Մխիթարաշէն

Մխիթարաշէն, Մխիթարիշէն, գիւղական համայնք Արցախի Հանրապետութեան Ասկերանի շրջանին մէջ։ 

 Նկարագրութիւն 
Կը գտնուի կեդրոնահարաւային հատուածին մէջ։ Ասկերանի շրջկեդրոնէն 28 քմ. հեռաւորութեան վրայ, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտէն՝ 10 քմ. հեռաւորութեան վրայ։

Համայնքին մէջ կը գործեն գիւղապետարան, մշակոյթի տուն, բուժկեդրոն: Աշակերտները ուսում կը ստանան Շոշ գիւղի միջնակարգ դպրոցին մէջ` թիւով 10 աշակերտ (2015 թուականի տուեալներով)։

Հեռուստատեսութիւնը եւ ռատիօն համայնքին մէջ հասանելի են։ Կը գործէ 2.5 G բջիջային կապի համակարգ, անլար հեռախօսակապ առկայ է։ Համայնքային ենթակայութեան ճանապարհները բնահողային են։

 Անուան ծագում 
Մխիթարաշէն գիւղի անուան ծագումը կապուած է Մխիթար Սպարապետի հետ։ Կոչուած է նաեւ Ըրկթալի։ Արցախի հին բնակավայրերէն է։ Այս գիւղին մօտ Մխիթար Սպարապետի գլխաւորած զօրքը ջախջախած է պարսիկներու մեծաքանակ զօրքը։

Ըրկթալին անուանումը յառաջացած է Երկաթալի ձոր անունէն։

 Բնակչութիւն 
Բնակավայրի ազգաբնակչութեան փոփոխութիւնը.

 Տարի 2008 2009 2010 Բնակիչ 112 104 104

 Տնտեսութիւն 
Մխիթարաշէն համայնքի բնակչութեան թիւը կը կազմէր 91 մարդ, կայ 23 տնտեսութիւն։ Բնակչութիւնը հիմնականին մէջ կը զբաղի գիւղատնտեսութեամբ՝ անասնապահութեամբ եւ հողագործութեամբ։  Ջրամատակարարումը կ'իրականցուի համայնքի կողմէ` ինքնահոս եղանակով, համակարգը կը սնուի 1 ակունքէ։ Համայնքի տարածքին առկայ է թիւով 3 աղբիւրներ`  Երէ, Հադրութանց եւ Փրփթան։ Համայնքը ապահովուած է ելեկտրաէներկիայով, առկայ է նաեւ կազամատակարարման համակարգ։

 Աշխարհագրութիւն 
Համայնքը լեռնային է, ունի 406.44 հա տարածք, որմէ 232.76 հա ունի գիւղատնտեսական նշանակութիւն, իսկ 91.79 հա անտառային հողեր են։ Մխիթարաշէն համայնքի սահմանային գօտիով կը հոսի Կարկառ գետի վտակը։

 Պատմութիւն 
Պարիսպներէն ներս գտնուող տարածքը բնակեցուած է մ.թ.ա. առաջին հազարամեակի սկիզբէն։ Ինչը կը վկայէ այն մասին եւ կը հակադարձէ անոր, որ առաջին անգամ Փանահ խանը այստեղ բնակած է եւ կառուցած է պարիսպներ 18-րդ դարու 50-ական թուականներէն։ Մեծ Հայրենական պատերազմին գիւղէն մասնակցած են 38 հոգի։ 1992-1994 թուականներու պատերազմի ժամանակ ունեցած է 1 զոհ եւ 3 վիրաւոր։ Գիւղին մէջ 2015-2016 թուականներուն գործած է մոմի արտադրութեան գործարան։

 Պատմամշակութային յուշարձաններ 
Մխիթարաշէնի պատմամշակութային յուշարձաններն են. Ս. Աստուածածին եկեղեցին(19-րդ դար), Ս. Ստեփանոս եկեղեցին (1655 թուական), գերեզմանոցը (17-18-րդ դարեր),  ջրաղացը (19-րդ դար), աղբիւրը (19-րդ դար), ունի 27 յուշարձան։

 Յայտնի մխիթարաշէնցիներ 
 Թավադեան Էլիա - Գիտութիւններու թեկնածու, ֆիզիկոս
Թավադեան Աշոտ - Տնտեսագիտութեան փրոֆեսոր
Թավադեան Լեւոն - Քիմիկոս, ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս

 Պատկերասրահ 

 Ծանօթագրութիւններ 

 Աղբիւրներ 
 Յակոբ Ղահրամանեան, ՏԵՂԵԿԱՏՈՒ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան վարչատարածքային միաւորներու սոցեալ-տնտեսական բնութագրերու, Երեւան, Ճարտարագէտ, 2015 թ.