Պերթա Մորլի

Պերթա Մորլի (, ), ամերիկացի ուսուցիչ եւ օգնութեան աշխատող, դպրոցներ եւ որբանոցներ վարած է Օսմանեան կայսրութեան մէջ եւ երեխաներ փրկած է Հայոց Ցեղասպանութեան օրերուն, իր օրագիրներուն մէջ արձանագրելով ականատեսի էական վկայութիւններ։

 Կենսագրական գիծեր 
Ծնած է Մենթըր, Օհայօ։ Յաճախած է Օպերլին գոլէճը (1895-1898), բայց չէ աւարտած՝ առողջական տկար պայմաններուն պատճառով։

1898-1900-ին յաճախած Լէյք Էրիի երաժշտանոցը, իսկ 1904-ին մաս կազմած է Նիւ Ինկլընտի երաժշտանոցը (Պոսթըն)։

1905-1910-ին ուսուցչութիւն ըրած է Ամերիկեան Միսիոնարական Ընկերակցութեան գիշերօթիկ դպրոցին մէջ (Փլէզընթ Հիլ, Թենըսի)։

1911-ին ճամբորդած է Մարզուան (Փոքր Ասիա), այցելութիւն տալու իր քրոջ ու քեռայրին, որ տեղւոյն ամերիկեան միսիոնարական հիւանդանցը կը վարէին։

 Աշխատանքը Օսմանեան Թուրքիոյ մէջ 
1911-1913-ին ուսուցչութիւն ընելէ ետք Կէտիկփաշայի (Պոլիս) ամերիկեան վարժարանին մէջ, 1913-1916-ին անցած է Արեւմտեան Թուրքիոյ միսիոնարական առաքելութեան եւ դասաւանդած է Անատոլիա աղջկանց վարժարանին մէջ (Մարզուան)։

 Հայոց Ցեղասպանութեան ականատես 
Ապրիլ-Սեպտեմբեր 1915-ին, ականատես եղած է Հայոց Ցեղասպանութեան առաջին շրջանին եւ օրագիր պահած։ Իր օրագրութեան մէջ, Մորլի նկարագրած է ցեղասպանութեան աստիճանական զարգացումը՝ Մարզուանի հայութեան կործանումը, հայկական ունեցուածքի կողոպուտը եւ հայ կիներու եւ երեխաներու բռնի իսլամացումը։ Ան նաեւ վկայած է օսմանեան իշխանութիւններու փորձերը՝ ոճրային գործունէութիւնը ծածկելու։

 Վերադարձ դէպի Միացեալ Նահանգներ 
1916-ին, Մարզուանի միսիոնարական հաստատութիւնները փակուած են կառավարութեան կողմէ եւ Մորլի ստիպուած է վերադառնալ Միացեալ Նահանգներ, ուր դասընթացքներու հետեւած է 1916-1917-ին։

 Աշխատանքը Լիբանանի մէջ 
1918-1919-ին, Ամերիկեան Կարմիր Խաչի հետ վերադարձած է Միջին Արեւելք գաղթականներու օժանդակութեան սատարելու։ Անթուրայի (Լիբանանի) 630 երեխաներու որբանոցի տեսուչը եղած է, մեծ մասով՝ հայ։ Ան որդեգրած է 11 հայ մանուկներ։

 Վերադարձ դէպի Թուրքիա 
Թուրքիոյ պարտութենէն ետք, Մարզուանի միսիոնարական հաստատութիւնները վերաբացուած են, եւ Մորլի վերադարձած է հոն իր երեխաներով, «Անատոլիա» աղջկան վարժարանի տնօրէնութիւնը վարելով։ Սակայն, Մարտ 1921-ին «Անատոլիա» գոլէճը վերստին փակուած է թրքական կառավարութեան կողմէ, իսկ Մորլի ու անոր երեխաները փոխադրուած են Իզմիր, ուր ան Իզմիրի աղէտի ականատես եղած է Սեպտեմբեր 1922-ին, հայ աղջկանց որբանոցէն բազմաթիւ երեխաներ փրկելով եւ ամիրիկեան առեւտրական նաւու մը միջոցաւ զանոնք փախցնելով Աթէնք։

Մորլի դասաւանդած է Սելանիկի ամերիկեան աղջկանց վարժարանին մէջ մինչեւ Յունիս 1923, իսկ երբ Մարզուանի աղջկանց վարժարանի վերստին բացուած է, հոն վերադարձած է 1924-1925-ին, որմէ ետք մեկնած է Միացեալ Նահանգներ առողջական պատճառներով։ Իր երեխաները դպրոց դնելով, համալսարանական ուսումը աւարտած է 1929-ին։

 Սելանիկի «Անատոլիա» գոլէճի  տնօրէնուհի 
1929-1941-ին, Մորլի Սելանիկի «Անատոլիա» գոլէճի աղջկանց վարժարանի տնօրէնուհի եղած է։ Հոն ծառայած է մինչեւ գերմանական ներխուժումը Յունաստան՝ Բ. Աշխարհամարտին։

 Յետագայ կեանքը 
Աշխարհամարտէն ետք վերադարձած է Միացեալ Նահանգներ, հանգստեան կոչուելով 1945-ին։ Չորս տարի ետք, փոխադրուած է Քալիֆորնիա՝ իր հիւանդ քրոջ հոգ տանելու։

Պերթա Մորլիի օրագրութիւնը առաջին անգամ հրատարակուած է 2000 թուականին, Լոնտոնի «Կոմիտաս» հիմնարկին կողմէ։

 Ծանօթագրութիւններ 

Ստորոգութիւն:Ուսուցիչներ
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան ականատեսներ