Թաքուն Հայեր

Թաքուն Հայեր (անգլերէն՝ Hidden Armenians; թրքերէն՝ Gizli Ermeniler) համընդհանուր յղացք (արեւելահայերէն՝ եզրոյթ) մըն է, որ կը գործածուի բնութագրելու թուրքիոյ այն քաղաքացիները, որոնք իրենց ամբողջական կամ մասնակի հայկական ծագումը կը թաքցնեն թրքական ընկերութենէն։ Անոնք հիմնականաբար Օսմանեան հայերու յետնորդներն են, որոնք գոնէ արտաքուստ իսլամացան (եւ թրքացան կամ քրտացան) «ֆիզիքական ոչնչացումի սպառնալիքի տակ» Հայոց Ցեղասպանութեան ընթացքին։

 Գրականութիւն 
Թաքուն հայերուն մասին միջազգային ուշադրութիւն գրաւած առաջին գիրքերէն մէկը «Իմ Տատիկս՝ Հայ-Թրքական Յուշագրութիւն»-ն էր (անգլերէն՝ My Grandmother: An Armenian-Turkish Memoir), զոր գրած է Ֆէթհիյե Չէթինը (Fethiye Çetin): Չէթին, Այշէ Կիւլ Ալթընայ (Ayse Gul Altinay), Ժիրայր Լիպարիտեան (Gerard Libaridian) եւ Մորին Ֆրիլի-ի հետ միասաին (Maureen Freely) կազմած են իսլամացած հայերու վկայութիւններու ժողովածոյ մը, որ կը կոչուի՝ «Թոռները» (անգլերէն՝ The Grandchildren):

Աւետիս Հաճեանի Գաղտնի Ազգ՝ Թուրքիոյ Գաղտնի Հայերը (անգլերէն՝Secret Nation: The Hidden Armenians of Turkey) լիակատար հետազօտութիւն մըն է իսլամացած կամ թաքուն հայերուն մասին, որոնք կ՚ապրին պատմական հայաստանի շրջաններուն մէջ ինչպէս նաեւ այժմու թուրքիոյ այլ շրջաններուն մէջ:

 Շրջաններ 
Թաքուն (ծպտեալ) հայերու մեծ մասը կը բնակի Թուրքիոյ արեւելեան նահանգներուն մէջ՝ պատմական Հայաստանի արեւմտեան հատուածը, ուր կեդրոնացած էր ցեղասպանութենէն առաջ ապրող հայ բնակչութեան մեծ մասը։.

 Տէրսիմ 
20-րդ դարու ընթացքքին Տէրսիմի լեռնային շրջանին մէջ ապրող անյայտ թիւով հայեր դարձի եկած են ալեւիականութեան: Հայոց ցեղասպանութեան ժամանակ տարածաշրջանի հայերէն շատերը փրկուած են իրենց քուրտ դրացիներուն կողմէն: Ըստ ՏԷրսիմի հայերու միութեան ղեկավար՝ Միհրան Փրկիչ Կիւլթեքինի (Mihran Prgiç Gültekin), Տէրսիմի բնակչութեան մօտ 75%-ը «կրօնափոխ հայերէ են: Ան 2012 թուականին կը յայտնէ, որ Տէրսիմի մէջ աւելի քան 200 ընտանիք յայտարարած է իր հայկական ծագում ունենալու մասին, սակայն միւսները կը վախնան այդ մէկը ընել:2013 թուականի ապրիլին Կոստանդնուպոլսոյ հայոց պատրիարքի այն ժամանակուայ պաշտօնակատար՝ Արամ Եպիսկոպոս Աթեշեանը կը յայտարարէ, որ Տէրսիմի բնակչութեան 90%-ը հայկական ծագում ունի:

 Տիգանակերտ 
Ցեղասպանութենէն առաջ Տիգրանակերտը (այժմու Տիարպաքըր, թրքերէն՝ Diyarbakır) հայկական քաղաք էր: Այժմ իսլամական մեծամասնութիւն ունեցող քաղաքին մէջ եկեղեցիներուն մեծ մասը աւերակ վիճակի մէջ են: Վիճակը մասամբ բարելաւուած է: Հայ համայնքը վերականգնած է եկեղեցիներէն մէկը եւ հայերէնի դասեր կը տրուին:[42]

 Ծանօթագրութիւններ