Էղնանտիա ճամբայ

Էղնանտիա ճամբայ, (լատ․՝ Via Egnatia, յուն․՝ Αρχαία Εγνατία Οδός)․ Հռոմէական գերիշխանութեան շրջանին, Ք․Ա․ 2րդ դարուն, հռոմէացիներուն կողմէն կառուցուած Էղնանտիա Ճամբան Via Egnatia հանդիսացած է Արեւմուտքը Արեւելքին կապող գլխաւոր ճամբան։ Կը ճեղքէր Իլիրիոյ Illyricum, Հռոմէական Մակեդոնիոյ եւ Թրակիոյ շրջանները, որոնք այժմ մաս կը կազմեն յաջորդաբար՝ Ալպանիոյ, Հիւսիսային Մակեդոնիոյ Հանրապետութեան, Յունաստանին եւ Թուրքիոյ Եւրոպական բաժինին։ Եղած է Աբբիա ճամբուն Via Appia՝ Հռոմէն մինչեւ Պրինտիզի Brindisi, շարունակութիւնը։

 Աշխարհագրական տեղեկութիւններ 
մինի|Հին Էղնանտիա ճամբան, Գավալամինի|Էղնանտիա ճամբայ, Հռոմէական շրջան․ Ռատոզքային մօտ (Օխրիդա լիճ)
Էղնանտիա ճամբան, կը սկսէր Հռոմէն ու հետեւեով հարաւ-արեւելեան ուղղութեան՝ կ՛անցնէր Աբուլիա շրջանէն (իտալ․՝ Puglia), որ կը գտնուէր Պարի եւ Պրինտիզի քաղաք-նաւահանգիստներուն միջեւ, կը ճեղքէր Պալքանեան Թերակղզին եւ անցնելով Ատրիաթիք ծովուն արեւելեան ափը գտնուող Դիրախիոն (հին Էբիդամնօ, այժմ Դուրրես), Լիխնիդօ (այժմ Օրխիդա), Իրաքլիա Լիկիսթիս, Վեվի, Բելլա, Թեսաղոնիկէ, Ամֆիպոլիս, Ֆիլիբուս, Թոբիրօ, Մաքսիմիանուպոլիս-Մոսինուպոլիս, Սալի (այժմ Ալեքսանդրուպոլիս, հիւսիս-արեւելեան Յունաստան) եւ Թրայանուպոլիս քաղաքներէն (Թրակիոյ քաղաք, Էվրոս գետի արեւմտեան ափ) կը վերջանար Բիւզանդիոն քաղաքը։ Այսպէս կը միացնէր հարաւային Իտալիան եւ արեւմտեան Միջերկրականը՝ Էգէական ծովուն, արեւելեան Միջերկրականին եւ Սեւ ծովուն։ 

 Կառուցում 
մինի|մղոնաքար․ Օխրիդա
Ճամբուն կառուցումին մասին գլխաւոր աղբիւրներն են Ստրապոնի Աշխարհագրութիւն Geographica գործը եւ շարք մը մղոնաքարեր, որոնք կը կազմեն 860 քլ․ երկարութիւնը մը՝ Մակեդոնիոյ եւ Թրակիոյ հեռաւորութիւնը։ Երկլեզու արձանագրութիւնները կը գրեն թէ Կնաես Էղնաթիուս Gnaeus Egnatius, Մակեդոնիոն անթիհիւպատոսը, ճամբուն կառուցումը հրամայած է։ Կ՛ենթադրուի թէ հաւանաբար ճամբուն անոր անունը տրուած է։ 

Ճամբուն կառուցումը կը միտէր միացնել հռոմէական գաղթօճախները, որոնք կ՛երկարէին Ատրիաթիք ծովէն մինչեւ Վոսպոր։

 Գործածութիւն 

 Մինչեւ ԺԹ․ դար 
Էղնանտիա ճամբան գործածած են՝

Պօղոս Առաքեալը, երբ ճամբորդեց Ֆիլիբիէն Սելանիկ։ 

Յուլիուս Կայսրը եւ Պոմպէոս զօրավարը Կեսարի քաղաքացիական պատերազմի Caesar's civil war ընթացքին։
մինի|Էղնանտիա ճամբայ, Ֆիլիբի
Մարգոս Անտոնիոս եւ Օքթավիանոս Օգոստոս Ազատագրողներու քաղաքացիական պատերազմին ընթացքին, երբ հալածեցին Էղնանտիա ճամբուն երկայնքին Քասիուս (Կէոս Քասիուս Լոնկինուս) եւ Վրութոս (Մարկոս Վրութոս) ծերակուտականներուն, անոնց ճակատագրական հանդիպումին Ֆիլիբբիի ճակատամարտի ընթացքին Ք․Ա․ 42, 3-23 Հոկտեմբեր։

Թրայանոս կայսրը 113-ին, Պարթեւներուն դէմ արշաւանքին նախօրեակին, վերանորոգած է ճամբան (այդ կը վկայէ մղոնաքարի մը արձանագրութիւնը)։
մինի|Ֆիլիբի․ Գավալայի մօտ
Սակայն, Ե․դարէն ետք, ճամբան գրեթէ չի գործածուիր, շրջանին մէջ բուռն անկայունութեան պատճառով։ 

Զ․ դարուն, Արեւելեան Հռոմէական Կայրութեան Յիւստինիանոս Ա․ կայսր, ճամբան կը վերանորոգէ։ Բիւզանդիոն, գրեթէ իր բոլոր ցամաքի ճամբով առեւտուրը կը կատարէր Էղնանտիա ճամբայէն։

Խաչակիրները նոյնպէս գործածած են ճամբան։ Դ․ Խաչակրութեան իբր արդիւնք, Էղնանտիա ճամբուն հսկողութիւնը կենսական էր Լատինական կայսրութեան վերապրումին համար, ինչպէս նաեւ Բիւզանդիոնի ժառանգորդ՝ Նիքէայի Կայսրութիւն եւ Իբիրոսի բռնիշխանութիւն պետութիւններուն համար։

Օսմանեան թուրքերու բանակին ձախ բաժինը (sol kol), Եւրոպական շրջաններու առաջին գրաւումին ժամանակ։

 Ժամանակակից շրջան 
Այժմ արդի պողոտայ մըն է, ծանօթ Էղնանտիա Օդոս կամ (A2 motorway (Greece)) անունով։ Կը հոսի Էղնանտիա ճամբուն (Via Egnatia) զուգահեռ, Թեսաղոնիկէէն մինչեւ թրքական սահմանները՝ Էվրոս գետ։ Իսկ անոր արեւմտեան ճիւղը՝ Թեսաղոնիկէ-Իղումենիցա, կը հոսի Էղնանտիա ճամբայէն քիչ մը հեռու, հարաւէն։ Անունը Էղնանտիա Օդոս է եւ կ՛ակնարկէ հին անունին՝ Էղնանտիա ճամբայ։

 Էղնանտիա ճամբուն երկայնքին գտնուող գլխաւոր քաղաքները 
Քաղաքները նշուած են արեւմուտքէն արեւելք։

Հին անունԱրդի անուանումԱրդի պետութիւնԴիրախիոնԴուրրեսԱլպանիաՔլոտիանաԲեքինԱլպանիաԱբոլոնիաԲոճանի (Ֆիերիէն 7 քլ արեւմուտք)ԱլպանիաՄանսիօ ՍքաբաԷլպասանԱլպանիաԼիխնիդոսՕխրիդաՀիւսիսային Մակեդոնիոյ ՀանրապետութիւնԴամասթիոն ՌԵսենՀիւսիսային Մակեդոնիոյ ՀանրապետութիւնԻրաքլիա ԼեղիսթիսՊիթոլաՀիւսիսային Մակեդոնիոյ ՀանրապետութիւնՖլորինաՖլորինաՅունաստանԷդեսաԷդեսաՅունաստանԲելաԲելաՅունաստանԹեսաղոնիկէԹեսալոնիքիՅունաստանԲիդնաՀաւանաբար Գիթրոս, արդի Բիդնայէն 6 քլ հարաւ-արեւմուտքՅունաստանԱմֆիպոլիսԱմֆիպոլիՅունաստանՖիլիբիԳավալայէն 14 քլ հարաւ-արեւմուտքՅունաստանՆէապոլիսԳավալաՅունաստանԱնասթասիոպոլիս-ԲերիթէօրիոնՅունաստանԹրայանուպոլիսԹրայանուպոլիՅունաստանԳիբսելաԻբսիլաԹուրքիաԱէնուսԷնեզԹուրքիաԱբրոսԳերմեյանի գիւղԹուրքիաԱդրիանուպոլիսԷտիրնէ (չի գտնուիր Էղնանտիա ճամբուն վրան)ԹուրքիաԲերինթուս, աւելի ուշ՝ ԻրաքլիաՄարմարաեկլիզի գիւղԹուրքիաՔաենոֆրուրիւմՍինեքլի (Սիլվիրի շրջան)ԹուրքիաՍելիմպրիաՍիլվիրիԹուրքիաՄելանթիասԹուրքիաՌեճիոնՔիւչիւքչեքմեսէ, Իսթամպուլէն 15քլ արեւմուտքԹուրքիաԲիւզանդիոն, աւելի ուշ՝ ԿոսդանտնուպոլիսԻսթանպուլԹուրքիա

 Տե՛ս նաեւ 
Աբբիա ճամբայ

Էղնանտիա ճամբայ Էղնանտիա ճամբային պատմականը Գավալա այցելեցէք․ հին Էղնանտիա ճամբան Ալեքսանտրուպոլիս այցելեցէք․ հին Էղնանտիա ճամբայ culture valley․ Հին Էղնանտիա ճամբայ mixanitouxronou․ Էղնանտիա ճամբայ․ կը միացնէր Հռոմը Կոսդանտնուպոլսոյ John F. Haldon, Warfare, State and Society in the Byzantine World, 565-1204․ հրատ․ 1999 BMCR. Միշել Ֆասոլօ, La via egnatia I. Da Apollonia e Dyrrachium ad Herakleia Lynkestidos. Viae Publicae Romanae, 1. Rome: Istituto Grafico Editoriale Romano, 2003. 286. Կրեկորի Պուչըր, Քրէյթոն Համալսարան 
 Ծանօթագրութիւններ 

Ստորոգութիւն:Հռոմի յուշարձաններ
Ստորոգութիւն:Հռոմէական յուշարձաններ
Ստորոգութիւն:Իտալիոյ հին ճամբաներ