Կապաղակ

Կապաղակ, անցեալի Աղուանքի մայրաքաղաքը, կը գտնուի Մեծ Կովկասի լանջերուն, Տամիրափարանչայ գետի աջ ափին, 900 մ բարձրութեան վրայ եւ աւելի քան չորս հազար մեթր բարձրութեամբ Պազարտոզու, Պազարեուրտ եւ Թուֆանլի ձիւնածածկ գագաթներով շրջապատուած է:

 Պատմութիւն 
Հին Կապաղակի աւերակները կը գտնուին ներկայ Կապաղակ (Կապալա) քաղաքէն քիչ հեռու եւ եղած է պարսպապատ ու ամրոցանման:

Կապաղակ պատմութեան մէջ յիշուած է Ք.Ա. 4-րդ դարէն: Աղուանէն առաջ գահակալները զայն իրենց մայրաքաղաքը ըրած են: Հետագային մայրաքաղաքը Չող կը փոխադրուի, բայց այնուհետեւ Կապաղակ կը շարունակէ մնալ մայրաքաղաք:

Սասանեան Պարսկաստան եւ Բիւզանդիոն 387-ին Հայաստանը կը բաժնեն իրենց միջեւ: Պարսիկներ Արցախը եւ Ուտիքը Աղուանքի կը միացնեն եւ Աղուանից մարզպանութիւնը կը հիմնեն Կապաղակ մայրաքաղաքով: 

Հետագային, 462-ին մարզապանութեան կեդրոնը Պարտաւ կը փոխադրուի:

Արաբական տիրապետութեան հաստատումէն ետք, Է. դարուն, Աղուանք խալիֆայութեան Արմինիա երկրամասին կը միացուի: Կապաղակի եւ շրջակայքին մէջ իսլամական համայնքներ կը կազմաւորուին:

Վրաց Դաւիթ Դ. թագաւոր 1120-ին կը գրաւէ Կապաղակը: 

Մոնկոլ թաթարական արշաւանքներու պայմաններուն տակ, քրիստոնեաներուն թիւը կը նուազի եւ իսլամութեան տարածումը լայն ծաւալ մը կը ստանայ:

Լենկ-Թիմուր 1386-ին կը գրաւէ եւ կ'աւերէ Կապաղակը:

Սեֆեան Պարսկաստանի շահ Թահմասպ Ա. 1538-ին կը գրաւէ Կապաղակը: Իսկ Նատիր շահ 1734-ին կը նուաճէ շրջանը: 

Նատիր շահի սպանութենէն ետք, 1747-ին կը կազմաւորուի Կուտկաշէնի սուլթանութիւնը:

Կուտկաշէնի կամ Կապաղակի սուլթանութեան գահակալներէն յիշուած են Հաճի Սաֆի Սուլթան, Քալպալի Սուլթան եւ Հաճի Նասրուլլահ:

Կապաղակի սուլթանութիւնը 1813-ին Ռուսական կայսրութեան կը միացուի:

 Կլիմայ եւ բուսականութիւն 
Կապաղակ ջրառատ քաղաք է: Գրեթէ ամէն տուն ունի իր բակէն վազող ջուրեր, իսկ Եօթը չքնաղ կոչուող ջրվէժը եօթը ուղղութիւններով կը հոսի:

Ամբողջ քաղաքը տանձի, խնձորի, դեղձի, սալորի, զղեարի, թութի, կեռասի, սերկեւիլի, ընկոյզի եւ շագանակի ծառաստաններով եւ անտառներով շրջապատուած է, իսկ Կապաղակի արքայակաղինը անուանի է իր մեծութեամբ եւ բարակ կեղեւով:

Կապաղակէն քիչ հեռու Նոհուր լիճն է:

Կապաղակի բնակիչները քրիստոնէութենէ իսլամացուած եւ թրքախօս դարձած ենԿապաղակ:
 Ծանօթագրութիւններ 

Ստորոգութիւն:Նախկին մայրաքաղաքներ
Ստորոգութիւն:Աղուանք