Փիթըր Պրուք

Փիթըր Սթիվըն Պրուք (), (21 Մարտ 1925, Անգլիա-2 Յուլիս, 2022, Փարիզ), անգլիացի թատրոնի եւ շարժապատկերի ղեկավար1966 Peter Stephen Paul Brook։

 Կենսագրութիւն 
Փիթըր Պրուք ծնած է Լոնտոն, լաթվիացի հրեայ ընտանիքի մէջ։ Ծնողքը՝ Սայմըն (Սեմյոն Մատվէեւիչ) Պրուք եւ Իտա Եուտըլսըն, փախստականներ էին Տուինսկէն։ 

Ուսումը ստացած է Օքսֆորտ:

1951-ին Փիթըր Պրուք ամուսնացած է դերասանուհի Նաթաշա Փերրիի (Natasha Parry) հետ։ Ունեցած են երկու զաւակ՝ Իրինա՝ դերասանուհի եւ ղեկավար, եւ Սայմըն` ղեկավար։

 Գործունէութիւն 
Պրուք երեւոյթ մըն է, որովհետեւ բեմադրած է աւելի երկար, քան ոմանք կը յուսան ապրիլ (1943-2016): 

Հեղինակած է բազմաթիւ գիրքեր, որոնցմէ ամէնէն կարեւորներն են` «Դատարկ տարածութիւնը» (The Empty Space, 1968) եւ «Բաց դուռը» (The Open Door, 1995): 

Պրուք, սակայն, ոչ թէ նորարար մըն է, այլ` շուկայի մարդ մը, «showman» մը: Շնորհիւ իր ծովածաւալ փորձին եւ փորձարարութեան` գործնապաշտ հրեան լաւ ըմբռնած էր, թէ ինչպէ՛ս կարելի է հասնիլ հանդիսատեսին: 

Պրուք սորված էր խաբել հանդիսատեսին աչքը եւ խաղալ անոր զգացումներուն հետ` առանց զայն ակնյայտ դարձնելու:

Ան կը գործածէ գոյն, ձայն եւ բեմական ամէն ինչ, ի մասնաւորի` կենսունակութիւն: 

Պրուքի ելոյթները կը միտին հանդիսատեսին հաճոյք պատճառել:

Ան խելամիտ համադրող մըն էր, տուեալ տեսարանի մը համար մեծ նորարարներէն կ'առնէր այն, ինչ այդ պահուն յարմար կը նկատէր: Այդ պատճառով իր գործերը ինքնաներդաշնակ չեն: Աւելի՛ն. իր երկերուն մէջ Պրուք բացայայտօրէն դէմ դուրս եկած է ինքնաներդաշնակութեան: 

Իր չքմեղանքը այն է, որ կեանքը ինքնին ինքնաներդաշնակ չէ: Այս իմաստով, Պրուք յետարդիական բեմադրիչ է:

Պրուք փոխ կ'առնէ նաեւ այլ մշակոյթներէ, յատկապէս` ափրիկեան եւ հնդկական: Հնդկական «Իլիական»ի վրայ հիմնուած «Մահապհարաթա»ն մեծ ընդունելութիւն գտած էր: Հնդկական երկը 30 անգամ աւելի երկար է, քան` Աւետարանը: Ան 91 տարեկանին կը քաղէ իր այդ յաջողութիւնը` արտադրելով անոր «շարունակութիւնը» (sequel), որ նոյնպէս լայն ընդունելութիւն կը գտնէ բազմաթիւ երկիրներու մէջ:

Պրուք  նաեւ մեծ դերուսոյց էր: Ի դէպ, կը հաւատար, որ որպէսզի կատարումը համոզիչ ըլլայ, հարկ է, որ դերասանը  ի՛նք յայտնաբերէ տիպարի զգացումները` առանց բեմադրիչի թելադրանքին: Դերասաններէն կը պահանջուի մարմնական մեծ ճկունութիւն` կատարելու համար աքրոպաթիկ շարժումներ: 

Ան շեշտը կը դնէ աւելի տեսարանին, քան երկխօսութեան վրայ:

Պրուք յանձնառու բեմադրիչ մը չէ, այլ` շատ յաջող արհեստաւոր մը:

Շահած է բազում մրցանակներ:

