Տրիֆթ

Տրիֆթ (; տորիֆթօ ())’ ինքնաշարժներու կամ երկանիւանի մեքենաներու վարման տեխնիք մըն է։ Այս տեխնիքին ընթացքին վարիչը դիտմամբ կը սահեցնէ մեքենայի անուադողերը, ապահովելով տեղահան (կողքային) շարժում՝ ելլելով ճամբուն վրայէն։

Տերմինը իր բառի աղբիւրը կ՚առնէ անգլերէնի "drift" բառէն (որ կը նշանակէ «լողալ» կամ «երթալ»)։
 Ընդհանուր Ակնարկ 
Տրիֆթ՝ ինքնաշարժը դիտմամբ կողքի վրայ սահեցնելով զայն վերահսկելու վարման տեխնիք մըն է։ Աս մեթոտը կը պահանջէ բարդ ու բարձրագոյն հմտութիւններ, ուր վարիչը կը կարգաւորէ ինքնաշարժին ընթացքը՝ միաժամանակ պահելով սահքի վիճակը։ Անիկա ղեկին վրայ միայն յուսալու փոխարէն, կը գործածէ աքսելը (արագաչափ), արգելակը (բրէյք), սայտ-բրէյքը եւ քլաճը (կցորդիչ)։
Այժմու օրերուն, թէեւ անուադողերուն եւ ինքնաշարժի աշխատողականութեան բարելաւումին պատճառով, ասֆալթապատ մրցաշաւի դաշտերու վրայ ըրուած աչքի զարնող տրիֆթը կը նկատուի ժամանակի կորուստ, սակայն այնպէս չէ, որ բոլոր տրիֆթները գրիփ ճամբորդութենէն դանդաղ են։ Օրինակ՝ Ռալիի նման կեղտի մրցումներուն, ինչպէս նաեւ լեռնային ճամբաներու վրայ կատարուող Հիլքլայմի եւ Ճիմքանայի մրցումներուն, արագ ընթացք ապահովելու համար անհրաժեշտ է ակտիւօրէն տրիֆթ ընել։ Հոս տրիֆթը չափազանց արդիւնաւէտ տեխնիք մըն է՝ մասնաւորապէս նեղ անկիւններուն եւ փոքր մազակապ դարձերուն վրայ ժամանակ շահելու համար։ Ճիմքանայի մրցումներուն պարտադիր է կոյտերուն շուրջը փոքր դարձով եւ արագ պտտուիլ։ Իսկ առանց անուադողերուն բացարձակապէս սահեցնելու պտտուիլը կը մեծացնէ դարձի շառաւիղը, որ ալ կ՚առաջացնէ ժամանակի կորուստ։
Տրիֆթը ժամանակ շահելու համար արդիւնաւէտ է կամ արդիւնաւէտ չէ՝ կախեալ է ինքնաշարժէն, մրցաշաւի դաշտէն կամ մրցումի տեսակէն։ F1-ի նման Ֆորմուլա քարեր չեն տրիֆթ ընէր, քանի որ անանկ աւելի՛ արագ է։ Մինչդեռ հանրային ճամբաներու վրայ մրցող Ռալին կամ Ճիմքանան յաճախ կ՚օգտագործեն տրիֆթը, որովհետեւ անիկա կը թոյլատրէ ինքնաշարժին յարմարած պտոյտի քանակէն աւելի ինքնապտոյտ քանակ քաղել, ի վերջոյ գերազանցելով գրիփ ճամբորդութեան արագութիւնը։ Իսկապէս, եթէ անուադողերը ընդհանրապէս չսահէին (ինչ որ գոյութիւն չունի), անկիւն մտնելը անկարելի պիտի ըլլար։ Աս պատճառով, գրիփ ճամբորդութիւնը ալ կրնանք ըսել, որ կը կայանայ նուազ սահումով դարձեր ընելու վրայ։ Ուստի, տրիֆթն ալ, եթէ անիկա զերծ մնայ անպիտան ինքնապտոյտ շարժումներէ, կը նկատուի որպէս յաջող ձեւ մը՝ մեծ պտոյտի քանակ քաղելով արագ ընթացք ապահովելու համար։ Հետեւաբար, գրիփ ճամբորդութիւնը եւ տրիֆթը, ըստ էութեան, զանազանութիւններ են միայն սահքի աստիճանին մէջ։
Անկախ արագութենէն, տրիֆթ կը կատարուի նաեւ որպէս ցուցահանդէս (շոու)։ Կ՚ըսուի, որ աս տեսակ մրցումը ամէնէն զարգացածն է Ճափոնիոյ մէջ, եւ անոր սիրայոգիները կ՚աճին աշխարհի չորս կողմը։ Գոյութիւն ունին նաեւ մրցումներ, ուր կը մրցակցին տրիֆթի վերահսկողութեան եւ գեղեցկութեան մէջ, ինչպէս՝ Տի-1 Կրան Փրի-ն եւ Ֆորմուլա Տրիֆթը Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու մէջ։ Ուղիղ ճամբաներու վրայ տրիֆթ ընելը կը կոչուի ուղիղ տրիֆթ, եւ աս վարելու տեսակը, բացի մրցաշաւի դաշտերէն, լայնօրէն տարածուած է արաբական երկիրներու վարիչներու մէջ հանրային ճամբաներուն վրայ՝ կոչուելով Սաուտի Տրիֆթ, որ ալ դարձած է ընկերային խնդիր։
Ինքնաշարժներու տեսակներէն, Էֆ-Ար (FR) տեսակները յատկապէս նախընտրելի են տրիֆթի համար, սակայն հազուադէպ կը կատարուի նաեւ Էֆ-Էֆ (FF) կամ 4WD ինքնաշարժներով։ Սակայն ատոնք ընդհանուր չեն, քանի որ համեմատաբար դժուար է անոնց ետեւը սահեցնելը։ Էֆ-Էֆ ինքնաշարժներով ըրուած տրիֆթը կ՚անուանուի Էֆ-Տրիֆթ։

 Արդիւնքները 
 Քանի որ մեքենային իրանը կրնայ շուտով դուրս ելլելու ուղղութեամբ դառնալ, կարելի կ՚ըլլայ կանուխէն կազ տալ ու դուրս ելլելու արագութիւնը բարձրացնել։
 Արգելակելով սահեցնելը (Փրէյքինկ Տրիֆթ)՝ արգելակը սկսելու պահէն իսկ, ետին անիւներուն սահելովը, կրնանք մեքենային ուղղութիւնը շատ շուտով փոխել։
 Սուր մազաձեւ ոլորաններու կամ Ճիմքարաներու (Gymkhana) քարտեզներու վրայ, կապիչով (գրիպով) վարելէն շատ աւելի կարելի է պզտիկ շրջագիծ (փոքր շառաւիղ) ընել, ու ժամանակը կարճացնել։
 Աղէկ կերպով քոնթրոլ (հսկողութիւն) ընելով՝ կրնանք մեքենային անտըրսթիըրը (Undersieer) չունինալ (վերցնել), եւ դիմացի անիւներուն վրայ եղած ծանրութիւնը թեթեւցնել։
 Ասիկա աղէկ եւ ապահով կերպով ժամանակ ցոյց տալու (լաւ արդիւնք ունենալու) համար օգտակար է, անոնք որոնք կը վարեն կեղտի (տարթ) կամ անոնք որոնք անկանոն ճանապարհներու վրայ են։
 Թերութիւններ 
 Թայըրի սլիփինկի պատճառով (անգլերէն՝ tire slipping) քշող ուժը ծախսուած կ՚ըլլայ շարժման ուղղութենէն տարբեր ուղղութեամբ մը, եւ շփումին պատճառով ալ ուժի կորուստ կը ստեղծուի։
 Երբ ինքնաշարժը կողքի կը դառնայ, Ուինկերը եւ նման էրո-մասերը բաւականաչափ ցած իջեցնող ուժ (դաունֆորս) չեն գործադրեր։
 Մեծ բեռ կը դնէ ինքնաշարժին մաշելիք մասերուն վրայ։ Մանաւանդ Թայըրի մաշումը շատ յատկանշական է, որուն պատճառով պարսթի (անգլերէն՝ burst) պատճառ կ՚ըլլայ, կամ շրջագիծի մը վրայ մէկ անգամի վարումին ընթացքին ալ թայըրները յաճախ կ՚անպիտանան։ Ճ-ուան Կրան Փրիի (D1 Grand Prix) պարագային, նոր թայըրներուն ակօսը մօտաւորապէս 1 րոպէի մէջ կը կորսուի«[ՀՐՈՄԲ Նոր ԹԸ.Ուի.280-ը վտանգաւոր է»!] - ⚡SHIBATA⚡ նախագահին Պլոկը (Blog) (Ճափոներէն)։
 Եթէ աս կատարուի Փոսուռայի վրայ, սքիյլ (անգլերէն՝ Squeal) կոչուող բարձր շփման ձայն մը կ՚ելլէ։ Հանրակառքի վրայ այս վարժումը կատարելը աղմուկի հարցեր կը ստեղծէ։
 Պէտք է վարժ ըլլալ։ Անփորձ մարդոց կատարած «Տրիֆթը» մեծ վթարներու պատճառ կ՚ըլլայ, եւ ոմանք շրջագիծեր Տրիֆթի վարումը բացայայտօրէն արգիլած են։ Հանրակառքի վրայ այս վարժումը կատարելը վթարներու հարցեր կը ստեղծէ։
 Փոսուռայի վրայ թայըրի հետքեր կը մնան, որով ասֆալթը եւ ճերմակ գիծերը կը վնասուին։ Ոմանք շրջագիծեր իրենց մրցարշաւարշաւի վատթարացումը չուզելով, Տրիֆթի վարումը բացայայտօրէն արգիլած են։ Ճափոնիոյ մէջ ճանապարհի վրայ թայըրի հետքեր ձգելով գործիքի ոչնչացումի յանցանքով մեղադրուելու պարագայ գոյութիւն ունի[https://response.jp/article/2005/07/25/72837.html Գործիքի ոչնչացումի յանցանք յափշտակողներու թայըրի հետքերուն վրայ - Ռեսփոնս 2005 Եօթը Ամիս 25 Օր։

