Հայոց Ցեղասպանութեան Ճանաչում

մինի
Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման գործընթացը սկսած է 24 Մայիս 1915-ին, ֆրանս-բրիտանա-ռուսական համատեղ հռչակագիրի մը հրապարակումով, որ մինչեւ օրս չէ աւարտած: Հետագային, ընդունուած են նմանատիպ բանաձեւեր, սակայն անոնք չեն կրցած կասեցնել Օսմանեան կայսրութեան գործողութիւնները։

Հայկական սփիւռքը գրեթէ ամբողջութեամբ ներկայացուած է ցեղասպանութեան զոհերու ուղղակի ժառանգներով եւ ունի բաւարար նիւթական միջոցներ, որպէսզի դիմադրէ Թուրքիոյ ճնշումներուն։ Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման հարցը ուսումնասիրող ամերիկացի Հիթըր Կրեկի կարծիքով՝ ԱՄՆ-ի մէջ գործող հայկական ընկերութիւններուն գլխաւոր նպատակն է Թուրքիոյ կողմէ Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչումը եւ տարածքներու վերադարձը։ Ըստ Կրեկի՝ ամերիկահայ գործիչները, իրենց նպատակին հասնելու համար, իրենց կողմը կը գրաւեն զանազան քաղաքական գործիչներ, ճնշում կը գործադրեն տարբեր պետութիւններու կառավարութիւններու վրայ, կը զբաղին Հայոց Ցեղասպանութեան հարցին լայնամասշտապ լուսաբանմամբ եւ կը հիմնադրեն այդ ցեղասպանութեան հարցերով զբաղող կառոյցներ։

Թուրքիա պաշտօնապէս չի ճանչնար Հայոց Ցեղասպանութիւնը:

 Պետութիւններ 
Հայոց Ցեղասպանութիւնը ճանչցած են բազմաթիւ պետութիւններ եւ միջազգային կազմակերպութիւններ։ 

Պաշտօնապէս առաջինը ընդունած է Ուրուկուէյը 1965-ին։

24 Ապրիլի 2021-ին, ԱՄՆ նախագահ Ճօ Պայտըն պաշտօնապէս կ'ընդունի Հայոց Ցեղասպանութիւնը։ Առաջին անգամ օգտագործելով «Հայոց ցեղասպանութիւն» եզրը։ Ան իր ելոյթին մէջ կը նշէ.

Հայ Ժողովուրդին կոտորածը իբրեւ ցեղասպանութիւն պաշտօնապէս դատապարտած եւ ճանչցած է 34 երկիրGerman Bundestag passes resolution calling Ottoman-era Armenian killings 'genocide'՝
ԵրկիրՃանաչման տարեթիւըԾանօթագրութիւնԱՄՆ2019
2021ԱՄՆ Սենատը միաձայնութեամբ կ'ընդունի Հայոց ցեղասպանութիւնը ճանչցող եւ դատապարտող բանաձեւըԱՄՆ Ներկայացուցիչներու պալատը ձայներու գերակշիռ մեծամասնութեամբ, 30 Հոկտեմբեր 2019-ին, կը ճանչնայ 1,5 մլն հայերու Ցեղասպանութիւնը Օսմանեան կայսրութեան մէջ։ Հանրապետականներու եւ դեմոկրատներու հեղինակած թիւ 296 բանաձեւը կ'ընդունի 405 կողմ եւ 11 դէմ ձայն։
12 Դեկտեմբեր 2019-ին, ԱՄՆ Սենատը կ'ընդունի` Հայոց Ցեղասպանութիւնը ճանչցող եւ դատապարտող բանաձեւը։

