Էտվարտ Մունք

Էտվարտ Մունք (/mʊŋk/ MUUNK; Նորվեկերէն՝ [ˈɛ̀dvɑɖ ˈmʊŋk]; 12 Դեկտեմբեր 1863 – 23 Յունուար 1944) Նորվեկացի գծագրիչ մըն էր։ Անոր 1893-ի «Ճիչը» գործը դարձած է ամբողջ Արեւմտեան արուեստի ամենէն խորհրդանշական եւ ճանաչուած պատկերներէն մէկը։

Անոր մանկութիւնը ընդգծուեցաւ հիւանդութեամբ, կորուստներով եւ ընտանիքին մէջ տիրող հոգեկան պայմանի մը ժառանգելու վախով։ Քրիսթիանիա (Օսլօ) Արքայական Արուեստի եւ Ձեւաւորման Դպրոցին մէջ սորվելով, Մունք սկսաւ ապրիլ պոհեմական կեանք մը՝ նիհիլիստ Եանս Եկըրի ազդեցութեան տակ, որ կը յորդորէր զինք գծելու իր սեփական զգացական եւ հոգեբանական վիճակը («հոգիի նկարչութիւն»). այստեղէն ծագեցաւ անոր յատուկ ոճը։

Ճամբորդութիւնը բերաւ նոր ազդեցութիւններ եւ ելքեր։ Փարիզ, ան շատ բան սորվեցաւ Փօլ Կոկէնէն, Վինսընթ վան Կոկէն եւ Անրի տը Թուլուզ-Լօթրէքէն, մանաւանդ անոնց գոյնի գործածութենէն։ Պերլին, ան հանդիպեցաւ Շուետացի Օկուսթ Սթրինտպերկին, որուն գծեց, երբ սկսաւ նկարներու մեծ շարք մը՝ որ յետոյ պիտի կոչէր «Կեանքի Զարդաշերտը», պատկերելով խորապէս զգացուած թեմաներու շարք մը, ինչպէս՝ սէրը, անհանգստութիւնը, նախանձը եւ դաւաճանութիւնը։

«Ճիչը» գծեց Քրիսթիանիա։ Ըստ Մունքին, ան դուրսը քալելով, մայրամուտին, «լսեց բնութեան հսկայ, անվերջ ճիչը»։ Նկարին տանջուած դէմքը լայնօրեն կը ճանչցուի ժամանակակից մարդու տագնապին հետ։ 1893 եւ 1910-ի միջեւ, ան ստեղծեց երկու նկարուած տարբերակ եւ երկու յատակագիրով, ինչպէս նաեւ շարք մը տպագրութիւններ։ Յատակագիրներէն մէկը ի վերջոյ պիտի դառնար չորրորդ ամենէն բարձր գինը որ վճարուած է աճուրդի մը մէջ նկարի մը համար։Munch, Edvard. The Private Journals of Edvard Munch. Edited by J. Gill Holland, University of Wisconsin Press, 2005.

Երբ անոր համբաւն ու հարստութիւնը կ՚աճէին, անոր զգացական վիճակը կը մնար անապահով։ Ան կարճ ատեն մտածեց ամուսնանալու մասին, բայց չկրցաւ հաւատարմանալ։ 1908-ի հոգեկան փլուզումը ստիպեց զինք հրաժարելու ծանր խմելէ, եւ ան քաջալերուեցաւ Քրիսթիանիա ժողովուրդին կողմէ իր աւելցող ընդունումով եւ քաղաքին թանգարաններուն մէջ ցուցադրութեամբ։ Անոր վերջին տարիները անցան խաղաղութեամբ եւ գաղտնիութեամբ աշխատելով։ Թէեւ անոր գործերը արգիլուեցան Նացիներու գրաւած Եւրոպայի մէջ, անոնց մեծ մասը վերապրեցաւ Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմը, ապահովելով իրեն ժառանգութիւն մը։

 Ծանօթագրութիւններ