Ցեղասպանութեան Որբերը (ֆիլմ)

«Ցեղասպանութեան որբերը» (), հայ բեմադրիչ Պարէտ Մարոնեանի ժա­պա­ւէնը՝ Հայոց ցեղասպանութեան մասին։

Վերնագիրը կրող այս փաստավաւերագրական ժապաւէնը, կը տեւէ ընդամէնը 90 վայրկեանՑեղասպանութեան որբերը:  

 Նիւթը 
Նիւ­թը ցե­ղաս­պա­նու­թեան որ­բե­րու ա­ռօ­րեան է, որ կը պատմէ, թէ ի՞նչ կը նշա­նա­կէ ցե­ղաս­պա­նու­թե­նէն ետք որբ մնալ։

Վաւերագրական ժապաւէնը կը հետեւի Մորիս Միսաք Քէլէշեանին, որուն հետախուզութեանց շնորհիւ կարելի եղած է Պէյրութի մօտակայ Այնթուրա շրջանին մէջ գտնել մօտաւորապէս հազար հայ որբերու պարտադիր թրքացման վայրը հանդիսացած որբանոցը: 

Ժապաւէնը կը պատմէ նաեւ շարք մը այլ որբանոցներու պատմութիւնը՝ լուսարձակի տակ առնելով Մերձաւոր Արեւելքի օգնութեան հիմնարկութեան տարած հսկայ աշխատանքը՝ աւելի քան 150,000 հայ որբերու պատսպարման ու կերակրելու գործին մէջ, 1919-էն 1926 թուականներուն: Այդ օրերուն հաստատուած էին աւելի քան 200՝ ժամանակաւոր կամ մնայուն որբանոցներ, որոնցմէ մէկն էր 22,000 որբերու տուն հանդիսացած որբանոցը Գիւմրիի մէջ:
մինի|Հայ որբերու գերեզմաննները, Այնթուրա
 Հերոսները 
Ժապաւէնին դերակատարները դերասաններ չեն, այլ`լուսանկարներէն սիրտ կեղեքող հայեացքով մարդոց նայող ցնցոտիներով կամ միանման հագած վտիտ, 2-13 տարեկան երեխաներու հսկայական զանգուած, որոնց Մարոնեանը, արուեստի լեզուով կը կենդանացնէ, կը քալեցնէ, կ'աշխատացնէ, յանկարծ կը կանգնեցնէ ու հայեացքները մարդոց վրայ կը սեւեռէ: Ժապաւէնին գլխաւոր «դերակատարը» թուրքն է իր գործած Ցեղասպանութեան կենդանի վկայութիւններով, ժամանակը`1915, անոր հետեւող տարիները, մինչեւ մեր օրերը:  Կատարուող իրադարձութիւնները` Արեւմտահայաստանի տարածքներէն սկսած, Թուրքիոյ, Միջին Արեւելքի տարբեր քաղաքները, Ալեքսանտրապոլ (Գիւմրի), մինչեւ Քանատա եւ Ամերիկա կը հասնին:

Շարք մը այլ որբերու կողքին, կը պատմուի նաեւ այն հայ որբուհիի մը մասին, որ որդեգրուած է Աթաթուրքին կողմէ եւ դարձած՝ Թուրքիոյ ազգային հերոսուհիներէն մէկը: Պատմուող նիւթէն դանդաղօրէն ամբողջ պաստառով կը յառնի դժոխային սարսափ ապրած աչքերով, մանկական դէմքին իր որբութեան պատմութիւնը դրոշմուած, հերարձակ աղջիկ մը: Հայկական նշաձեւ աչքերուն մէջ, մանկական խայտանքը ջնջուած է, տանջանքէն խոշորացած բիբերով կը նայի հանդիսատեսին: Անոր գեղեցիկ, վեհ, հոգի ծակող հայեացքին մէջ մարդկութեան ուղղուած ծանր մեղադրանք ու դադապարտում կայ եւ միեւնոյն ժամանակ հաստատ ու անընկճելի կամք` ապրելու ու յարատեւելու: Վարպետութեամբ օգտագործուած լոյսի, գոյներու համագործակցութիւնը, աստիճանաբար խոշորացող այդ ակնթարթ յայտնուող հայեացքը կը դառնայ ժապաւէնին եւ ապրող հայութեան խորհրդանիշ:

