Kukawa

Kukawa (nke a na-akpọbụ Kuka ) bụ otu n'ime obodo di na ọchịchị ime obodo dị na steeti Borno nke dị na ugwu ọwụwa anyanwụ Naijiria nke dị nso n'ọdọ mmiri Chad .

Ewubere obodo ahụ n'afọ 1814 dị ka isi obodo nke Alaeze Ukwu Kanem-Bornu site n'aka onye nkụzi  nkè. Ụka Alakuba na onye agha Muhammad al-Amin al-Kanemi mgbe ọdịda nke isi obodo gara aga, Ngazargamu gasịrị .  Obodo ahụ nwere nnukwu atụmatụ dị mkpa, ịbụ otu n'ime ọdụ ndịda nke ụzọ ahia trans-Saharan na- aga Tripoli . 
áká_èkpè|thumb|  skware  etítì n'afọ 1851
Onye Jaman na-eme nchọpụta bụ Heinrich Barth gara obodo ahụ n'afọ 1851 onye si Tripoli bịa na-achọ imepe azụmahịa na mba Eropu na inyocha mba Afrịka,  ọzọ n'afọ 1892, site n'aka onye nyocha Fransị Parfait-Louis Monteil, onye na-enyocha ókèala dị n'etiti mpaghara ọdịda anyanwụ nke ndi Afrịka kenyere ndị Fransị na ndị Briteni.  Onye agha Sudan Rabih az-Zubayr weghaara ma chụọ ya n'obodo ahụ n'afọ 1893 na ndị Britain n'afọ 1902.

N'akụkọ ihe mere eme, obodo ahụ buru ibu karịa ka ọ dị taa, site n' atụmatụ ọnụnụ ọgụgụruruhihe e dịka puku iri ise- puku iri isii nke ndị ị Briteni merụ na njedebe narị afọ nke iri na itoolu.

Obodo ndị  dị n'okpuru ọchịchị Kukawa gụnyere Cross Kauwa na Baga, mana o nweghị ebe a na-akpọ Kukawa ma e wezụga ọchịchị ime obodo.

Ọ bụ otu n'ime ọchịchị ime Obodo iri na isii mebere Borno Emirate, steeti ọdịnala dị na Borno Steeti, Naijiria. 

Na mkpụrụ Ụbọchị iri na isii nke ọnwa Jenụwarị n'afọ 2015, "onyeisi oche onye nlekọta anya nke ọnọdu ọchịchị ime Obodo Kukawa, Musa Alhaji Bukar Kukawa", na-ekwuchitere ndị Kukawai a chụgara na Medụgiri na-nsochi ogbugbu Baga n'afọ 2015, "kpọkuru gọọmenti etiti ka ọ gbalisie ike na ọrụ ndị agha ka ha wee nwere ike ịlaghachi n'ụlọ ha." Hamza Idris and Yahaya Ibrahim. Nigeria: CBN, Nema Reach Out to Baga Attack Victims, Others. Daily Trust - allAfrica.com, January 16, 2015 Ogbugbu mere na Kukawa na Julaị n'afọ 2015.

Ndị Islamic State West Africa Province (ISWAP) jidere ọtụtụ narị ụmụ amaala Kukawa n' ọnwa Ọgọsụtụ n'afọ 2020 . Nde mmadụ abụọ nọ na Borno agbapụla n'ụlọ ha n'ime afọ iri gara aga ebe Ọtụtụ ndị bi n'ọnọdụ ọjọọ na Medụgiri . 

 Edensibia