Զապէլ Թագուհին

Զապէլ Ա. Ռուբէնեան, Կիլիկիոյի Հայոց թագուհի (1222-1252, Լեւոն Բ.-ի եւ Սիպիլ Լուսինեանի դուստրը, Ռուբինեաններու թագաւորական տոհմին վերջին շառաւիղը։

 Կենսագրութիւն 
Զապէլին ծննդեան թուականին հետ կապուած քանի մը տարբերակներ կան՝ 1212, 1213, 1215ՀՍՀ, հատոր 3, էջ 659.«Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչեայ Աճառեան, 1942, Հատոր 5, Ցուցակ 1, Էջ, 25 Յունուար 1216«Նկարագիր Օշին թագաւորի ձեռագիր ժամագիրքին», Արտաւազդ արքեպիսկոպոս Սիւրմէեան, Անթիլիաս, 1933, 97 ա․ , 27 Յունուար 1216 եւ 25 Յունուար 1217։ Ծնած է Սիս։

1222-ին հօրը կամքով գահաժառանգ նշանակուած է, իսկ անոր խնամակալը դարձած Կոստանդին Գունդստապլը, որ կը ստանձնէ երկիրին կառավարումը, մինչեւ Զապէլին մեծնալը։ Կիլիկեան թագաւորութիւնը այդ ընթացքին ապրած է ծանր ռազմաքաղաքական շրջան, սակայն 2 Մայիս 1219-ին Զապէլը կը թագադրեն Կիլիկիոյ հայոց թագուհին:

Կոստանդին Գունդստապլը 1222-ին քաղաքական նկատառումներով մանկահասակ թագուհին կ'ամուսնացնէ Անտիոքի դուքսին որդիին՝ Ֆիլիփին հետ՝ վերջինիս յանձնելով հայկական գահը։ Անոր լատինամետ քաղաքականութեան պատճառով 1225-ին Կոստանդին Ֆիլիփը կը տապալէ եւ մահապատիժի կ'ենթարկէ (Ֆիլիփ  հայասէր չէր, արքունիքը լեցուցած էր խաչակիր ասպետներով:Անտիոքի դուքսին որդին՝ Ֆիլիփ), իսկ 1226-ին Զապէլը կ'ամուսնացնէ իր որդիին՝ տասներեքամեայ Հեթումին հետ, վերջինս հռչակելով Հայոց թագաւոր։ Երբ Զապէլ չափահաս կը դառնայ, ամուսնութիւնը կը հաստատուի, եւ Հեթումն ու Զապէլը կ'ունենան երեք որդի եւ հինգ դուստր, որոնցմէ Լեւոն Գ. հետագային կը դառնայ գահակալ:

Պահպանուած են Զապէլին եւ Հեթում Ա.-ի պատկերներով դրամներ։ Զապէլ թագուհին աչքի ինկած է քաղաքական ու հասարակական մեծ գործունէութեամբ: 
մինի 

Զապէլ թագուհին կը մահանայ վաղ տարիքին` 22 Յունուար 1252-ին, մայրաքաղաք Սիսի մէջ: Անոր մահը կը սգայ ողջ հայոց աշխարհը: Թաղման թափօրը Կոստանդին կաթողիկոսի առաջնորդութեամբ Սիսի արքայական պալատէն կը շարժի դէպի Դրազարկի վանքԿիլիկիոյ հայկական թագաւորութիւնը: Կը թաղուի իր հիմնած այժմ կործանած Դրազարկ վանքին մէջ: 

Եղած է օրինակելի հայուհի, նուիրուած է գիրի, գիրքի, արուեստի, մշակոյթի, եւ հանրային շինարարութեան: Ունեցած է հանրային ծառայութեան բարձր գիտակցութիւն, հիմնած է հիւանդանոց եւ վանք: Ունեցած է ութ զաւակԶապէլ Ա. Ռուբէնեան:

 Ծանօթագրութիւններ