Էդեսա (Միջագետք)

Էդեսա (յուն․՝Έδεσσα )․ Միջագետքի հին քաղաք։ Անոր տեղը այսօր կը գտնուի Ուրֆա քաղաքը, Թուրքիա։ Կառուցուած է՝  Մակեդոնացի զօրավար Սելեւկոս Ա․ Նիկատորին կողմէն։ 

Հին քաղաքը կառուցուած էր հնադարեան Օրխօի կամ Օսրօի քաղաքին տեղը։ Հելլենիստական քաղաքը Օսրօինի սատրապութեան կեդրոնը եղած է եւ անոր առաջին դրամը շրջագայած է Ք․Ա․ 280-ին Անտիոհոս Ա․ Փրկիչի թագաւորութեան ընթացքին։

Անտիոհոս Դ․ Էփիֆանիս, ըստ պատմիչ Բլինիուսին, քաղաքը «Անտիոհիա Գալիրօի» Αντιόχεια Καλλιρρόη կը վերանուանէ (Ք․Ա․165/4)։ Յայտնաբերուած դրամներուն արձանագրութիւնները այդ կը վկայեն՝ «ΑΝΤΙΟΧΕΩΝ ΤΩΝ ΕΠΙ ΚΑΛΛΙΡΡΟΗ»։

Սելեւկեան կայսրութեան քայքայումէն ետք, Էդեսա կ՛ենթարկուի Օսրօինի թագաւորութեան (Ք․Ա․132 - 214)։ Այդ թագաւորութիւն հիմնուած էր արաբական ցեղերէ, եւ ունեցած էր 28 ազնուականներ, որոնք իրենք զիրենք (իրենց դրամներուն վրայ) «թագաւոր» կ՛անուանէին։ 
մինի|Քարտէս Վերին Միջագետքի
ձախից|մինի|Էդեսա․ արծաթեայ թեթրադրախմոս, Մակրինուս կայսրի ժամանակ, 217-218
Քաղաքը պարթեւներու գերիշխանութենէն ետք, կ՛իյնայ Մեծն Տիգրանի կայսրութեան սահմաններուն մէջ եւ ապա, Պոմպէոս զօրավարի արշաւանքի ընթացքին հռոմէացիներուն ձեռքը։ 

Բիւզանդիոնի կայսրին՝ Յուստինոս Ա․ օրերուն Էդեսա կը վերակառուցուի եւ կ՛անուանուի Յուստինոբոլիս։ 609-ին, Սասանեաններու Խոսրով Բ․ քաղաքը կը գրաւէ, սակայն վճռական կռիւներէ ետք Էդեսային կը վերատիրանան բիւզանդացիները՝ Հերակլ Ա․ (627/8)։

Խաչակիրներու Ա․ արշաւանքին, Էդեսա համանուն պետութեան մայրաքաղաքը կը դառնայ։ 

1144-ին թուրքերը Էդեսան կը գրաւեն։ Քաղաքին այսօրուան անունը Ուրֆա է։

Էքաթերինի Լասքարիդի հիմնարկ․ Էդեսա Էդեսա․ յունական արձանագրութիւն բիւզանդական դամբանի վրայ Searchculture. Էդեսա Միջագետք Էդեսայի բերդի յատակագիծ Ռուպենս Տիւվալ․ Էդեսայի քաղաքական, կրօնական եւ գրական պատմութիւն մինչեւ Խաչակիրներու Ա․ արշաւանքը 

 Ծանօթագրութիւններ 

 Տե՛ս նաեւ 

 Քիրոս
 Իխնէ