Իսկ 2021-ին ԱՄՆ նախագահ Ճօ Պայտըն կ'ընդունի Հայոց Ցեղասպանութիւնը։Աւստրիա2015Աւստրիոյ խորհրդարանի բոլոր վեց խմբակցութիւնները 22 Ապրիլ 2015-ին մէկ վայրկեան լռութենէ ետք կ'ընդունի համատեղ յայտարարութիւն մը՝ ճանչնալով ու դատապարտելով Հայոց Ցեղասպանութիւնը։Արժանթին1988, 1993, 2004, 2005, 2006, 2007, 20152 օրէնք, 5 բանաձեւArgentina Senate Declaration, March 31, 2004Argentina Law, January 15, 2007Պելճիքա1998Belgium Senate Resolution, մարտի 26, 1998Belgium Senate Resolution, March 26, 1998, 2015Պելճիքայի Սենատը 1988-ին 1915 Ցեղասպանութիւնը ճանչցող բանաձեւ մը ընդունած եւ դիմած է ներկայի Թուրքիոյ կառավարութեան` Հայոց ցեղասպանութիւնը ընդունելու կոչով։ Պելճիքայի Հայոց Ցեղասպանութեան պատմական փաստը ժխտելու համար քրէական պատասխանատուութիւն  սահմանուած է։ Պատիժը՝ 45 հազար եւրոյէն մինչեւ մէկ տարուան ազատազրկում։
Պելճիքայի Ներկայացուցիչներու պալատը 23 Յուլիսի 2015-ին լիագումար նիստին բացարձակ մեծամասնութեամբ Հայոց Ցեղասպանութիւնը ճանչցող բանաձեւ կ'ընդունի։Պոլիվիա2014Պոլիվիոյ Սենատի փոխնախագահ. Մեր զօրակցութիւնը կը յայտնենք հայ ժողովուրդին, 2015https://www.armenian-genocide.org/Affirmation.456/current_category.7/affirmation_detail.htmlՀռչակագիրը միաձայն կ'ընդունի Սենատի եւ Խորհրդարանի ստորին պալատին կողմէ՝ Արտաքին գործերու նախարարութեան հաւանութեամբ։Պրազիլ201527 Մայիս 2015-ին, Պրազիլի Դաշնային Սենատը միաձայն կ'ընդունի Սենատի Արտաքին յարաբերութիւններու եւ ազգային պաշտպանութեան յանձնաժողովի նախագահ, դաշնային սենատոր Ալոիզիօ Նունէս Ֆէրէյրա Ֆիլյոյի եւ դաշնային սենատոր Ժոզէ Սերայի հեղինակած թիւ 550/2015 բանաձեւը, որմով պաշտօնապէս կը ճանչնայ Հայոց Ցեղասպանութիւնը։Պուլկարիա2015 («զանգուածային սպանութիւններ»ու ձեւակերպում)Պուլկարիոյ խորհրդարանը ձայներու 157 կողմ եւ 36 դէմ յարաբերակցութեամբ ընդունած է Հայոց Ցեղասպանութեան  բանաձեւը, ուր մասնաւորապէս նշուած է, որ խորհրդարանը կը ճանչնայ 1915-1922 թուականներուն Օսմանեան կայսրութեան՝ հայ ժողովուրդի նկատմամբ գործած Ցեղասպանութիւնը։ Պուլկարիոյ խորհդարանը նաեւ 24 Ապրիլը հռչակած է «հայ զոհերու յիշատակի օր»։
Պուլկարիոյ վարչապետ Պոյքօ Պորիսով խորհրդարանին մէջ կայացած մամլոյ ասուլիսին մէջ յայտարարած է. «Պէտք է ճանչնալ Ցեղասպանութիւնը, որուն ենթարկուեցան հայերը»։Դանիա2015 («արիւնոտ եւ ողբալի իրադարձութիւններ» ձեւակերպմամբ)խորհրդարանը բանաձեւը վերահաստատած է 19 Մայիս 2015-ին, իր որոշումը կը դատապարտէր «հայերու նկատմամբ իրականացած ջարդերը եւ այլ բռնութիւններ»։
Ասիկա այն բանաձեւն է, ուր օգտագործուած էր «Արեւելեան Անատոլիա» (միւս նախագիծին մէջ՝ «Օսմանեան կայսրութիւն» էր), եւ «ողբերգական եւ արիւնալի իրադարձութիւններ» ձեւակերպումները (միւս նախագիծին մէջ՝ «ջարդեր եւ բռնի տեղահանութիւններ»)։ Բանաձեւին կողմ քուէարկած է 89 պատգամաւոր, դէմ՝ 9, ձեռնպահ՝ 11, ընդհանուր առմամբ քուէարկութեան մասնակցած է 109 պատգամաւոր։2000Italy Chamber of Deputies Resolution, նոյեմբերի 16, 2000Italy Chamber of Deputies Resolution, November 16, 2000, 2019Ընդունուած է ցեղասպանութեան ժխտումը քրէականացնող օրէնք։

