Օքթավիանոս Օգոստոս

Օքթավիանոս Օգոստոս (պաշտօնական անունը՝ Գայոս Յուլիոս Կեսար Օքթավիանոս Օգոստոս ):

«Օգոստոս» լատիներէն է, կը նշանակէ «սրբազան», հետագային ստացած է կայսեր տիտղոսի նշանակութիւն։

Հին հռոմէական քաղաքական գործիչ, Հռոմէական կայսրութեան հիմնադիրը։ Ք.Ա.. 2 թուականին արժանացած է «հայրենիքի հայր» պատուաւոր տիտղոսին:

«Օքթավիանոս Օգոստոս» անունը ամրագրուած է պատմագրութեան մէջ, սակայն կայսրը նախընտրած է «Կեսար Օգոստոս» տարբերակը։ 

Տիտղոսները մահուան պահուն՝ Կայսր, աստուածային Կեսարի որդի, Օգոստոս, Մեծ Պոնտիֆեքս, Դեսպան 13 անգամ, Կայսր 21 անգամ, Հայրենիքի հայր (mperator Caesar Divi filius Augustus, Pontifex Maximus, Consul XIII, Imperator XXI, Pater Patriae)։ 

Օքթավիանոս Յուլիոս Կեսարի քրոջ թոռն է եւ, ըստ Կեսարի կտակին՝ անոր որդեգիրն ու ժառանգորդը: 

Կեսարի սպաննութենէն ետք, Օքթավիանոս Մարքոս Անթոնիոսին եւ Մարքոս Լեպիթոսին հետ կը ստեղծէ Երկրորդ եռապետութիւնը (Ք.Ա. 43-ին) եւ կը պատժէ՝ Կեսարի հակառակորդները: 

Եռապետութիւնը, սակայն, երկար չի գոյատեւեր. Օքթավիանոս Ք.Ա. 36-ին Լեպիթոսը կը զրկէ իշխանութենէն եւ պատերազմ կը սկսի՝ Անտոնիոսի դէմ: Սենատը եւ քաղաքական գործիչ ու հռետոր Ցիցերոնը կը պաշտպանեն Օքթավիանոսը: Ք.Ա. 31-ին Աքթիումի մօտ Անտոնիոսի ու Եգիպտոսի թագուհի Քլէոփաթրա Է.-ի դէմ Օքթավիանոսին տարած յաղթանակով կ'աւարտին քաղաքացիական պատերազմները, եւ ամբողջ իշխանութիւնը կը կեդրոնանայ Օքթավիանոսին ձեռքը: 

Օքթավիանոսի օրով սահմանուած կառավարման ձեւը կը կոչուի «վերականգնած հանրապետութիւն». յստակ կը սահմանազատուին պետութեան ղեկավարի իրաւունքներն ու պարտականութիւնները: 

Կը հրապարակէ ստրկատիրութիւնը ամրապնդող օրէնքներ, կը հիմնէ կայսերական գանձարան:  

Կառավարման առաջին տարիներուն կը մղէ նուաճողական պատերազմներ: Անոր օրով կ'աւարտի Սպանիոյ նուաճումը, կը կազմուին նոր նահանգներ` Եգիպտոս (մ. Ք.Ա. 30), Մեզիա (Ք.Ա. 15), Պաննոնիա (Ք.Ա. 10), Գերմանիա Ք.Ա. 16), Թալմատիա (Ք.Ա. 6): 

 Ծանօթագրութիւններ