Սուրբ Պողա Մենակեաց

Սուրբ Պօղա Մենակեաց կամ Սուրբ Պօղա Անապատական կամ Սուրբ Պօղոս Մենակեաց կամ Սուրբ Պօղա կամ Սուրբ Պօղոս Թիպէացի եւ կամ Աբբա Պօղա։ Արդի-արեւմտահայերէնի տառադարձութեամբ՝ Ապպա Փօլա (արաբերէն՝ الأنبا بولا أوّل السوّاح) (Եգիպտերէն-Ղպտերէն՝ Ⲁⲃⲃⲁ Ⲡⲁⲩⲗⲉ, Աււա Փաւլէ) (անգլերէն՝ Paul the First Hermit) (աղեքսանդրական յունարէն՝ Παῦλος ὁ Θηβαῖος), (լատիներէն՝ Paulus Eremita, Պաուլոս Էրէմիթա) (՝ Թիպէ): Եգիպտացի Սուրբ՝ Եգիk՛պտոսի Ղպտի Ուղղափառ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցի (Հայսաստանեաց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցւոյ քոյր եկեղեցի)։ Ան կը համարուի առաջին Քրիստոնեայ ճգնաւորը, խոտաճարակն (բուսակեր) ու սակաւապէտը (քիչով գոհացող ՝ սնանող, պարզակեաց):

Սուրբ Պօղան ապրած է Թիպէայի անապատին մէջ 16 տարեկանէն մինչեւ 113 տարեկանը։ Ան բացի իր Եգիպտական (Ղպտի) Ուղղափառ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցիէն եւ իր քոյր՝ ոչ-Քաղկեդոնական մնացած եկեղեցիներէն (Հայաստանեաց, Եթովպիական, Ասորի / Սըրեան եւ Հնդկական) սրբադասուած է Ուղղափառ (Քաղկեդոնական) ու Կաթողիկէ եկեղեցւոյ կողմէն։

Անոր անունը կը յիշուի Հայաստանեաց Առաքելական Սբ․ Եկեղեցւոյ ինչպէս նաեւ Հայ Կաթուղիկէ եկեղեցւոյ պատարագին «Միանձնացելոց սրբոց» (այսինքն աշխարհէն քաշուած, միայնակ ապրող, շրջիկ ճգնաւոր Սուրբեր) ցանկին մէջ՝ «Պօղոսի, Անտօնի, Պօղայ, Մակարայ, Ոնոփրիոսի, Աբբայ Մարկոսի եւն․․․»։ St. Nersess Armenian Seminary Ս․ՆԵՐՍէՍ ԸՆԾԱՅԱՐԱՆ Պատարագ Հայաստանեայց Եկեղեցւոյ էջ 21

 Վկայաբանութիւն (Սուրբի մը կենսագրութիւնը) 
Սուրբ Պoղա առաջին մենայեացին պատմութիւնը (բացի իր՝ եգիպտական եկեղեցւոյ յայսմաւուրքէն) լատիներէնով արձանագրած է Սուրբ Հիերոնիմոս-ը (անգլերէն՝ Jerome), հաւանաբար 375–376-ին։"Paul of Thebes, Saint", Guillaumont, Antoine and Kuhn, K. H., The Coptic Encyclopedia, volume 6, Macmillan

Սուրբ Պօղա Թիպէացին ծնած է մօտաւորապէս 227 թուականին, Եգիպտոսի Թիպէ (անգլերէն՝ Thebes, արաբերէն՝ طيبة, հին-յունարէն Θῆβαι, Թիպայ) քաղաքին մէջ։"Venerable Paul of Thebes", Orthodox Church in America Պօղոսը (Պօղան) եւ իր ամուսնացած քոյրը կը կորսնցնեն իրենց ծնողքը։ Անոր քրոջ ամուսինը, որպէսզի տիրանայ անոր ժառանգին, կը մատնէ իրեն հալածիչներուն։"Paul of Thebes, Saint", Guillaumont, Antoine and Kuhn, K. H., The Coptic Encyclopedia, volume 6, Macmillan Ըստ Հիերոնիմոս-ի  «Հայրերու կեանքը, Պօղոս Առաջին Ճգնաւորի Կեանքը» գիրքին (լատիներէն՝ Vitae Patrum (Vita Pauli primi eremitae)Ed. crit.: Bazyli Degórski (ed.), Edizione critica della "Vita Sancti Pauli Primi eremitae" di Girolamo, Institutum Patristicum "Augustinianum", ROMA 1987; italian translation: Bazyli Degórski (ed.), San Girolamo. Vite degli eremiti: Paolo, Ilarione, Malco [= Collana di Testi Patristici, 126], Città Nuova Editrice, Roma 1996, pp. 63-89.20; Bazyli Degórski (ed.), Hieronymi historica et hagiographica. Vita Beati Pauli monachi Thebaei. Vita Hilarionis. Vita Malchi monachi captivi. Epistula praefatoria in Chronicis Eusebii Caesariensis. Chronicorum Eusebii Caesariensis continuatio. De viris inlustribus. In Regulae S. Pachomii versionem praefatio || Girolamo. Opere storiche e agiografiche. Vita di san Paolo, eremita di Tebe. Vita di Ilarione. Vita di Malco, l’eremita prigioniero. Prefazione alla traduzione delle Cronache di Eusebio di Cesarea. Continuazione delle Cronache di Eusebio di Cesarea. Gli uomini illustri. [= Hieronymi opera, XV || OPERE di Girolamo, XV], Città Nuova, Roma 2014, pp. 73-115, «Վալէրիանոս»-ի եւ «Դէկիոս»-ի հալածանքներուն ժամանակ երիտասարդ Պօղոս կը փախչի Թիպայի անապատը, մօտաւորապէս 250 Ք․Ե․ թուականին։Bacchus, Francis Joseph. "St. Paul the Hermit." The Catholic Encyclopedia. Vol. 11. New York: Robert Appleton Company, 1911. 31 May 2013

