Ֆրունզէ Դովլաթեան

Ֆրունզէ Դովլաթեան (), շարժանկարի բեմադրիչ, բեմագրող եւ դերասան։

 Կենսագրական գիծեր 
Ծնած է Նոր Բայազետ (Կամօ, այժմ` Գաւառ): Հայրը եւ հօրաքոյրը սիրողական ներկայացումներ բեմադրող արուեստագէտներ եղած են գաւառական թատրոնին մէջ: Մանուկ տարիքէն սէրը` դէպի թատրոնն ու բեմական արուեստը, շեշտուած է Ֆրունզէի մօտ. թատրոնի եւ բեմական արուեստի պաշտամունքը ընտանեկան ջերմ մթնոլորտ եղած է եւ կազմաւորման միջավայր եղած է յետագայ մեծ արուեստագէտին համար:

Դովլաթեաններուն ընտանիքը 30-ականներուն տեղափոխուած է Երեւան, ուր Ֆրունզէ ուսանած է Գորկիի անուան դպրոցին մէջ` աշխոյժ մասնակիցը դառնալով աշակերտական մշտապէս գործող թատերական խմբակին:

Տակաւին 15 տարեկան պատանի` ան նկարահանուած է «Դաւիթ Բէկ» շարժանկարին մէջ` Մանսուր իշխանի դերով. ապա` «Անահիտ»-ի մէջ (արքայազն Վաչագան):

1942-ին ընդունուած է Սունդուկեանի անուան թատրոնը՝ միանալով մայր թատրոնի դերասանական արուեստանոցին, որուն ղեկավարն էր Արմէն Գուլակեանը: Նոյն շրջանին նկարահանուած է շարք մը ուշագրաւ շարժանկարներու մէջ, որոնց շարքին` «Ինչո՞ւ է աղմկում գետը» (1958), «Բարե՛ւ, ես եմ» (1965): Այս վերջինի մէջ իր դերակատարութեան համար Ֆրունզէ Դովլաթեան յետագային, 1967-ին, արժանացած ՝ ՀԽՍՀ պետական մրցանակին:

1942-1953 գործած է Երեւանի Գ. Սունդուկեանի անուան տրամաթիքական թատրոնին մէջ` իբրեւ դերասան:

1947-ին աւարտած է թատերական արուեստանոցը եւ նուիրուած է դերասանութեան:

1950-ին, «Այս աստղերը մերն են» թատերախաղին գլխաւոր դերերէն մէկուն` Հրայրի դերակատարման համար երիտասարդ դերասանը, քանի մը խաղընկերներու հետ, արժանացաւծ է ստալինեան մրցանակի, որ անոր առջեւ բացած է բարձրագոյն մասնագիտացման հետեւելու մեծ դուռը:

Անցած է Մոսկուա եւ 1959-ին աւարտած է Մոսկուայի Կինոինստիտուտի (ՎԳԻԿ) բեմադրական բաժանմունքը` աշակերտելով Սերգէյ Կերասիմովին: Այդ շրջանին մասնակցած է քանի մը վաւերագրական ժապաւէններու նկարահանման: Մոսկուայի մէջ իր նկարահանած «Մեր քաղաքի առաւօտը» շարժանկարը Վիեննայի փառատօնին արժանացած է առաջին մրցանակի:

1959-1964 Ֆրունզէ աշխատած է Մոսկուայի Գորկիի անուան կինոսթիւտիային մէջ, ուր համաբեմադրութեամբ կեանքի կոչած է` «Ո՞վ է մեղաւոր» (1958), «Մեր քաղաքի առաւօտը» (1959), «Տիմա Կորինի քարիերան» (1961) եւ «Առաւօտեան գնացքներ» (1963) շարժանկարները:

1962-1964 Դովլաթեան եղած է խորհրդային մեծազդեցիկ «Մոսֆիլմ» կինոսթիւտիայի բեմադրիչ:

1964-ին ան վերջնականապէս վերադարձած է Երեւան, ուր մինչեւ վերջին շունչ իբրեւ բեմադրիչ, գործած է «Հայֆիլմ»-ի մէջ` աւելի քան 30 տարի ստեղծագործելով եւ հայկական շարժանկարը նոր բարձունքի առաջնորդելով:

Ֆրունզէ Դովլաթեան յատկապէս հռչակուած է «Սարոյեան եղբայրներ» շարժանկարի գեղարուեստական ղեկավարի իր հանգամանքով ու ստանձնած գլխաւոր դերակատարութեամբ` մարմնաւորելով կրտսեր եղբօր, յեղափոխական Հայկի դերը: Շարժանկարը օրին Քիեւի մէջ արժանացած է խորհրդային համամիութենական բարձր մրցանակի, իսկ գլխաւոր դերակատարները` Հայաստանի պետական մրցանակի:

Շարժանկարի քննադատներուն վկայութեամբ, 1966-ին Ֆրունզէ Դովլաթեանի նկարահանած «Բարե՛ւ, ես եմ» շարժանկարը շրջադարձային կէտ հանդիսացած է հայկական շարժանկարի պատմութեան մէջ` իբրեւ «արդիական թեմատիկայի իւրացման նոր քայլ»: Շարժանկարին ցուցադրութիւնները մեծ յաջողութեան արժանացած են ամբողջ Խորհրդային Միութեան տարածքին, ինչպէս եւ Քաննի միջազգային փառատօնին:

1969-էն մինչեւ 1986 Ֆրունզէ Դովլաթեան եղած է Հայաստանի կինոմատոգրաֆիստների միութեան վարչութեան առաջին քարտուղար, իսկ այնուհետեւ` «Հայֆիլմ» կինոսթիւտիայի գեղարուեստական ղեկավար: 1994-ին ընտրուած է նորաստեղծ Հայաստանի Թեքէեան մշակութային միութեան նախագահ:

Մահացած է 1997-ի եւ թաղուած է Երեւանի Թոխմախի գերեզմանատան մէջ:

Յետմահու պարգեւատրուած է հայ մշակոյթի պետական բարձրագոյն` «Մ. Խորենացի» շքանշանով:

 Ծանօթագրութիւններ 

Ստորոգութիւն:Հայ բեմադրիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ բեմագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