Ապելի Մրցանակ

Ապելի մրցանակ, թուաբանական մրցանակ մըն է, Նորվեկիացի թուաբանագէտ, Նիլս Հենրիկ Ապելի (1802–1829) անուամբ կոչուած: Մրցանակը 2002 թուականին ստեղծուած է Նորվեկիայի կառավարութեան կողմէ եւ 2003 թուականէն սկսեալ, ամէն տարի կը նուիրուի բացառիկ մասնագէտ թուաբանագէտի մը: Մրցանակը նաեւ կը պարունակէ դրամական պարգեւ մը, որ մօտաւորապէս 7.5 Միլիոն Նորվեկիական դրամ է:

Ապելի մրցանակի յաղթողները կ'ընտրուին տարին անգամ մը, յատուկ Ապելի կոմիտէին որոշումով, որ կազմուած է Նորվեկիայի Գիտութիւններու Ակադեմական Միութեան «Academy of Science and Letters» կողմէ: Մրցանակաբաշխումը տեղի կ'ունենայ Օսլոյի համալսարանը, որուն մէջ 1947 թուականէն մինչեւ 1989 թուական տեղի կ'ունենար Նոպէլեան խաղաղութեան մրցանակաբաշխութիւնը:

 Պատմութիւնը 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Oslo_Universitet_2.jpg|մինի|Օսլոյի Համալսարանի շէնքը ուր Ապելի Մրցանակաբաշխումը տեղի կ'ունենայ:
Ապելի մրցանակը առաջին անգամ առաջարկուեցաւ 1899 թուականին նորվեկիացի թուաբանագէտ Սոֆուս Լայի կողմէ, ի յիշատակ թուաբանագէտ Նիլս Հենրիկ Ապելի ծննդեան 100 ամեակին, որ 1802 թուականին էր: Ան այս առաջարկը կատարեց, երբ տեղեակ եղաւ թէ տարեկան Նոպէլեան Մրցանակը չի պարունակեր պարգեւ մը՝ թուաբանութեան ճիւղին նուիրուած: 1902 թուականին, Նորվեկիայի եւ Շուէտի թագաւոր՝ Օսքար երկրորդը կը մտադրէ նոր մրցանակի մը հիմնումը ֆինանսաւորել, որ պիտի ներառէր պագեւ մը՝ թուաբանութեան ճիւղին: Սակայն, այս ծրագիրը չ'ամբողջանար Նորվեկիայի եւ Շուէտի բաժանումին պատճառով 1905 թուականին: Գրեթէ 100 տարի ետք, կրկին հետաքրքրութիւն մը ստեղծուեցաւ այս մրցանակին գաղափարին շուրջ եւ 2001 թուականին աշխատող խումբ մը կազմուեցաւ, այս ծրագիրը իրականացնելու եւ առաջարկը ներկայացնելու Նորվեկիայի նախարարութեան: Օգոստոս 2001 թուականին, Նորվեկիայի կառավարութիւնը վերջապէս հաստատեց Ապելի մրցանակը, որուն նպատակը եղաւ թուաբանագէտներուն արժեւորել եւ հաւասարիլ Նոպելեան Մրցանակի դիրքին: Ապելի առաջին մրցանակաբաշխումը տեղի ունեցաւ 2003 թուականին, այս անգամ թուաբանագէտ՝ Նիլս Հենրիկ Ապելի ծննդեան 200 ամեակին:

2010 թուականին, գիրքերու շարք մը հրատարակուեցաւ, ներկայացնելու Ապելի մրցանակի յաղթողները, իրենց հետազօտութիւններն ու աշխատանքները: Այս գիրքին առաջին 3 շարքերը ներկայացուցին 2003-2007, 2008-2012, եւ 2013-2017 տարիներու յաղթողները:

2019 թուականին, Քարեն Ուհլենպեքը դարձաւ առաջին կինը, որ շահեցաւ Ապելի մրցանակը, իր կարեւոր գործին համար թուաբանագիտութեան ճիւղին մէջ:

 Ծանօթագրութիւններ