Edo people

IREdo people
Ndị Edo ma ọ bụ ndị Benin bụ agbụrụ Edoid nke a na-ahụkarị na  mbà Edo, Southern akụkụ nke Nigeria. Ha na-asụ asụsụ Edo ma bụrụ ụmụ nke ndị guzobere Alaeze Ukwu Benin.  Ha nwere njikọ chiri anya na agbụrụ ndị ọzọ na-asụ asụsụ Edoid, dị ka Esan, Afemai, Isoko, na ndi Urhobo.

Aha "Benin" (na "Bini") bụ nrụrụ aka Portuguese, n'ikpeazụ site na okwu "Ubini", nke malitere iji n'oge ọchịchị Oba (onye ọchịchị) Ewuare the Great, c. 1440. "Ubini", okwu Edo oge ochie nke pụtara ndị mara mma, ejiri ya kọwaa ebe nchịkwa eze ma ọ bụ obodo ma ọ bụ isi obodo nke alaeze ahụ, Edo. Ubini mechara merụọ Bini site n'agbụrụ ndị dị n'etiti; ma merụọ Benin n'ihe dị ka 1485 mgbe ndị Portugal malitere mmekọrịta azụmahịa na Oba Ewuare na-enye ha beads coral.

 Akụkọ ihe mere eme 
áká_èkpè|thumb|150x150px|

 Ógbè ọchịchị 
Enwere ike ịchọta ndị Edo na steeti Edo nke Naịjirịa nke nwetara aha ya site na ndị isi bi na mpaghara akụkọ ihe mere eme kachasị ama, obodo Benin nke bụkwa isi obodo etiti nke ndị Edo. Ndị Edo nwekwara ọtụtụ ìgwè ndị yiri ha na gburugburu ha nke ókèala ndọrọ ndọrọ ọchịchị na nchịkwa nke steeti Edo. Ọtụtụ n'ime ìgwè ndị a achọpụtala akụkọ ihe mere eme ha laghachi azụ n'etiti obodo akụkọ ihe mere mere eme nke ndị Benin, ọbọdọ Benin . Ihe atụ nke ìgwè ndị dị otú ahụ dị nso gụnyere ụdị Afemai dị iche iche, ndị Esan nke steeti Edo na ndị Akoko Edo dị na ókèala ugwu nke steeti ahụ.

Steeti Edo bụbu akụkụ nke steeti Bendel ochie nke Naijiria, nke a makwaara dị ka Mid-Western Region, Naijiria. Mmetụta na ọdịbendị nke mpaghara a na-egosipụta nke Edo, Urhobo, Esan na ndị ọzọ metụtara Edo.
alt=|thumb|147x147px|Ebe steeti Edo na Benin City dị na Naịjirịa
alt=|áká_èkpè|thumb|321x321px|Ejiji ọdịnala Edo na okpueze na uwe nwere bead
alt=|áká_èkpè|thumb|231x231px|Uwe elu

 Ejiji 
Ndị Edo nwere otu n'ime omenala ejiji pụrụ iche na kọntinent Afrịka. Ihe ejiji ha na-agụnye beads na-acha ọbara ọbara, aka, nkwonkwo ụkwụ, ọrụ raffia na ihe ndị ọzọ.

 Nkwenkwe ọdịnala 

N'okpukpe ọdịnala nke Edo, e nwere, ma e wezụga ụwa mmadụ, ụwa a na-adịghị ahụ anya nke ihe karịrị nke mmadụ na-arụ ọrụ dị ka ndị na-arịọchitere ụwa mmadụ. A na-enye ha onyinye n'ebe nsọ ha. Osanobua bụ onye okike na Chineke Kasị Elu. Nwa ya nwoke / nwa ya nwanyị Olokun bụ onye na-achị mmiri niile ma bụrụkwa onye na-ahụ maka ọganihu na ọmụmụ nke ndị na-eso ụzọ ya. Nwa nwoke ọzọ bụ Ogun, bụ chi na-elekọta ndị ọrụ ígwè. Osanobua Noghodua pụtara Chineke Pụrụ Ime Ihe Niile. Okwu Osanobua na-agụnye ọtụtụ ụkpụrụ Chineke - gụnyere ọnọdụ Chineke nke ịbụ onye ebere, enweghị oge, ịdị mma, ikpe ziri ezi, ịdị elu, na nke kachasị elu. N'ime usoro nkwenkwe Edo, Osanobua nwere àgwà chi nke omnipresence (orhiole), omniscience (ajoana), na omnipotence (udazi). E kwenyere na Chi Kasị Elu nọ ebe niile na oge niile.Paula Ben-Amos, Flora Edouwaye S. Kaplan: Edo Religion. 
alt=|thumb|281x281px|Ihe osise ọdụ́ nke narị afọ nke 16 nke Eze nwanyị Idia