Կը պատմուին եւ փաստերով կը ներկայացուին նաեւ Լինքոլն Լոյալ Ուըրթի տեղեկութիւններով երկու հարիւր հազար  հայ որբերու 212 տարբեր որբանոցներու մէջ կեցութեան ու ճակատագիրի հետքերը` Պոլսոյ, Հալէպի, Լիբանանի, Այնթուրայի, Ղազիրի, Ուրֆայի, Իրաքի, Կիպրոսի, Քորֆուի, Ալեքսանդրապոլի, Երուսաղէմի որբանոցներուն մէջ, որոնք ղեկավարուած են «American Near East Relief Faundation»ի կողմէ: Միայն Գիւմրիի մէջ տեղաւորուած են  20 հազար հայ որբեր: Այդ որբանոցներուն մի մասը արդէն խորհրդային տարիներուն դարձած էին զինուորական զօրանոցներ:

 Դրդապատճառը 
«Ցեղասպանութեան Որբերը» ֆիլմին խթաններէն մէկը հանդիսացած է հռչակաւոր եւ հայասէր լրագրող Ռապըրթ Ֆիսքի մէկ յօդուածը՝ Այնթուրայի մէջ հայ որբերը թրքացնելու նպատակով օգտագործուած որբանոցին մասին, որուն խորագիրն էր՝ «Հայկական Ցեղասպանութեան ապրող փաստ մը»:

Բեմադրիչ Մարոնեան երեք տարի աշխատած է խոր բովանդակութեամբ ներկայացնել այս աշխատանքը, որ ոչ միայն հայերուն, կամ աշխարհի շահամոլ քաղաքագէտներուն ներկայացնելու համար էր, այլեւ՝ հայոց պահանջատիրութեան հայցը  աւելի զօրացնելու:

Մարոնեան շրջած է տարբեր երկիրներ, տարբեր կազմակերպութիւններու իրաւասութեան տակ գտնուող տասնեակներով փաստաթուղթեր ուսումնասիրելու եւ իր մտայղացման համար անոնցմէ ամէնէն կարեւորները ընտրելու:  

Ուսումնասիրուած եւ անոնց վրայ ստեղծուած վաւերագրութիւնը վերցուած է այնպիսի լուրջ, հեղինակաւոր արխիւներէ, ինչպիսիք են` Ռոքըֆելըր արխիւի կեդրոնը, Գերմանիոյ Ազգային արխիւը, Դանիական ազգային արխիւը, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու Քոնկրեսի գրադարանը, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու Ազգային արխիւը, «Զօրեան» հիմնարկը, Հայաստանի Ցեղասպանութեան թանգարան-հիմնարկը, ՀՕՄ-ի եւ շարք մը այլ անձնական արխիւներու մէջ պահուած հաւաքածոները:

Այս ժապաւէնը նաեւ հայութեան շնորհակալութեան փոխանցումն է բոլոր այն անհատներին եւ կազմակերպութիւններին, որոնք ձեռք մեկնեցին, տէր կանգնեցան, ապաստան տուին, կենդանի պահեցին հայ որբերը:

 Ծանօթագրութիւններ 

 Արտագին յղումներ 

 ՊԱՐԷՏ ՄԱՐՈՆԵԱՆԻ «ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹԵԱՆ ՈՐԲԵՐԸ» ՎԱՒԵՐԱԳՐԱԿԱՆ ԺԱՊԱՒԷՆԻ ՊԱՏՐԱՍՏՈՒԹԵԱՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐՈՒՆ ՈՏՆԱՀԵՏՔԵՐՈՎ։
 Պարէտ Մարոնեանի «Ցեղասպանութեան Որբերը»։

Ստորոգութիւն:Ժապաւէններ
Ստորոգութիւն:Հայկական ֆիլմեր