 Տրիֆթի մէջ մտնելու եղանակներու օրինակներ 
Տրիֆթ իրականացնելու համար անհրաժեշտ է ճիշդ կերպով գործածել ղեկը, աքսելը, արգելակը, կողային արգելակը (սայտ պրէյք) եւ քլաչը, որպէսզի անիւները սահին եւ դիտումնաւոր կերպով վերահսկուի անիւներու կառչումը (կրիփը):
 Իներցիոն Տրիֆթ
 Երբ կորառում մտնելու ատեն կը հասնին առաւելագոյն արագութեան, տրիֆթը կը կատարուի միայն ղեկի շարժումով։ Կորառում մտնելուն պէս ծանրութեան առջեւի փոխանցումով կը վերահսկուի առջեւի եւ ետեւի անիւներու տրիֆթի հաւասարակշռութիւնը։ Թէեւ ճափոներէնի մէջ կը մեկնաբանուի իբրեւ իներցիա օգտագործող տրիֆթ, սակայն հոս կիրարկուող «Իներցիոն Տրիֆթ» բառը պարզապէս ցոյց կու տայ այս մեթոտը։ Նաեւ, այս մեթոտը ներառեալ, բոլոր տրիֆթերու վարելաձեւերը կ'օգտագործեն իներցիան։Կեղծ Շարժումը նոյնպէս իներցիոն տրիֆթի մաս կը կազմէ, սակայն հոս կը ներկայացուի իբրեւ առանձին մեթոտ։
 Կեղծ Շարժում (Շեղող Շարժում)
 Կորառում մտնելէ առաջ, մէկ անգամ ղեկը պտտել շրջապտոյտի ուղղութեան հակառակ։ Այսպիսով, դիտումնաւոր կերպով կը յարուցուի գեր-ղեկում (օվըրսթիըր) եւ կը սկսի տրիֆթը։ Երբ ղեկը դուրսի կողմը պտտելէ ետք կը պտտուի ներսի կողմը, կախոցի (սասփենշընի) ետդարձի ուժը եւ հեռակեդրոն ոյժը միանալով, ինքնաշարժին թափքը (պոտին) յանկարծ կը թեքի դէպի դուրս։ Միաժամանակ կ'առաջանայ տատանման (Yaw) ուղղութեամբ իներցիոն ուժ, եւ ինքնաշարժը կը ցուցաբերէ կորառին ներսի կողմը քիթը ուղղելու կտրուկ ընթացք։ Կը գործածուի Ռալլիի մէջ եւ կը կոչուի նաեւ «Ռալլի Քուիք» կամ «Սկանտինաւեան Հարուած» (Սկանտինաւիան Ֆլիք)։ Սերքիթի Գայլը (ճափ.՝ Circuit no Ōkami) մանգային մէջ կը գործածուէր «Հակառակ Տրիֆթ» արտայայտութիւնը։
 Արգելակային Տրիֆթ (Պրէյքինկ Տրիֆթ)
 Արգելակումով ծանրութեան փոխանցման պատճառով ետեւի անիւներու վրայ եղած ծանրութեան նուազման ժամանակ ղեկի շարժումով կը սահեցուին ետեւի անիւները, որոնց կառչումը (կրիփը) նուազած է, եւ կը սկսի տրիֆթը։ Ծանրութեան փոխանցումէն զատ, կարեւոր են նաեւ ետեւի արգելակը եւ շարժիչի արգելակը (էնճին-պրէյք)։
 Ուժային Սահեցում (Փաուըր Սլայտ)
 Ետեւի անիւներով քշուող ինքնաշարժներու մէջ, շրջապտոյտի ընթացքին աքսելը կտրուկ սեղմելով պտտցնել (քանդել), սահեցնել ետեւի անիւները եւ առաջացնել տրիֆթ։ Տրիֆթի հեռաւորութիւնը եւ անկիւնը աւելացնելու համար պէտք է կորառում մտնել առաւելագոյն արագութենէն վեր, առջեւի անիւները տրիֆթի մէջ դրած վիճակով աքսելը սեղմելով սահեցնել ետեւի անիւները։ Այս եղանակը յաճախ կը գործածուի DCT կամ AT ունեցող ինքնաշարժներուն համար, որոնք քլաչի ոտնակ չունին։
 Քլաչ Քիք (Քլաչի Հարուած)
 Կորառում մտնելու ատեն կամ շրջապտոյտի վիճակի մէջ աքսելը սեղմած պահելով քլաչը արագօրէն «ոտքով հարուածել» (արագ հանել-դնել)։ Այսպիսով շարժիչի պտոյտը յանկարծ կտրուկ բարձրանալէ ետք ակնթարթօրէն կը միանայ շարժուժը, ինչը թոյլ կու տայ Ուժային Սահեցում առաջացնել նոյնիսկ փոքր ոլորող մոմենթով ինքնաշարժներուն մէջ կամ պահպանել տրիֆթի վիճակը։ Քլաչը «ոտքով հարուածելու» պէս գործածելուն համար կը կոչուի այսպէս։ Աւտոմատ փոխանցատուփով (AT) ինքնաշարժներուն մէջ նոյնը կրնայ կատարուիլ՝ նախ չէզոք դիրք (Նիութրըլ) դնելով շարժիչի պտոյտը բարձրացնելէ ետք քշումի (Տրայվ) դիրքին անցնելով։ Որպէս այս տեխնիկայի կիրառութիւն, թէեւ տրիֆթի սկիզբը չէ, սահելու ընթացքին կիսաքլաչի վիճակի մէջ մինչեւ քլաչը սեղմելէ ետք ոտքը յանկարծակի հանելով շարունակաբար կրկնելով, տրիֆթի ընթացքին ուժի դիապազոնը պահպանելու տեխնիկան կայ (որը կը կոչուի «քլաչը շփել» կամ փափկացնել)։
 Կողային Արգելակային Տրիֆթ (Սայտ-Պրէյք Տրիֆթ)
 Շրջապտոյտի ընթացքին մէկ ակնթարթ կամ կարճ ժամանակով կողային արգելակը (փարքինկ-պրէյք) գործարկելով, ետեւի անիւները ժամանակաւորապէս կողպելով (լոք ընելով)՝ առաջացնել տրիֆթ։ Սակայն, միայն այդքանով տրիֆթը չի շարունակուի, ուստի սովորաբար կողային արգելակը քաշած վիճակով աքսելը տալով պտոյտը բարձրացնելէ ետք, կողային արգելակը իջեցնելուն զուգահեռ քլաչի հարուածով տրիֆթի վիճակ մտնել։ Կողային արգելակը յաճախ կը գործածուի իբրեւ քլաչի հարուածով տրիֆթի վիճակ մտնելու համար ազդանշան։
 Շիֆթ Լոք
 FR ինքնաշարժներու մէջ, շրջապտոյտի ընթացքին իջեցնել փոխանցման ատամնի թիւը (շիֆթ տաուն) եւ առանց շարժիչի պտոյտը բարձրացնելու քլաչը ետ դարձնելով՝ ետեւի անիւներուն վրայ ուժեղ շարժիչի արգելակ (էնճին-պրէյք) առաջացնելով՝ տրիֆթ ստեղծել, որը նման է ետեւի անիւի շրջադարձին (սայտ-թըրն)։