 Ըստ 2015-ի օրէնքին՝ կը պատժուի երեք տարի ազատազրկմամբ

10 Ապրիլ 2019-ին Իտալիոյ խորհրդարանը 382 կողմ ձայնով (պատգամաւորներու ընդհանուր թիւը 432 է) հաւանութեան  արժանացած է Հայոց Ցեղասպանութիւնը ճանչցող բանաձեւը։ԼաթվիաԼեհաստան2005Poland Parliament Resolution, 19 Ապրիլ, 2005Poland Parliament Resolution, April 19, 2005Եւրախորհրդարանի փոխնախագահ Ռիչարտ Չարնեցկին ըսած է, որ հպարտ է, քանզի Լեհաստանը ճանչցած եւ դատապարտած է Հայոց Ցեղասպանութիւնը։1997Lebanon Chamber of Deputies Resolution, ապրիլի 3, 1997Լիբանանի Ազգային խորհուրդը 3 Ապրիլ 1997-ին բանաձեւ ընդունած է 24 Ապրիլը, իբրեւ հայ ժողովուրդի ողբերգական կոտորածի յիշատակման օր։ Բանաձեւը կոչ է կ'ընէ Լիբանանի ժողովուրդին 24 Ապրիլին միասնական ըլալու հայ ժողովուրդին հետ։ 
Իսկ 12 Մայիս 2000-ին Լիբանանի խորհրդարանը ճանչցած եւ դատապարտած է Օսմանեան Թուրքիոյ իրագործած Ցեղասպանութիւնը։Լիպիա2019Լիպիոյ արեւելեան շրջանի ժամանակաւոր կառավարութեան նախարարներու խորհուրդը որդեգրած է միջազգային յարաբերութիւններու եւ արտաքին գործերու նախարար Ապտիւլ Հատի Հուէյժի առաջարկը՝ ընդունած 1915-ին Օսմանեան կայսրութեան մէջ իրագործուած Հայոց Ցեղասպանութեան պատմական իրողութիւնըԼիպիոյ ժամանակաւոր կառավարութիւնը Հայոց ցեղասպանութիւնը ճանաչցող բանաձեւ ընդունած է։Լիթվա2005Lithuania Assembly Resolution, 15 Դեկտեմբեր, 2005Lithuania Assembly Resolution, December 15, 2005Լիթվայի խորհրդարանը 15 Դեկտեմբերին ձայներու մեծամասնութեամբ ընդունած է Օսմանեան կայսրութեան մէջ 1915-ի Հայոց Ցեղասպանութիւնը դատապարտող բանաձեւը։Լիւքսամպուրկ2015Reconnaissance du génocide de l'Empire ottoman contre la nation arménienneԼիւքսամպուրկը Հայոց ցեղասպանութիւնը ճանչցող բանաձեւընդունած էԼիւքսամպուրկ կը ճանչնայ Հայոց Ցեղասպանութիւնը։
Լիւքսամպուրկի Մեծ Դքսութեան խորհրդարանը Ցեղասպանութիւնը ճանչցող բանաձեւը միաձայն ընդունած է 6 Մայիսին։Քանատա1996Canada House of Commons Resolution, April 23, 1996, 2002Canada Senate Resolution, 13 Յունիս, 2002, 2004Canada House of Commons Resolution, April 21, 2004, 2006Քանատայի խորհրդարանը 23 Ապրիլ1996-ին Ցեղասպանութիւնը դատապարտող բանաձեւ ընդունած է։ Իսկ 2004-ին Քանատայի խորհրդարանի հանրային պալատը ճանչցած է Օսմանեան Թուրքիոյ իրագործած Հայոց Ցեղասպանութիւնը։Կիպրոս1975Cyprus House of Representatives Resolution, 29 Ապրիլ, 1982, 1982բանաձևի տեքստը,Առաջին երկիրը, որ հարցը կը բարձրացնէ ՄԱԿ-ի Գլխաւոր ընդհանուր ժողովին։ 
Ընդունուած է ցեղասպանութեան ժխտումը քրէականացնող օրէնք։1988Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետութեան Օրէնքը «Օսմանեան Թուրքիայում հայերի 1915 թուականի ցեղասպանութիւնը դատապարտելու մասին», Հայկական ԽՍՀ Գերագոյն Խորհուրդի Տեղեկագիր, 30 Նոյեմբեր 1988, թիւ 22, էջ 312: Ըստ Հայաստանի Հանրապետութեան 23 Օգոստոս 1990-ին անկախութեան ընդունած հռչակագիրին 11-րդ կէտին՝ Հայաստանի Հանրապետութիւնը հանդէս կու գայ Օսմանեան Թուրքիոյ եւ Արեւմտեան Հայաստանի մէջ 1915-ի Հայոց Ցեղասպանութեան միջազգային ճանաչման օգտին։

