Volapük

Volapük es un lingua artificial, create per le sacerdote german Johann Martin Schleyer in 1879, con le intention de facilitar le comprension inter personas de distincte culturas. In su prime annos illo obteneva un grande successo e se estima que quasi cento milles personas poteva esser considerate parlatores del lingua al initio del seculo 20. Nonobstante, le relative complexitate del grammatica (in comparation con su principal concurrente, esperanto, apparite in 1887) e grave divisiones inter le parlatores provocava le declino del lingua. Actualmente, illo es practicate per un parve gruppo de enthusiastas.

Schleyer, qui esseva un german parocho catholic in Bavaria, publicava in 1879 su prime articulo super su lingua auxiliar volapük. In 1931 Arie de Jong revideva le lingua. Ille reintroduceva le littera "r" in multe parolas, affinava le systema verbal, e le numeros, e appurava alicun punctos del grammatica.

Summario del lingua:

Volapük es agglutinante, lo que permitte le union de diverse terminos pro formar un parola nove. Originalmente Volapük habeva quatro casos: nominativo, accusativo (desinentia -i), dativo (desinentia -e) e genitivo (desinentia -a). Le vocativo consiste del insertion del interjection o ante le substantivo. Le parola volapük significa "lingua del mundo": ab vol (mundo) + desinentia de genitivo (-a) + pük (lingua). Un critica al volapük esseva le deformation que habeva suffrite le parolas que esseva prendite ab altere linguas (per exemplo, vol e pük veni ab le terminos anglese world e speech respectivemente); assi le parolas ambe monstra un "vista eurocentric", ancora es incomprensibile pro quasi tote le mundo. 

 Historia 

 Initios 
Schleyer publicava le prime schizzo del volapük in maio 1879 in Sionsharfe, un revista de poesia catholic de que ille era redactor. Isto sequeva in 1880 per un libro complete in germano. Schleyer ipse non scribeva libros in altere linguas super Volapük, ma altere autores faceva tosto isto.

André Cherpillod scribe super le tertie convention de volapük,
 In augusto 1889 se teneva le tertie convention in Paris. Circa duo cento personas de multe paises assisteva. E, a differentia del prime duo conventiones, le personas parlava solmente volapük. Pro le prime vice in le historia del humanitate, dece-sex annos ante le convention de Boulogne, un convention international parlava un lingua international.

Le cryptographo nederlandese Auguste Kerckhoffs esseva Director del Academia de Volapük durante varie annos e introducava le movemento a multe paises. Le Association francese pro le propagation de volapük esseva autorisate le 8 de april 1886, con A. Lourdelet como presidente e un comité central que includeva le deputato Edgar Raoul-Duval. 

 Declino 
Tensiones emergeva inter Kerckhoffs e altere membros del Academia, qui voleva reformas facite al lingua, e Schleyer, qui insisteva fortemente a mantener su derectos proprietari. Isto conduceva a un schisma, con multe del Academia abandonante le volapük de Schleyer in favor de idiom neutral e altere nove projectos de lingua construite. Un altere motivo pro le declino de volapük haberea potite esser le emergentia de esperanto. In 1887 le prime libro de esperanto (Unua Libro) esseva publicate. Multe clubs de volapük deveniva clubs de esperanto.

Per 1890 le movimento se trovava in disordine, con violente argumentos inter su membros. Schleyer se dimitteva del Academia de Volapük e creava un academia rival. Linguas derivate como Nal Bino, Balta, Bopal, Spelin, Dil e Orba esseva inventate e rapidemente oblidate.

 Un tentativa de reforma 
In le annos 1920, Arie de Jong, con le consentimento del dirigentes del parve resto de parlatores de Volapük, faceva un revision de Volapük que esseva publicate in 1931 (ora nunciate Volapük Nulik "Nove Volapük" contra le Volapük Rigik 'Original Volapük' de Schleyer). Iste revision esseva acceptate per le pauc parlatores del lingua. De Jong simplificava le grammatica, eliminante alcun formas verbal rarmente usate, e eliminante alcun pronomines e terminationes verbal que indica le genere. Ille etiam restitueva le phonema /r/ e lo usava pro facer alcun morphemas plus recognoscibile. Per exemplo, lömib "pluvia" deveniva rein. Volapük habeva un breve renovation de popularitate in le Nederlandia e Germania sub le direction de de Jong, ma esseva reprimite (con altere linguas construite) in paises sub le governamento nazi e nunquam recuperava se.

Relativemente al successo de iste lingua artificial, le scientista espaniol Santiago Ramón y Cajal scribeva in le prime edition de su Tonics of Willingness, in 1898:
 Actualmente, multe papiros scientific es publicate in plus de sex linguas. Ante le probabile tentativa de restaurar le lingua latin o usar Esperanto como le lingua universal del scientia, homines sapiente ha respondite per multiplicar le numero de linguas in le quales opera scientific es publicate. Il es necessari recognoscer que Volapük o Esperanto es praticamente un altere lingua a esser apprendite. Isto era un resultado previsibile proque nec le tendentias essentialmente popularisate e democratic de cognoscentia moderne, nec le opiniones economic de autores e editores consenti altere maniera.

Nonobstante, alcun annos post (1920), in le tertie edition del mesme libro, ille addite le sequente nota de basse al precedente affirmation: 

 Como era presumibile, hodie -1920-, le del toto nove Volapük ha essite definitivemente oblidate. Nos previde lo mesme pro Esperanto.