Սահքի Անկիւնը
Անիւի անկիւնին եւ յառաջ երթալու ուղղութեան տարբերութեան անկիւնը կը կոչուի Սահքի Անկիւն սահքի անկիւն։ Սահքի անկիւնը կ՚առաջանայ անիւին վրայ ազդող կողմնային ուժի աղաւաղումէն՝ հեռակենտրոն ուժին եւ այլ իներցիոն ուժերու պատճառով։ Ասիկա տեղի կ՚ունենայ պտոյտի ուղղութեան արտաքին կողմը եւ նոյնիսկ այն ատեն, երբ Ճնշման Գրիփ կը պահպանուի. սակայն, երբ ետին անիւներուն սահքի անկիւնը մեծ կ՚ըլլայ առջեւի անիւներուն սահքի անկիւնէն, ատիկա ընդհանրապէս կը կոչուի Տրիֆթ կամ Տրիֆթային վիճակ։

Երկանիւանի Մեքենաներուն Մէջ Տրիֆթը
280px

Երկանիւանի մեքենաներու մրցարշաւներուն մէջ ալ յաճախ կը տեսնուի Տրիֆթը։ Անիկա երբեմն կը կոչուի Սլայտ Վարելաձեւ (Slide Driving Method)։ Արագընթաց ճանապարհի մրցարշաւներուն (Road Race) մէջ հիմնականին կը գործածուի Ներս թեքուելու (Lean-in, որ նոյնն է Հէնկ Օնին (Hang-on) հետ) դիրքով տրիֆթ, իսկ Օֆ-ռոուտին (Off-road) մէջ՝ դուրս թեքուելու (Lean-out) դիրքով տրիֆթ։
 Մոթոքրոսի (Motocross) եւ Տարթ Թրաքի (Dirt Track Race) պէս չասֆալթապատ (Off-road) մրցասպարէզներու վրայ տրիֆթ վարելը հիմնականն է։
 Ասֆալթապատ եւ չասֆալթապատ հատուածներ ունեցող Սուփըր Մոթարտի (Supermoto) մրցարշաւներուն մէջ, նոյնիսկ ասֆալթապատ հատուածներուն վրայ, տրիֆթ վարելը հիմնականին կը վերածուի։

WGP-ի (այժմ՝ MotoGP) եւ Սուփըր  Բայքի (Superbike Race) նման բարձր հզօրութեամբ (մօտաւորապէս 200 ձի / 150 քիլոկրամ) մեքենաներուն մէջ, նոյնիսկ ասֆալթապատ ճանապարհի վրայ լրիւ կապիչով (Grip) վարելը անհնար է։ Թէեւ Տարթ Թրաքէն եկած Քէնի Ռոպըրթսը (Kenny Roberts) կ'ըսէր, որ ինք է առաջինը, որ ճանապարհի մրցարշաւներուն մէջ սկսած է սահքի (Slide) վարելաձեւը, սակայն կան վկայութիւններ, որ Մայք Հէյլուուտը (Mike Hailwood) 1960-ականներէն սկսեալ կը կատարէր դիմացի եւ ետեւի անիւներով տրիֆթ։ Ոմանք ալ կը ենթադրեն, որ ետեւի սահքը (Rear Slide) 1960-ականներէն առաջ ալ բազմաթիւ հեծանուորդներու կողմէ փորձուած է։

Այժմու Մոթո Ճի-Փիի (MotoGP) մէջ, սովորական երեւոյթ է, որ անկիւն մտնելու պահուն երկու անիւներն ալ կը սահին, եւ արագացման պահուն ալ Ուժային Սահեցումով (Power Slide) դիմացի անիւը վեր կը ցատկէ (Wheeling)։ Վալենթինօ Ռոսսին (Valentino Rossi) նոյնիսկ կը ցուցաբերէ այնպիսի բարդ տեխնիքներ, ինչպէս՝ արգելակման (Braking) միջոցով հակադարձ ղեկային շարժում (Countersteer) կատարելով, մեքենան քառանիւանի Ռալլիի մեքենայի նման թեք սահեցնելով անկիւն մտնելը։ Ճէրի ՄաքՔոյը (Garry McCoy) յայտնի է իր շքեղ տրիֆթ վարելաձեւով։ Ման կղզիի Թի-Թի Մրցարշաւին (Isle of Man TT Race) պէս ծայրայեղ հանրային ճանապարհի մրցարշաւներուն մէջ, յաճախ կը տեսնուի, որ հեծանուորդները անկիւններէն կ'անցնին՝ Ուժային Սահեցումով (Power Slide) դիմացի անիւը վեր ցատկած վիճակով։ Այս հեծանուորդները չափազանց մեծ ադրենալինի (Adrenaline) արտադրութեան պատճառով բացարձակապէս վախ չեն զգար։

