Ցեղային Զտում

Ցեղային զտումը ցեղային, կրօնական կամ մշակութային խումբի մը դիտաւորեալ քաղաքականութիւնն է, որ կը ծրագրուի եւ ի կատար կ՚ածուի ուրիշ խումբի մը քաղաքացիական բնակչութիւնը բռնութեամբ եւ ահաբեկչական միջոցներով աշխարհագրական որոշ տարածքներէ հեռացնելու նպատակով:Մանճիկեան Վահան 

 Սահմանում եւ յատկանիշներ 
Ըստ Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան (ՄԱԿ), «Ցեղային զտումը այն դիտաւորեալ քաղաքականութիւնն է, որ կը ծրագրուի եւ ի կատար կ՚ածուի ցեղային կամ կրօնական խումբի մը կողմէ` բռնութեամբ եւ ահաբեկչական միջոցներով հեռացնելու ուրիշ խումբի մը քաղաքացիական բնակչութիւնը աշխարհագրական որոշ տարածքներէ»:

Ցեղային զտումներու հիմնական յատկանիշները կ'ընդգրկեն՝

 Տարածքի մը ժողովրդագրական դիմագիծը փոխելու նպատակադրութիւն
 Բնակչութեան տեղահանում եւ տեղափոխում
 Բռնութեան սպառնալիքներ կամ գործադրում
 Գոյքերու բռնագրաւում
 Հետապնդումներ եւ խտրականութիւն

Ցեղային զտումը յաճախ կը միտի ստեղծել ցեղային, կրօնական կամ մշակութային առումով միատարր տարածք մը:

 Ցեղային զտում եւ Ցեղասպանութիւն 
Ցեղային զտումը եւ ցեղասպանութիւնը թէեւ փոխկապակցուած են, սակայն տարբեր հասկացողութիւններ կը ներկայացնեն:

Համեմատութեան կէտեր՝

Կարեւոր է նշել, որ ցեղային զտումը եւ ցեղասպանութիւնը իրարմէ մեկուսի գործողութիւններ չեն եւ յաճախ կրնան միասին տեղի ունենալ: Ցեղային զտումը կրնայ նաեւ ցեղասպանութեան քայլերէն մէկը ըլլալ:
+Ամփոփում եւ բաղդատութիւնՀամեմատութեան տեսանկիւնՑեղային զտումներՑեղասպանութիւնՍահմանումՄարդկային խումբի մը տարածքէ մը միտումնաւոր, ծրագրուած ու համակարգուած հեռացում:Խումբի մը ամբողջական կամ մասնակի կործանում, ըլլայ ֆիզիքական կամ հոգեբանական (նաեւ` դիտաւորեալ, ծրագրուած եւ համակարգուած):Գլխաւոր նպատակըՓոխել տարածաշրջանի մը ժողովրդագրական դիմագիծը, թիրախաւորուած խումբը հեռացնելէ ետք միատարր բնակչութիւն մը ստեղծել, կամ հեռացուած բնակչութեան փոխարէն` ուրիշ խումբ մը բնակեցնելու նպատակով:Թիրախաւորուած խումբին գոյութենէ անհետացում:Բռնութեան աստիճանըԿրնայ ըլլալ, որ բռնութեամբ ի կատար ածուի, բայց յաճախ կը կատարուի զատողութեան, նեղութիւն պատճառելու, գոյքեր բռնագրաւելու, հետապնդելու եւ այլ նմանատիպ գործողութիւններու միջոցով: (Արցախի պարագային յստակ է, որ ամէնէն վատ ձեւով` բռնութեան ու վայրագութեան միջոցով իրականացաւ):Ծայրայեղ եւ համակարգուած բռնութեան գործողութիւններ` զանգուածային սպանութիւն, չարչարանք եւ խոշտանգում, սեռական բռնութիւն, պարտադրուած ամլացում… եւ վայրագութեան այլ դրսեւորումներ:ՏեւողութիւնՍովորաբար` կարճաժամկէտ, կը կեդրոնանայ թիրախաւորուած խումբը տարածքէն մաքրելուն վրայ, ատկէ ետք բռնութիւնը կը մեղմանայ:Աւելի երկար տեւող ու կայուն ձեւով շարունակուող. թէ՛ ծրագրումը կ՛ըլլայ երկարատեւ, թէ՛ ալ իրականացումը:Յետին նպատակըՊայման չէ, որ (բայց կրնայ ըլլալ) թիրախաւորուած խումբին բնաջնջումը հետապնդէ, կարեւորը տարածքը անոնցմէ զտուի:Թիրախաւորուած խումբին կատարեալ բնաջնջումն է, ըլլայ ամբողջովին կամ մասամբ` մեծ մասը,  նպատակ ունենալով անոնց գոյութիւնը արմատախիլ ընել ու ոչնչացնել:Օրէնքի շուքին տակԸստ միջազգային իրաւունքի, ցեղային զտումը առանձնայատուկ յանցագործութիւն մը չի նկատուիր, սակայն անոր հետ կապ ունեցող գործողութիւնները կրնան դատապնդուիլ` իբրեւ մարդկութեան դէմ ուղղուած  յանցագործութիւններ եւ կամ որպէս պատերազմական յանցագործութիւններ:Միջազգային իրաւունքով հաստատուած ոճիր մըն է: ՄԱԿ-ի Ցեղասպանութեան հռչակագիրը կ՛ապահովէ  իրաւական այն հիմքը, ըստ որուն, կը սահմանուի անհատական քրէական պատասխանատուութիւն (յանցագործ անձը կը կրէ պատիժը):

