Յակոբ Մելքումեան

Յակոբ Մելքումեան (), հայազգի խորհրդային ռազմական գործիչ, Քաղաքացիական պատերազմի մասնակից,  զօրաբաժինի հրամա ատար (1935)։ 1922 թուականի ամրան սպաննած է Հայոց Ցեղասպանութեան գլխաւոր պատասխանատուներէն Էնվէր փաշան։

 Կենսագրական գիծեր 
Ծնած է Վարանդայի (Արցախ) Խերխան գիւղը, որմնադիրի ընտանիքի մէջ։ 1890ին, հօր մահէն ետք, մօր հետ փոխադրուած է Աշխապատ (Թիւրքմէնիստան)՝ հօրեղբօր քով, ուր սորված է թիւրքմեներէն եւ ձիավարժութիւն։ 

1906-ին, աւարտած է Աշխապատի գիմնազիոնի 6-րդ դասարանը եւ բանակ զօրակոչուած յաջորդ տարին։

1910 թուականին, Մելքումեան աւարտած է Նիկոլաեւի հեծելազօրային ուսումնարանը (Փեթերպուրկ)։

Ա. Աշխարհամարտին կռուած է իբրեւ գնդացրային անձնակազմի հրամանատար։ 1917-ի Հոկտեմբերեան յեղափոխութենէն ետք, բոլշեւիկներու կողմը անցած է եւ մասնակցած՝ քաղաքացիական պատերազմին։

1918-ի ամառը դարձած է 1-ին մոսկովեան հեծելազօրային գունդի հրամանատար, իսկ 1919 թուականի վերջերէն՝ «Թուրքեստանեան» 1-ին զօրաբաժնի առաջին զօրախումբի հրամանատար։

1920-1923 թուականներուն մասնակցած է բազմաչներու (մահմետական ծայրայեղականներ) ապստամբութեան ճնշման։ Հեծելազօրային զօրախումբը զանազան քաղաքներ գրաւած է Մելքումեանի ղեկավարութեամբ, որուն համար արժանացած է Կարմիր Դրօշի շքանշանի։

Մելքումեան Կարմիր Դրօշի երկրորդ շքանշան ստացած է Էնվէրի եւ անոր գլխաւորած հրոսակախումբի ոչնչացման համար։

1924 թուականին նշանակուած է «Թուրքեստանեան» հեծելազօրային զօրախումբի 8-րդ բաժնի հրամանատար։

1924-1931ին անոր ղեկավարած ստորաբաժանումը ոչնչացուցած է Տաճիկիստանի եւ Թիւրքմէնիստանի բասմաչներու մնացորդները։

1935-ին ստացած է զօրաբաժնի հրամանատարի կոչումը։ 1934-1937 թուականներուն վարած է Միջին Ասիոյ ռազմական շրջանի ղեկավարի օգնականի պաշտօնը։

Յունիս 1937-ին, Մելքումեան ձերբակալուած է եւ Ապրիլ 1940ին՝ մահուան դատապարտուած, «ռազմա-ֆաշիստական դաւադրութեան» մասնակցելու մեղադրանքով։

Ամբաստանեալի բողոքարկումէն ետք, Խորհրդային Միութեան Գերագոյն Դատարանի զինուորական բաժնի որոշումով, պատիժը 15 տարուան բանտարկութեան եւ 5 տարուան քաղաքացիական իրաւունքներու զրկման փոխուած է։ Սակայն, Ստալինի մահէն ետք, Մելքումեան ազատ արձակուած է 1954-ին եւ յաջորդ տարին՝ արդարացուած։

1960-ին հրատարակած է «Թուրքեստանցիներ» ռազմական յուշագրութիւնը՝ ռուսերէն։ Յակոբ Մելքումեան ստացած է խորհրդային բանակի պահեստի զօրավար-տեղակալի աստիճանը։

Մահացած է Մոսկուա։ Թաղուած է քաղաքի Նովոտեւիչի գերեզմանատունը, ուր կանգնած է իր յուշարձանը։ Յուշարձան մըն ալ բարձրացած է ծննդավայրին՝ Արցախի Խերխան գիւղին մէջ։

 Ծանօթագրութիւններ 

Ստորոգութիւն:Հայ ռազմական գործիչներ