Սակայն, 2010-ականներուն մէջ Էլեքթրոնային Վերահսկողութեան (Electronic Control) զարգացման շնորհիւ, շատ մը հեծանուորդներ սկսած են գործածել Քարշի Վերահսկողութիւնը (Traction Control), իսկ 2020-ականներուն Ձեռքի Ետեւի Արգելակի (Hand Rear Brake) տարածումով՝ մարդկային ուժով Քարշի Վերահսկողութիւն կ'ընեն։ Այս պատճառով, Էյփեքսէն (Apex) ելլելու պահուն սպիտակ ծուխով տրիֆթը (White Smoke Drift) յաճախ տեղի չի ունենար։ Այնուամենայնիւ, անկիւն մտնելու պահուն ետեւը թեթեւակի սահեցնելով պտոյտը սկսելը դեռ ալ յաճախ կը տեսնուի 2023 թուականին։
 Հեծանիւով ալ կարելի է տրիֆթ վարել։ Մասնաւորապէս օֆ-ռոուտին անկիւններէն անցնելու ատեն՝ արգելակումով ետեւի անիւը սահեցնելով։ Եթէ հզօր ետեւի արգելակ ունենայ, սովորական հեծանիւով ալ հնարաւոր է ետեւի անիւը կողպելով ասֆալթապատ ճանապարհին վրայ սահքի վարելաձեւը։ Անիկա ժողովրդականին մէջ կը կոչուի «Ճարի-Տորի» (Chari-Dori)։
 Ամէն Տեսակի Տեղանքի Մեքենաներով (ATV), Սայտքարերով (Sidecar) եւ Ձիւնաքարերով (Snowmobile) ալ կարելի է տրիֆթ վարել։
 ATV-ի պարագային, թափքը մեծ ըլլալուն պատճառով, մարմինը ներսի կողմը թեքելով՝ աւելի յաճախ կը սահի դուրսի կողմը։
 Ձիւնաքարը դիմացը միւս կողմ թեքելով կարելի է սահքի վարելաձեւ կատարել։
 Սայտքարը նման է երկանիւանի մեքենայի, սակայն քանի որ եռանիւ է, անկայուն է, եւ կը պահանջէ կողքի նստած ուղեւորին մարմնի քաշի փոխանցումը եւ հիմնական մեքենան վարող վարիչին տեխնիքը։

Առնչուող Երեւոյթներ
Տրիֆթ վարելաձեւը, թէեւ փոքրամասնութիւն կը կազմէր ընդհանուր կապիչով վարելուն կողքին, սակայն Աշխարհի Ռալլիի Առաջնութեան (WRC) եւ Ֆուճի Ֆրէշմըն մրցարշաւներուն մէջ Քէյիչի Ցուչիյայի (Keiichi Tsuchiya) ազդեցութեամբ գոյութիւն ունէր, իսկ «Ինիշըլ Տի» (Initial D) մանգայի շարքի սկիզբով պայթիւնավտանգ տարածում գտաւ։
Հասարակական Երեւոյթ (Տրիֆթ Ցեղ)
Ճափոնիոյ մէջ, 1970-ականներուն տարածուած Տրիֆթ Ցեղեր (Drift Tribes, Համատեղ Վտանգաւոր Տեսակի Ցեղեր) կոչուող խումբը, որոնք կը վարէին «Տորի-Շա» (Dori-sha, Տրիֆթի ինքնաշարժ) կոչուող մեքենաներով վտանգաւոր վարում, 1980-ականներէն ետք ոստիկանութեան խստացումներով աստիճանաբար նուազեցան։ Միւս կողմէ, լեռնային անցումներուն վրայ հեծանիւները թեքելով անկիւններէն անցնող Ռոուլինկ Ցեղեր (Rolling Tribes), ինչպէս նաեւ Ճափոնիոյ մայրաքաղաքի ճեպընթաց ճանապարհներու պէս բազմաթիւ անկիւններ ունեցող ճանապարհներուն վրայ՝ Ռուլեթ Ցեղեր (Roulette Tribes) եւ Կանճոյ Ցեղեր (Kanjou Tribes) կոչուող Ապօրինի Մրցարշաւային Տեսակի Ցեղեր յայտնուեցան։ Ասոնք, որոշ իմաստով, ցուցադրականութիւնէ ելնելով՝ աւելի վտանգաւոր վարելու տեխնիքներ կը ցուցաբերէին, եւ տրիֆթ վարելը ալ այդ տեխնիքներէն մէկը դարձաւ։ Մասնաւորապէս, լեռնային անցումներուն, քաղաքային վայրերուն կամ նաւահանգիստներուն վրայ տրիֆթ վարելը հիմնական նպատակ դարձնող անձինք կը կոչուին «Տրիֆթ Ցեղ»։

Սակայն, տրիֆթ վարելուն բնորոշ սքիյլ ձայնը (բարձր շփման ձայն) եւ արտանետման ձայնը կը խանգարեն շրջակայ բնակիչներուն խաղաղ քունը, եւ յաճախակի են վթարները, երբ վարիչները չեն կարողանում վերահսկել մեքենան, սպին կը կատարեն ու կը մխրճուին ճանապարհի երկայնքին գտնուող մասնայատուկ տուներու, խանութներու, Պահպանիչ Ցանկապատներու (Guardrail) կամ անցորդ մեքենաներու մէջ։ Լեռնային անցումներուն վրայ վարիչները մեքենայով ձորը կը գլորուին, իսկ նաւահանգստային շրջաններուն մէջ ծովը կը լեցուին ու իրենց կեանքը կը կորսնցնեն։ Մասնաւորապէս, որքան վտանգաւոր են նեղ ճանապարհները, այնքան աւելի կը գրաւեն անոնց ուշադրութիւնը, ինչը կը ստեղծէ այնպիսի խնդիրներ, որ շրջակայ բնակիչները կը վախենան ուշ գիշերով դուրս գալէ։ Նաեւ, կը խոչընդոտեն մարդկային կեանքերուն հետ կապ ունեցող Շտապ Օգնութեան Մեքենաներու ընթացքը, եւ կան դէպքեր, երբ անոնց հետ բախումներ կը կատարեն, ինչը ցոյց կու տայ, որ ասիկա անձնական հոբբիի շրջանակէն դուրս եկած լուրջ հասարակական հարցի մը վերածուած է։

