Tiv language

Tiv bụ asụsụ Tivoid a na-asụ na steeti ụfọdụ dị iche iche na North Central Nigeria, na ụfọdụ ndị na-asụrụ ya na  obodo Cameroon. O nwere ihe karịrị nde mmadụ ise na-ekwu okwu na 2020. A na-ahụ ọnụ ọgụgụ kachasị ukwuu nke ndị na-asụ asụsụ Tiv na Benue steeti na obodo Naịjirịa. A na-asụkwa asụsụ ahụ n'ọtụtụ steeti Plateau, Taraba, Nasarawa na Cross River nakwa FCT Abuja nke obodo naijiria. Ọ bụ nke kachasị ukwuu n'ime asụsụ Tivoid, otu asụsụ nke asụsụ ndị dị na Southern Bantoid

 Asụsụ 
Tiv enweghị olumba. Ndị na-asụ asụsụ Tiv nwere ike ịghọta ibe ha n'ókèala ha. Otú ọ dị, ụda olu (ham) dị.
Ndị n'asụ Tiv

 Ọmụmụ ụdaolu 

 Mkpụrụedemede 
+Mkpụrụedemede dị mkpirikpiN'ihuNlaghachiN'akụkụN'etitiEmeghe
+Mkpụrụedemede dị ogologoN'ihuCentralNlaghachiIhe dị nsoN'etitiMepee n'etitiEmeghe

 A na-eji ụdaume eme ụdaume tupu ụdaume imi.
  can be freely heard as  or  before a nasal consonant.

 Mkpụrụ okwu 
Akụkụ abụọEzé egbugbere ọnụ<br id="mwdA"><br><br><br>AlveolarỌkpụkpụ akpịrị<br id="mweQ"><br><br><br>PalatalVelarỌkụala dị larịị<small id="mwhQ">ụlọ nyocha</small>pal.Kwụsịenweghị olukwuru okwuNwanyị na-agba agbaAfricateenweghị olukwuru okwu()Nwanyị na-agba agbaIhe na-esiri ikeenweghị olu()kwuru okwuỤgbọ imi(ɱ)Ihe na-atọ ụtọIhe atụ

  is heard phonetically as , but is often voiced as .
  is heard in free variation in word-final positions.
  occurs in other dialects.

 Ụda 
Tiv nwere ụda atọ (atọ ma ọ bụrụ na a na-agụ na-ebili ma na-ada dị ka ụda dị iche iche kama ịbụ ụda dị ugbu a). A na-eji ha eme ihe kachasị mkpa na ntụgharị.

Akụkụ olu nke Tiv bụ ndị a:

 Ityoisha, nke a na-asụ n'ebe ndịda ọwụwa anyanwụ, bụ nke a ma ama maka ikwubiga okwu ókè nke ụdaume.
 Shitile, nke ọtụtụ ndị Tiv na-asụ n'ebe ọwụwa anyanwụ nke Osimiri Katsina Ala, o doro anya na ọ na-ada ụda nke ọma karịa ụdaume ndị ọzọ nke Tiv na ụdaume mkparị n'ime ụdaume ha dị nso.
 Iharev, nke na-enye ụdaume [r]~[l]
 Kparev, nke a na-asụ n'etiti na ndịda etiti;
 Kunav, nke dị n'okpuru Kparev, nke a maara maka mmasị ya maka ụda [d͡ʒ] ebe ndị ọzọ Kparev na-eji .

Okwu, ọkachasị aha osisi na ngwá ọrụ, na-agbanwe site n'otu akụkụ nke ókèala Tiv gaa na nke ọzọ.

 Akụkọ ihe mere eme na nkewa 
Koelle (1854) kwuru okwu mbụ banyere asụsụ Tiv (dzwa Tiv) site n'aka ndị ohu a tọhapụrụ na Sierra Leone. Johnston (1919) kewara ya dị ka asụsụ pụrụ iche n'etiti asụsụ Semi-Bantu, na Talbot (1926) kwetara. Abraham (1933), onye mere ọmụmụ asụsụ zuru oke nke Tiv, kewara ya dị ka Bantu, na-ekwu na okwu ya yiri nke East African Nyanza nke asụsụ Bantu karịa Ekoi ma ọ bụ asụsụ ndị ọzọ gbara agbata obi. Malherbe (1933) kwenyere na Abraham na Tiv bụ n'ezie Bantu.

Ihe niile dị na Tiv yiri ka ọ na-egosi mgbasawanye na nso nso a, ikekwe na mmalite narị afọ nke iri na ise.

 Ọdịdị 
Tiv nwere klas aha itoolu.

 Hụkwa 

 Ndị obodo Tiv
 Ate-u-tiv, ụlọ ọdịnala Tiv eji eme oriri na nnọkọ

 Edensibia 

 R.C.Abraham, A Dictionary of the Tiv Language, Gọọmentị nke Naịjirịa 1940, nke Gregg Press Ltd., Farnborough, Hants., England bipụtara ọzọ 1968.  ISBN 0576116157

 Njikọ mpụga 

 Akwụkwọ ọkọwa okwu Tiv-English
 PanAfrican L10n peeji na Tiv

 Ihe ndị e ji okpukpe mee 

 Vidio na faịlụ ọdịyo, New World Translation of the Christian Greek Scriptures Released na ihe ọmụmụ Bible ndị ọzọ n'asụsụ Tiv site n'aka Ndịàmà Jehova
 Bible n'asụsụ tiv
 Oziọma
 Ihe nkiri Jizọs na tiv