Գրիգոր Բ. Վկայասէր

Գրիգոր Բ. Վկայասէր (աւազանի անունով Վահրամ, աշխարհիկ անունը ԱնձրեւՀայ եկեղեցւոյ Խորհրդոց մատեանի պատմական հոլովոյթը. Հ. Մովսէս Վրդ. Տօնանեանի շաբաթական հաղորդաշարը, ), Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս, 1066 թուականէն։

 Կենսագրական գիծեր 
Վկայասէր որդին է Գրիգոր Մագիստրոս Պահլաւունիին: Ծննդեան թուականը անյայտ է: Ան եղած է բիւզանդական պաշտօնեայ՝ վարելով Միջագետքի դուքսի պաշտօնը (1059)։ Որոշ ժամանակ անց հրաժարած է այդ պաշտօնէն եւ վանական դարձած է։

Ան փայլուն կրթութիւն ստացած է, եւ հմուտ՝ գիտութիւններու մէջ, յատկապէս Աստուածաշունչ Գիրքերու ուսմամբ: Կիրակոս Գանձակեցին իր մասին կը գրէ, թէ ողջ Հայոց աշխարհը զայն հայրապետ կարգած է: 1066-1105թ թուականներուն Խաչիկ Բ. Անեցի կաթողիկոսին յաջորդած է եւ Կաթողիկոս ձեռնադրուած է Ծամնադաւի մէջ:

Ան հեղինակն է Տօնամակին, Հայ Եկեղեցւոյ Soնացոյցին բարեկարգիչը, մեծ վկայագիրը, ներբողագիրը, Մաշտոցը ճոխացնողը, Սուրբ Գիրքի մեկնիչը, միանձանց վարքերու թարգմանիչը, ու միանձնական կարգերու բարենորոգիչը:

Գրիգոր յունարենէն, ասորերէն եւ լատիներէն լեզուներէն թարգմանած է սուրբերու վկայութիւններ, որու համար ստացած է Վկայասէր մականունը: 1066 եւ 1072 թուականներուն Կոստանդնուպոլիս գացած է մարտիրոսներու վկայաբանութիւնները հաւաքելու եւ հայերէն թարգմանելու:

Այնուհետեւ զանոնք «Տօնամակ» կամ «Տօնացոյց» կոչուող ժողովածուներուն մէջ ամփոփած է, որոնք աւելի ուշ յայտնի էին «Յայսմաւուրք» (Վարք Սրբոց) անունով: Ինչպէս նաեւ ուրիշ եկեղեցական կարգաց եւ գրեանց լրմունքը. ինչպէս Մաշտոցի քանի մը կարգեր, իրագործելով Ոտնլուայ կանոնի նոր թարգմանութիւնը եւ ընդլայնումը: Ս. Գրոց Մեկնութեան գիրքեր, զոր օրինակ Յովհան Ոսկիբերանի՝ Յովհաննու Աւետարանին մեկնութիւնը:

Վկայասէրը հայկական եկեղեցական պաշտօներգութիւնը ու մասնագիտացուած երգաստեղծութիւնը նորոգելու մասնակից դարձած է: Կիրակոս Գանձակեցի հաղորդած է թէ Հայոց Կաթողիկոսը Հռոմ ալ գացած է երկրպագելու Պետրոս եւ Պօղոս առաքեալներու նշխարներուն:

Հրեշտակութիւն մը առ Գրիգոր Է. սրբակենցաղ եւ անվեհեր Պապը, կատարուած շուրջ 1074-ին, ի յարգանս սուրբ Առաքելոց եւ ի վերահաստատութիւն առաքելական միութեան, սուրբ Հայրերու լուսեղէն շաւիղին հետեւողութեամբ, ինչպէս կ'ակնարկէ Պապը իր 7 Դեկտ. 1074թ. թուղթին մէջ առ Հենրիկոս Դ. եւ 6 Յունուար 1080-ին գրուած՝ առ նոյն ինքն Գրիգոր Բ. Վկայասէր, իրագործեցին երբեմնի այս երազը: 1074 եւ 1085թ թուականներուն ճանապարհորդած է Եգիպտոս։

Յայտնի է թէ ոչ միայն Վկայաբանութիւն կամ Սրբոց վարքեր թարգմաներ եւ հաւաքեր է, ամբողջացնելով Յայսմաւուրքը, այլ թէ տէրունական եւ թէ սրբոց տօնից պատշաճ ներբողները եւ Ճառերը Ճառընտիրներու մէջ ամփոփած է. այս է մեծ Վկայասիրին գլխաւոր գործն մեր դպրութեան եւ եկեղեցւոյ մէջ, ըստ Մ. Օրմանեանին: 

Հայրապետը թարգմանած է նաեւ Պրոկղին գրած Ոսկեբերանի ներբողը եւ սուրբ Եփրեմի ճառը: Այն իրողութիւնը, որ Ոսկեբերանի վարքը թարգմանուած է 1104-ին, ցոյց կու տայ, թէ գրական աշխատանքին նուիրուած Հայոց Կաթողիկոսը մինչեւ իր կեանքի վերջը՝ անխոնջ շարունակած է իր թարգմանական գործունէութիւնը:

Եթէ Կայսրութեան մայրաքաղաքին մէջ ան իր թարգմանութիւններու համար նիւթեր հաւաքած է, ապա թարգմանական հիմնական գործունէութիւնը ծաւալած է Հայաստան վերադարձին՝ բազմաթիւ գիրքեր բերելով Կոստանդնուպոլսէն:

 Ծանօթագրութիւններ 

Ստորոգութիւն:Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսներ