Մօրղ-է Սահար

Մօրղ-է Սահար (Պարսկերէն՝ مرغ سحر) Հայերէնի կը թարգմանուի՝ «Արշալոյսի Թռչուն» կամ «Արեւածագի Թռչուն» կամ «Սոխակ», եւ կամ «Պլպուլ» այսինքն «Պարսկական սոխակ», Իրանական թասնիֆ մըն է «Բանաստեղծներու Արքայ» (Պարսկերէն՝ ملک‌ الشعراء, Մալէք Օշ-Շօարաա) «Մոհամմատ-Թաքի Պահարի» (Պարսկերէն՝ محمد تقی بهار) գրիջով, եւ «Մօրթէզա Նէյ Տաւուտի» (Պարսկերէն՝ مرتضی نی‌ داوود) նուագայարդարումով։ Պարսկական այս Գեղօնը քերթուած է Ի (քսաներորդ) դարուն, Իրանական Սահմանադրական Յեղափոխութեան ազդեցութեան ներքոյ։ Ոմանք կ՛ըսեն թէ «Պահար» այս բանաստեղծութիւնը գրած է բանտին մէջ։

«Մօրղ-է Սահար»-ը առաջին անգամ արձանագրուած է 1927-ին, «Իրանօ-Տօուլէհ Հելէն»-ի (Պարսկեր՝ إيران الدولة هلن, կ՛ըսուի թէ այս երգչուհին Հայկական արմատներ ունէր) կամ «Թաճ Էսֆահանի»-ի (جلال‌ الدین تاج اصفهانی) կողմէն։ Կ՛ըսուի թէ Իրանցի երգչուհի «Մօլուք Զարրապի»-ն (Պարսկերէն՝ ملوک ضرابی) «Մօրղ-է Սահար» թասնիֆին ամէնավաղ ձայնագրողներէն մէկն է։"Tehran orchestra, world-renowned musicians team up to remake "Morghe Sahar"". Tehran Times. 21 June 2020. Retrieved 27 June 2020. Շատերը այս երգին կը դնեն քաղաքական համաբնագիր, մինչ օրս, իսկ ոմանք զայն կը թողուն իր մարդկայնական բնագիրին մէջ։ Յետագաին այս երգը կատարեցին բազմաթիւ Իրանցի (եւ ոչ Իրանցի երգիչներ), որոնցմէ կարելի է յիշել՝ Ղամար Օլ-Մուլուք Վազիրի (قمر الملوک وزیرى), Լէյլա Ֆարվահար (لیلا فروهر), Ֆարհատ Մեհրատ (فرهاد مهراد), Շաքիլա (شکیلا), Մօհսէն Նամճու (محسن نامجو)"MORḠ-E SAḤAR – Encyclopaedia Iranica". Iranicaonline.org. Retrieved 2012-10-14., Րէզա Սատէղի (رضا صادقي), Հէնկամէ Ախաւան (هنگامه اخوان), եւ վերջապէս Մոհամմատ-Րէզա Շաճարեանը (محمّد رضا شجريان) ապա իրեն միացաւ իր որդին Հօմայուն Շաճարեանը (همايون شجريان), եւ այս գեղօնը կատարեց բազում անգամներ՝ իր հօր հետ, մինակը, եւ անգամ Լիբանացի երգչուհի Ապիր Նիիմա-ի ընկերակցութեամբ (عبير نعمة)։  

Երգեցողութեան մեծն վարպետ Շաճարեանը սովորութիւն դարձուց այս երգը կատարել իր բոլոր ելոյթներուն աւարտին։ Գիտնականներն ու կաճառականները (Յունարէն ՝Ακαδημαϊκός, Ակադեմիկոս) զայն կը համարեն՝ «Իրանական Ազատութեան Ոչ Պաշտոնական Ազգային Օրհներգը»։Fassihi, Farnaz (2020-10-08). "Mohammad Reza Shajarian, Iranian Master Singer and Dissident, Dies at 80". The New York Times. ISSN 0362-4331. Retrieved 2021-06-06.