 Le tempore presente 
Grande collectiones de volapük es conservate per le Museo International de Esperanto in Vienna, Austria; le Centro pro Documentation e Studio super le Lingua International in La Chaux-de-Fonds, Suissa; e le Societate Philosophic American in Philadelphia, Pennsylvania. In le anno 2000 on estimava que il habeva circa 20 parlatores de Volapük in le mundo.

In decembre 2007 on reportava que le version de Wikipedia in volapük habeva recentemente saltate al 15-im placia inter le editiones linguistic, con plus de 112,000 articulos. Pauc menses ante il habeva solmente 797 articulos. Le grande augmento del grandor de "Vükiped", portante lo ante le Wikipedia in esperanto, esseva causate per un enthusiasta qui usava un programma de computator pro crear automaticamente articulos geographic, multes del quales concerneva parve villages. Le motivo esseva ganiar visibilitate pro le lingua. In martio 2013 le Wikipedia in Esperanto, con un communitate de usatores multo active, habeva ascendite a 176,792 articulos, durante que le Wikipedia in Volapük habeva a ille puncto 119,091 articulos.

 Le chefs del movimento 
Il ha existite un communitate continue de parlatores de Volapük desde le tempore de Schleyer, con un succession continue de Cifals (leaders). Illi esseva:
 Johann Martin Schleyer 1879–1912
 Albert Sleumer 1912–1948
 Arie de Jong (provisionalmente) 1947–1948, 1951–1957
 Jakob Sprenger 1948–1950
 Johann Schmidt 1950–1977
 Johann Krüger 1977–1983
 Brian Bishop 1984–2014
 Hermann Philipps 2014–hodie

 Grammatica 
 Nomine 
Le nomine in volapük ha un declination in duo numeros (singular e plural) e quatro casos principal:

+ Casos principal in volapük Nomine del caso Singular Plural Nominativo -∅ -s Genitivo -a -as Dativo -e -es Accusativo -i -is

In le caso accusativo, illo non ha le signification de movemento con le substantivos que on trova in altere linguas, particularmente in esperanto. Pro exprimer tal movemento, un -i (le termination del accusativo) debe esser addite al preposition o al adverbio (ma in iste caso, ante le termination del adverbio).

Vom binof in dom
Le femina es al domo.

Vom golof ini dom
Vom golof domio
Le femina vade al domo.A comparar, pro exemplo, con le esperanto « La homino estas en la domo / La homino iras en la domon / La homino iras domen ».

In comparation, con le adverbios (e solmente illos), es possibile usar le genitivo pro indicar le origine de un movimento (vom golof domao, le femina veni del domo)..

Tamen, duo casos additional es usate:
 Le vocativo, que se marca per addition del preposition "o" al nomine in le nominativo (o blods, "o fratres").
 Le predicativo, que se marca per addition de -u (ekölom yani rediku, "illo ha pingite le porta in rubie"; ekölom yani redik, "illo ha pingite le porta rubie"). Ma iste caso es rarmente usate, e es tan correcte dicer ekölom yani redik pro dicer "illo ha pingite le porta in rubie", ma in iste caso le phrase es ambigue.
 Le uso del accusativo pro indicar le movimento con modification de adverbios e le predicativo es absente in le volapük classic.

Ma ab le tempore de Schleyer, le costume esseva o adder un -i al preposition o usar le accusativo con le substantivo declinate pro clarificar que il habeva un movimento. Ci, de Jong ha approbate e clarificate un practica. Le uso del vocativo existe ab le tempore de Schleyer, ma il pare esser discutite, al minus per un grande reformista, Kerckhoffs.

 Exemplo 
Iste exemplo de Volapük es un traduction del "Patre Nostre":

Volapük original  Volapük reviditeO Fat obas, kel binol in süls,O Fat obas, kel binol in süls!paisaludomöz nem ola!Nem olik pasaludükonöd!Kömomöd monargän ola!Regän ola kömonöd!Jenomöz vil olik,Vil olik jenonöd,äs in sül, i su tal.äsä in sul, i su tal!Bodi obsik vädeliki givolös obes adelo.   Givolös obes adelo bodi aldelik obsik!E pardolös obes debis obsik,E pardolös obes döbotis obsik,äs id obs aipardobsdebeles obas.äsä i obs pardobs utanes, kels edöbons kol obs.E no obis nindukolös in tentadi,E no blufodolös obis,sod aidalivolös obis de bad.ab livükolös obis de bad!

 Vide etiam 
 Lingua auxiliar
 Lingua artificial

 Ligamines externe 
 Curso basic de Volapük, in anglese: http://personal.southern.edu/~caviness/Volapuk/VolVifik/volvif00.html 
 Breve grammatica de Volapük, in Esperanto: http://personal.southern.edu/~caviness/Volapuk/Misc/volagram.html 
 Revista de Volapük, "Volapop": http://home.earthlink.net/~erilaz/volapop.html
 Lista de discussion del vocabulario e grammatica de Volapük, "Vödasbuk Grup": http://www.yahoogroups.com/group/voydasbuk
 Lista de discussion de Volapük, "Volapükalised": http://www.yahoogroups.com/group/volapuk
 Flenef bevünetik Volapüka / International Friendship of The World Language
 Wikipedia in Volapük: http://vo.wikipedia.org
 / A complete original grammar of Volapük (Schleyer's classic Volapük) by Charles E. Sprague - 1888 
 Un grammatica complete de Volapük in lingua italian (1888) (le Volapük classico de Schleyer - non reformate) a cura de V. Amoretti 
 Volapuk Catalunya, website in catalan consacrate al volapuk e su historia.