Էլիզապէթ Թէյլըր

Էլիզապէթ Թէյլըր (, ), անգլիացի դերասանուհի, Հոլիվուտի աստղերէն մին։ Ան միաժամանակ ունէր անգլիական ու ամերիկեան քաղաքացիութիւն։ Նուիրատու ՁԻԱՀ (Ձեռքբերովի Իմունային Անբաւարարութեան Համախտանիշ) Aids հիւանդութեան դարմանումի ուսումնասիրութիւններուն համար։

 Կենսագրական գիծեր 
Ծնած է Լոնտոնի մէջ,  Անգլիա։ Առաջին անգամ պաստառի վրայ երեւցած է 1943-ին «Lassie Come Home» շարժապատկերով, ապա նշանաւոր դարձած է 1951-ին «A Place In The Sun» շարժապատկերին մէջ։ Սակայն ամէնէն նշանաւորը կը մնայ 1963-ին պատրաստուած «Cleopatra» շարժապատկերը։

Բարեսիրական իր նուիրատուութիւններով ողողած է բազմաթիւ կազմակերպութիւններ։ Յատկապէս կեդրոնացած է ՁԻԱՀ (Aids) հիւանդութեան դէմ պայքարելու իր աշխատանքներուն ու նուիրատուութիւններուն վրայ, որուն համար ալ աշխարհը պիտի չմոռնայ զինք։

Մահացած է երկար տարիներ հիւնադութիւններէ տառապելով եւ անկողինին ծառայելէ ետք։

 Ամուսնական կեանք 
Ութ անգամ ամուսնացած է եւ 7 տարբեր ամուսիններ ունեցած է։ Ռիչրտ Պըրթընին հետ. երկու անգամ ամուսնացած եւ բաժնուած է։ Ամէնէն երկար ամուսնութիւնը եղած է անոր հետ, առաջին անգամ 10 տարի յարատեւ եւ մէկ տարուան բացով, երկրորդ անգամ մէկ տարի։

Ան ունեցած է 4 երեխաներ, որոնցմէ մէկը որդեգրած է։

 Ժառանգութիւն 
«Աւելի քան որեւէ մէկը, որ կրնամ մտաբերել, Էլիզապէթ Թէյլըրը կը ներկայացնէ շարժապատկերի ամբողջական երեւոյթը՝ այն, ինչ որ շարժապատկերը կը ներկայացնէ որպէս արուեստ եւ արդիւնաբերութիւն, եւ այն, ինչ որ ան նշանակած է մեզմէ անոնց համար, որոնք մեծցած են զայն մութին մէջ դիտելով... Ինչպէս հենց իրենք՝ ֆիլմերը, ան մեծցած է մեզի հետ, ինչպէս մենք՝ իրեն հետ։ Ան մէկն է, որուն ամբողջ կեանքը խաղցուած է շարք մը բեմայարդարումներու մէջ, ուր «չորրորդ պատը» յաւերժ բացակայած է։ Էլիզապէթ Թէյլըրը իր իսկ խաղցած ամենակարեւոր կերպարն է»։ 

— Վինսընթ Քենպի, The New York Times, 1986 թ.Թէյլըրը դասական հոլիվուտեան շարժապատկերի վերջին աստղերէն մէկն էր եւ առաջին ժամանակակից հռչակաւորներէն մէկը։ Ստուտիական համակարգի դարաշրջանին, ան կը մարմնաւորէր դասական ֆիլմի աստղը։ Ան կը ներկայացուէր որպէս «սովորական» մարդոցմէ տարբերուող էակ, իսկ իր հանրային պատկերը խնամքով կը մշակուէր ու կը վերահսկուէր MGM-ի կողմէ։ Երբ 1960-ականներուն դասական Հոլիվուտի դարաշրջանը աւարտեցաւ եւ պապարացիներու լուսանկարչութիւնը դարձաւ լրատուական մշակոյթի սովորական մաս, Թէյլըրը սկսաւ սահմանել նոր տեսակի երեւոյթ մը, ուր հանրային հետաքրքրութեան կեդրոնը իր իրական անձնական կեանքն էր։ The Washington Post-ի լրագրող Ատամ Պերնշտայնը գրած է. «Աւելի քան որեւէ ֆիլմի դերի համար, ան հռչակաւոր դարձաւ յայտնի ըլլալուն համար, ստեղծելով լրատուական կաղապար մը արուեստագէտներու, մոտելներու եւ բոլոր տեսակի կիսայայտնի անձնաւորութիւններու յաջորդ սերունդներուն համար»։

