Արծրունիներ

Արծրունիներ, հայ նախարարական տոհմ:

 Ծագում 
Ըստ Արծրունիներու տոհմական աւանդապատումներուն՝ Արծրունիներու իշխանական տունը կը ծագի Հայկ Նահապետէն սերած Տորք Անգեղէն։ Արծրունիներու նախնիները եկած են Վասպուրական նահանգի Մեծ Աղբակ գաւառէն։

Ըստ Մովսէս Խորենացիի՝ Արծրունիներու նախահայրը Ասորեստանի Սենեքերիմ թագաւորին որդի Սանասարն էր, որ եղբօրը՝ Ադրամելէքին հետ, սպաննելով հայրը, ապաստանած էր Հայաստանի Սիմ կոչուող լեռներուն մէջ։ Այս վարկածը նման է Մովսէս Խորենացիի այն պնդումին, թէ իբր Բագրատունիները հրեայ ծագում ունեցած են, ինչը, սակայն, բազմիցս հերքուած է ապացոյցներովԱրծրունիներ։

 Մեծ Հայք 
Արտաշէսեան եւ Արշակունի հայոց թագաւորներու օրով Արծրունիները ռազմաքաղաքական կարեւոր դեր խաղացած են։ Արծրունիներու գլխաւոր մրցակիցը Մարդպետունի նախարարական տոհմն էր։ Արշակունիներու եւ Մարդպետներու համագործակցութիւնը, վերջիններուս մրցակցութիւնը Արծրունիներուն դէմ, ինչպէս նաեւ Պարսկաստանի տիրոյթներուն սահմանակից ըլլալը պատճառ կը դառնան, որ Դ․ դարուն Արծրունիները որդեգրեն կեդրոնախոյս եւ պարսկամէտ քաղաքականութիւն։

Արծրունիները կը ձգտէին Սասանեաններու աջակցութեամբ բարձր դիրքի հասնիլ Մեծ Հայքի մէջ։ Սակայն նման ակնկալիքները ապարդիւն կը մնան, եւ անոնք յուսախաբ կ'ըլլան՝ երես թեքելով Սասանեաններէն։

 Մարզպանական Հայաստան 
Հայ Արշակունեաց թագաւորութեան վերացումէն ետք, պարսից արքունիքը համահաւասար սպառնալիք կը դառնայ թէ՛ Արծրունիներուն եւ թէ՛ անոնց մրցակից Մարդպետունիներուն համար։ Այս տոհմերը, բնական մղումով, կը նախընտրեն միաւորուիլ՝ համատեղ դիմակայելու պարսից տիրապետութեան։ Միաւորումը կ'ընթանայԱրծրունիներու գերակայութեան ներքոյ եւ աւելի եւս կը զօրացնէ զանոնք։

449 թուականին գումարուած Արտաշատի ժողովին մասնակցող նախարարներու եւ հոգեւորականներու շարքին կային նաեւ Արծրունիներու տոհմի ներկայացուցիչներ։
մինի|300px|ձախից|Արծրունիներու կալուածներու ընդարձակումը
Աւարայրի ճակատամարտին հայոց բանակի կեդրոնական զօրախումբին հրամանատարը եղած է Ներշապուհ Արծրունին։ Ըստ Եղիշէի՝ Աւարայրի ճակատամարտին զոհուածներու եւ հետագային նահատակուածներու շարքին կային նաեւ ԱրծրունիներէնԱրտաշատի ժողովին մասնակցողներու շարքին կային նաեւ Արծրունիները։։
 Գահացանկ 

  Անունը
  Իշխել է
  Նշումներ
   Վահան Արծրունի


   Սահակ Բ.
  ? - 762
  Վահան Արծրունիի որդին, Վասպուրականի իշխան
   Գագիկ Ա.
  762 - 772
  Սահակ Բ.-ի եղբայրը, Վասպուրականի իշխան
   Համազասպ Ա.
  772 - 785
  Գագիկ Ա.-ի որդին, Վասպուրականի իշխան
   Մերուժան Բ.

  Համազասպ Ա.-ի եղբայրը, Վասպուրականի իշխան
   Գագիկ Բ.
  785 - 800
  Վասպուրականի իշխան 
   Համազասպ Բ.
  800 - 836
  Գագիկ Ա.-ի որդին, հայոց իշխան Աշոտ Մսակեր Բագրատունիի դստեր՝ Հռիփսիմէի ամուսինը, գահերեց իշխան
   Աշոտ Ա.
  836 - 852, 868 - 874
  Համազասպ Բ.-ի աւագ որդին, գահերեց իշխան
   Գուրգէն Ա.
  852 - 855
  Ապուպելճ Արծրունիի որդին
   Գրիգոր Ա.
  857 - 868, 874 - 887
  Աշոտ Ա. Արծրունիի որդին, հայոց թագաւոր Աշոտ Բագրատունիի դստեր՝ Սոֆիային ամուսինը, գահերեց իշխան
   Աշոտ Բ.
  887 - 904
  Գրիգոր-Դերենիկի որդին, գահերեց իշխան
   Գագիկ Գ.
  904 - 943
  Աշոտ-Սարգիսի որդին, 908-էն - Վասպուրականի թագաւոր
   Գուրգէն Բ.
  904 - 925 
  Պարսկահայքի իշխան, Աշոտ-Սարգիսի որդին
   Դերենիկ-Աշոտ
  943 - 959
  Գագիկ Ա.-ի որդին
  Աբուսահլ-Համազասպ
  959 - 972
  Գագիկ Ա.-ի որդին
   Աշոտ-Սահակ
  972 - 991
  Ապուսահլ-Համազասպի որդին
   Գուրգէն-Խաչիկ
  991 - 1003
  Ապուսահլ-Համազասպի որդին
   Սենեքերիմ
  1003 - 1021
  Ապուսահլ-Համազասպի որդին


 Ծանօթագրութիւններ 

Ստորոգութիւն:Նախարարական տուներ
Ստորոգութիւն:Արծրունիներ