Կիրակոս Մետաքսեան

Կիրիլ Շչոլկին (բուն անունով՝ Կիրակոս Մետաքսեան, ), հայ գիտնական, միջուկային ֆիզիկոս։

 Կենսագրական գիծեր 
Ծնած է 1911-ին, Թիֆլիս։  Գերդաստանը եղած է Խրիմի Կարասապազար գիւղաքաղաքէն, մեծ հայրը՝ Եփրեմը (Եֆիմ), հայրը՝ Յովհաննէս Շչոլկին (Իվան), որ ծառայած է Հայաստանի Նոր-Պայազէտ Դալարագիւղի շրջանը, որպէս հողաչափ եւ քարտէզագիր:

Կիրակոսի մայրը եղած է պուլկար-քակաուզի խառնուրդ:  Կիրակոս, որ կոչուած է Կիրա, ապա Կիրիլ, կնքուած է Ս. Խաչ եկեղեցւոյ մէջ եւ արձանագրուած որպէս ուղղափառ:

Ընկերվարական աշխատանքի եռակի հերոս, լենինեան մրցանակի դափնեկիր, պետական մրցանակի քառակի դափնեկիր. պարգեւատրուած է Լենինի չորս, կարմիր դրօշ, կարմիր աստղ շքանշաններով:

Շչոլկին աթոմային, ջրածնային ռումբերու եւ հակազդեցիկ վառելանիւթի, հրթիռները առաջ մղող կրակի ստեղծողն է:

Ան պայթեցուցած է խորհրդային առաջին, երկրորդ եւ երրորդ  աթոմային ռումբերը ու ջերմամիջուկայինը։ Կիրիլէն բացի ուրիշ ոչ մէկուն կը վստահէին այդ աշխատանքը:

Գիտնականը հիմնած է խորհրդային երկրորդ միջուկային կեդրոնը՝ Ուրալը, «Չելեափինսկ-70»-ը, որ ոչ միայն կը մրցէր առաջինին՝ «Արզամաս-16»-ին հետ, այլեւ շատ մը պարագաներու կը գերազանցէր զայն:

1960-ին, 49 տարեկան հասակին, «Չելեափինսկ – 70»-ի գիտական ղեկավար ու գլխաւոր կերտիչը հրաժեշտ կու տայ իր բոլոր պաշտօններուն, կը մեկուսանայ ոչ միայն միջուկային զէնքին առնչուող բոլոր գործերէն, բնագաւառէն դադրելով, այլեւ կը զրկուի որեւէ տեղեկութիւն ստանալէ եւ միջուկային կեդրոններ այցելելու իրաւունքէ. կեդրոններ, ուր անցուցած էր իր կեանքին գերակշռող մասը:

Շչոլկինի ժամանակակից հայազգի միջուկային գիտութիւններու այլ վաստակաւոր եւ պատկառելի գիտնականներ են նաեւ խորհրդային արտաքին հետախոյզ զօրավար Հայկ Յովակիմեան, Աբրահամ եւ Արտեմ Ալիխանեան եղբայրներ,  Անդրանիկ Իւսիֆեան, Իվան Կնունեանց եւ Սամուէլ Քոչարեանց:

 Ճանաչում եւ մեծարում 
Ծննդեան 60-ամեակի օրը Ղրիմի Բելոգորսկ քաղաքի թիվ 1 դպրոցի պատին փակցուած է անոր պրոնզէ յուշաքանդակը, Ղրիմի նորաստեղծ քաղաքներէն մէկն անուանուած է Շչոլկինօ։

Մետաքսեանը կը համարուի «Չելյաբինսկ-70» (ներկայիս Սնեժինսկ) քաղաքի երկու հիմնադիրներէն (1955) մէկը։ 2011 թուականին անոր ծննդեան 100-ամեակի կապակցութեամբ քաղաքի կեդրոնական հրապարակի ծառուղիին վրայ տեղադրուած է Կիրիլ Շչոլկին կիսանդրին։

2011 թուականին Ռուսաստանը թողարկած է նամականիշ, ի պատիվ Շչոլկինի 100-ամեակի յիշատակին

 Հայաստանի մէջ 
Հայաստանի մէջ քիչերուն յայտնի է Կիրակոս Յովհաննէսի Մետաքսեան-Շչոլկին անունը։ Շչոլկինի հայկական ծագումը երկար տարիներ թաքցուած է, քանի որ ան աթոմային զէնքի ստեղծողներէն էր ու անոր գտնուելու վայրը յոյժ գաղտնի եղած է։ Ատոր նպաստած է անուն-ազգանունի բառացի ռուսականացումը. Կիրակոսը` Կիրիլ, Մետաքսեանը` Շչոլկին կամ Շչելկին։ Հայաստանի մէջ դեռեւս իր յիշատակը որեւէ կերպ չէ անմահացուած։

Ներկայիս գաղտնազերծուած է իր աշխատանքներու մէկ փոքր մասը միայն։

 Ծանօթագրութիւններ 

 Աղբիւրներ 

 «Եռակի Հերոսը, Գաղտնի Մնացած Հայը, Որին Չգիտի Ժողովուրդը» Գրիգոր Մարտիրոսեան: 
 «Հայաստանի Հանրապետութիւն» օրաթերթ, «Ամենագաղտնի Մարդը», Հայկ Մարտիրոսեան:

Ստորոգութիւն:Հայ գիտնականներ
Ստորոգութիւն:Հայ ֆիզիկոսներ
Ստորոգութիւն:Գիտնականներ
Ստորոգութիւն:Ֆիզիկոսներ