Հագարացի

Հագարացի (Հին յունարէն՝ Ἀγαρηνοί Agarenoi, դասական ասորերէն՝ ܗܓܪܝܐ Hagráyé կամ ܡܗܓܪիܐ Mhaggráyé, հայերէն՝ Հագարացի) եզր մըն է, որ լայնօրէն կիրարկուած է վաղ ասորական, յունական, ղպտիական եւ հայկական աղբիւրներու կողմէ՝ նկարագրելու համար Միջագետքի, Սուրիոյ եւ Եգիպտոսի վաղ արաբ նուաճողները։

Այս անունը քրիստոնէական գրականութեան եւ բիւզանդական ժամանակագրութիւններու մէջ գործածուած է «հանիֆ» արաբներուն համար, իսկ աւելի ուշ՝ իսլամական ուժերուն համար՝ որպէս «սարակինոս» (Saracens) եզրին հոմանիշ։ Ասորերէն Hagraye եզրը կարելի է մօտաւորապէս թարգմանել որպէս «Հագարի հետեւորդներ կամ սերունդներ», իսկ միւս յաճախակի գործածուող անունը՝ Mhaggraye, կը կարծուի թէ կապ ունի արաբերէն «մուհաժիր» (Muhajir) բառին հետ. այլ գիտնականներ կ’ենթադրեն, որ այս եզրերը թերեւս քրիստոնէական ծագում չունին։ Յոյն հեղինակները նոյնպէս գործածած են այս տերմինը՝ ակնարկելու համար հռոմէական Սուրիոյ արեւելքը գտնուող սուրիական տափաստաններու քոչուոր պետուիններուն՝ նուաստացուցիչ կերպով մատնանշելով նուաճողներու ենթադրեալ ծագումը Աբրահամէն՝ Հագարի միջոցով։ Փաթրիշա Քրոն եւ Մայքըլ Քուք իրենց «Հագարականութիւն. Իսլամական աշխարհի կերտումը» (Hagarism: The Making of the Islamic World) գիրքին մէջ կը պնդեն, թէ այս անուանումը ներմուծուած է հենց իսլամներուն կողմէ, որոնք իրենց ռազմական յառաջխաղացումը դէպի Լեւանտ եւ յատկապէս Երուսաղէմ նկարագրած են որպէս «հիժրա» (գաղթ)։

Այս անունը, որ կը գործածուէր «իսմայէլացի» եզրին հետ փոխնիփոխ, ի վերջոյ սկսաւ նշանակել որեւէ մէկ մուսուլման։ Անոր արդի գործածութեան մէկ օրինակն է Ահրիանի (Ahryani) անուանումը, որ կը գործածուի պուլղարացի մուսուլմաններուն համար խօսակցական պուլղարերէնի մէջ, թէեւ այս եզրը նաեւ բացատրուած է որպէս պալքանեան իսլամի տարածման զուգահեռ մը՝ հակա-երրորդական արիոսականութեան հետ։

 Ծանօթագրութիւններ