Lingua pedemontese e interlingua

Lingua pedemontese pertine al gruppo del linguas romanic. Illo es utilisate in le nord-west de Italia, in Pedemonte. Illo pertine al familia linguistic que include catalano e occitano, e esseva multo influentiate per le lingua francese. Il ha substantial differentias ab le lingua italian, e illo non pote esser considerate un su dialecto.

Interlingua es un lingua artificial, construite super le base del linguas romanic: italiano, francese, espaniol e portugese, e tamben del lingua anglese, possedente plure proprietates romanic (per exemplo le vocabulario).

 Differentias in le vocabulario 
Ambe linguas, in vista de lor origine, ha prendite ex le vocabulario latin e grec, sed in omne de illos il ha tamben parolas differente ex lor equivalentes in le altere. 

Exemplos de parolas e de expressiones differente:
 Interlingua  Lingua pedemontese  Notas actual  dël di d'ancheuj  In lingua pedemontese le parola atual es tamben usate, sed plus rarmente  comenciar  ancaminé/anandié  In lingua pedemontese tamben comensé. comprender  capì    Deo  Nosgnor    in altere parolas  visadì    in plus  an dzorpì    jorno  di  In interlingua tamben die. prender  pijé/ciapé    usar  dovré    vider  s-ciairé  In lingua pedemontese le forma vëdde es tamben usate, sed plus rarmente 

 Differentias in le grammatica 
Interlingua, como lingua artificial, ha le grammatica simplificate. In particular, le variation de parolas ha devenite fortemente reducite.

 Articulos 
 Interlingua  Lingua pedemontese  Notas un  un (masculin), na (feminin)  Le articulo pedemontese un ante un parola comenciate con un vocal prende le forma n' , ante un parola que comencia con sp, st, et cetera - në, sed post un parola terminate con a, e -  'n.  le  ël (masculin, singular), la (feminin, singular), ij (masculin, plural), le (feminin, plural)  In lingua pedemontese, le articulos ël, ij prende le formas lë, jë ante parolas que comencia con sp, st, x. Ante un parola que comencia con un vocal, articulos definite pedemontese del singular son abbreviate a l' , sed articulos definite del plural - a j' . 

 Prepositiones 
 Prepositiones sin articulos:
 Interlingua  Lingua pedemontese  Notas a  a    con  con    de  ëd  Le preposition pedemontese ëd ante un parola que comencia con un vocal es abbreviate a d' , post un parola terminate con -a - a  'd, sed ante un parola que comencia con st-, sp-, sc-, x-, et cetera, illo prende le forma dë.  in  an/ant  In lingua pedemontese on usa le forma ant ante articulos. inter  antra (o an tra)    per  da    pro  për    supra/super/sur  ansima a/ ans  Le forma pedemontese an s- es usate ante articulos. Le s gruppa se al articulo: an sël. 

 Prepositiones in interlingua con articulos
 preposition/articulo  le  a  al de  del

 Prepositiones pedemontese con articulos 
 preposition/articulo  ël  lë  la  ij  jë  le  l'  j' a  al  a lë  a la  ai  a jë  a le  a l'  a j' da  dal  da lë da la  dai  da jë  da le  da l'  da j' ëd  dël  dlë  dla  dij  djë  dle  dl'  dj'

 Verbos 
Vide tamben capitulo "Suffixos" 

 Pronomine verbal 
In lingua pedemontese il existe si nominate pronomine verbal, inexistente in interlingua. Illo indica le subjecto e illo existe, ubi le predicato ha un subjecto. 

 Pronomine verbal  Forma grammatical i  prime persona, secunde persona del plural it  secunde persona del singular a  tertie persona

Isto es un affaire diverse de un pronomine personal: ia. Io parla - pms. mi i parlo (litteralmente Io io parla), e ia. Johannes lege - pms. Gioan a lese (litteralmente Johannes ille lege). 