 Երգին Բառերը 
Պարսկերէն (Արաբապարսկերէն Այբուբենով)Տառադարձութիւն (Հայերէնի)Թարգմանութիւն
(Հայերէնի)مرغ سحر ناله سر كنՄորղէ սահար նալէ սար քօ՜նԱրշալոյսի Սոխակ, ողբերգդ գեղգեղէ (Ա՜խ քաշէ),داغ مرا تازه تر كنՏաղէ Մարա թազէ թար ք՜օնԻմ ցաւերս թարմացուր եւ նորոգէ։ (կամ․ Իմ խանձողս/կիսայրեաց փայտս դեռ աւելի այրէ)زآه شرر بار این قفس راԶաա՜հէ շարար պար ին ղաֆաս րաՔու հառաչանքներու կայծերով,برشکن و زیر و زبر کنՊարշէքան օ զիր օ զէպար քօնԿործանէ այս վանդակդ ու տապալէ զայն։بلبل پربسته ز کنج قفس درآՊոլպոլէ փարպասթէ զէ քօնճէ ղաֆաս տարա՜Վանդակիդ անկիւնին մէջ կաշկանդուած Պլպուլ, դուրս ել վանդակէն,نغمه آزادی نوع بشر سراՆաղմէյէ ա՜զատիյէ նօուէէ պաշար սարաՄարդկութեան համար երգէ ազատութեան քաղցրերգը։وز نفسی عرصه این خاک توده راՎազ նաֆասի արսէյէ ին խաքէ թուտէ րաՔու կրակոտ շունջովդ բոցավառէ,پر شرر کنՓոր շարար քոն։Աշխարհը կրակով լեցուր։ظلم ظالم, جور صیادԶոլմէ զալէմ, ճօուրէ սայյատԱնողոքին ճնշումը (խօսակցական՝ զուլում), եւ որսորդին անգթութիւնը,آشیانم داده بر بادԱշիօնամ տատէ պար պատԲոյնս քամիին տուին։ای خدا ای فلک ای طبیعتԷյ խօտա, էյ ֆալաք, էյ թապիաաթՈ՜վ Աստուած, ո՜վ դրախտ, ո՜վ բնութիւն,شام تاریک ما را سحر کنՇամէ թարիքէ մա րա սահար քոն։Իմ մթին գիշերս լուսաւորեցէք, առաւօտի վերածեցէք։نوبهار است گل به بار استՆօու պահար ասթ, կոլ պէ պար ասթՍա նոր գարուն է՝ վարդերով լի։ابر چشمم ژاله بار استապրէ չաշմամ, ժալէ պար ասթԱմպամած աչքերէս ցողի կաթիլներ կը թափին,این قفس چون دلم تنگ وتار استԻն ղաֆաս, չուն տէլամ թանկ օ թար ասթԱյս վանդակը, սիրտիս պէս, խեղդուկ է եւ մութ,شعله فکن در قفس ای آه آتشینՇօօլէ ֆէքան տար ղաֆաս էյ ա՜հէ օ՜թաշինՈ՜վ բոցեռանդ հառաչանք, բոցավառէ այս վանդակը,دست طبیعت گل عمر مرا مچینՏասթէ թապիաաթ կոլէ օմրէ մարա մաչինՈ՜վ բնութեան ձեռքը, մի քաղեր իմ կեանքիս ծաղիկը,جانب عاشق نگه ای تازه گل از اینՃանէպէ աշէղ նէկահ էյ թազէ կոլ ազ ինՍիրեկանիդ վրայ նայուածք մը նետէ, ո՜վ թարմատի ծաղիկ։بیشترکن, بیشتر کن, بیشتر کنՊիշթար քոն, պիշթար քոն, պիշթար քոնԿրկին նայիր, կրկին նայիր, կրկին նայիր (բառացի՝ ըրէ աւելին, կամ՝ շատցուր զայն)مرغ بیدل شرح هجرانՄորղէ պիտէլ շարհէ հէճրանՈ՜վ անսիրտ թռչուն, բաժանումի պատմութիւնը (նկարագրութիւնը)مختصر مختصر کنՄոխթասար մոխթասար քոնՀակիրճ, հակիրճ ըրէ (խօսակցական՝ կարճի կապէ)مختصر کنմոխթասար քոնՀակիրճ դարձուր։

 Տե՛ս Նաեւ 

 Հաֆէզի Ժողովածոն։
 Հնդկաստանի Սերտումը։
 Մենատարր։
 Սուրբ Ոնոփրիոս։
 Իրանագիտութիւն։
 Արեւելագիտութիւն։
 Ունսուրի։
 Արմանոյշ Կոզմոեան:
 Էհսան Եարշաթէր:
 Յակոբ Գէորգեան:
 Պուսթան (Սաատի)։
 Քալամքարի։

 Արտաքին Յղումներ 

 Մոհամմատ-Րէզա Շաճարեան, Մօրղ-է Սահար, Թասնիֆ։
 ENCYCLOPÆDIA IRANICA Իրանական Հանրագիտա

 Ծանօթագրութիւններ