Անկախ իր արհեստավարժ գործունէութեան ընթացքին շահած դերասանական մրցանակներէն, Թէյլըրի խաղարկութիւնները յաճախ կ’անտեսուէին ժամանակակից քննադատներուն կողմէ։ Ըստ շարժապատկերի պատմաբան Ճանին Պէյսինճըրի՝ «Ոչ մէկ դերասանուհի երբեւէ աւելի դժուար գործ չէ ունեցած քննադատներուն համոզելու, որ զինք պաստառի վրայ ընդունին որպէս ուրիշ մէկը, քան Էլիզապէթ Թէյլըրը... Իր հանրային կերպարը զինք ողջ-ողջ կլանեց»։ Իր ֆիլմերու դերերը յաճախ կ’արտացոլէին իր անձնական կեանքը, եւ շատ քննադատներ կը շարունակեն կարծել, որ ան միշտ ինքզինք կը խաղար, փոխանակ դերասանութիւն ընելու։ Ի հակադրութիւն ասոր, Մել Կասոուն (The New York Times) նշած է, որ «Թէյլըրի դերասանական ընդգրկումը զարմանալիօրէն լայն էր»՝ հակառակ այն փաստին, որ ան երբեք մասնագիտական կրթութիւն չէր ստացած։ Քննադատ Փիթըր Պրետշոուն զինք անուանած է «այնքան հրապուրիչ դերասանուհի մը, որ իր ներկայութիւնը խռովութեան հրաւէր էր՝ միաժամանակ կրքոտ եւ թագաւորական»։ Անոր հինգ ֆիլմերը՝ Lassie Come Home, National Velvet, A Place in the Sun, Giant եւ Who's Afraid of Virginia Woolf?, պահպանուած են Ազգային ֆիլմերու գրանցամատեանին (National Film Registry) մէջ, իսկ Ամերիկեան ֆիլմի հիմնարկը (AFI) զինք դասած է որպէս բոլոր ժամանակներու եօթներորդ մեծագոյն կին լեկենտը։

Թէյլըրը նաեւ քննարկուած է լրագրողներու եւ գիտնականներու կողմէ՝ արեւմտեան հասարակութեան մէջ կնոջ դերի տեսանկիւնէն։ Քամիլ Փալիան կը գրէ, որ Թէյլըրը «նախա-ֆեմինիստ կին» էր, որ կը բանեցնէր այնպիսի սեռային ուժ, որ ֆեմինիզմը չի կրնար բացատրել եւ փորձած է ոչնչացնել։ Սակայն մշակութային քննադատ Մ.Կ. Լորտը զինք կը կոչէ «պատահական ֆեմինիստ»՝ նշելով, որ թէեւ ան ինքզինք ֆեմինիստ չէր համարեր, անոր ֆիլմերէն շատերը ունէին ֆեմինիստական թեմաներ։

Թէյլըրը կը համարուի նոյնասեռականներու սիրուած խորհրդանիշ (gay icon) եւ ստացած է լայն ճանաչում HIV/AIDS-ի դէմ իր պայքարին եւ աշխուժութեան համար։ Անոր մահէն ետք, GLAAD-ը յայտարարեց, որ ան «խորհրդանիշ էր ոչ միայն Հոլիվուտի, այլեւ LGBT համայնքին համար»։ Նիք Փարթրիճը զինք անուանեց «առաջին մեծ աստղը, որ հրապարակաւ պայքարեցաւ AIDS-ի նկատմամբ վախի եւ նախապաշարմունքներու դէմ»։

2012-ին Թէյլըրի մահէն ի վեր, «House of Taylor»-ը կը պահպանէ անոր ժառանգութիւնը։ 2022-ին հրատարակուեցաւ Քէյթ Անտերսըն Պրաուըրի հեղինակած Elizabeth Taylor: The Grit & Glamour of an Icon կենսագրականը, որ առաջինն էր՝ արտօնուած իր ժառանգորդներուն կողմէ։

2019-ին յայտարարուեցաւ, որ Ռէյչըլ Վայսը պիտի մարմնաւորէ Թէյլըրը A Special Relationship ֆիլմին մէջ։ Իսկ 2024-ին յայտնի դարձաւ, որ Քիմ Քարտաշեանը պիտի ըլլայ BBC-ի կողմէ պատրաստուող Elizabeth Taylor: Rebel Superstar վաւերագրական շարքի արտադրիչը։ Ամերիկացի երգչուհի Թէյլըր Սուիֆթը նոյնպէս ոգեշնչուած է անմով իր 2025-ի «The Life of a Showgirl» ալպոմին մէջ։

 Ծանօթագրութիւններ 

Ստորոգութիւն:Դերասանուհիներ ըստ ազգութեան
Ստորոգութիւն:Դերասաններ այբբենական կարգով