 Գրականութիւն 
 Davies A. Filming Shakespeare’s Plays: The Adaptations of Laurence Olivier, Orson Welles, Peter Brook and Akira Kurosawa. Cambridge: Cambridge UP, 1988
 Ortolani O. Peter Brook. Frankfurt/Main: Fischer Taschenbuch Verlag, 1988.
 Hunt A., Reeves G. Peter Brook. Cambridge; New York: Cambridge UP, 1995
 Peter Brook: Oxford to Orghast/ Richard Helfer, Glenn Loney (eds.). Amsterdam: Harwood Academic Publishers, 1998
 Moffitt D. Between two silences: talking with Peter Brook. Dallas: Southern Methodist UP, 1999
 Croyden M. Conversations with Peter Brook, 1970-2000. New York: Faber and Faber, 2003
 Kustow M. Peter Brook: a biography. New York: St. Martin’s Press, 2005

 Պարգեւներ եւ Պատիւներ 
Անգլիացի ռեժիսոր Փիթըր Պրուքը ստացած է բազմաթիւ միջազգային եւ ազգային մրցանակներ ու պատիւներ՝ թատրոնի եւ արուեստի ասպարէզներուն մէջ իր ներդրումին համար։

 Մրցանակներ 
ՏարեթիւՄրցանակի ԱնունըԳործ / Նկատառումներ1966Թոնի Մրցանակ՝ Լաւագոյն Բեմադրութեան համարMarat/Sade1971Թոնի Մրցանակ՝ Լաւագոյն Բեմադրութեան համարA Midsummer Night's Dream (Ամառային Գիշերուան Երազ)1973Շեքսփիրի Մրցանակ(Համբուրկի Alfred Toepfer Foundation-ի կողմէ)1975Բրիգատիէի ՄրցանակTimon of Athens (Աթենքի Թիմոն)1981Մեծ Մրցանակ Տոմինիք (Grand Prix Dominique)1983Լորընս Օլիվիէի Մրցանակ (Laurence Olivier Award)1984Էմմի ՄրցանակLa tragédie de Carmen (Քարմենի Ողբերգութիւնը)1984Prix Italia1989Եւրոպայի Թատրոնի Մրցանակ (Europe Theatre Prize)1990Միջազգային Էմմի ՄրցանակThe Mahabharata (Մահաբհարաթա)1991Քիոթոյի Մրցանակ Արուեստի եւ Փիլիսոփայութեան մէջ1997Praemium Imperiale2005Տան Տաւիթի Մրցանակ (Dan David Prize)2008Իպսենի Մրցանակ (The Ibsen Award)(Առաջին դափնեկիր, NOK 2.5 միլիոն)2008Քննադատներու Շրջանակի Մրցանակ՝ Արուեստներուն Մատուցած Ականաւոր Ծառայութեան Համար2019Ասթուրիասի Իշխանուհի Մրցանակ Արուեստի մէջ (Princess of Asturias Award)2021Փաթմա Շրի (Հնդկաստան)

 Պատիւներ (Honours) 
ՏարեթիւՊատիւի ԱնունըՆկատառումներ1965Բրիտանական Կայսրութեան Շքանշանի Հրամանատար (CBE)1983Անդամագրում Ամերիկեան Թատրոնի Փառքի Սրահին1990Պատուոյ Գրականութեան Տոքթոր (DLitt)Պիրմինգհեմի Համալսարան1990Պատուոյ Գրականութեան Տոքթոր (DLitt)Սթրաթքլայտի Համալսարան1991Պատուոյ ԱնդամՄակտալեն Քոլեճ, Օքսֆորտ1994Պատուոյ Գրականութեան Տոքթոր (DLitt)Օքսֆորտի Համալսարան1995Պատուոյ Լեգէոնի Շքանշանի Սպայ (Officier de la Légion d'honneur)Ֆրանսա1998Պատուոյ Ընկերներու Շքանշանի Անդամ (Member of the Order of the Companions of Honour)(Ան նախապէս մերժած էր Ասպետի կոչումը)2011Նախագահի ՄեդալԲրիտանական Աքադեմիա2013Պատուոյ Լեգէոնի Շքանշանի Հրամանատար (Commandeur de la Légion d'honneur)Ֆրանսա

 Ծանօթագրութիւններ 

Ստորոգութիւն:«Էմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Ստորոգութիւն:«Թոնի» մրցանակի դափնեկիրներ
Ստորոգութիւն:Պերլինի գեղարուեստի ակադեմիայի անդամներ
Ստորոգութիւն:Բրիտանացի ղեկավարներ
Ստորոգութիւն:Թատերական ղեկավարներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Օքսֆորտ համալսարանի շրջանաւարտներ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի թատերական ղեկավարներ