Խորնի գիւղ

Խորնի կամ Խորոնք, Խորենք, Խորհան (, ), գիւղ Արեւմտեան Հայաստանի` Պիթլիսի վիլայէթի Մշոյ գաւառին մէջ։ 

 Նկարագրութիւն 
Կը գտնուէր պատմական Հայաստանի Տուրուբերան նահանգի Տարօն գաւառին մէջ։ Գիւղը տեղակայուած է Մուշ քաղաքէն 8 քմ. հիւսիս-արեւմուտք, Արածանիի ձախ վտակներէն մէկուն միջին հոսանքի ձախ կողմը«Հայաստանի եւ յարակից շրջաններու տեղանուններու բառարան», հտ. 2, էջ 801։

 Անուան ստուգաբանութիւն 
Ըստ Մ. Օրմանեանի Խորոնք կը նշանակէ «ծննդավայր»։ Ենթադրաբար անուանումը կապուած է Գիւղին մէջ Մովսէս Խորենացիի ծնուած ըլլալու հանգամանքին հետ։

 Պատմութիւն 
Խորնի գիւղին մասին առաջին յիշատակութիւնը կու գայ IV դարէն։ Այն պատկանած է Գլակայ վանքին։ Բացի այդ գիւղը նոյնացուցած են խեթական արձանագրութիւններու Հորնիյա քաղաքին հետ։

Յովհան Մամիկոնեանը իր VII դարու պատմութեան ձեռագրերուն մէջ այն յիշատակած է որպէս Խոհնի, Խորհի, Խրտնի (աղաւաղուած տարբերակ) ձեւերով։ Եղած է գիւղ կամ աւան։ Այդ ժամանակ ունեցած է 1900 տուն հայ բնակիչ։

Արշակունիներու թագաւորութեան ժամանակ գիւղը հայոց բանակին տուած է 600 հեծեալ եւ 1700 հետեւակ զինուոր։

Աւելի ուշ, բնակավայրը կրած է Խորոնք անուանումը եւ հանդիսացած է Պիթլիսի վիլայէթի Մշոյ գաւառի գիւղերէն մէկը։

Բնակիչները բռնութեամբ տեղահանուած են 1915 թուականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Անոնց մեծ մասը զոհուած է բռնագաղթի ճանապարհին, փրկուածները տարագրուած են օտար երկիրներ։

 Բնակչութիւն 
1880-ին գիւղը ունէր 20 տուն, 1909 թուականին ունէր 50 տուն հայ եւ 6 տուն քիւրտ բնակիչ։

2000 թուականի տուեալներով գիւղին մէջ բնակած է 830 մարդ, մեծամասնութիւնը քիւրտեր։

 Տնտեսութիւն 
Հայ բնակչութիւնը կը զբաղէր երկրագործութեամբ եւ անասնապահութեամբ։

 Պատմամշակութային կառոյցներ 
Խորնի գիւղին մէջ կը գտնուէր Ս. Աստուածածին եկեղեցին եւ Խորոնք անունով բերդ։

 Կրթութիւն 
Խորոնքի մէջ կը գործէր վարժարան։

 Նշանաւոր անձեր 
Խորնի գիւղին մէջ ծնած է պատմահայր Մովսէս Խորենացին«Հայաստանի եւ յարակից շրջաններու տեղանուններու բառարան», հտ. 2, էջ 799-800։

 Ծանօթագրութիւններ 

 Աղբիւրներ 
 «Հայաստանի եւ յարակից շրջաններու տեղանուններու բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երեւանի Համալսարանի հրատարակչութիւն
 Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն