya.
* Jiri yá tụnyere "Ek wil nie dit doen nie", nkè na-agbanwe ìhè ọ pụtara ka ọ bụrụ "Achọghị m ime ihe a kpọmkwem". Ebe ọ bụ na "Ek wil dit nie doen nie" na-ekwusi ike na achọghị ime ìhè, "Ek wil nie dit doen nie" kwusiri ike ná achọghị ịme ìhè ahụ akọwapụtara.

Á na-ejikọta ìhè owuwu abụọ na-adịghị mmá n'ụzọ zuru ezu n'ime asụsụ Afrikaans ma ojiji yá kwesịrị ekwesị na-agbaso usoro iwu dị mgbagwoju anya dịka ihe atụ ndị dị n'okpuru na-egosi:
Asụsụ AfrikaansDutchBekeeEk het nie n'ụzọ a na-eme n'oge a.Ik heb niet geweten dat hij zou komen.1Amaghị m na ọ ga-abịa.Ọ bụ n'ụzọ a na-eme ka ọ bụrụ na ọ bụghị n'ụzọ iwu kwadoro.Ik heb geweten dat hij niet zou komen.2Amaara m na ọ gaghị abịa.Ek het nie n'ụzọ a na-eme n'ụzọ dị otú a.Ik heb niet geweten dat hij niet zou komen.3Amaghị m na ọ gaghị abịa.Hy sal nie kom nie, chọrọ ka ọ bụrụ ihe ọzọ.Hij zal niet komen, chọrọ ka nwa ya bụrụ ziek.4Ọ gaghị abịa n'ihi na ọ na-arịa ọrịa.Dis (Dit is) nie so otú ahụ ka ndị Afrikaans na-agụ te nie.Het is niet zoйын om Afrikaans te maka.Ọ bụghị ihe siri ike ịmụta asụsụ Afrikaans.
Okwu het na Dutch ekwekọghị na het na Afrikaans. Het na Dutch pụtara ya na Bekee. Okwu Dutch nke kwekọrọ na het na Afrikaans (n'ọnọdụ ndị a) bụ heb.

Rịba ama ná n'ọnọdụ ndị a, ọtụtụ ndị na-asụ Dutch ga-ekwu kama:
Mba.DutchBekeeIk wist niet dat hij zou komen.Amaghị m na ọ ga-abịa.Ik melan dat hij niet zou komen.Amaara m na ọ gaghị abịa.Ik wist niet dat hij niet zou komen.Amaghị m na ọ gaghị abịa.Hij komt niet, want hij bụ ziek. (ma ọ bụ karịa Hij komt niet chiek bụ.)Ọ bịaghị n'ihi na ọ na-arịa ọrịa.
Otú ìhè dị ịrịba àmà ná nke a bụ iji ụdị ụtọ asụsụ na-agbagha nkè kwekọrọ ná ịgbagha akụkụ Bekee dị ugbu a. N'okwu a, enwere naanị otu mgbagha.
Asụsụ AfrikaansBekeeHy nọ n'ụlọ oriri na ọṅụṅụ, maar hy eet nie. (n'ụzọ nkịtị. ...ọ naghị eri nri.)Ọ nọ n'ụlọ ọgwụ, mana ọ naghị eri nri.
Ókwú ụfọdụ ná Afrikaans na-ebilite n'ihi ụtọ asụsụ. Dịka ọmụmaatụ, moet nie, nkè pụtara n'ụzọ nkịtị "aghaghị", na-aghọkarị moenie; ọ bụ ezie na mmadụ anaghị ede ma ọ bụ kwuo yá dị kà nke a, ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ndị niile na-asụ Afrikaans ga-agbanwe okwu abụọ ahụ ka ọ bụrụ moenie n'otu ụzọ ahụ ka ọ ghara ịgbanwe ka ọ ghara ná Bekee.

 Hụkwa 

 Akụkụ ya

 Ihe edeturu 

 Edensibia 




  See also 
Òtù:Pages with unreviewed translations