Wiki

Wikis nwere ike ịdị na-arụ otu ebumnuche, na n'ọnọdụ ndị dị otú ahụ, ndị ọrụ na-eji ikike nchịkọta akụkọ ha wepụ ihe ndị a na-ewere dị ka "enweghị isiokwu". Nke a bụ ihe gbasara akwụkwọ nkà ihe na-arụkọ ọrụ ọnụ Wikipedia. N'ụzọ dị iche, ebumnuche mepere emepe wiki na-anabata ọdịnaya na-enweghị iwu siri ike maka otu esi ahazi ọdịnaya.

Ward Cunningham, onye mepụtara sọftụwia wiki nke mbụ, WikiWikiWeb, kọwara ya na mbụ dị ka "data data ịntanetị kachasị mfe nke nwere ike ịrụ ọrụ." "Wiki" ( ma ọ bụ ) bụ okwu  Hawaii maka "ngwa ngwa". <ref>

Security
The open philosophy of most wikis, allowing anyone to edit content, does not ensure that every editor is well-meaning. Vandalism can be a major problem. In larger wiki sites, such as those run by the Wikimedia Foundation, vandalism can go unnoticed for a period of time. Wikis by their very nature are susceptible to intentional disruption, known as "trolling".
Wikis tend to take a soft security<ref name="soft sỌnụ ego mmebi nke wiki na-enweta dabere n'otú e si emeghe wiki. 
Dịka ọmụmaatụ, ụfọdụ wiki na-ekwe ka ndị ọrụ na-edebanyeghị aha, nke IP address na-akọwa, ka ha dezie ọdịnaya, ebe ndị ọzọ na-ejedebe naanị ndị ọrụ debanyere aha. Ọtụtụ wiki na-enye ohere edezi aha na-enweghị akaụntụ, mana na-enye ndị ọrụ edebanyere aha ọrụ ndezi ọzọ; n'ọtụtụ wiki, ịghọ onye ọrụ edebanyere aha bụ usoro dị mkpụmkpụ ma dị mfe. Ụfọdụ wiki chọrọ oge echere agbakwunyere tupu ịnweta ụfọdụ ngwaọrụ. Dịka ọmụmaatụ, na Wikipedia Bekee, ndị ọrụ debanyere aha nwere ike ịnyegharị ibe ha aha ma ọ bụrụ na akaụntụ ha dị opekata mpe ụbọchị anọ. Wiki ndị ọzọ dị ka Portuguese Wikipedia na-eji ihe ndezi chọrọ karịa oge achọrọ, na-enye mgbakwunye ngwaọrụ mgbe onye ọrụ mezichara ọnụọgụ ndezi iji gosipụta ntụkwasị obi na uru ha dị ka onye ndezi. N'ụzọ bụ isi, wiki "mechiri emechi" na-adịkwa nchebe ma bụrụ ndị a pụrụ ịdabere na ya mana ha na-eto nwayọọ nwayọọ, ebe ọtụtụ wikis na-emeghe na-eto n'ike n'ike mana na-ebute ịbụ ihe mgbaru ọsọ dị mfe maka imebi ihe. Ihe atụ doro anya nke a ga-abụ nke Wikipedia na Citizendium. Nke mbụ mepere emepe nke ukwuu, na-enye onye ọ bụla nwere kọmputa na ịntanetị ohere dezie ya, na-eme ka ọ na-eto ngwa ngwa, ebe nke ikpeazụ chọrọ ezigbo aha ndị ọrụ na [[biography] nke onwe ha, na-emetụta uto nke wiki mana imepụta ya. ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ "ihe mebiri emebi" ambiance.

Otu ụzọ e si achọta wiki na otu isiokwu bụ ịgbaso netwọk wiki-node site na wiki gaa na wiki; nke ọzọ bụ ịga Wiki "njegharị ụgbọ ala", dịka ọmụmaatụ: . Aha ngalaba nwere "wiki" na-eto eto na ewu ewu iji kwado niche ndị akọwapụtara.

Obodo
Ogbe ndị ọrụ =
Ọtụtụ wiki obodo bụ nke nzuzo, ọkachasị n'ime ụlọ ọrụ. A na-ejikarị ha dị ka internal documentation maka sistemu na ngwa n'ime ụlọ.

Enwekwara WikiNodes nke bụ ibe na wiki na-akọwa wiki nwere njikọ. A na-ahazikarị ha dị ka ndị agbata obi na ndị nnọchiteanya. Wiki onye agbata obi bụ naanị wiki nwere ike kparịta ọdịnaya yiri ya ma ọ bụ nwee mmasị ọzọ. Wiki onye nnọchiteanya bụ wiki nke kwetara ka enyefe ụfọdụ ọdịnaya na wiki ahụ.

Maka ndị nwere mmasị ịmepụta wiki nke ha, enwere "wiki farms" dị n'ihu ọha, ụfọdụ n'ime ha nwekwara ike ime wiki nke nzuzo, nke echekwara paswọọdụ.
PBwiki, Socialtext, Wetpaint, na Wikia bụ ihe atụ ama ama nke ọrụ dị otú ahụ. Maka ozi ndị ọzọ, lee ndepụta nke ugbo wiki. Rịba ama na ugbo wiki efu na-enwekarị mgbasa ozi na ibe ọ bụla.

Ogbe nyocha 
Wiki bụ isiokwu na-arụsi ọrụ ike nke nyocha. Nzukọ wiki abụọ ama ama bụ
 Mgbakọ Mgbakọ Mba Nile na Wikis (WikiSym), ọgbakọ nke raara nye wiki nyocha na ime n'ozuzu ya.
 Wikimania, ọgbakọ raara nye nyocha na omume Wikimedia Foundation dị ka Wikipedia.

N'ime edemede nke 2009 maka akwụkwọ akụkọ agụmakwụkwọ London Times Higher, onye ọkà ihe ọmụma Martin Cohen buru amụma na ihe nlereanya 'n'okpuru' a ga-emesịa karịa "ọbá akwụkwọ nke Ọmụma Niile" dị ka Wikipedia na Citizendium.

Leekwa
 ntụnyere wiki software
 Sistemụ njikwa ọdịnaya
 Ndepụta akụrụngwa mmụta - nkuzi, vidiyo nkuzi, ihe nkiri slide, akwụkwọ ederede, ajụjụ ajụjụ, wdg, metụtara Wikipedia na Wiki ndị ọzọ.
 ndepụta nke wiki
 mmekọrịta na-ekesa nke ukwuu
 bọtịnụ ndezi zuru ụwa ọnụ

Akwụkwọ ntụaka



Further reading




External links

 Wikis at HowStuffWorks.
 Exploring with Wiki An interview with Ward Cunningham, by Bill Verners.
 WikiMatrix website for comparing wikis.

Òtù:Self-organization
Òtù:Social information processing
Òtù:Hypertext
Òtù:Human-computer interaction
Òtù:Wikipedia
Òtù:Intanet