Հայկական Թուային Համակարգ

Հայկական Թուային Համակարգ, հնագոյն թուային համակարգ մըն է հիմնուած հայերէնի այբուբենի գլխագիրերուն (մեծատառեր) վրան։"Numbers in Armenian". omniglot.com. Retrieved 2020-10-12.
մինի|250x250փքս|Եան Լոյքէն Հայկական Այբուբեն, 1690 

Այս համակարգին մէջ զէրօն չի գործածուիր, տառերուն արժէքները (իրար քով գրուած) կը գումարուէին իրար։Shaw, Allen A. (May 1939). "An Overlooked Numeral System of Antiquity". National Mathematics Magazine. 13 (8): 368–372. doi:10.2307/3028489. Retrieved 2023-01-06. Այս համակարգը նոյն յունական ու եբրայերէին թուային համակարգերուն պէս կը գործէ։ Այսօր Հայաստանի մէջ, եւ աշխարհասփիւռ հայերուն կողմէն կը գործածուին արաբական արեւմտեան թուանշանները, հայկական թուային համակարգին գործածութիւնը քիչ թէ շատ կը նմանի անգլերէնի մէջ հռովմէական թուանշաններու գործածութեան, օրինակի համար «Գարեգին Ա» կը նշանակէ «Գարեգին Առաջինը», անգլերէնով կը գրուի «Garegin I»։ Կամ օրինակի համար Պէնէտիքթոս 16-րդ գրելու համար կը գործածուին Ժ (10) եւ Զ (6) տառերը՝ «Պէնէտիքթոս ԺԶ» (լատիներէն`Benedictus XVI)։

Երբ հայերէնի այբուբենին վերջին երկու տառերը՝ «Օ»-ն եւ «Ֆէ»-ն ԺԲ (12-րդ դարուն) աւելցուեցան, արդէն արաբական թուանշանները որդեգրուած էին հայերուն կողմէն, ատոր համար ալ անոնց թուային արժէք վերագրուած չէ։

Ի սկզբանէ Մեսրոպ Մաշտոցին այբուբէնը միայն 36 տառ կը պարունակէր, Ֆէին փոխարէն կը գործածուէր «Փիւր / փիւր» տառը, «Օ»-ին փոխարէն կը գործածուէին կամ «Ո»-ն եւ կամ «ԱՒ / աւ» տառերը իրար միացած։

Արաբական (Արդի) Թիւեր123456789Հայկական ԹիւերԱԲԳԴԵԶԷԸԹԳրադարձութիւնԱյբԲենԳիմԴաԵչԶաԷԸթԹօ
Արաբական (Արդի) Թիւեր102030405060708090Հայկական ԹիւերԺԻԼԽԾԿՀՁՂԳրադարձութիւնԺէԻնիԼիւնԽէԾաԿենՀօՁաՂատ
Արաբական (Արդի) Թիւեր100200300400500600700800900Հայկական ԹիւերՃՄՅՆՇՈՉՊՋԳրադարձութիւնՃէՄենՅիՆուՇաՈ (Վօ)ՉաՊէՋէ
Արաբական (Արդի) Թիւեր100020003000400050006000700080009000Հայկական ԹիւերՌՍՎՏՐՑՒՓՔԳրադարձութիւնՌաՍէՎեւՏիւնՐէՑօՒինՓիւրՔէ

 Գործածութեան Կերպը (Ալկորիթմը) 
Հայկական թուային համակարգէն թիւեր կարելի է ստանալ պարզ գումարումով մը։ Հայկական թուանշանները կը գրուին ձախէն աջ, ինչպէս Հայերէնի Այբուբենը, մեծ թիւը ներկայացնող տառը կը գրուի ձախ կողմը, փոքր թիւը ներկայացնող տառը կը գրուի աջ կողմը։

Օրինակներ`
 ՌՋՀԵ = 1975 = 1000 + 900 + 70 + 5
 ՍԻԳ   = 2023 = 2000 + 20 + 3
 ՍՄԻԲ = 2222 = 2000 + 200 + 20 + 2
 ՍԴ = 2004 = 2000 + 4
 ՃԻ = 120 = 100 + 20
 Ծ = 50

 Տասը Հազարէն բարձր թիւերը 
9999-էն (ՔՋՂԹ) աւելի մեծ թիւեր ստանալու համար կը գործածուին նոյն տառերը բայց իրենց վրայ հորիզոնային գիծ մը գծելով։ Այդ տառը (որ կը գործածուի որպէս թուանշան) որուն վրայ գծիկ կայ կը բազմապատկուի տասը հազարով։

Օրինակ՝

  Ա (վրան գծիկ) = 10000
  Ջ (վրան գծիկ) = 9000000

Ասի կը նմանի Հռովմէական թուանշաններուն ուր տառին վրայ գծուած գծիկը իր արժէքը կ՛աւելցնէ հազարով, ի տարբերութիւն Հայերէնի տաս հազարին։

 Ծանօթագրութիւններ