 Ihe osise na ihe owuwu 
alt=|center|thumb|393x393px|Ihe oyiyi nke Oba Oguola, eze Edo
Ihe osise ọdịnala Edo nwere ihe a tụrụ atụ, ihe nchara na ihe nkpuchi ndị a na-ahụkarị nke na-egosipụta akụkụ dị iche iche nke ime mmụọ na akụkọ ihe mere eme nke ọdịnala ọdịbendị ha. Ụfọdụ n'ime ihe osise Edo a ma ama gụnyere ihe nkpuchi nke Eze nwanyị  Idia na nnukwu nchịkọta nke  akụkọ ihe mere eme nke Edo a na-akpọ Benin Ọla nke a pụrụ ịchọta ọ bụghị naanị na Naịjirịa kamakwa gbasaa gburugburu ụwa. [citation needed]

 Benins ama ama na Naịjirịa 

 Ewuare nke Abụọ, Oba nke 40 nke Alaeze Benin site na afọr 2016 ruo ugbu a.
 Esther Erediauwa, nwunye mbụ nke 39th Oba nke alaeze Benin, Oba Erediauw.
 Victor Uwaifo, onye egwu, onye edemede, onye na-ese ihe, na onye mepụtara ngwá egwu.
 Peter Odemwingie, onye na-agba bọọlụ.
 Charles Novia, onye nduzi ihe nkiri, onye na-emepụta ihe, onye na'akwụkwọ ihe nkiri, ihe nkiri na onye na-akọwa mmekọrịta mmadụ na ibe ya.
 Osayuki Godwin Oshodin, onye bụbu osote onye isi nke Mahadum Benin.
 Benson Idahosa, onye na-ezisa ozi ọma, na onye guzobere Church of God Mission International.
 Samuel Ogbemudia, onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị na onye bụbu Gọvanọ ndị agha nke Mid-West State
 John Odigie Oyegun, onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị na onye isi oche mba mbụ nke All Progressives Congress (APC) na Naịjirịa
 Victor Ikpeba, onye na-agba bọọlụ.
 Godwin Obaseki, gọvanọ nke Edo steeti (n'afo 2015 ruo n'afọ 2019 n'okpuru APC, na site n'afo 2019 n'etiti PDP) na onye ọchụnta ego
 Gabriel Igbinedion, onye ọchụnta ego Naijiria na esama nke alaeze Benin.
 Erhabor Emokpae, ndị na-ese ihe, onye nduzi
 Mercy Aigbe, bụ onye Naijiria na-eme ihe nkiri na onye na-eme fim
 Guosa Alex Guosa Igbineweka, Guosa Language Evolutionist, Creator: onye Naijiria na ECOWAS asụsụ-franca
 Abel Guobadia, onye bụbu onye isi oche nke Independent National Electoral Commission nke Naịjirịa
 Prọfesọ Osasere Orumwense, osote onye isi nke Mahadum Benin
 Suyi Davies Okungbowa, onye edemede akụkọ ifo na akụkọ ifo nke Afrịka
 Achịbishọp John Edokpolo, Minista Na-asọpụrụ Azụmaahịa na Onye guzobere Edokpolor Grammar School
 Chief Jacob U. Egharevba, onye Bini ọkọ akụkọ ihe mere eme na onye isi ọdịnala
 Rema, onye na-eti egwu
 Kamaru Usman, onye Naijiria na-eme egwuregwu ọgụ

 Ihe oyiyi 
Ewuare nke Abụọ

 Hụkwa 
Ndepụta nke Ogiso

Alaeze nke Benin

Oba nke Benin

 Ebensidee 

 Njikọ mpụga 

 Agha Ọdịbendị na Njirimara Mba - Saga nke Yoruba na Bini-Edo
 Aha Bini na Naịjirịa na Georgia
 Edoworld - Mmalite nke ndị Edo/Bini
 Ònye bụ Edos/Binis?{source Edoworld}
 Ọdịdị nke Chineke na Okpukpe Edo
 Royal Art of Benin: The Perls Collection, akwụkwọ ngosi sitere na The Metropolitan Museum of Art (nke zuru ezu n'ịntanetị dị ka PDF), nke nwere ihe gbasara ndị Edo