Սրտի Անբանական Բաբախում

Սրտի Կազմախօսութիւն  
Սիրտը կազմուած է 4 խոռոչներէ՝ վերին երկու նախախորշերը (atrium) եւ վարի երկու փորոքները (ventricles): Աջ եւ ձախ խոռոչները կը բաժնուին զօրաւոր հիւսկէնաւոր պատով մը՝ միջնեպատով (septum), իսկ վերին եւ ստորին խոռոչները իրարու կը բացուին փականներու (valves) միջոցով: Ձախ կողմի փականը կը կոչուի երկփեղկանի փական (mitral valve) եւ աջ կողմի փականը կը կոչուի եռփեղկանի փական (tricuspid valve):
200px|մինի|կենտրոն|Սրտի Կազմախօսութիւն

 Սրտի Բաբախումի Բնախօսական Զարգացում  
200px|մինի|Սրտի Բաբախումի Բնախօսական Զարգացում
Սիրտը կ'աշխատի երբ մկանները բնական պայմաններու մէջ անընդհատ կը կծկուին (contract) եւ կը թուլանան: Այս կծկումը կը կոչուի «systole», իսկ թուլացումը՝ «diastole»: Սրտի մկանները կը կծկուին ներսրտային ինքնագործ ելեկտրական կեդրոնի մը խթանշաններով (impulses), որոնք կեդրոն կ'ելլեն, կ'անցնին նախախորշերուն մէջէն ու կը հասնին փորոքներ: Առողջ անձի  մը պարագային 60-100 գրգիռներ դուրս կու գան այս կեդրոնէն իւրաքանչիւր վայրկեան:

 Ախտաֆիզիոլոգիա (Pathophysiology) 
Սիրտի բաբախումի (palpitations) զգացողութիւնը կրնայ յառաջանալ արտակարգ կծկումներէ (extra-systoles) կամ արագասրտութենէ (tachyarrhythmia): Անիկա շատ հազուադէպ կը նկատուի դանդաղասրտութեան (bradycardia) պարագային: Սիրտի բաբախումը կրնայ նկարագրուիլ տարբեր ձեւերով. ամենատարածուած նկարագրութիւններն են՝ կուրծքին մէջ «թրթռոցի» զգացում, կուրծքին մէջ արագ բախում կամ վիզին մէջ զարկերու ուժգին հարուածներ: Ախտանիշներու նկարագրութիւնը կրնայ ուղղութիւն տալ բաբախումներու պատճառագիտութեան (etiology) վերաբերեալ, քանի որ կը կարծուի, թէ այս նկարագրութիւններէն իւրաքանչիւրին ախտաֆիզիոլոգիան տարբեր է:

Այն հիւանդներուն մօտ, որոնք բաբախումը կը նկարագրեն իբրեւ կուրծքին մէջ կարճատեւ «թրթռոց», կը կարծուի, թէ պատճառը արտակարգ կծկումներն են, ինչպէս՝ վերփորոքային (supraventricular) կամ փորոքային (ventricular) կանխահաս կծկումները: Թրթռոցի զգացողութիւնը կը յառաջանայ դադարին (pause) յաջորդող ուժգին կծկումէն, իսկ սիրտի կանգ առնելու զգացողութիւնը՝ բուն դադարին հետեւանքն է:

Կուրծքին մէջ արագ բախումի կամ թրթռոցի զգացողութիւնը կրնայ ըլլալ տեւական փորոքային կամ վերփորոքային անռիթմութեան (arrhythmia) արդիւնք: Աւելին, այս անռիթմութեան յանկարծակի դադարը կրնայ մատնանշել նոպայական վերփորոքային արագասրտութիւն (paroxysmal supraventricular tachycardia): Այս վարկածը աւելի կը հաստատուի, եթէ հիւանդը կրնայ դադրեցնել բաբախումը «Վալսալվայի հնարքներու» (Valsalva maneuvers) միջոցով:

Բաբախումներու ռիթմը կրնայ ցոյց տալ անոնց պատճառագիտութիւնը (օրինակ՝ անկանոն բաբախումները կրնայ մատնանշել նախասրտերու շողացումը (atrial fibrillation)՝ իբրեւ աղբիւր): Վիզին մէջ անկանոն հարուածող զգացողութիւնը կրնայ յառաջանալ երկփեղկանի (mitral) եւ եռփեղկանի (tricuspid) փականներու անջատման (dissociation) պատճառով, երբ նախասրտերը կը կծկուին փակ փականներու դէմ՝ ստեղծելով «քենըն A-ալիքներ» (cannon A waves): Ֆիզիքական մարզանքի ընթացքին յառաջացած բաբախումները կրնան ըլլալ սրտամկանային հիւանդութեան (cardiomyopathy), իշեմիայի (ischemia) կամ «չանելոպաթիայի» (channelopathies) նշան:

 Սրտի Անբնական Բաբախում 
Որեւէ մէկ խանգարում այս ներստամկանային ինքնագործ ելեկտրական կեդրոնին մէջ՝ սրտի անբնական բաբախումի պատճառ կը դառնան:

Սրտի անբնական բաբախումը սրտի մկաններու ինքնագործ եւ շարունակական կծկումներու խանգարումն է, որուն պատճառով սրտի բաբախումը կրնայ ըլլալ արագ, դանդաղ, խանգարուած կշռոյթով եւ կամ ալ կորսուած (missed):

Երբ սրտի բաբախումը ամէն մէկ վայրկեանին մէջ 100-է աւելի է՝ կը կոչուի արագ բաբախում, իսկ 60-է նուազ՝ դանդաղ բաբախում: Կան մարդիկ որոնք ի ծնէ ունին սրտի դանդաղ բաբախում, սակայն անոնք կ'ապրին բնական ու առողջ:

Չափահասները բնական պայմաններու մէջ մէկ վայրկեանին մէջ 60-100 սրտի բաբախում կ'ունենան, իսկ քունի ընթացքին բաբախումը կը նուազի, որովհետեւ մարմինը նուազ թթուածինի պէտք կ'ունենայ եւ այդ պատճառով սիրտը նուազ ուժգնութեամբ կը գործէ, հետեւաբար նուազ արագութեամբ:

Նորածինի պարագային ան կ'ունենայ 90-160 բաբախում մէկ վայրկեանին մէջ, իսկ պատանին՝ 80-150 բաբախում եւ 6-8 տարեկանին՝ 60-110 բաբախում:

Սրտի զարկը բնական աճ կ'արձանագրէ յաճախ վազելէ, արագ աշխատանքէ եւ մարզանքէ ետք, սակայն այս պայմաններէն դուրս անբնական զարկը ախտաբանական երեւոյթ կ'ունենայ:

Բնական պայմաններու մէջ ներշնչումի հետ կ'ունենանք սրտի արագ բաբախում, իսկ արտաշնչումի ընթացքին՝ դանդաղ բաբախում:

Սրտի անբնական բաբախումը յաճախ իբրեւ բժշկական հարց մը տեսնուած է, որ կը պատահի որեւէ տարիքի եւ սեռի, սակայն աւելի յաճախակիօրէն կը պատահի երիտասարդներու եւ երէցներու:

Սրտի աջ եւ ձախ նախախորշերը եւ փորոքները կրնան ունենալ անբնական եւ խանգարուսծ արագ կծկումներ, որոնք տարբեր ձեւերով կը յայտնուին, օրինակ՝ թրթռացում (flutter) եւ թարթախում-դող (fibrillation) եւ կամ նոպայական (paroxysmal) արագ կծկումներ:

 Տեսակներ  
Սրտի անբնական բաբախումի յաճախակի տեսնուած տեսակներն են՝

 Կանխահաս աւելորդ սրտի զարկ (premature heart beat).
 Վերնափորոքային սրտի անբնական բաբախում (supraventricular arrhythmia).
 Նախախորշային թարթախում atrial fibrillation).
 Նախախորշային թրթռացում (atrial flutter).
 Փորոքային թարթախում (ventricular fibrillation).
 Փորոքային թրթռացում (ventricular flutter).

