Իսլանտա

Իսլանտա հիւսիսային կղզի-երկիր մըն է հիւսիսային Ատլանտեան եւ Արքթիք Ովկիանոսներու միջեւ, Միջ-Ատլանտեան Լեռնաշղթայի վրայ՝ Հիւսիսային Ամերիկայի եւ Եւրոպայի միջեւ: Ան մշակութապէս եւ քաղաքականապէս կապուած է Եւրոպային եւ տարածաշրջանի ամէնէն արեւմտեան եւ ամէնէն նօսր բնակեցուած երկիրն է: Անոր մայրաքաղաքը եւ ամէնամեծ քաղաքը Ռէյքիաւիքն է, որ կը հիւրընկալէ երկրի մօտաւորապէս 380,000 բնակիչներուն շուրջ 36%-ը (չհաշուելով մօտակայ քաղաքները/արուարձանները, որոնք առանձին քաղաքապետարաններ են): Երկրի պաշտօնական լեզուն իսլանտերէնն է: 

Իսլանտա կը գտնուի տեկտոնական սալերու միջեւ ճեղքուածքի վրայ եւ անոր երկրաբանական գործունէութիւնը կ'ընդգրկէ կէյզերներ եւ յաճախակի հրաբխային ժայթքումներ:Rae, Alison. Earthquakes and Volcanoes. Page 9. 2008. "Iceland is the only part of the Mid-Atlantic Ridge that rises above sea-level, and its central volcanic plateau is erupting almost constantly."Philippon, Mélody; Von Hagke, Christoph; E. Reber, Jacqueline. Cutting-Edge Analogue Modeling Techniques Applied to Study Earth Systems. Page 99. 2020. "Iceland is the only place on Earth where a mid-ocean ridge is exposed above sea level, atop the extensional plate boundary separating the North American plate and the Eurasian plate." Ներքին մասը կը բաղկանայ հրաբխային բարձրավանդակէ՝ աւազային եւ լաւայի դաշտերով, լեռներով եւ սառցադաշտերով եւ բազմաթիւ սառցադաշտային գետեր կը հոսին դէպի ծով՝ ցածրավայրերու ընդմէջէն: Իսլանտա կը տաքնայ Ծոցային Հոսանքով եւ ունի բարեխառն կլիմայ, հակառակ անոր որ կը գտնուի Արքթիք շրջագիծէն քիչ մը հարաւ: Անոր լայնութիւնը եւ ծովային ազդեցութիւնը ամառները կը պահեն զով եւ անոր կղզիներու մեծամասնութիւնը ունի բեւեռային կլիմայ:

Ըստ հնագոյն ձեռագիր Լանտնամապոքի, Իսլանտայի բնակեցումը սկսաւ 874 թուականին, երբ նորվեկիացի առաջնորդ Ինկոլֆր Առնարսոն դարձաւ կղզիի առաջին մշտական բնակիչը: Յաջորդող դարերուն, նորվեկիացիները եւ աւելի քիչ չափով այլ սքանտինաւեան ժողովուրդներ, գաղթեցին Իսլանտա, իրենց հետ բերելով թրալներ (այսինքն՝ ստրուկներ կամ ճորտեր) կելտական ծագումով: Կղզին կառավարուեցաւ որպէս անկախ հանրապետութիւն տեղական խորհրդարանի՝ Ալթինկի ներքոյ, որ աշխարհի ամէնէն հին գործող օրէնսդիր ժողովներէն մէկն է: Քաղաքացիական պայքարի ժամանակաշրջանէ մը ետք, Իսլանտա ենթարկուեցաւ նորվեկիական իշխանութեան 13-րդ դարուն: 1397-ին, Իսլանտա հետեւեցաւ Նորվեկիայի միացման Քալմարի Միութեան՝ Դանիայի եւ Շուէտի թագաւորութիւններուն հետ միասին, անցնելով տէ ֆաքթօ դանիական իշխանութեան տակ անոր լուծարումով 1523-ին: Դանիական թագաւորութիւնը ուժով ներմուծեց լիւթերականութիւնը 1550-ին եւ Քիէլի Դաշնագիրը պաշտօնապէս յանձնեց Իսլանտան Դանիային 1814-ին:

Ազդուած ազգայնականութեան գաղափարներէն ֆրանսական յեղափոխութենէն ետք, Իսլանտայի անկախութեան համար պայքարը ձեւաւորուեցաւ եւ գագաթնակէտին հասաւ Դանիա-Իսլանտական Միութեան Օրէնքով 1918-ին, Իսլանտայի Թագաւորութեան հիմնադրութեամբ, կիսելով անձնական միութեամբ Դանիայի գահակալ միապետը: Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի ընթացքին Դանիայի գրաւման օրերուն, Իսլանտա ճնշող մեծամասնութեամբ քուէարկեց հանրապետութիւն դառնալու 1944-ին, վերջ դնելով Դանիայի հետ մնացեալ պաշտօնական կապերուն: Թէեւ Ալթինկը կասեցուած էր 1799-էն մինչեւ 1845, Իսլանտա այնուամենայնիւ կը պնդէ որ ունի աշխարհի ամէնէն երկար գործող խորհրդարաններէն մէկը: Մինչեւ 20-րդ դար, Իսլանտա մեծապէս կը յենէր ձկնորսութեան եւ գիւղատնտեսութեան վրայ: Ձկնորսութեան արդիւնաբերումը եւ Մարշալի Ծրագրի օգնութիւնը Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմէն ետք բարգաւաճում բերին եւ Իսլանտա դարձաւ աշխարհի ամէնէն հարուստ եւ զարգացած ազգերէն մէկը: 1950-ին, Իսլանտա միացաւ Եւրոպայի Խորհուրդին:1994-ին ան մաս դարձաւ Եւրոպական Տնտեսական Տարածքին, աւելի բազմազանեցնելով իր տնտեսութիւնը այնպիսի ոլորտներու մէջ, ինչպէս՝ ֆինանսներ, կենսաբանական արհեստագիտութիւն եւ արտադրութիւն:

Իսլանտա ունի շուկայական տնտեսութիւն համեմատաբար ցած հարկերով, համեմատած այլ ՏՀԶԿ երկիրներու հետ, ինչպէս նաեւ աշխարհի մէջ արհմիութիւններու անդամակցութեան ամէնէն բարձր տոկոսը: Ան կը պահպանէ հիւսիսային ընկերային բարօրութեան համակարգ մը, որ կ'ապահովէ համընդհանուր առողջապահութիւն եւ բարձրագոյն կրթութիւն: Իսլանտա բարձր կը դասուի միջազգային համեմատութիւններու մէջ ազգային կատարողականութեան, ինչպէս կեանքի որակ, կրթութիւն, քաղաքացիական ազատութիւններու պաշտպանութիւն, կառավարութեան թափանցիկութիւն եւ տնտեսական ազատութիւն: Ան ունի ամէնէն փոքր բնակչութիւնը ՆԱԹՕ-ի  անդամ երկիրներուն մէջ եւ միակն է՝ առանց մշտական բանակի, ունենալով միայն թեթեւ զինուած ափապահ ուժեր:

 Բնակչութիւն 

 Ծանօթագրութիւններ