Այս պատճառով, ամբողջ երկրին մէջ ոստիկանութիւնը կրկնուող Միաժամանակեայ Քննութիւններ կը կատարէ «Տրիֆթ Ցեղերուն» դէմ։ Նաեւ, այն ճանապարհներուն վրայ, ուր «Տրիֆթ Ցեղեր» կը հաւաքուին, տեղական ինքնակառավարման մարմինները կը կատարեն մակերեսի մշակումներ, ինչպէս՝ «Արագութիւնը Խնայելու Մեթոտ» (մակերեսին վրայ դիտմամբ ալիքաձեւ ելեւէջներ ստեղծելով) եւ «Կրուինկ Մեթոտ» (մակերեսին վրայ փորուածքներ ստեղծելով, որպէսզի դժուար ըլլայ սահիլ), որոնք ֆիզիքապէս անհնար կը դարձնեն ետեւի անիւներուն սահելը տրիֆթ վարելու համար, ինչը ցոյց կու տայ «Տրիֆթ Ցեղերուն» դէմ պայքարելու միտումը։

D1 Գրան Փրիին (D1 Grand Prix) սկիզբէն մասնակցող վարիչներէն, ինչպէս՝ Եօիչի Իմամուրա (Youichi Imamura) եւ Քունիաքի Թաքահաշի (Kuniaki Takahashi), շատեր ծագումով Տրիֆթ Ցեղերէն են։

Որպէս Մոթորսփորթ Տրիֆթը
Վերջին տարիներուն, տրիֆթ վարելը փողոցէն մրցասպարէզներու տեղափոխուելուն միտումին մէջ, ինքնին կ'ամրապնդուի որպէս մոթորսփորթի ինքնուրոյն կատեգորիա մը։
Դէպի Սիրողական Մոթորսփորթ
Ամենաուշը 1990-ականներու վերջերէն սկսեալ, փողոցային տրիֆթին դէմ պայքարի միջոցներու խստացման, այսպէս կոչուած «Սերքիթի» (Circuit, Մրցարշաւ) վարելու միջոցառումներուն տարածման եւ զարգացման, ինչպէս նաեւ տրիֆթին յատկացուած մրցասպարէզներու յայտնուելուն պէս միջավայրի բարելաւումներուն շնորհիւ, մարդիկ սկսած են վայելել տրիֆթը իբրեւ առողջ սիրողական մոթորսփորթ փակ մրցասպարէզներու մէջ։

Թէեւ այս միջոցառումներուն եւ հաստատութիւններուն մասնակցութեան վճարները էժան չեն՝ մրցասպարէզի գործածութեան վճարներուն պատճառով, սակայն կը կազմակերպուին մասնագէտ վարիչներու կողմէ օրինակելի ցուցադրութիւններ եւ դասընթացքներ, եւ կարելի է ստանալ պրոֆեսիոնալ վարիչներու եւ Մրցարշաւային Վարիչներու (Racing Driver) ցուցմունքները։ Այս առիթները թոյլ կու տան անվտանգ մրցասպարէզներուն մէջ ամբողջովին փորձել վարելու տեխնիքները, ուստի վերջերս մրցասպարէզներուն վրայ վարելը գերիշխող է։

Սակայն, մրցասպարէզներուն վրայ տրիֆթ վարելը ալ ունի իր խնդիրները։ Անոնք են՝ սովորական սպորթային վարելուն մէջ չյայտնուող շքեղ սքիյլ ձայնը եւ ճանապարհին վրայ սեւ հետքերուն մնալու խնդիրը (տրիֆթին համար գործածուող հարթ, ոչ-բարձր կապիչով անուադողերուն ռետինը կը հալուի եւ կը մնայ ճանապարհին մէջ, որով կը նուազի կապիչը)։ Աւելին, քանի որ տրիֆթ վարելու եւ սովորական սպորթային վարելու ճանապարհի գծագրումը եւ վարելու ձեւը տարբեր են, կը նշուի, որ անոնց միաժամանակ վարելը դժուար է եւ վտանգաւոր։ Ինչպէս վերեւը նշուեցաւ, կան մրցասպարէզներ, որոնք ունեն տրիֆթին յատկացուած դասընթացքներ։ Նաեւ, ընդհանուր սպորթային վարելու ժամանակաշրջաններուն մէջ դիտումնաւոր տրիֆթը յաճախ արգիլուած է, եւ երբեմն կը յատկացուի միայն տրիֆթին յատկացուած ժամանակաշրջան։
Տորիքոն Ճի-Փիի (Doricon GP) Բացումը
«ՔԱՐՊՈՅ» (CARBOY) ինքնաշարժային ամսագիրը (որ կը հրատարակուէր Եաեսու Հրատարակչութեան կողմէ) 1989 թուականէն սկսեալ կը կազմակերպէր «Տորիքոն Ճի-Փի»-ն։ CARBOY-ը կը նշէ, որ ասիկա «աշխարհի առաջին տրիֆթի միջոցառումն է»։ Ասիկա մրցասպարէզներուն մէջ կայացած տրիֆթի մրցում էր, ուր դատաւորները կը կատարէին դատավճիռը եւ յաղթողին կը շնորհուէր դրամական մրցանակ։ Այս «Տորիքոն Ճի-Փի»-ն էր, որ առաջին անգամ ստեղծեց այսպէս կոչուած «Պրոֆեսիոնալ Տրիֆթի» ժանրը։ Նոյն անունով VHS վիտէօ ալ հրատարակուեցաւ եւ վաճառուեցաւ գրախանութներու մէջ։

