Մանոս Լոյիզոս

Մանոս Լոյիզոս, յուն․՝ Μάνος Λοΐζος, (22 Հոկտեմբեր 1937, Աղեքսանտրիա - 17 Սեպտեմբեր 1982, Մոսկուա), ժողովրդային համբաւի արժանացած եւ ձախակողմեան գաղափարախօս յոյն յօրինող։

 Կենսագրութիւն 
Մանոս Լոյիզոս ծնած է 22 Հոկտեմբեր 1937, Աղեքսանտրիա։ Հայրը՝ Անտրէաս Լոյիզոս Կիպրացի յոյն էր, իսկ մայրը՝ Տեսբինա Մանաքի յունազգի, Ռոտոս կղզիէն։ Փոքր տարիքէն երաժշտութեամբ զբաղած է՝ 7 տարեկանին արդէն սկսած է ջութակ նուագել։ Երաժշտութիւն ուսանած է Աղեքսանտրիոյ Ազգային Երաժշտանոցին մէջ:

Երբ կ՛աւարտէ Աղեքսանտրիոյ Ավերօֆիօ Երկրորդական վարժարանը, 1955-ին Աթէնք կը ժամանէ ուսումը շարունակելու համար։ Կ՛արձանագրուի Աթէնքի համալսարանի Դեղագիտական բաժինը, սակայն 1956-ին կը լքէ՝ Աթէնքի Պետական Տնտեսագիտական Համալսարանը (ΟΠΑ) ուսանելու մտադրութեամբ։ Փոքր ժամանակաշրջանի մը համար գեղանկարչութիւն կ՛ուսանի «Վաքալօ Դպրոց»ը (Vakalo Art & Design College)։ 1960-ին, ուսումները կը լքէ եւ ապրուստը ճառելու համար դիպուածաւ գործեր կ՛ընէ՝ սպասարկու, գծագրեալ նենգահնար, ինչպէս նաեւ իբր երաժիշտ Աթէնքի «պուաթ»ներու մէջ  (boîte de nuit)։

Եղած է անդամ Յունաստանի Համայնավար Կուսակցութեան։ 1961-ի վերջերուն եւ 1962-ի սկիզբներուն կը մասնակցի «Յունական երաժշտութեան Բարեկամներու Միութեան» (Συλλόγου Φίλων της Ελληνικής Μουσικής) հիմնադրութեան։ 1962-ին Միքիս Թէոտորաքիս «Գեղեցիկ Քաղաք» երաժշտական ներկայացման համար, զայն «Յունական երաժշտութեան Բարեկամներու Միութեան» երգչախումբին խմբավար կը նշանակէ։ Կը ծանօթանայ երիտասարդ երաժիշտ Միմիս Բլեսասին, որուն միջնորդութեամբ «Ֆիտելիթի» (Φιντέλιτυ) ձայնապնակ արտադրող ընկերութիւնը 1962-ին կը ձայնագրէ իր առաջին 45-նոց «Ճամբուն երգերը» (Το τραγούδι του δρόμου) ձայնապնակը (բանաստեղծութիւն՝ Ֆետերիքօ Կարսիա Լորգա եւ մեկնաբանող՝ Եորղոս Մուցիոս)։

Մարտ 1965-ին կ՛ամուսնանայ առաջին տիկնոջ հետ՝ Մարօ Լիմնու եւ միասին կ՛ունենան դուստր մը՝ Միրսինի։ Յունաստանի մէջ երբ զինուորական յեղաշրջման իբրեւ արդիւնք բռնատիրական վարչակարգ կը հաստատուի (1967-1974), Լոյիզոս Սեպտեմբեր 1967-ին Անգլիա կը փախչի եւ Յունաստան կը վերադառնայ յաջորդ տարուան սկիզբներուն։ 1971-ին կը ճանչնայ իր երկրորդ կողակից՝ Տորա Սիծանին։ 

1972-ին «Յունաստանի Երաժշտութիւն եւ Քնարերգութիւն Յօրինողներու Միութեան» հիմնադիրներէն կ՛ըլլայ։ Միութիւնը նպատակ ունի պայքարիլ ժապաւէն բնագողութեան եւ գրաքննութեան դէմ։ 17 Նոյեմբեր 1973-ին (Աթէնքի Բազմարուեստարանի Համալսարանի Ապստամբութեան երրորդ օրը) կը ձեռբակալուի եւ բանտ կ՛արգելափակուի 10 օրուան համար։ 1978-ին կ՛ամուսնանայ Տորա Սիծանի դերասանուհիին հետ եւ նոյն տարին «Յունաստանի Երաժշտութիւն եւ Քնարերգութիւն Յօրինողներու Միութեան» նախագահ կը նշանակուի։

Հոկտեմբեր 1981-ին երիկամունքի նուաղումի եւ սրտակրանքի բորբոքումի պատճառով հիւանդանոց կը մտնէ եւ տարուան վերջաւորութեան Մոսկուա կը ճամբորդէ բժշկական քննութիւններու համար։ 8 Յունիս, 1982 ուղեղի առաջին կատուածը կ՛ունենայ։ Օգոստոսին բուժման համար կրկին Մոսկուա կը ճամբորդէ ու հիւանդանոց կը մտնէ եւ հոն 7 Սեպտեմբերին ուղեղի երկրորդ կատուածը կ՛ունենայ։ 17 Սեպտեմբեր, 1982-ին, 44 տարեկան հասակին կը մահանայ։ Մարմինը Յունաստան կը փոխադրուի եւ 25 Սեպտեմբերին Աթէնքի Առաջին գերեզմանատունը կը թաղուի։

Մանոս Լոյիզոս գործակցած է Լեֆթերիս Բաբատոբուլոս, Ֆոնտաս Լադիս, Եանիս Նեղրոբոնտիս եւ Տիմիդրիս Խրիսթոդուլոս բանաստեղծներուն հետ, ինչպէս նաեւ Սթելիոս Քազանծիդիս, Մարիա Ֆարանտուրի, Վասիլիս Բաբագոսդանտինոս, Խարուլա Ալեքսիու, Եորղոս Տալարաս, Եանիս Քալածիս, Տիմիդրա Ղալանի, Լիցա Տիամանտի, Սթամաթիս Քոքոթաս, Մարինելա, Էլենի Ռոդա, Մարիզա Քոհ, Գոսթաս Սմոքովիթիս, Ալեքա Մավիլի, Ալեքա Ալիպերթի եւ շատ ուրիշ մեկնաբանողներու հետ։

Իր վերջին ձայնապնակն է «Նամակներ սիրուհիիս» (Γράμματα στην Αγαπημένη)՝ խօսք՝ Նազըմ Հիքմեթի, թարգմանուած Եանիս Ռիցոսին կողմէն։ 

Մանոս Լոյիզոսին նկարը  

 Պարգեւ 
2007 թուականը, երաժշտութեան բնագաւառին մէջ յատկանշուեցաւ իբր «Մանոս Լոյիզոս տարի», պատուելով երաժիշտին ծննդեան 70-ամեակը եւ մահուան 25-ամեակը։

 Ձայնապնակներ 
(Փակագիծի մէջ դրուած է ձայնապնակ արտադրիչ ընկերութեան անունը)

 1968 «Սթաթմոս» Կայանը Ο Σταθμός (MINOS) Եորղոս Տալարասին, Լիցա Տիամատիին եւ Եանիս Քալածիսին հետ
 1970 «Թալասոգրաֆիես» Ծովագծեր Θαλασσογραφίες (MINOS),
 1971«Էվդոքիա» Ευδοκία (MINOS) Soundtrack,
 1972 «Նախամէ թի նախամէ» Ունենայինք չունենայինք Να χαμε τι να χαμε (MINOS,)
 1974 «Քալիմերա իլիէ» Բարիլոյս արեւ Καλημέρα ήλιε (MINOS),
 1974 «Ճամբուն երգերը Τα τραγούδια του δρόμου (MINOS),
 1975 «Թա Նեղրիքա» Τα Νέγρικα․ կը մեկնաբանէ՝ Մարիա Ֆարանտուրի,
 1976 «Մեր երգերը» Τα τραγούδια μας (ΜΙΝΟS),
 1979 «Առաջին մեկնաբանութիւններ» Πρώτες εκτελέσεις (ΜΙΝΟS),
 1979 «Խարուլային երգերը»Τα τραγούδια της Χαρούλας (ΜΙΝΟS),
 1980 «Մէկ օրուան ապրումին համար» Για μια μέρα ζωής (ΜΙΝΟS),
 1983 «Նամակներ սիրուհիիս» Γράμματα στην Αγαπημένη (ΜΙΝΟS),
 1985 «Մանոսին ճամբան» Ο δρόμος του Μάνου (ΜΙΝΟS),
 1985 «Ձօն Ողիմպիական մարզադաշտին» Αφιέρωμα από το Ολυμπιακό στάδιο․ կը մեկնաբանեն՝ Եորղոս Տալարաս, Եանիս Քալածիս, Վասիլիս Բաբագոսդանտինոս, Խարուլա Ալեքսիու, Տիմիդրա Ղալանի,
 1992 «Մանոսին քնարերգակները» Οι μπαλάντες του Μάνου (ΜΙΝΟS),
 1995 «Ծաղկակաղամբի մը տակը» Κάτω από ένα κουνουπίδι (Μεσόγειος),
 1997 «Փափկութեան յիշատակ» Ενθύμιο Τρυφερότητας,
 2002 «Քառասուն անկարգ ձայնագրութիւններ» Εκτός Σειράς. Σαράντα σκόρπιες ηχογραφήσεις, 
 2003 «Սեվահին երգերը» Τα τραγούδια του Σεβάχ,
 2007 «Ձօն Մանոս Լոյիզոսին» Αφιέρωμα στον Μάνο Λοίζο․ կը մեկնաբանեն՝ Խարուլա Ալեքսիու եւ Նիքոս Բորթոքալողլու

Սան Սիմերա, Մանոս Լոյիզոս, կենսագրական, 11-7-2007 Այի Վավացինիաս․ Մանոս Լոյիզոս  Յունական երաժշտութեան բառարան, հեղինակէ Քալողերոբուլոս, հրատ․ Ֆիլիփոս Նաքաս․ հատոր 3, էջ 511, Աթէնք 1998  Քաթերինա Մթթիուդաքի՝ 22 տարի առանց Մանոս Լոյիզոսին Στυξ, Մանոս Լոյիզոս, 18-9-2021 Լոյիզոս․ Յոյսի գնարերգակը - Քաթիմերինի օրաթերթ, 30-1-2012 [https://archive.ert.gr/79123/ΕΡΤ արխիւներ․ Բացականեր 011 Μάνος Λοϊζος (ա΄ մաս)
0000079123 տեսերիզ] ΕΡΤ արխիւներ․ Բացականեր 012 Μάνος Λοϊζος (բ΄ մաս)տեսերիզ [https://archive.ert.gr/26620/ Մանոս Լոյիզոս (1937-1982), 14 տարի ետք, 001
0000026620 տեսերիզ] ΕΡΤ արխիւներ - Մանոս Լոյիզոս (1937-1982), 14 տարի ետք,002 0000006631 տեսերիզ ΕΡΤ արխիւներ - Մանոս Լոյիզոս (1937-1982), 14 տարի ետք,003 0000006684 տեսերիզ ΕΡΤ արխիւներ - Մանոս Լոյիզոս (1937-1982), 14 տարի ետք,004 0000006683 տեսերիզ [https://archive.ert.gr/35768/ ΕΡΤ արխիւներ - 012 ΜΑΝΟΣ ΛΟΪΖΟΣ
0000035768 տեսերիզ] [https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb169872891 
 - 169872891 Ֆրանսայի Ազգային Գրադարանի ցանկագրում․ Մանոս Լոյիզոս]

 Տե՛ս նաեւ 
Մանոս Խածիտաքիս

Միքիս Թէոտորաքիս

Վանկելիս Փափաթանասիու

Նիքոս Քսիլուրիս

Մելինա Մերքուրի

Լեֆթերիս Բաբատոբուլոս

 Ծանօթագրութիւններ 

Ստորոգութիւն:Յոյն երգիչներ
Ստորոգութիւն:Յոյն բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Յոյն յօրինողներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի համայնավար կուսակցութեան անդամներ
Ստորոգութիւն:Յոյն անձնաւորութիւններ
Ստորոգութիւն:Յօրինողներ ըստ երկրի
Ստորոգութիւն:Յօրինողներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Յօրինողներ
Ստորոգութիւն:Երգիչներ
Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ ըստ իրենց ազգութեան
Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:1937 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:22 Հոկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1982 մահեր