|Մեքսիքա
|2023<ref>Մեքսիքայի Սենատը ճանչցած է 8 Փետրուար 2023-ին, Հայոց Ցեղասպանութիւնը։Նիտըրլենտներ2004Netherlands Parliament Resolution, 21 Դեկտեմբեր, 2004Netherlands Parliament Resolution, December 21, 2004, 2015, 201822 Փետրուար 2018-ին Նիտըրլենտներու Ներկայացուցիչներու պալատին կողմէ ընդունուած են որոշումներ, որոնք կը վերահաստատեն 2004-ին Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչումը։Շուէտ2000, 201011 Մարտ 2010-ին Շուէտի խորհրդարանը`Ռիկսդակը ընդունած է Հայոց Ցեղասպանութիւնը ճանչցող բանաձեւը։Զուիցերիա2003Switzerland (Helvetic Confederation) National Council Resolution, դեկտեմբերի 16, 2003Switzerland (Helvetic Confederation) National Council Resolution, December 16, 2003At around the same time, on March 29, 2000, the Swedish Parliament passed a formal resolution recognizing the Armenian Genocide, this after a Swedish parliamentary report asserted that «An official statement and recognition of the genocide of the Armenian is important and necessary.» Sweden urged Turkey to do so as well. Canada also recognized the genocide. (The Italian and Austrian parliaments as well as the Swiss and the German parliaments recognized and debated this issue of the Armenian Genocide without a conclusion.)  Ազգային խորհուրդ (խորհրդարանի ստորին պալատ)Ընդունուած է ցեղասպանութեան ժխտումը քրէականացնող օրէնք։Չեխիա2015, 201726 Ապրիլ 2017-ին, Չեխիոյ խորհրդարանի Պատգամաւորներու պալատը ընդունած է Հայոց Ցեղասպանութեան եւ մարդկութեան դէմ գործած այլ յանցագործութիւնները ճանչցող եւ դատապարտող բանաձեւ։Չիլի2007, 2015Սենատի որոշումը - 7 Յուլիսի, 2007:
Պատգամաւորներու պալատի բանաձեւ - 14 Ապրիլ, 2015Ճանաչում. ճանաչման գործընթաց:Փարակուէյ201529 Հոկտեմբեր 2015-ին, Փարակուէյի Սենատը միաձայն ընդունած է Հայոց Ցեղասպանութիւնը դատապարտող եւ ընդունող բանաձեւ։Փորթուկալ2019Պորտուգալիայի խորհրդարանը ճանաչել է Հայոց ցեղասպանությունըՓորթուկալի խորհրդարանը ճանչցած է Հայոց ցեղասպանութիւնը 26 Ապրիլ 2019-ին Փորթուկալի խորհրդարանը ճանչցած է Հայոց Ցեղասպանութիւնը։Ռուսաստանի ՊետդումաՌուսաստանի Պետդուման 14 Ապրիլ 1995-ին` 1915-1922 ցեղասպանութիւն իրագործողները դատապարտող եւ 24 Ապրիլը Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերու Յիշատակի օր ճանչցող հռչակագիր ընդունած է, իսկ 2005 եւ 2015 թուականներուն ընդունած է նմանատիպ հռչակագիրեր 90-րդ եւ համապատասխանաբար՝ 100-րդ տարելիցներու կապակցութեամբ։Սուրիա201517 Մարտ 2015-ին Սուրիոյ խորհրդարանը ճանչցած է Հայոց Ցեղասպանութիւնը։Սլովաքիա2004Slovakia Resolution, November 30, 2004Ընդունած է ցեղասպանութեան ժխտումը քրէականացնող օրէնք։

 Ըստ 2011-ի օրէնքին՝ կը պատժուի 5 տարի ազատազրկմամբ

Սլովաքիոյ մէջ Հայոց ցեղասպանութիւնը ժխտելու համար կը դատապարտուին 5 տարուան ազատազրկման։Սլովենիա2004Ընդունած է ցեղասպանութեան ժխտումը քրէականացնող օրէնք։

 Ըստ 2009-ի օրէնքին՝ կը պատժուի 3 տարի ազատազրկմամբ։Վատիկան, «Սուրբ Աթոռ»2000Vatican City Communiqué, 10 նոյեմբեր, 2000Vatican City Communiqué, November 10, 2000, 2015Յովհաննէս Պօղոս Բ. կը դառնայ Հռոմի առաջին պապը, որ կը ճանչնայ եւ կը դատապարտէ 1915-ի Օսմանեան կայսրութեան իրագործած Հայոց Ցեղասպանութիւնը։Վենեզուելլա2005Venezuela National Assembly Resolution, հուլիսի 14, 2005Venezuela National Assembly Resolution, July 14, 2005Վենեզուելլայի խորհրդարանը 14 Յուլիս 2005-ին բանաձեւ մը 
կ'ընդունի Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման մասին։ Երկիրին հայ համայնքին նախաձեռնած փաստաթուղթը քննարկման կը դրուի խորհրդարանի պատգամաւոր Հիւկօ Մորալեսի եւ իրաւաբան Ժանեթ Մատրիսի կողմէ։Ուրուկուէյ1965Uruguay Senate and House of Representatives Resolution,20 Ապրիլ, 1965, 2004Uruguay Law, 26 Մարտ, 2004Հայոց ցեղասպանութիւնը առաջինը կ'ընդունի եւ կը դատապարտէ Ուրուկուէյը։ 20 Ապրիլ 1965-ին Ուրուկուէյի սենատի գլխաւոր վեհաժողովը եւ ներկայացուցիչներու պալատը կ'ընդունի «Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակի օրուան մասին» օրէնքը։Օսմանեան կայսրութիւն1919Թուրքիա ինք կ'ըլլայ առաջին երկիրը, որ կը ճանչնայ Հայոց Ցեղասպանութիւնը՝ 24 Մայիս 1915-ի Մեծն Բրիտանիոյ, Ֆրանսայի, Ռուսաստանի համատեղ յայտարարութենէնhttp://www.genocide-museum.am/arm/states.php ետք, որմով առաջին անգամ կը ճանչցուի եւ կը դատապարտուի Հայոց Ցեղասպանութիւնը եւ Թուրքիան պատասխանատուութեան ենթարկելու հարցը սեղանի կը դրուի։ 
1919- 1920 թուականներու օսմանա-թրքական ռազմական դատական մարմինի վճիռը փաստօրէն կը ճանչնայ Հայոց Ցեղասպանութիւնը (այն ատեն յայտնի էր «պատերազմական ոճիրներ» անուամբ), եւ մահուան կը դատապարտէր ոճրագործները։ Այնուամենայնիւ, 1921-ին, թրքական ազգային շարժման կողմէ ներում կը շնորհուի մեղաւոր ճանչցուածները։ Յաջորդող թրքական կառավարութիւնը՝ Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրքի գլխաւորութեամբ, կ'ընդունի Հայոց Ցեղասպանութեան ընդունումէն հրաժարման կամ մերժման քաղաքականութիւնը։1998France National Assembly Law, 28 Մայիս, 1998, 20002012 France Senate Law, November 7, 2000, 2001France Law, հունվարի 29, 2001, 2006[ Proposition de loi complétant la loi n° 2001-70 du 29 janvier 2001 relative à la reconnaissance du génocide arménien de 1915 ]2019-ին, ըստ նախագահ Էմմանուէլ Մաքրոնի որոշման, 24 Ապրիլը Ֆրանսայի մէջ պիտի նշուի Հայոց Ցեղասպանութեան զոհերու յիշատակի օր։