Այս վերոյիշեալ տեսակներէն փորոքային դողը ամէնէն վտանգաւորն է, որ կրնայ մահ պատճառել, իսկ նախախորշային դողը յարաբերաբար ամէնէն անմեղն է:

 Պատճառներ 
Սրտի անբնական բաբախումը կը յառաջանայ հետեւեալ հիւանդութիւններէն եւ ախտաբանական երեւոյթներէն՝

 Սրտի մկաններու սպիացում.
 Արեան նատրիումի (Na, sodium) եւ կալիումի (K, potassium) խանգարում.
 Որոշ դեղերու ներգործութիւն.
 Ծերութիւն.
 Բարձր ջերմ.
 Զգացական եւ հոգեկան վերիվայրումներ
 Գերվահանգեղձութիւն եւ ենթավահանգեղձութիւն (hyperthyroidism and hypothyroidism). 
 Սրտի մկաններու արեան նուազ մատակարարում.
 Սրտի կաթուած.
 Սրտի ծաւալում. 
 Սրտի պսակաձեւ զարկերակներու խցում.
 Սրտի ընդոծին (congential) հիւանդութիւններ եւ թերութիւններ.
 Արեան գերճնշում.
 Ծխախոտ.
 Ալքոլ.
 Քունի շնչադադար (apnea).
 Գիրութիւն.

 Ախտանշաններ 
Սրտի անբնական բաբախում ունեցող անձը կրնայ ունենալ հետեւեալ ախտանշանները՝ ըստ ախտապատճառներու.

 Գլխապտոյտ.
 Անհաւասարակշռութիւն.
 Ծանրութեան եւ խեղդուելու զգացում.
 Ուշաթափութիւն (syncope).
 Ժամանակաւոր կարճ անգիտակցութիւն.

 Ախտաճանաչում 
Սրտի անբնական բաբախումի ախտաճանաչումը կը կատարուի հետեւեալ ձեւով՝
200px|մինի|Ելեկտրասրտագրութիւն

 Լսել հիւանդին պատմականը.
 Կատարել բժշկական մանրակրկիտ քննութիւն
 Կատարել արեան քննութիւններ ըստ պահանջի.
 Ելեկտրասրտագրութիւն (EKG).
 Մարզանքով սրտագրութիւն (Stress test). 
 Շարունակական սրտագրութիւն՝ 24-48 ժամ տեւողութեամբ.

 Դարմանում  
Սրտի անբնական բաբախումի դարմանումը կը կատարուի հետեւեալ դարմանամիջոցներով, ենթաբաբախումի պարագային՝ սրտի դանդաղ աշխատանքը կարգաւորող սարքի (pacemaker) զետեղում կրծքավանդակին մէջ, սրտի թարթափումի պարագային՝ դողը կասեցնող յատուկ թարթախազերծիչ սարքի (defibrillator) գործածութիւն, հակաբախումի դեղերու գործածութիւն եւ ախտապատճառներու դարմանում:

Մեղմ սրտի անբնական բախումները, որ տեղի կ'ունենան առանց ախտանշաններու, որեւէ դարմանումի չեն կարօտիր, սակայն հիւանդը բժշկական հետեւողական հսկողութեան տակ պէտք է մնայ: Նուազագոյն ախտանշանի գոյութեան պարագային, սրտի անբնական բաբախումը պէտք է դարմանուի որպէսզի բարելաւուի ենթակային սրտի աշխատանքը:

 Բարդութիւններ 
Սրտի անբնական բախումներու պարագային հետեւեալ բարդութիւնները կրնան յառաջանալ.

 Սրտի ձախողութիւն. 
 Սրտականգ (cardiac arrest) եւ ուղեղային կաթուած (stroke), որ կը պատահի ուղեղային զարկերակախցանումով՝ (embolism) սրտի դողի պարագային եւ ուղեղի ենթաթթուածնութեամբ՝ (hypoxia) դանդաղ բաբախումի պարագային:

Սրտականգը շտապ օգնութիւն կը պահանջէ՝ փրկելու համար հիւանդին կեանքը, եւ այս պարագային յատուկ սարքով մը ելեկտրական հարուածային գրգռութիւն կը կիրարկուի կրծքավանդակին վրայ՝ սրտի դողը կեցնելու համար:

 Աղբիւրներ 
 «Բժիշկին Դ. Խօսքը», Բժիշկ Կարպիս Հապոյեան, Հրտրկ. Կաթողիկոսութեան Հայոց Մեծի Տանն Կիլիկիոյ, Անթիլիաս-Լիբանան, 2015, էջ 163-165: