Հին Էղես

Էղես (հին յուն․՝ Αἰγαί)․ Մակեդոնիա, Յունաստան։ Եղած է Մակեդոնիոյ հին թագաւորութեան առաջին մայրաքաղաքը։ Կը գտնուի Բիէրիա լեռներուն ստորոտին Վերղինա եւ Բալաթիցիա քաղաքներուն միջեւ եւ կը նայի Կեդրոնական Մակեդոնիոյ հարթավայրին։ Քաղաքը լքուած է Գ․դարուն եւ յայտնաբերուած է ԺԹ․ դարուն։ Վերջերս կատարուած պեղումներէն յայտնաբերուած արքունիքը կը համարուի ոչ միայն ամենամեծը, այլեւ Փարթենոնասին հետ դասական Յունաստանի գլխաւոր շինութիւններէն։

1996-ին, Էղեսին հնաբանական վայրը Եունեսքոյի Համաշխարհային Ժառանգութեան Յուշարձան արձանագրուած է:

 Հնաբանական պեղումներ եւ յայտնաբերումներ 
մինի|Ոսկեայ սնտուկը եւ Ֆիլիպոս Բ․ գերեզմանատապանին ոսկիա թագը
Հնաբաններ 1850-էն սկսեալ հետաքրքրուած են Վերղինային շուրջ գտնուող բլուրներով, որովհետեւ կը կասկածէին թէ այդ վայրերուն մէջ կը գտտնուին Մակեդոնացիներուն դամբանները։ 
ձախից|մինի|Սնտուկը եւ Վերգինային Իլիոս՝ արեւ
մինի|Էղես․ Ք․Ա․470-Ք․Ա․460 արծաթեայ դրամ
Էղեսին մէջ կատարուած են բազմաթիւ հնաբանական պեղումներ։ Առաջինը ղեկավարած է Աթէնքի ֆրանսական դպրոցի հնաբան եւ պատմաբան Լէոն Հիոզէյ (Léon Heuzey)1860-ական թուականներուն։ Դար մը ետք Մանոլիս Անդրոնիքոս կը ղեկավարէ պեղումները եւ կը յայտնաբերուին բազմաթիւ կարեւոր հնաբանական յուշարձաններ եւ իրեր․ Ֆիլիպոս Բ․ դամբարանը եւ Վերղինայի արեւը կրող Ոսկեայ սնտուկը։ իսկ Ակելիքի Քոթարիդի 2000-ական թուականներուն ղեկավարած է վերականգման աշխատանքները։ Վայրը այսօր հնաբանական ​​վայր է եւ կ՛ընդգրկէ երկու թանգարաններ։ 

 Պատմական հակիրճ տեղեկութիւններ 
Վաղ մակեդոնական պետութեան հայեցակարգը բնորոշ էր հին յունական քաղաք-պետութեան (Բոլիս կամ Պոլիս), ուր Էղես քաղաքային կեդրոնն էր (ἄστυ), եւ կ՛իշխէր շրջակայ տարածքներուն վրայ (χώρα), հար ու նման Աթէնքին որ Ատիկէն կ՛իշխէր եւ կամ Սփարթիին որ Լաքոնիային (Պելոպոնեզի հարաւը գտնուող նահանգ) կ՛իշխէր։ 

Ք․Ա․650-ին, Արղէադեսները (հին յունական թագաւորական գերդաստան) Արղոսէն (այդ ժամանակաշրջանի Պելոպոնեզի քաղաք-պետութիւն) կը մեկնին դէպի հիւսիս եւ կը հիմնեն Էղես եւ Մակեդոնիոյ թագաւորութիւնը։ Անոնք Էղեսէն կը տարածուին կեդրոնական Մակեդոնիա։  
ձախից|մինի|Արխելաոս Ա․ ժամանակաշրջանի յունական դրամ (ΑΡΧΕΛΑΟΣ)
Ք․Ա․ 413-ին Արխելաոս Ա․ մայրաքաղաքը Բելա կը փոխադրէ։ 
ձախից|մինի|Բաւսանիաս, Մակեդոնիոյ թագաւորին յունական դրամ
Աղեքսանդր Մակեդոնացիին մարմինը պետք էր հանգչիլ Էղես, հոն ուր անոր հայրը՝ Ֆիլիպոս Բ․, սպաննուեցաւ Բաւսանիաս Օրեսթիդացիին կողմէն։ Սակայն դիակը տարուեցաւ Մեմֆիս (Եգիպտոս)՝ Պտողեմէոս Ա․ Լակոսին մեքենայութիւններուն պատճառով։
մինի|Էղես․ արքունիքին աւերակները նախկան վերականգնումը

 Անուան ստուգաբանութիւն 
Էղես անունը Αιγές (հին յուն․՝ Αἰγαὶ) ստուգաբանօրէն կապուած է «այծ» բառին (հին յուն․՝ αἴξ)։ Արդի անուանումը՝ Էղես Αιγές եւ հին անուանումը՝ Էղէ  Αἰγαὶ յոգնակի են։ Էղես հաւանաբար կը նշանակէր այծերուն քաղաքը։ Որեւէ դիցաբանական ստուգաբանութեան հետ չէ կապուած, այդ պատճառով կը կարծուի թէ մակեդոնացի թագաւորներուն մայրաքաղաքը այդպէս կոչուեցաւ Բերդիքաս Ա․-ին կողմէ։ Վերջինիս Փիթիան (Տելֆիի պատգամախօսարանի աւագ քրմուհին) խրատեց մայրաքաղաքը կառուցել հոն, ուր զայն այծերը պիտի առաջնորդէին։

ԵՈՒՆԵՍՔՕ - Էղեսի հնաբանական վայր Բաւսանիաս․ Յունաստանի նկարագրութիւն 6․3, հտ․1, Cambridge, Massachusetts / London: Harvard University Press Առցանց գրադարան․ Պտոյտ Հին Մակեդոնիա,Joseph Roisman, Ian Worthington, 12-10-2010, 2010 Blackwell Publishing Ltd   Էղես․ պաշտօնական կայքէջ
 Ծանօթագրութիւններ 

Ստորոգութիւն:Յունաստանի հին քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Յունաստանի հին մայրաքաղաքներ
Ստորոգութիւն:Հին քաղաքներ ըստ երկրի
Ստորոգութիւն:Հին քաղաքներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հին քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Հին մայրաքաղաքներ ըստ շրջանի
Ստորոգութիւն:Հին մայրաքաղաքներ այբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հին մայրաքաղաքներ