 Կազմակերպութիւններ 
Հայոց ցեղասպանութիւնը ընդունած են այնպիսի կազմակերպութիւններ, ինչպիսիք են՝ Եւրոպական Խորհուրդը (1998Council of Europe Parliamentary Assembly Resolution, April 24, 1998, 2001Council of Europe Parliamentary Assembly Resolution), Եւրախորհրդարանը (1987European Parliament Resolution, 2000European Parliament Resolution, 2002European Parliament Resolution, 2015Եվրախորհրդարանը Հայոց ցեղասպանության շուրջ բանաձեւ ընդունած էUnited Nations War Crimes Commission Report, Եկեղեցիներու համաշխարհային խորհուրդը եւ այլն։
ԿազմակերպութիւնՃանաչման 
թուականԾանօթագրութիւն30x30փքսԵւրոպական միութիւն1987, 2000, 2002, 2015, 2016Արդարադատութեան միջազգային կեդրոն2002The Applicability of the UN Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide to Events which Occurred During the Early Twentieth CenturyՑեղասպանագէտներու միջազգային ընկերակցութիւն2007Ամերիկայի հրէական համայնքներու միութիւն198920x20փքսԵւրոպական խորհուրդ1998, 2001Recognition of the Armenian genocideՄարդու իրաւունքներու միացեալ յանձնախումբ1998Եկեղեցիներու համաշխարհային խորհուրդ2013Minute on 100th Anniversary of the Armenian Genocide15 Ապրիլ 2016-ին Եւրախորհրդարանը 554 կողմ ձայնով բանաձեւ կ'ընդունի, որմով կոչ կ'ընէր Թուրքիոյ ընդունիլ Հայոց Ցեղասպանութիւնը եւ կը վերահաստատէ 1987-ի ընդունած բանաձեւը, որմով 1915-1917 թուականներուն Օսմանեան կայսրութեան հայերուն հանդէպ իրագործուածը ճանչցուած էր ցեղասպանութիւն՝ ըստ ՄԱԿ-ի՝ ցեղասպանութեան մասին 1948-ի դրոյթներուն։

 Ծանօթագրութիւններ 

Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութիւն