Orompoto

Orompoto (a na-sụpekwa ya ka Oronpoto )  bụ nwanyị Alaafin nke Oyo, alaeze ndị Yoruba.     Alaeze ahụ ọ chịrị dịzị ugbu a na mpaghara nke ọdịda anyanwụ na etiti-ugwu (north-central) Nigeria. 

 Akụkọ ihe mere eme 
Orompoto bụ nwanne nwanyị onye nke bu ya ụzọ chịa, Eguguojo.  Ọ bụ nwanyị izizi bụ “eze” nke Oyo n’oge ana-enwe ọchịchị alaeze, bụrụkwa nwanyị izizi kemgbe onye chịburu alaeze ahụ bụ Yeyeori.  Orompoto batara n'oche eze ahụ n'ihi na onweghị nwoke ga-anochi anya n'ime ezinụlọ ha n'oge ahụ.  O nyeere aka chụpụ ndị Nupe na Oyo n'ime afo 1555.  Orompoto biri na oge narị afọ nke iri na isii.  

Orompto bụ eze Oyo nke abụọ chịrị n’isi obodo ọhụrụ nke Igboho.  Ufọdụ akụkọ ọdịnala nke ihe ndekọ a na-edeghị ede kwuru na ọ ghọrọ nwoke site na mgbagoju anya tupu ọ banye n'ocheeze ebe ahụ. 

Orompoto jiri inyinya lụọ otutu agha nke ana-ekwu na o nwere ike o bụrụ na Borgu ka onwetara ha.  A kowara na ọ bụ ezigbo ọkaibe n'ịnyịnya, ma mepụta usoro pụrụ iche nke ndị  agha ya jiri kwudosie ike n'okpuru Eso Ikoyi . N'ihe ahubeghi mbu, ndi agha ya bu ndi di ike a na-atu egwu, luru otutu agha megide ndi ilo nke obodo Oyo.  Dika onye agha mara nke ekwe na-aku, a sịrị na ọ goiputara ihe di iche  n'ọgụ nke Illayi. Mgbe ọ na-alụso ndi ilo ya ọgụ ahu, ndị ọchịagha atọ tufuru ndu ha n'ike. Ha bu Gbonkas na Oyo. Onye nke atọ n’ime ha ka ekwenyere na ọ dara mana ihu ya kpọchiri na ọchi na -enweghị atụ. Ndị iro ahụ chere na ọ ka dị ndụ ma na-eme ihe ọchị. Ma o gbogojuru ha anya mgbe ha hụrụ na ha enweghị ike ị bụ okacha mma na ebe ndi Oyo gbonkas nọ.  Ha gbahapụrụ agha ahụ na-enweghi afọ ojuju wee laa nke mere na ndi Oyo weere mmeri.

Onye nọchiri ya bụ Ajiboyede .

 Ntughari