Մակեդոնական ճակատ (Ա․ Համաշխարհային պատերազմ)

Մակեդոնական ճակատ (անգլ․՝ Macedonian front)․ Ա․ Համաշխարհային Պատերազմի ընթացքին Անթանթի ռազմական յաջող գործողութիւն։ Ծանօթ է նաեւ իբրեւ Սելանիկի ճակատ։ Գործողութիւնները սկսան 5 Հոկտեմբեր 1915-ին, երբ Անթանթի Արեւելեան ժակատի բանակը (Անատոլիոյ ֆրանսական բանակ) Թեսաղոնիկէ ցամաքահանում կը կատարէ։ Ցամաքահանումի նպատակն էր Սերպիոյ օգնել, որ թակարդապատ էր Կեդրոնական ուժերու յարձակումին՝ Գերմանիոյ, Աւստրոհունգարիոյ եւ Պուլկարիոյ։ 

Աւստրոհունգարիոյ կայսրութիւնը Սերպիոյ դէմ կը յարձակի 1914 Օգոստոսին, սակայն դէմ հանդիման կու գայ Սերպիոյ բուռն դիմադրութեան։ Նոյեմբեր 1914-ին, Օսմանեան կայսրութիւնը Կեդրոնական ուժերուն կը միանայ, իսկ աւելի ուշ՝ 6 Սեպտեմբեր 1915-ին, Պուլկարիան, որ հողային հարցեր ունէր Սերպիոյ եւ Յունաստանին հետ։ 14 Հոկտեմբեր 1915-ին, Պուլկարիան Սերպիոյ դէմ կը յարձակի։

 Պատմական ակնարկ 

 Երրեակ յարձակում 
Դաշնակից ուժերը, Սերպիոյ խոստացած էին օգնութիւն ղրկել, սակայն այդ ժամանակին չհասաւ, որովհետեւ Արեւմտեան ճակատին վրայ կացութիւնը վտանգաւոր էր, Կելլիպոլի ճակատը անյոջող ընթացք ստացած էր, ինչպէս նաեւ Յունաստանի Գոստանտինոս գերմանասէր թագաւորին չէզօքութիւնը, որ չէր արտօնէր Անթանթի ուժերուն Պալքաններ ապահով անցքը։ Սակայն, ըստ պատմաբաններու, Անթանթ, յոյն թագաւորին կեցուածքը իբրեւ պատրուակ ներկայացուց իր ուշացումնին համար։ Կրնար հետեւիլ Ռատոմիր Բութնիք սերպ զօրավարին առաջարկին՝ գործածել Ալպանիոյ ափերը, որպէսզի պատերազմին առաջին 14 ամիսներուն օգնութեան ուժերը արագօրէն հասնէին։ Այդ ուղղութեամբ արդէն, Մոնթենեկրոյի բանակը Ալպանիոյ ափերը ապահոված էր։
ձախից|մինի|Ամենօրեայ տեսարան․ յոյն կամաւորներ կը հասնին Սելանիկ
Մինչեւ Սեպտեմբեր 1915-ին, հակառակ Սերպիոյ բանակին բուռն դիմադրութեան եւ տուած անթիւ զոհերուն, Աւստրոհունգարիոյ պալքանական բանակը եւ Գերմանիոյ 11-րդ բանակը Պելկրատը կը գրաւեն, ինչպէս նաեւ Սավա եւ Տանուպ գետերուն շուրջ գտնուող Սմենտերեվօ, Բոզարեվակ եւ Գոլուպակ քաղաքները։ 

15 Հոկտեմբեր 1915-ին, պուլկարական բանակներ կը յարձակին Հարաւային Մորավա հովիտը գտնուող սերպական ուժերուն վրայ եւ կը գրաւեն Գումանովօ, Սթիբ եւ Սքոփիա քաղաքները։ Սերպ զօրավար Ռատոմիր Բութնիքամբողջական նահանջ դէպի հարաւ կը հրամայէ՝ Ալպանիայէն դէպի Քերքիրա եւ Թեսաղոնիկէ։
ձախից|մինի|Սերպական բանակի նահանջ․ ձմեռ 1915/16 Ալպանիայէն՝ Ատրիաթիք

 Նահանջ դէպի հարաւ 
Սերպ զինուորները, բացի տաժանելի դժուարութիւններով նահանջին, կ՛օգնեն նաեւ տասեակ հազարաւոր գաղթականներ։ Միայն 125 000 սերպ զինուորներ կը յաջողին Ատրիաթիք ծովուն ափերը հասնիլ եւ իտալական նաւերով՝ Քերքիրա եւ ուրիշ յունական կղզիներ ու ապա Սելանիկ։  

Նահանջող սերպական բանակին, ֆրանսական զօրագունդեր կ՛առաջանան մինչեւ Վարդարիս գետը եւ կ՛օգնեն սերպական բանակին։ Մինչեւ 12 Դեկտեմբեր 1915, դաշնակից բոլոր ուժերը Յունաստան վերադարձած էին։ Գերմանիան Պուլկարիոյ կը հրամայէ չանցնիլ Յունաստանի սահմանները, որովհետեւ չէր ուզեր Յունաստանը մխրճուի պատերազմին Անթանթի կողքին։ Դաշնակից ուժերը այդ «քայլը»ը կ՛օգտագործեն եւ Յունաստանի սահմաններուն երկայնքին կը զօրացնեն իրենց ուժերը։

 Հետեւանքներ 
ձախից|մինի|Դաշնակից ուժեր Սելանիկ
Սերպիոյ դէմ յարձակումը, Գերմանիոյ կը թոյլատրէ Պերլին-Գոստանտնուպոլիս երկաթուղային գիծով զինիալ ուժեր ղրկել Օսմանեան Կայսրութիւն։ Սերպական զինիալ ուժերը կը վերակազմուին եւ 6 ամիս ետք կը վերսկսին իրենց ռազմական գործողութիւնները։ Դաշնակից ուժերը սերպական ճակատը կը փոխարինեն Մակեդոնիոյ տարածքին մէջ ուրիշ ճակատով մը, որուն շնորհիւ երեք տարի ետք Ա․ Համաշխարհային պատերազմէն յաղթական դուրս պիտի գան՝ Սթրիմոնասի ճակատամարտ (14-23 Օգոստոս 1916), Մոնասթիրիի յարձակում (1916 աշնան), Սքրայի կռիւ (16-17 Մայիս 1918), Վարդարիս ճակատ (14-29 Սեպտեմբեր 1918), Տոպրօ Բոլէյի կռիւ (15 Սեպտեմբեր 1918), Դոյրանիսի կռիւ (18-19 Սեպտեմբեր 1918)։

Սելանիկի զինադադարով Մակեդոնական ճակատը կը ցրուի 30 Սեպտեմբեր 1918-ին։ 26 Հոկտեմբերին օսմանեան կառավարութիւնը զինադադար կը պահանջէ՝ Մուտրոսի պայմանագիր։ 3 Նոյեմբերին Աւստրոհունգարիան զինադադար կը ստորագրէ։

 [chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://www.ekof.bg.ac.rs/wp-content/uploads/2014/04/Radivojevic_Penev_color-1.pdf Սերպիոյ ժողովրդագրական կորուստներ Ա․Համաշխարհային պատերազմին ընթացքին, Biljana Radivojević, Goran Penev] france24- Նոյեմբեր 2018, Reporters:Ինչպէս Մակետոնական Սելանիկի ճակատը առաջնորդեց Ա․ Համաշխարհային պատերազմի յաղթանակին,  History Collection - Գերմանացիները այլեւս չեն կրնար պահել ճակատը, Stephanie Schoppert 22-2-2017 Սելանիկ եւ ետքը․ թատերաբեմը որ պատերազմը վերջացուց․ 1919, Լոնտոն, Նիւ Եորք, Hodder and Stoughton  Մակեդոնական ճակատը, 1915-1918, քաղաքականութիւն, ընկերութիւն եւ մշակոյթ պատերազմի ժամանակ,  Basil Gounaris, Michael Llewellyn-Smith, Ioannis Stefanidis, 2022 Յունաստանի նորագոյն պատմութիւն․ Գործողութիւններ Մակեդոնիոյ մէջ 1915-1918, Աթանասիոս Երամարիս, հատ․4, 1980 Մակեդոնիոյ պարտիզպանները, Մակեդոնական ճակատը 1915-1918, Ալան Բալմըր, Faber & Faber Մակեդոնական ճակատը, Վիլարի, Լուիճի, 1922 London: T. Fisher Unwin, 13-9-2015 Սերպերուն ազգային կոլկոթան եւ Յունաստանի ներքին վէճերը, 1915-1916, Ալեքսանտրա Բեցինար, 2017 Մակեդոնիան Մեծ պատերազմին 1914-1918, Լուկիանոս Խասիոթիս, հտ․2-1, 2015 Balkanalysis․ Մակեդոնիոյ զինուորական գործողութիւններ, Բրիտանական պատմութիւն, 19-1-2006, Christopher Deliso

 Տե՛ս նաեւ 
Կելլիպոլի ճակատամարտ

Արղէադոն հարստութիւն
 Ծանօթագրութիւններ 

Ստորոգութիւն:Առաջին Պալքանեան պատերազմի ճակատամարտներ
Ստորոգութիւն:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Ստորոգութիւն:Առաջին համաշխարհային պատերազմ