 Infinitivo 
Le verbos del prime conjugation in interlingua habe infinitivos con le termination -ar, in lingua pedemontese habe le termination -é: ia. parlar - pms. parlé. 

Con le verbos de secunde e tertie conjugation il non ha tal simple dependentia. Le verbos de secunde conjugation, que in interlingua habe infinitivos con le termination -er, in lingua pedemontese son plurimo de secunde conjugation e illos habe le termination -e: ia. currer - pms core. 

In lingua pedemontese, le equivalentes del infinitivos tener e venir de interlingua, e tamben parolas derivate ex illos, habe duo formas alternative: ten-e o tnì, ven-e o vnì: ia. mantener - pms. manten-e o mantnì

 Tempore presente 
 Verbos de prime conjugation. In tertie persona del singular le termination -a de interlingua ha su equivalente in le pedemontese -a: ia. parla - pms. a parla. In tertie persona del plural ha su equivalente in le pedemontese -o: ia. parla - pms. a parlo. 
 Verbos de secunde conjugation. In tertie persona del singular le termination -e de interlingua dispare in lingua pedemontese: ia. existe - pms. a esist. In tertie persona del plural illo ha su equivalente in le pedemontese -o: ia. existe - pms. a esisto

 Tempore passato simple 
 Verbos de prime conjugation. In tertie persona del singular in ambe linguas il ha le termination -ava: ia. parlava - pms. a parlava. In tertie persona del plural ha su equivalente in le pedemontese -avo: ia. parlava - pms. a parlavo.
 Verbos de secunde conjugation. In tertie persona del singular le termination -eva de interlingua ha le equivalente in le pedemontese -ìa: ia. combatteva - pms. a combatìa. In tertie persona del plural ha su equivalente in le pedemontese ìo: ia. combatteva - pms. a combatìo.

 Tempore passato perfecte 
In ambe linguas on usa le tempore passato perfecte composite. Per exemplo, ia. ha parlate - pms. a l'ha parlà (singular), a l'han parlà (plural). 

Le tempore passato perfecte composite es usate plus frequentemente in lingua pedemontese que in interlingua (per exemplo in narrationes, biographias). 

 Tempore futuro simple 
In tertie persona del singular le termination -ra de interlingua equivale al pedemontese -rà: ia. parlara - pms. a parlërà. 

 Participios 
Participios in interlingua que fini in -ante habe in lingua pedemontese equivalentes:
 terminate con -and e son frequentemente precedite per le particula an, quando habe function de adverbio: ia. parlante - pms. an parland; 
 terminate con -ant e son variabile tra genere e tra numero, quando habe function de adjectivo: ia. parlante - pms. parlant; 

Participios passate, que in interlingua habe le termination -ate, habe in lingua pedemontese le termination -à. Illo non cambia in le genere feminin e in plural. Per exemplo ia. parlate - pms. parlà. 

Participios passate, que in interlingua habe le termination -ite habe in lingua pedemontese le termination -ì o -ù: ia. rendite - pms. rendù. 

Le parte de participios pedemontese es derivate in modo irregular: ia. facite - pms. fàit. 

Participios in interlingua son invariabile. In lingua pedemontese, participios non terminate con -à son variabile tra numero e genere: ia. finite - pms. finì (masculin), finìa (feminin, singular), finìe (feminin, singular). 

 Altere formas 
Formas impersonal in interlingua con le pronomine on habe lor equivalentes pedemontese. On deriva lo como tertie persona del singular, sed in loco del pronomine verbal a on da as (o së ante un verbo que comencia con st-, sp-, sc-, x- et cetera). Per exemplo, ia. on parla - pms. as parla. 

 Conjugation del verbos auxiliar (alicun formas) 
 Le verbo "esser" 
 Interlingua  Lingua pedemontese  Forma grammatical  esser  esse  infinitivo  es/esse  a l'é  indicative, presente, tertie persona, singular  es/esse/son  a son  indicative, presente, tertie persona, plural  ha essite  a l'é stait  passato perfecte, tertie persona, singular  ha essite  a son ëstait  passato perfecte, tertie persona, plural  era/esseva  a l'era  passato simple, tertie persona, singular  era/esseva  a j'ero  passato simple, tertie persona, plural 

 Le verbo "haber" 
 Interlingua  Lingua pedemontese  Forma grammatical  haber  avèj  infinitivo  ha/habe  a l'ha  indicative, presente, tertie persona, singular  ha/habe  i l'oma  indicative, presente, prime persona, plural  ha/habe  a l'han  indicative, presente, tertie persona, plural  habeva  a l'avìa  passato simple, tertie persona, singular  habeva  a l'avìo  passato simple, tertie persona, plural

 Le verbo "poter" 
 Interlingua  Lingua pedemontese  Forma grammatical  poter  podèj  infinitivo  pote  a peul  indicative, presente, tertie persona, singular  pote  a peulo  indicative, presente, tertie persona, plural 

 Negationes 
In lingua pedemontese, pro negar on usa le particulos nen o (plus frequentemente) pa, e in interlingua non: ia. non es - pms. a l'é nen, a l'é pa. 

 Pronomines 
 Pronomines possessive 
In ambe linguas on non mitte articulos definite ante pronomines possessive. Le plural del genere masculin face exception in lingua pedemontese, quando ille ha le mesme forma, que le singular. In lingua pedemontese, pronomines possessive del genere masculin son invariabile tra numero.

 Interlingua  Lingua pedemontese  Forma grammatical  su  sò, soa (feminin, singular), soe (feminin, plural)  "Possessor" in singular lor  sò, soa (feminin, singular), soe (feminin, plural)  "Possessor" in plural

 Altere pronomines 
 Interlingua  Lingua pedemontese  Notas alcun/alicun  chèich/quàich    altere  àutr    iste  cost    que  che  Le pronomine pedemontese che ante un parola que comencia con un vocal es frequentemente abbreviate al ch´.  toto  tut   

(1) Il ha notificate le pronomines in singular del genere masculin. Nonobstante illos son variabile in lingua pedemontese tra genere e numero (masculin chèich, feminin sing. chèica, feminin pl. chèiche). Pronomines pedemontese, que son terminate con -r, -t habe le varie forma del plural del genere masculin (con le terminationes -ri, -ti: àutri, tuti). 

(2) Pronomines personal e nominal (in interlingua ille, illo) frequentemente son omittite in lingua pedemontese, per exemplo, quando illos habe function de subjecto.

 Substantivos 
 Genere de substantivo 
In interlingua substantivos invival non habe le genere. Inter le vivales interdum il ha una differentia inter duo sexos. Itaque, quando le genere masculin ha le termination -o (amico), le genere feminin ha le termination -a (amica).

In interlingua plure substantivos singular del genere masculin esse terminate con -o. Lor equivalentes pedemontese non possede -o: ia. senso - pms. sens. Le equivalentes pedemontese de substantivos e de adjectivos terminate in interlingua con -co, -go habe le terminationes -ch, -gh. 

Substantivos del genere feminin, que habe in interlingua le termination -a, habe frequentemente in lingua pedemontese le singular que fini in -a: ia. experientia - pms. esperiensa, ia. theoria - pms. teorìa. 

 Plural de substantivo 
In interlingua on deriva le plural de substantivos tra addition le termination -s al singular, -es (quando le singular es terminate con un consonante) o (quando le singular es terminate con -c) tra le cambio del terminal -c a -ches.

Le majoritate del substantivos pedemontese del genere masculin ha le mesme forma in singular e in plural. 

Substantivos del genere feminin, que in interlingua habe le plural con le termination -as (e le singlar con le termination -a), in lingua pedemontese habe le plural que fini in -e. Substantivos pedemontese del genere feminin con le termination -ica habe le plural con le termination -iche (similarmente como in italiano). 

In lingua pedemontese, alicun substantivos del genere feminin habe le mesme forma in singular e in plural:
 qual del grec origine: anàlisi, ipòtesi (ia. analyse, hypothese);
 qual con le termination -sion o -à.

 Adjectivos 
 Genere de adjectivo 
Adjectivos in interlingua son invariabile in vista de genere. In lingua pedemontese son variabile similarmente como substantivos.

Adjectivos que in interlingua que fini in -ante habe in lingua pedemontese equivalentes que fini in -ant (masculin) e -anta (feminin). Analogicamente con le termination -ente: ia. differente - pms. diferent (masculin) o diferenta (feminin). 

 Plural de adjectivo 
Adjectivos in interlingua son invariabile in vista de numero. 

Nonobstante si il manca de substantivo apud le adjectivo, tum le adjectivo es declinate como un un substantivo. 

In lingua pedemontese, adjectivos esse declinate in le majoritate similarmente como substantivos.

Le terminationes pedemontese del plural -aj, -ij corresponde a -al, -ile de interlingua. Exemplos: ia. special (plural) - pms. spessiaj, ia. possibile (plural) - pms. possìbij, ia. social (plural) - pms. sossiaj. 

 Comparation de adjectivos 
Le adverbio pedemontese pì equivale a plus in interlingua, serviente pro derivation de comparativo. In interlingua, pro facer le superlativo on usa le plus, in lingua pedemontese, on replacia lo con expressiones del typo bin/motobin (ia.ben, multo) o pròpi (ia. propriemente, realmente)

 Conjunctiones 
 Interlingua  Lingua pedemontese  Notas como  tanme/coma    tunc  donca    e/et  e    ma/sed  ma    durante  antramente che    o  o    perque  përchè    si  se   

 Adverbios 
 Derivation 
In lingua pedemontese, adverbios composite son derivate tra addition le termination -man a formas feminin de adjectivo, in interlingua tra addition -mente (o -amente post -c final): ia. finalmente - pms. finalman. Plus frequentemente totevia in lingua pedemontese on usa expressiones adverbial, per exemplo con le usage an manera, ëd fasson (ia. in modo, al/de maniera) o da na mira (ia. ab un puncto de vista, del puncto de vista): ia. sin depender - pms. an manera indipendenta. 

 Adverbios irregular incontrate le plus frequentemente 
 Interlingua  Lingua pedemontese  Notas alora  antlora    alsi/anque/etiam/item/tamben  ëdcò/anche    ancora  ancor    assi  parèj    post/postea  dòp/apress    ubi  andoa/andova/anté che    finalmente  anfin/për finì    frequentemente/saepe/saipe  soens/minca pòch    interim  antramentre/antratant    jammais  mai    mal  mal    multo de  vàire ëd    multo  motobin    pauc  pòch    pois  peuj    regrettabilemente  belevans    aqui  ambelessì    quando  cand/quand    sempre/semper  sempe/tavòta    solmente  mach    super  sì-dzora    troppo  tròp   

 Comparation de adverbios 
In ambe linguas il comporta le comparationes adverbial como le quales de adjectivos.

 Differentias in orthographia 
 Marcation de accentos 
In un parola pedemontese accento solitemente cade sur le mesme syllaba, que in le parola equivalente in interlingua. In interlingua, per exemplo, on non marca le accento de antepenultime syllaba, sed in lingua pedemontese on marca un accento intypic: ia. origine - pms. orìgin. 

Altere exemplos: 
 le termination -ich, -ica, et cetera: ia. historic, historico - pms. stòrich (Si in tal caso e es accentuato, in lingua pedemontese on marca accento "acute": ia. genetica - pms. genética); 
 le termination -bil: ia. possibile - pms. possìbil; 
 le gruppo -òr-: ia. sport - pms. spòrt. 

