Հակապիոթիքներու Դիմադրութեան Դէմ Պայքար

Հակապիոթիքները դեղատեսակներ են, որոնք կ'օգտագործուին պաքթերիա (ցպկային մարմիններ) յառաջացած վարակներու բուժման համար: Հակապիոթիքները տարիներու ընթացքին փրկած են բազմաթիւ կեանքեր:

Այս դեղերու չարաշահումն ու անպէտք օգտագործումը, սակայն, նպաստած են երեւոյթի մը, որ ծանօթ է իբրեւ «հակապիոթիքներու դիմադրութիւն» (Antibiotic resistance): Այս դիմադրութիւնը կը զարգանայ, երբ վնասակար ու գործուն մանրէներ կը նենգափոխուին (mutate) այնպէս, որ նուազեցնեն կամ չէզոքացնեն հակապիոթիքներու արդիւնաւէտութիւնըՀակապիոթիքներըԴեղերու չարաշահում:

 Հանրային Առողջութեան Հարցեր 
Հակապիոթիքներու նկատմամբ դիմադրութիւնը աճող մտահոգութիւն է ամբողջ աշխարհի տարածքին: Երբ անհատը կը վարակուի հակապիոթիքի դիմադրող մանրէով, ոչ միայն իր բուժումը աւելի դժուար կ'ըլլայ, այլեւ հակապիոթիքի դէմ դիմացկուն մանրէն կրնայ տարածուիլ այլ մարդոց:

 Երբ հակապիոթիքները չեն գործեր, հետեւեալները կրնան տեղի ունենալ.
 Աւելի երկար հիւանդութիւններ,
 Աւելի բարդ հիւանդութիւններ,
 Աւելի շատ բժիշկներու այցելութիւններ,
 Աւելի ուժեղ եւ սուղ դեղատեսակներու օգտագործում, 
 Մանրէական վարակներով աւելի շատ մահուան պարագաներ:

Հակապիոթիքներու նկատմամբ դիմացկուն դարձած մանրէներու օրինակներ են մաշկի, միզուղիներու, ուղեղատապի (meningitis), սեռական միջոցներով փոխանցուող հիւանդութիւններու եւ շնչուղիներու վարակներ յառաջացնող մանրէները:

Պետական այլ գերատեսչութիւններու հետ համագործակցութեամբ, Սննդամթերքի եւ դեղերու վարչութիւնը (FDA) նախաձեռնած է քանի մը միջոցներ` հակապիոթիքներու նկատմամբ դիմադրութիւնը դիմակայելու համար:

Վարչութիւնը հրապարակած է դեղերու մակնշման կանոնակարգ մը` շեշտը դնելով հակապիոթիքներու խելամիտ ու տրամաբանական օգտագործման վրայ: Կանոնակարգերը կը քաջալերեն առողջապահութեան ոլորտի մասնագէտները` հակապիոթիքներ դեղագրելու միայն դարմանատնային անհրաժեշտութեան պարագային, ինչպէս նաեւ խորհուրդ կու տան հիւանդներուն` նման դեղերու ճիշդ օգտագործման եւ անոնց պատուիրածին պէս գործածելու կարեւորութեան մասին:

 Հակապիոթիքները Կը Պայքարին Մանրէներու (Bacteria), Եւ Ոչ Թէ Ժահրերու (Virus) Դէմ 
Հակապիոթիքները պէտք է օգտագործուին մանրէական վարակներու դիմաց: Օրինակ, անոնք կ'օգտագործուին սթրեփ կոկորդի բուժման համար, որ կը յառաջանայ սթրեփթոքոքըս մանրէէն, կամ` ստաֆիլոքոքային մանրէներէ յառաջացած մաշկի վարակներու պարագային:

Հակառակ անոր որ հակապիոթիքները կ'ոչնչացնեն մանրէները, սակայն անոնք արդիւնաւէտ չեն ժահրերու դիմաց: Հետեւաբար անոնք արդիւնաւէտ չեն ըլլար ժահրային վարակներու դէմ, ինչպիսիք են` մրսածութիւնը (common cold), հազի տեսակներու մեծամասնութիւնը, կոկորդի ցաւերու բազմաթիւ տեսակները եւ կրիփը:

 Հակապիոթիքներու Օգտագործումը Ժահրային Վարակներու Դէմ 

 Չի բուժեր վարակը,
 Ուրիշներու ժահրով վարակուելէ չի պաշտպաներ,
 Չ'օգներ մարդուն աւելի լաւ զգալու,
 Կրնայ յառաջացնել անտեղի, անպէտք ու վնասակար կողմնակի բարդութիւններ,
 Կրնայ նպաստել հակապիոթիքակայուն մանրէներու զարգացման,

 Հիւանդները եւ բուժաշխատողները կրնան կարեւոր դեր խաղալ հակապիոթիքներու դիմացկունութեան դէմ պայքարին մէջ,
 Հիւանդները պէտք չէ հակապիոթիքներ պահանջեն, երբ առողջապահութեան մասնագէտը ըսէ, որ դեղերը անհրաժեշտ չեն,
 Առողջապահութեան ոլորտի մասնագէտները պէտք է հակապիոթիքներ դեղագրեն միայն այն վարակներուն, որոնք, իրենց կարծիքով, յառաջացած են մանրէներէ:

 Ժահրային կամ մանրէական վարակի տարբերութիւն 
Դեղերու գնահատման եւ հետազօտութիւններու կեդրոնի բժշկական պատասխանատու Ժոզեֆ Թըռնըր կ'ըսէ, թէ մրսածութեան կամ կրիփի ախտանիշները (ժահրային վարակ) կը նուազին մէկ շաբթուան ընթացքին: Բայց եթէ անհատը տաքութիւն ունենայ եւ այլ ախտանիշներ, որոնք կը տեւեն ու կը վատթարանան օրերու ընթացքին, կրնայ ունեցածը պաքթերիական վարակ ըլլալ եւ այս պարագային հարկ է խորհրդակցիլ բուժաշխատողին հետ:

 Հետեւիլ Ճիշդ Օգտագործման Հրահանգներուն 
Երբ բժիշկը հակապիոթիք դեղագրէ պաքթերիական վարակ բուժելու համար, կարեւոր է դեղը առնել ճիշդ այնպէս, ինչպէս նշուած է: 

Հակապիոթիքներու ճիշդ օգտագործումը խթանելու կարգ մը խորհուրդներ.

 Հակապիոթիքները առնել սահմանուածին պէս,
 Կարեւոր է դեղորայքը առնել բժիշկի նշանակածին համաձայն, նոյնիսկ եթէ ընթացքին հիւանդը ինքզինք աւելի լաւ կը զգայ,
 Եթէ բուժումը շատ շուտ դադրի, եւ անհատը կրկին հիւանդանայ, մնացած պաքթերիաները կրնան դիմացկուն դառնալ իր ընդունած հակապիոթիքին նկատմամբ:

 Շշրջանցել չափաբաժինները (doses). 

 Հակապիոթիքները աւելի արդիւնաւէտ են, երբ անոնք կ'առնուին սահմանուած կարգով:
 Պէտք չէ խնայել հակապիոթիքները. հիւանդը կրնայ մտածել, որ կարելի է հակապիոթիքը պահել յաջորդ անգամ, երբ հիւանդանայ, բայց հակապիոթիքը նախատեսուած է ճիշդ  վարակին համար: Երբեք պէտք չէ ընդունիլ այս դեղերու մնացորդացը: Սխալ դեղամիջոց ընդունիլը կրնայ ուշացնել բուժումը եւ անհատին առողջական վիճակը վատթարացնել:
 Պէտք չէ առնել ուրիշին համար նախատեսուած հակապիոթիքներ. անոնք կրնան համապատասխան չըլլալ անհատին հիւանդութեան, կրնան ուշացնել բուժումը եւ  առողջական վիճակը վատթարացնել:
 Խօսիլ առողջապահութեան մատակարարին հետ. հարցնել, կողմնորոշուելու համար:
 Բոլոր դեղերը ունին կողմնակի ազդեցութիւններ. հարկ է առողջապահութեան մասնագէտին, եթէ նոր կամ անսովոր ախտանիշներ կամ կողմնակի ազդեցութիւններ տեղի ունենան: Թերեւս անհաճոյ կողմնակի ազդեցութիւն ունեցող հակապիոթիքի դադրեցումը անհրաժեշտ ըլլայ:

 Ի՞նչ կ'ընէ FDA-ը 
FDA-ը հակապիոթիքներու դիմադրութեան դէմ կը պայքարի հետեւեալ ձեւերով.

Որոշակի նոր հակապիոթիքներու հաստատում. 2015-էն FDA-ը հաստատած է նոր հակապիոթիքներ, որոնք կրնան բուժել որոշակի դիմացկուն պաքթերիաներ: Առողջապահութեան մասնագէտներուն խորհուրդ կը տրուի օգտագործելու նոր հակապիոթիքները պատշաճ կերպով, իսկ որոշ հակապիոթիքներու պարագային, օգտագործել զանոնք միայն այն հիւանդներու մօտ, որոնք ունին բուժման սահմանափակ տարբերակներ:

Պիտակաւորման (labeling) կանոնակարգեր, որոնք կը վերաբերին հակապիոթիքներու պատշաճ օգտագործման. Հակապիոթիքներու պիտակաւորումը բազմաթիւ շրջաններու մէջ կը պարունակէ թելադրանքներ, որոնք խորհուրդ կու տան բուժաշխատողներուն, որ այս դեղերը պէտք է օգտագործուին միայն այն վարակներու բուժման համար, որոնք ենթադրաբար կը յառաջանան պաքթերիաներէ: Պիտակաւորումը նաեւ կը խրախուսէ բուժաշխատողները խորհուրդ տալու հիւանդներուն` դեղերու պատշաճ օգտագործման համար:

 Համագործակցութիւն` հանրային իրազեկուածութիւնը խթանելու համար. 
FDA-ը կը համագործակցի Հիւանդութիւններու վերահսկման եւ կանխարգիլման կեդրոններուն հետ (CDC) «Դարձէք խելացի. գիտցէք` հակապիոթիքները ե'րբ կը գործեն» քարոզարշաւով, որ կ'առաջարկէ կայքէջեր, տեղեկատուական թերթիկներ եւ այլ տեղեկատուական աղբիւրներ, որոնք միտուած են հանրութիւնը լուսաբանելու` հակապիոթիքներու դիմացկուն վարակները կանխարգիլելու համար:

Խրախուսել նոր հակապիոթիքներու մշակումը. FDA-ը արդիւնաբերութեան համար մշակած է ուղեցոյցներ այն քլինիքական ուսումնասիրութիւններու տեսակներուն վերաբերեալ, որոնք կրնան իրականացուիլ` գնահատելու, թէ ինչպէ'ս հակապիոթիքները կ'աշխատին տարբեր տեսակի վարակներու բուժման համար: FDA-ը կազմակերպած է սեմինարներ եւ մասնակցած է անոնց: Այդ սեմինարներուն նպատակը եղած է մշակումը նոր հակապիոթիքներու, որոնք պիտի բուժեն դիմացկուն պաքեթրիաներու վարակները:

 Ծանօթագրութիւններ 

Ստորոգութիւն:Առողջապահական