Նոյն թուականին, «Վիտէօ Օփշըն» (Video Option) ամսագրին մէջ (որ կը հրատարակուէր Սան-Էյի Հրատարակչութեան կողմէ իբրեւ «Օփշըն» (OPTION) ինքնաշարժային ամսագրին յաւելուած) գտնուող «Տրիֆթի Անկիւնէն» ելնելով՝ ստեղծուեցաւ «Իքասու Հաշիրիյա Թիմ Թենգոքու» («Իքա-Թէն») մրցումը։ Անիկա ալ մրցասպարէզներուն մէջ կայացած տրիֆթի մրցում էր, ուր դատաւորները կը կատարէին դատավճիռը, որը նման էր «Տորիքոն Ճի-Փիին»։ Սակայն, մեծ տարբերութիւնը այն էր, որ անհատական մրցումը միայն նախընտրական փուլն էր, իսկ եզրափակիչը՝ Թիմային Մրցում։ Թիմային մրցումը կը կայանար նոյն թիմի 5 մեքենաներուն շարքով տրիֆթ վարելուն եւ դատաւորներու կողմէ միաժամանակեայ գնահատման վրայ, որով կը մրցէին միւս թիմերուն հետ։ «Իքա-Թէնը», ընդմիջումներով հանդերձ, կը շարունակուի մինչեւ 2025 թուականը։
D1GP-ի Բացումը, Դէպի Պրոֆեսիոնալ Մոթորսփորթ
2001 թուականէն սկսեալ կը կայանայ «Ամբողջ Ճափոնիոյ Պրոֆեսիոնալ Տրիֆթի Առաջնութիւնը» (այժմ՝ D1 Գրան Փրի կամ D1GP)։ 2006 թուականէն սկսեալ հիմնուեցաւ աւելի ցած կատեգորիա՝ D1 Սթրիթ Լիգըլ (այժմ՝ D1 Լայթս), որը կը կազմակերպուի որպէս շարքային մրցում։ Անիկա կայացած է Օտայպայի Ֆուճի Հեռուստատեսութեան դիմացի յատուկ մրցասպարէզին վրայ եւ նոյնիսկ ԱՄՆ Գրան Փրի ալ կայացած է։

Աւելին, 2004 թուականէն սկսեալ, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու մէջ ալ SCCA-ի (Sport Car Club of America) կողմէ կը սկսի շարքային մրցում՝ «Ֆորմուլա Տրիֆթ» (Formula Drift) անունով (որը աւելի յաճախ կը կոչուի «Ֆորմուլա Տի»)։ 2008 թուականին Նոր Զելանտիա, Աւստրալիա, Մեծ Բրիտանիա, Իռլանտիա եւ այլ երկիրներու մէջ ալ տրիֆթ վարելու շարքեր կը կազմակերպուին։ 2008 թուականին, այս երկիրներու տրիֆթի շարքերուն մէջ բարձր տեղեր գրաւած մասնակիցները հաւաքուեցան եւ Ռետ Պուլի (Red Bull) կողմէ կազմակերպուեցաւ «Աշխարհի Տրիֆթի Առաջնութիւնը» (Red Bull Drifting World Championship), ինչը ցոյց կու տայ, որ տրիֆթ վարելը որպէս սպորթային ցուցադրութիւն համաշխարհային տարածում կը գտնէ։

Որպէս սպորթային տրիֆթ վարելու ամենամեծ յատկանիշը, մինչ միւս մոթորսփորթերը սկզբունքով կը մրցին «որքան արագ վազել որոշակի ճանապարհի վրայ», տրիֆթը կը մրցի «արագութիւնը ալ հաշուի առնելով՝ տրիֆթի ընթացքին կեցուածքի գեղեցկութիւնը»։ Այսինքն, անիկա Գնահատման Մրցում է։ Այս պատճառով, մրցակիցներու յառաջատարութիւնը կը որոշուի դատաւորներու կողմէ գնահատումով (D1GP-ի պէս որոշ շարքեր ունին մեքենայական գնահատում), եւ այդ իմաստով անիկա կրնայ համեմատուիլ Արագ Չմուշկներու (Speed Skating) հետ՝ որպէս Գեղասահք (Figure Skating)։

Սակայն, քանի որ սպորթային տրիֆթ վարելը դեռ նոր է, դատաւորներու գնահատման չափանիշները շատ տարբեր են ըստ շարքերու։ Տրիֆթ վարելուն վերաբերող մոթորսփորթի լիցենզիան ալ այժմս իւրաքանչիւր շարքի կազմակերպիչներու կողմէ կ'արձակուի անհատապէս։ Այս կէտին դէմ, Ճափոնիոյ Աւտոմեքենային Միութիւնը (JAF) 2013 թուականէն սկսեալ տրիֆթի մրցումը աւելցուց որպէս պաշտօնապէս ճանչցուած մրցումի թիրախ, ինչը ցոյց կու տայ, որ գոյութիւն ունեցող մոթորսփորթի վերահսկիչ մարմինները կը փորձեն տրիֆթի մրցումը իրենց ենթակայութեան տակ առնել։