 Differentias in litteras e in sequentias de litteras 
 In lingua pedemontese il ha singule consonantes (isto non concerne s), ubi in interlingua son reduplate: ia. effecto - pms. efet, ia. addition - pms. adission. 
 Le sequentias -ci-, -ti-, -cti-, -xi- in interlingua inter vocales corresponde al pedemontese -ssi-: ia. operation, social, maxime - pms. operassion, sossial, massimal. 
 Le sequentia -ul- de interlingua corresponde al pedemontese -ol-. ia. formula - pms. fòrmola. 
 Le sequentias -nc-, -nt-, -nct- e -rt- ante i de interlingua habe lor equivalentes in pedemontese -ns-, -rs- in le terminationes -tial, -tion: ia. martial - pms. marsial.
 Le termination pedemontese -ja corresponde a -lia in interlingua: ia. familia - pms. famija. 
 In lingua pedemontese, si la parola precedente fini con un consonante, tum in le principio de un parola que comencia con sp-, st- es ingerite ë: ia. spatio, stato - pms. (ë)spassi, (ë)stat. 
 Le sequentias ct e pt de interlingua post un vocal habe lor equivalente in t in lingua pedemontese: ia. structura, fructo, descriptive - pms. strutura, frut, descritiv. 
 ph in interlingua ha su equivalente in f in lingua pedemontese: ia. physic - pms. fìsica. 
 th in interlingua ha su equivalente in t in lingua pedemontese: ia. theoria - pms. teorìa.
 Le littera y de interlingua ha su equivalente in i in lingua pedemontese: ia. systema - pms. sistema. 
 Le h mute in parolas in interlingua es omittite in lor pedemontese equivalentes: ia. humanitate, hypothese - pms. umanità, ipotèsi. 
 Ch in parolas del origine grec ha su equivalente c (non ante i, e) in lingua pedemontese (como in italiano): ia. technologia, psychologia, epocha - pms. tecnologìa, psicologìa, època (it. tecnologia, psicologia). 
 Le termination -na de interlingua ha su equivalente in le pedemontese -n-a: ia. persona - pms. përson-a. 
 Le littera x de interlingua inter vocales ha su equivalente in le pedemontese s/ss: ia. reflexion - pms. arflession, ia. exister - esiste (le prefixo ex- es un altere caso) 
 Le sequentia -sc- de interlingua ante i, e, post un vocal ha su equivalente in le pedemontese -ss-, sed in s- in le principio de un parola: ia. cognoscer - pms. conòsse, ia. scientia - pms. siensa. 

 Prefixos e suffixos 
 Prefixos 
 Interlingua  Lingua pedemontese  Notas con-  con-, co- (ante -st-, -sp-, et cetera)    ex- (exce-)  es- (ece-)    in-  an-    in-  in-  Negationes e contrapositiones  inter-  antër-    per-  për-    pseudo-  fàuss-    quasi-  scasi-    re-  ar-  "de nove". Non ante -sp-, -st-, et cetera  re-  re-  "de nove". Ante -sp-, -st-, et cetera  sub-  sot-     

 Suffixos 
 Interlingua  Lingua pedemontese  Notas -al  -al (singular), -aj (plural)    -antia, -entia  -ansa, -ensa    -are  -ari (masculin), -ar (feminin)    -bile  -bil    -ese  -èis (masculin), -èisa (feminin)  Le adjectivo de nationalitate -ian  -ian (masculin), -ian-a (feminin)    -iano  -ian (masculin), -ian-a (feminin)    -icar  -iché  Facer/render qualcosa. Usate tamben post substantivos. -ic  -ich (masculin), -ica (feminin)    -ismo  -ism  Doctrina o religion -ive  -iv (masculin), -iva (feminin)    -logia  -logìa  In nomines del scientias -mente  -man  Derivation de adverbio ex un adjectivo -ose  -os    -sta  -sta    -stione  -stion    -itate  -ità  Le qualitate de esser -(t)ion,-(ct)ion, -(pt)ion   -(ss)ion, -(s)ion (post un consonante)   

pedemontese
Categoria:Pedemonte