Makhuwa language

Makhuwa (Emakhuwa; a na-akpọkwa Makua na Macua) bụ asụsụ Bantu nke ugwu Mozambique. Nde mmadụ ano nke Makua na-asụ ya, ndị bi n'ebe ugwu nke Osimiri Zambezi, ọkachasị na mpaghara Nampula Province, nke fọrọ nke nta ka ọ bụrụ agbụrụ Makua.Relatório do I Seminário sobre a Padronização da Ortografia de Línguas Moçambicanas. NELIMO, Universidade Eduardo Mondlane, 1989. Ọ bụ asụsụ ụmụ amaala ana-asụkarị na Mozambique.

Ewezuga asụsụ ndị dị n'otu ìgwè ahụ, eMakhuwa dị iche na asụsụ ndị ọzọ nke Bantu site na mfu nke consonant + vowel prefixes na-akwado e; jiri epula, "mmiri ozuzo", tụnyere Tswana pula.

Mkpụrụedemede ogologo na mkpụmkpụ na-eme ka ọdịiche dị n'etiti àgwà ụdaume ise /i e a o u/, nke dị oke egwu maka asụsụ Bantu:

 Omala - iji mechaa
 omaala - ịrapara, ịrapara
 omela - ka ọ gbutuo, bud
 omeela - ịkekọrịta

Mkpụrụ okwu ndị ahụ dị mgbagwoju anya karị akari: postalveolar tt na tth dị, a na-eji ma p na ph. Ma x (English "sh") na h dị ebe x dị iche na s. Na mpaghara, e nwekwara θ ("th" nke Bekee "thorn"), ð ("th" ya nke Bekee ""seethe"), z na ng. Dịka ọmụmaatụ na eLomwe, nke Makhuwa nwere njikọ chiri anya, a na-anọchite anya tt nke eMakhuwa site na "ch" dịka na "chọọchị" Bekee.Relatório do I Seminário sobre a Padronização da Ortografia de Línguas Moçambicanas. NELIMO, Universidade Eduardo Mondlane, 1989.

 Ọmụmụ ụdaolu 

 Mkpụrụ okwu 
LabialDentalAlveolarRetroflexPalatalVelarGlottalPlosivevoicelessptʈckaspiratedpʰtʰʈʰkʰFricativevoicelessfsʃhvoicedv(θ)~ðzNasalmnɲŋLaterallʎTrillrApproximantwj

 Mkpụrụedemede 
N'ihuCentralNlaghachiN'akụkụi iːu uːN'etitie eːo oːEmeghea aː

 Asụsụ 
Aha olumba dịgasị iche iche na isi mmalite dị iche iche. Shibboleth ma ọ bụ ụdị dị iche iche n'asụsụ ndị ahụ bụ ọgwụgwọ nke s:

 vAsụsụ eSamgagi:
 Asụsụ eSangagi: θtiva
 Asụsụ eSaaka: ociva
 Asụsụ eNahara: oziva - ihe niile pụtara "ihe na-atọ ụtọ, ihe na-atọ ọchị"Relatório do I Seminário sobre a Padronização da Ortografia de Línguas Moçambicanas. NELIMO, Universidade Eduardo Mondlane, 1989. 

Maho (2009) depụtara asụsụ ndị a:

 Central Makhuwa (3.1 nde)
 Meetto (Metto) (1.3 nde, gụnyere Ruvuma)
 Chirima (Shirima) (1.5 nde, gụnyere subdialects Kokola, Lolo, Manyawa, Marenje, Takwane)
 Marrevone (Coastal Makhuwa; 460,000 gụnyere eNahara)
 eNahara (Naharra)
 eSaka (Saka, 210,000)
 Ruvuma Makhuwa (Tanzanian Makhuwa, gụnyere subdialects Imithupi, Ikorovere)

Nghọta n'etiti ndị a pere mpe. Central Makhuwa ("Makhuwa-Makhuwana") bụ ntọala nke asụsụ ọkọlọtọ. Ethnologue depụtara Central Makhuwa, MeettońRuvuma, MarrevoneńEnahara, na Esaka dị ka asụsụ dị iche iche, na Chirima dị ka asụsụ isii.

Ọnụ ọgụgụ ndị bi na ya sitere na Ethnologue maka afọ 2006. Ha na-agụnye nde mmadụ 3.1 na-asụ Central Makhuwa na nde mmadụ 3.5 nke ụdị ndị ọzọ, ọ bụ ezie na isiokwu Ethnologue maka Central Makhuwa kpuchiri Marrevone na Enahara, yabụ ndị a nwere ike ịgụta okpukpu abụọ.

 Ihe a na-agụ na eMakhuwa 
Muluku Onnalavuliha Àn'awe - Ipantte sikosolasiwe sa Biblia ("Chineke na-agwa ụmụ ya okwu" - ihe si n'Akwụkwọ Nsọ maka ụmụaka) Enyemaka na Chọọchị Na-achọ. Mbipụta na Macúa / eMakhuwa) Editorial Verbo Divino, Estella, Navarra, 1997.

 Edensibia 

 Njikọ mpụga 

 Oliver Kröger (2005), Akụkọ banyere Nnyocha nke Asụsụ Makua dị n'ụsọ oké osimiri (SIL International)