 Իրաւական կարգավիճակ 
Ըստ միջազգային իրաւունքի, ցեղային զտումը որպէս առանձնայատուկ յանցագործութիւն մը սահմանուած չէ: Սակայն, անոր հետ կապ ունեցող գործողութիւնները կրնան դատական հետապնդման ենթարկուիլ՝

 Մարդկութեան դէմ ուղղուած յանցագործութիւններ
 Պատերազմական յանցագործութիւններ
 Մարդու իրաւունքներու խախտումներ

Մինչդեռ ցեղասպանութիւնը միջազգային իրաւունքով հաստատուած յանցագործութիւն է՝ ՄԱԿ-ի Ցեղասպանութեան հռչակագիրը իրաւական հիմք կը տրամադրէ անհատական քրէական պատասխանատուութեան համար:

 Արցախի պարագան (2023) 
2023-ի Արցախէն  «Հայոց Մեծ Ելք»-ը կը ներկայացնէ ցեղային զտումի ժամանակակից օրինակ մը: Սեպտեմբեր 2023-ին աւելի քան 100,000 արցախահայեր բռնութեամբ տեղահանուեցան իրենց պատմական հայրենիքէն:

Այս պարագային, ցեղային զտումը իրականացաւ բռնութեան եւ վայրագութեան միջոցով, ուր հայ բնակչութիւնը պարտադրաբար լքեց իր բնակավայրերը: Ասիկա կը համապատասխանէ ցեղային զտումի սահմանման, քանի որ՝

 Կար յստակ դիտաւորութիւն՝ հայերը հեռացնելու տարածքէն
 Գործադրուեցաւ բռնութիւն եւ ահաբեկում
 Նպատակը տարածաշրջանի ժողովրդագրական դիմագիծը փոխելն էր
 Հայերու գոյքերը բռնագրաւուեցան

Թէեւ ոմանք կ'առաջարկեն, որ տեղի ունեցածը ցեղասպանութիւն էր, կարեւոր է հասկնալ, որ ցեղային զտումի ճանաչումը չի բացառեր, որ պատահարը կրնար նաեւ ըլլալ աւելի լայն ցեղասպանական ծրագրի մաս մը:

 Հետեւանքներ 
Ցեղային զտումներու հետեւանքները շատ ծանր կ'ըլլան տուժած համայնքներուն համար՝

 Համայնքներու եւ մշակութային կապերու խաթարում
 Փախստականներու եւ տեղահանուածներու հոսքեր
 Ընկերային եւ հոգեբանական անջնջելի հետքեր
 Մշակութային ժառանգութեան կորուստ
 Զոհերու նկատմամբ շարունակական հալածանքներ եւ խտրականութիւն նոր բնակութեան վայրերուն մէջ

 Տես նաեւ 

 Ցեղասպանութիւն
 Հայոց Մեծ Ցեղասպանութիւն
 Համիտեան ջարդեր
 Շուշիի ջարդեր

 Ծանօթագրութիւններ