Կելլիպոլի ճակատամարտ

Կելլիպոլի ճակատամարտ (անգլ․՝ Gallipoli campaign)․ Ա․ Համաշխարհային Պատերազմի ընթացքին Անթանթի ռազմական գործողութիւն։ Տեղի ունեցաւ 19 Փետրուար 1915-էն մինչեւ 9 Յունուար 1916։ Անթանթի ուժերուն նպատակն էր Կելլիպոլ թերակղզիին գրաւումը, որ մաս կը կազմէր օսմանեան կայսրութեան․ վերջինը Կեդրոնական ուժերուն միացած էր։ Ճակատամարտին ընթացքին, բրիտանական, ֆրանսական եւ գաղթային զօրագունդեր փորձեցին գրաւել Տարտանելի նեղուցը (Հելիսբոնտոս), որպէսզի վերականգնեն Ռուսական կայսրութեան ծովի ճամբով մատակարարումը։ 

 Պատմական ակնարկ 
ձախից|մինի|Վոսբորի նեղուցը (կարմիր), Տարտանելը (դեղին)
Նաւային անյաջող ռմբակոծումներէ ետք, Անթանթի ուժերը փորձեցին ցամաք իջնել։ Սակայն այդ փորձն ալ ձախողութեամբ պսակուեցաւ։ Ութը ամիս բուռն կռիւներէ ետք, որոնց ընթացքին երկու կողմերն ալ անհամար զոհեր տուին, ներխուժողները նահանջեցին։ Ճակատամարտը օսմանեան բանակի մեծագոյն յաջողութիւններէն մէկն էր, իսկ դաշնակիցներուն՝ մեծագոյն ձախողութիւններէն։ 

 Ձախողութեան հետեւանքները 
Ձախողութիւնը Լոնտոնի մէջ Ազատականներու կառավարութեան անկումը կ՛առաջացնէ եւ քննադատութիւններու դաշտ կը բանայ Ուինսթըն Չըրչիլին դէմ․ ան Կելլիպոլի ցամաքահանումի ջերմեռանդն էր։ 

Անթանթի ուժերուն պարտութեամբ, Հայոց Ցեղասպանութիւնը իր գագաթնակէտին կը հասնի։

Ցամաքահանումի անյաջող փորձերը կը պատճառեն Անթանթի ուժերուն ամրագրումը, Մակեդոնական ճակատին բացման ուշացումը ու Սերպիոյ անկումը։

Նոյն տարուան աշնան, պարտուած բանակները Մակեդոնական ճակատ կը փոխադրուին․ Սելանիկի ցամաքահանում։

Յունաստանի մասնակցութիւնը կամ ոչ Կելիպոլի ճակատամարտին, բանավէճ կ՛առաջացնէ Էլեֆթերիոս Վենիզելոս վարչապետին եւ Գոնստանտինոս թագաւորին միջեւ։

AUSTRALIAN WAR MEMORIAL - հատոր Ա․ ԱՆԶԱՔ-ի պատմութիւնը․ պատերազմի սկիզմէն միչեւ Կելլիպոլի ցամաքահանումին առաջին մասը, 1915 Մայիս 4, Պին, Չարլս Էտուին Ուտրոու(անգլերէն) AUSTRALIAN WAR MEMORIAL - հատոր Բ․ ԱՆԶԱՔ-ի պատմութիւնը․ 1915 Մայիս 4 մինչեւ Կելլիպոլի թերակղզիին պարպումը, Պին, Չարլս Էտուին Ուտրոու(անգլերէն)Իրլանտական 10-րդ զօրագունդը Կելլիպոլ, Պրայան Քուբըր  Մաորիները Ա․ համաշխարհային պատերազմին, Կելլիպոլ, Auckland, NZ: Whitcombe & Tombs for the Maori Regimental Committee, 2-2-2023 Նիւ Զիլանտի զօրագունդը Կելլիպոլ, Crawford, John; Buck, Matthew (2020) Դիւանագիտութեան քաղաքականութիւնը՝ Բրիտանիա, Ֆրանսա եւ Պալքանները Ա․Համաաշխարհային պատերազմին․ Լոնտոն, I. B. Tauris Օսմանեան բանակին պատմութիւնը Ա․Համաաշխարհային պատերազմին, Erickson, Edward J. (2001, Westport, Connecticut: Greenwood Քանի Նիւզիլանտացի Կելլիպոլ ծառայեցինGreen, David (28 Օգոստոս 2013)․ 26-11-2015 Smithsonian արխիւ․ Կելլիպոլի ճակատամարտը նոր դիտանկիւնէ դիտուած, Hammer, Joshua, 23-10-2017 "ANZAC Day 2010 – Կելլիպոլի ճակատամարտ (PDF)  Australian Department of Veterans' Affairs, 13-3-2013 Η Καθημερινή․ Կելլիպոլի ճակատամարտը եւ Յունաստանը, Վլասիս Ակցիդիս, 5-10-2015 Սբ. Թորոսի գանձերը, Կալիփոլիէն Գոքինիա, Վահէ Թաշճեան, 10/06/20

 Ծանօթագրութիւններ 

Ստորոգութիւն:Պալքանեան ճակատամարտեր
Ստորոգութիւն:Առաջին Պալքանեան պատերազմի ճակատամարտներ
Ստորոգութիւն:Ճակատամարտեր այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Ճակատամարտեր