Միջազգային Աւտոմեքենային Դաշնութիւնը (FIA) ալ 2017 թուականին հիմնեց «FIA Միջմայրցամաքային Տրիֆթի Գաւաթը», եւ 2019 թուականի Յունուարին հիմնեց «Տրիֆթի Յանձնաժողով» (Drifting Committee), որը կը զբաղի միայն տրիֆթի մրցումներով (առաջին նախագահը դարձաւ Աքիրա Իյիտա)։ Այս յանձնաժողովը 2020 թուականի Մարտին ընդունեց «DC1» մեքենայի կանոնները որպէս տրիֆթի մրցումներու մեքենաներու միասնական չափանիշներ, եւ ապագային կը նախատեսէ սահմանել միասնական կանոններ, ներառեալ մրցումներու կանոնները։
Տրիֆթ Վարելու Համար Գործածուող Ինքնաշարժները
Մասնաւորապէս AE86-ի, Սիլվիա-ի եւ 180SX-ի պէս ետին անիւներով քշուող (FR) սպորթային ինքնաշարժները յաճախ կը նկատուին տրիֆթի մարմնացումը, սակայն 21-րդ դարուն մէջ շատ մը մոդելներ հնացած ըլլալուն պատճառով, կան նաեւ անձինք, որոնք Մերսեդես Պենզ-ի, Սիյմա-ի, Սելսիյօ-ի պէս շքեղ ինքնաշարժները, նոյնիսկ Եսթիմա-ի պէս մինիվէնները կը դարձնեն տրիֆթի յատուկ մոդելներ։

Վիտէօ Խաղերուն Մէջ Տրիֆթը
Վիտէօ խաղերուն մէջ տրիֆթ վարելը կը ցուցաբերէ հետեւեալ փոփոխութիւնները.

«Սփիտ Րէյս Տիլաքս» (Speed Race Deluxe, 1975 թ., Թայթօ) խաղին մէջ յայտնուեցաւ «Սլիփ Զօն» (Slip Zone), որը կը պարունակէր սահքի ղաղալիքը, ուր կողային շարժման չափը կը կրկնապատկուէր։

«Րոուտ Ֆայթըր» (Road Fighter, 1984 թ., Քոնամի) խաղին մէջ, այլ մեքենայի հետ բախելու պարագային կը սկսէր «Թէյլ Սլայտ» (Tail Slide), եւ եթէ անիկա անտեսուէր, կը կոտրէր։ Սակայն, սահքի ընթացքին սահքի ուղղութեամբ լծակը թեքելու պարագային, կապիչը (Grip) կը վերականգնէր, եւ ասիկա եղաւ առաջին խաղը, որ կիրառեց սահքը դադարեցնելու համար հակադարձ ղեկային շարժումը։

«Հարտ Տրայվին» (Hard Drivin', 1989 թ., Աթարի) խաղը եղաւ առաջինը, որուն մէջ կարելի էր պահպանել տրիֆթը։ Այդ նպատակով անհրաժեշտ էր կատարել ոտնակներուն Փոմփինկ Գործողութիւններ (Pumping Operations) (աքսելը եւ արգելակը արագօրէն սեղմել-թողնել), որոնք իրատեսական չէին։ Նաեւ, կարելի էր տեսնել ֆիզիքական հաշուարկներ, ուր տրիֆթի ընթացքին աւելի արագ էր վազել իդէալական գիծէն աւելի ներսի (In-bet) մասով։

«Ուինինկ Րան» (Winning Run, 1989 թ., Նամքօ) խաղին մէջ, նոյնիսկ Թէյլ Սլայտի ժամանակ, հնարաւոր դարձաւ բնական գծագրում։ Սակայն, Թէյլ Սլայտի ընթացքին Քարշի անջատման (Traction Off) վիճակի շարժը որոշ չափով աւելի իրատեսական էր քան նախորդ Հարտ Տրայվինը, սակայն Քարշի միացման (Traction On) վիճակով տրիֆթը գրեթէ անհնար էր պահպանել։

«Սուփըր Մարիօ Քարթ» (Super Mario Kart, 1992 թ., Նինթենտօ) խաղին մէջ, առաջին անգամ հնարաւոր դարձաւ երկար ժամանակ տրիֆթ վարել՝ Քարշը միացուցած վիճակով շարունակաբար հակադարձ ղեկային շարժում կատարելով։ Տրիֆթի ընթացքին Քարշի Վերահսկողութեամբ (Traction Control) դիրքի փոփոխութիւնը ունէր յատկութիւններ, ինչպէս՝ ակնթարթային աքսելը բաց թողնելու անգամներուն համաձայն եղած ֆիքսուած չափով փոփոխութիւն։

21-րդ դարուն մէջ, ֆիզիքական հաշուարկներու հաշուողական կարողութեան բարելաւման շնորհիւ, Forza Motorsport եւ Gran Turismo Series պէս Մրցարշաւային Ընդօրինակումներուն (Race Simulation) մէջ կարելի է ընդօրինակել իսկական մեքենային նման վարելը։ Նաեւ, կան դէպքեր, երբ կ'օգտագործեն Առցանց Խաղերու (Online Game) ցանցային ֆունկցիաները եւ կը կազմակերպեն կամաւորներու կողմէ Ակումբային Գործունէութիւն կամ ոչ-պաշտօնական մրցումներ։
Ծանօթագրութիւններ