Ան ապրած է վերոյիշեալ անապատին մէջ գտնուող քարայրի մը մէջ, վճիտ աղբիւրի մը եւ արմաւենիի մը քովը։ Ծառին տերեւներով ան իր հագուստը կը շինէր, իսկ պտուղով սնունդ կը սդանար (ուրիշ ոչ մէկ բան կ՚ուտէր), մինչեւ ան կը դառնայ 43 տարեկան երբ կուռապ մը (մեծ ագռաւ, անգլերէն՝ raven) կը սկսի ամէն օր կէս բաղարջ հաց բերել իրեն։ Ան այդ քառայրին մէջ կը շարունակէ ապրիլ իր կեանքին մնացած օրերը, հարիւր տարեկանէն ալ ետք։"Venerable Paul of Thebes", Orthodox Church in Americaالقمص تادرس يعقوب ملطي (1985 م). قاموس آباء الكنيسة وقديسيها مع بعض شخصيات كنسية.

Սուրբ Պօղոս Թիպէցիի մասին (որ Եգիպտոսի մէջ կը ճանչցուի իբրեւ Աբբա Պօղա) մինչեւ այսօր կը լսենք Սուրբ Անտոնիոսի շնորհիւ։ 342 Թուականի մօտերը երազին մէջ կ՚իմանայ աւագ ճգնաւորին գոյութեան մասին, եւ կը մեկնի անոր գտնելու համար։ Հիերոնիմոս (անգլերէն՝ Jerome) կը պատմէ թէ Սուրբ Անտոն-ը  (յունարէն՝ Ἀντώνιος - Անտոնիոս, արաբերէն՝ القديس أنطونيوس الكبير, լատիներէն՝ Antonius, եգիպտերէն-ղպտերէն՝ Ⲁⲃⲃⲁ Ⲁⲛⲧⲱⲛⲓ - Աււա Անթօնի) կայցելէ Սուրբ Պօղային երբ վերջինս 113 տարեկան էր։ Անոնք կը զրուցակցին ամբողջ օր մը եւ գիշեր մը, «Յայսմաւորք»-ը զոյգ սուրբ հայրերէն անեն մէկը կը պատկերէ միւսին հացը օրհնելու, բաժնելու եւ օհնելու հրաւիրելու դիրքին մէջ, ի նշան պատուոյ եւ յարգանքի՝ Պօղան զհացը կը բռնէ մէկ կողմէն, միւս կողմը կը զետեղէ Աբբա Անտոնի ձեռքին մէջ, եւ իսկոյն հացը կը կտրուի երկու մասի եւ ամեն մէկը կը վերցնէ իր բաժինը։ Երբ Սբ․ Անտոն երկրորդ անգամ կ՚այցելէ Սբ․ Պօղային, վերջինս մահացած կ՚ըլլայ։ Անտոն Պօղային կը հագցնէ թիկնոց մը (անգլերէն՝ tunic) որ նուէր ստացած էր Սբ․ Աթանաս Աղեքսանդրացիէն, եւ կը թաղէ անոր, ըստ վկայաբանութեան (սուրբի մը կենսագրականը) երկու առիւծներ կ՚օգնեն անոր գերեզմանը փորելու։ Աբբա Անտոնը կ՚առնէ այն արմաւենիի տերեւներէն հիւսուած պատմուճանը զոր զգենած էր (որ հագած էր) Աբբա Պօղան։ Գերագոյն աստիճանի յարգանգ կը ցուցաբերէր այս պատմուճանին նկատմամբ, զայն հագուելով տարին միայն երկու անգամ՝ Սբ․ Յարութեան (Զատիկ) եւ Հոգեգալստեան (անգլերէն՝ Pentecost) տօնին։

 Պատկերասրահ 

 Տե՛ս Նաեւ 

 Սուրբ Փաֆնութիոս Խստակեաց։
 Սուրբ Ոնոփրիոս։
 Սերժիոս Ռէշայնացի։
 Համացոյց Աւետարաններ։
 Սուրբ Երրորդութիւն։

 Ծանօթագրութիւններ