Արա Սարգսեան

Արա Միհրանի Սարգսեան (7 Ապրիլ 1902, Իսթամպուլ, Օսմանեան կայսրութիւն - 13 Յունիս 1969, Երեւան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ խորհրդային քանդակագործ, Երեւանի նկարիչներու միութեան հիմնադիր (1932) եւ առաջին նախագահ, Հայաստանին մէջ առաջին՝ Երեւանի գեղարուեստի ուսումնարանի հիմնադիր, այդ ուսումնարանի առաջին համալսարանապետ (rector), փրոֆէսոր (1947)։ ԽՍՀՄ գեղարուեստի ակադեմիայի ակադեմիկոս (1959), ԽՍՀՄ գեղարուեստական հիմնադրամի հայկական բաժանմունքի վարչութեան նախագահ, մանկավարժ, ազգային-հասարակական գործիչ, Նեմեսիս ծրագրի մասնակիցhttps://www.youtube.com/watch?v=0epqSInAGiI «Նեմեսիսի» հերոսներէն մէկուն՝ Արա Սարգսեանի մահուան պատճառը այդպէս ալ անյայտ մնաց։։ Խորհրդային Հայաստանի մէջ կոթողական քանդակագործութեան հիմնադիրն է:

 Կենսագրութիւն 
Արա Սարգսեանը ծնած է  7 Ապրիլ 1902-ին Պոլիսէն ոչ հեռու գտնուող Մաքրի գիւղին մէջ՝ Միհրան եւ Կատարինէ Սարգսեաններու ընտանիքին մէջ։

 Ուսման տարիներ 
link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D5%80%D5%A1%D5%AF%D5%B8%D5%A2_%D4%BF%D5%B8%D5%BB%D5%B8%D5%B5%D5%A1%D5%B6%D5%AB_%D6%87_%D4%B1%D6%80%D5%A1_%D5%8D%D5%A1%D6%80%D5%A3%D5%BD%D5%B5%D5%A1%D5%B6%D5%AB_%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%B6-%D5%A9%D5%A1%D5%B6%D5%A3%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%B6_(38).JPG|ձախից|մինի|Արա Սարգսեանի յուշարձանը համանուն թանգարանի հարեւանութեամբ
link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Ara_Sargsyan_Plaque.jpg|մինի|Արա Սարգսեանի յուշատախտակը Երեւանի Իսահակեան փողոցին վրայ
link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%B1%D6%80%D5%A1_%D5%8D%D5%A1%D6%80%D5%A3%D5%BD%D5%B5%D5%A1%D5%B6%D5%AB_%D5%A4%D5%AB%D5%B4%D5%A1%D6%84%D5%A1%D5%B6%D5%A4%D5%A1%D5%AF%D5%A8,_ArmAg.jpg|մինի|Արա Սարգսեանի դիմաքանդակը Հայաստանի նկարիչներու միութեան շէնքի մուտքի մօտ
Նախնական անհրաժեշտ գիտելիքները կը ստանայ տեղի Տատեան ուսումնարանին մէջ, այնուհետեւ՝ 1914-ին, երբ ընտանիքը կը տեղափոխուի Պոլիս՝ Բերա թաղամաս, ուսումը կը շարունակէ Եսայեան սանոց վարժարանին մէջ։ Արայի հօրեղբայրը՝ Սարգիս Սարգսեանը, Կոստանդնուպոլսոյ յայտնի ճարտարապետներէն էր, անոր խորհուրդով Արան կը խորանայ արուեստի մէջ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներուն Արան կը թողէ ուսումն ու կը սկսի զբաղուիլ պատահական աշխատանքով՝ գոյութեան միջոցներ վաստակելու նպատակով։ Ան կը զբաղուի գրագրութեամբ, գծագրութեամբ, անգամ՝ էլեկտրիկ կ՚աշխատի։ Պատերազմէն ետք ան կը սորվի նախ Կ.Պոլսի Գեղարուեստի վարժարանին մէջ (1919-1921), ուր հանդէս կու գայ ինքնուրոյն դիմաքանդակներով, հայկական կոտորածներու եւ առաջին համաշխարհային պատերազմի ազդեցութեամբ՝ ողբերգական թեմաներ պատկերող յօ»ինումներով, ուր կը զգացուի Ռոտէնի ազդեցութիւնը: Այնուհետեւ, շարունակած է ուսումը Վիեննայի գեղարուեստի ակադեմիայի բարձրագոյն դպրոցին մէջ (1921-1924)՝ աշակերտելով Էդմոնդ Հելմերին եւ Ժոզէֆ Միւլներին, դիմաքանդակներով մասնակցած տեղի նկարիչներու ցուցահանդէսներուն։ Այս շրջանի դիմաքանդակները հասուն արուեստագէտի ստեղծագործութիւններ են՝ հոգեբանական խառնուածքներու շեշտուած դրսեւորումներով, որոշ պարագաներու թեթեւակի հակումով դէպի տպաւորապաշտութիւն։ Ստեղծագործութիւններուն մէջ շարունակած է ողբերգական թեմաները՝ Ռոտէնեան ոճի ձեւակերտ լուծումներով։ Գեղարուեստի վարժարանի քառամեայ ուսումը ան գերազանց կ՚աւարտէ երկու տարուան ընթացքին։ 1921-ին աւարտելով Գեղարուեստի ուսումնարանը կ՚որոշէ մեկնել Հռոմ։ Եսայեան վարժարան կը հովանաւորէ Արայի ուսումը արտասահմանին մէջ։ Այնուհետեւ կեանքի սղութեան պատճառով կը տեղափոխուի Վիեննա եւ կ՚ընդունուի այսպէս կոչուած «Վարպետներու դպրոց»։ Այստեղ անոր առաջին ղեկավարն էր փրոֆէսոր Է. Հելմերը, ապա Միւլները։ Կը մասնագիտանայ յատկապէս դիմաքանդակի ժանրին մէջ եւ Վիեննայի նկարիչներու միութեան ցուցահանդէսին կը ներկայացնէ երաժիշտ, փրոֆէսոր Ռիխարդ Ռոպերթի պատկերէն։

 Հայաստանի մէջ 
Վիեննայի մէջ 1924-ին կ՚ընդունէ խորհրդային քաղաքացիութիւն եւ 26 Ապրիլ 1925-ին կը ժամանէ Երեւան՝ դնելով հայկական մասնագիտական քանդակագործութեան սկիզբը։ 1925-էն 1930-ականներուն Երեւանեան գեղարուեստական տեխնիկական հիմնարկին մէջ կը բացուի քանդակագործութեան բաժինը եւ կը սկսի դասաւանդել այնտեղ։ 1930-ականներուն Արա Սարգսեանը կը փորձէ միաւորել Հայաստանի նկարիչներուն՝ համատեղ սեմինարներ, ցուցահանդէսներ կազմակերպելու նպատակով։ 1932-ին Գաբրիէլ Գիւրջեանի, Միքայէլ Արուտչեանի, Արա Սարգսեանի ջանքերով կը հիմնադրուի Հայաստանի նկարիչներու միութիւնը, իսկ առաջին քարտուղար միաձայնօրէն կ՚ընտրուի Արա Սարգսեանը, որ կը գլխաւորէ մինչեւ 1937։ Սարգսեանի մանկավարժական գործնէութիւնը առաւել լայն ծաւալ ու նշանակութիւն ստացածզ է1945-էն, երբ անոր գլխաւորութեամբ հիմնադրուած է Երեւանի գեղարուեստական ինստիտուտը։ Այս ժամանակաշրջանի անոր ստեղծագործութիւններուն մէջ կը նկատուի ինչպէս եւրոպական, այդպէս ալ ազգային արուեստի շունչը:

Մահացած է  13 Յունիս 1969-ին Երեւանն մէջ: Թաղուած է Երեւանի քաղաքային պանթէոնին մէջ:

1973-ին Երեւանի մէջ բացուած է Արա Սարգսեանի եւ Յակոբ Կոջոյեանի համատեղ տուն-թանգարանըhttps://www.youtube.com/watch?v=beJmulj6JmE Ինչո՞ւ կը վաճառուին Արա Սարգսեանի քանդակները:

 Ստեղծագործութիւններ 
Արա Սարգսեանը ստեղծագործած է քանդակագործութեան բոլոր ժանրերուն մէջ՝ կոթողական, հաստոցային քանդակ, հարթաքանդակ, թեմատիկ ստեղծագործութիւններ՝ օգտագործելով տարբեր նիւթեր՝ մարմար, փայտ, շամօթ, պրոնզ եւ պազալտ:

 Յօրինումներ 

 «Քաղց», գաճաքար, 1919,
 «Անսփոփ վիշտ», պրոնզ, 1950 
 «Յուսահատութիւն», գաճաքար, 1920,
 «Տառապանք», կաւ, 1922,
 «Լուռ վիշտ», մարմար, 1923,
 «Բարձունքի գրաւումը», փայտ,/պրոնզ 1942 ։
 «Լոգանքից յետոյ», գաճաքար գունաւոր, 1938, պրոնզ, 1967 
 Զոհուած զինուորի յիշատակին, 1968, Ջանֆիտա գիւղ, պրոնզ-տուֆ, 360*260*150/ճարտարապետ` Արմէն Սարգսեան

 Դիմաքանդակներ 

 «Քարլ Վայգել», գաճաքար, 1922,
 «Ռիխարդ Ռոպերթ», գաճաքար, 1922,
 «Հեղինէ Զատէեան», գաճաքար, 1923,
 «Սարգիս Խաչատուրեան», գաճաքար, 1924,
 «Վահան Թոթովենց», գաճաքար, 1926,
 «Մանուկ Աբեղեան», գաճաքար, 1926,
 «Հրաչեայ Աճառեան», գաճաքար, 1926,
 «Միքայէլ Նալբանդեան», գաճաքար, 1933,
 «Յակոբ Պարոնեան», գաճաքար, 1933,
 «Սուրէն Սպանդարեան», մարմար, 1927 ։

 Կոթողներ

 «Յովհաննէս Թումանեան», պրոնզ, 1957,
 «Ալեքսանդր Սպենդիարեան», պրոնզ, 1957,
 «Նելսոն Ստեփանեան», պրոնզ, 1950 
 «Մայր Հայաստան» յուշահամալիր, կռած պղինձ, 1975 :

 Ցուցահանդէսներ 

 Կոստանդնուպոլսոյ հայերու մշակոյթի տան գեղարուեստի քաղաքային ցուցահանդէս,1921
 Առաջին անգամ մասնակցած է Վիեննայի կերպարուեստագէտներու ցուցահանդէսին երաժշտագէտ Ռ. Ռոպերթի եւ դաշնակահար Վ. Սիմոնովիչի դիմաքանդակներով: Մամուլի կողմէ ստացած է բարձր գնահատական,1922
 Նկարիչներու միութեան գարնանային ցուցահանդէս Վիեննայի մէջ,1923
 Առաջին անգամ Հայաստանի մէջ մասնակցած է Հայ կերպարուեստագէտներու ընկերութեան ցուցահանդէսին,1926
 ԽՍՀՄ Ժողովրդական արուեստի յոբելեանական ցուցահանդէսը Մոսկուայի մէջ,1927
 Փորագրանկարներու եւ նկարներու ցուցահանդէս ՈՒՀԱՄ (Ուքրանիոյ յեղափոխական արուեստի միութիւնը),Քիեւ,1928
 Մասնակցած է «10-տարի» կերպարուեստի Յոբելեանական ցուցահանդէսին Երեւանի մէջ,1930
 Հայաստանի գեղարուեստի ցուցահանդէսի 11 ամեակը Երեւանի մէջ,1931
 Ցուցահանդէս «Կարմիր բանակի 15 տարիները»: Երեւան,1933
 Ցուցահանդէս «Հայաստանի նկարիչներու եւ քանդակագործներու 13 տարիներու գործունէութիւնը»: Երեւան,1933
 Ցուցահանդէս «Անդրկովկասի գեղարուեստական արուեստը»: Առաջին Անդրկովկասեան արուեստի ողոմպիական: Թիֆլիս,1934
 Կերպարուեստի ասպարէզին մէջ մատուցած ծառայութիւններու համար ՀՍՍՌ Կենտգործկոմի նախագահութիւնը անոր շնորհած է ռեսպուբլիկայի «Արուեստի վաստակաւոր գործչի» կոչում,1935
 Ընտրուած է Անդրկենտգործկոմի անդամ,1935
 Ցուցահանդէս «կերպարուեստի 15 տարի»: Երեւան,1935
 Ցուցահանդէս «Սովետական Սահմանադրութիւն»: Երեւան,1937
 Համաշխարհային ցուցահանդէս: Նիւ Եորք,1938
 Կերպարուեստի ասպարէզին մէջ աչքի ինկած ծառայութիւններու համար ՍՍՌՄ Գերագոյն Սուէտը անոր պարգեւատրած է` «Պատուոյ Նշան» շքանշանով,1939
 Հայկական ԽՍՀ գեղարուեստի ցուցահանդէս: Մոսկուա-Լենինկրատ,1939
 Հայկական ԽՍՀ նկարիչներու եւ քանդակագործներու ստեղծագործութիւններու շարժական ցուցահանդէս: Հայաստան,1939
 20 տարուայ ընթացքին Հայաստանի գեղարուեստի յուշարձաններու յոբելեանական ցուցահանդէս: Երեւան,1940
 20 տարուայ Հայաստանի գեղարուեստի ցուցահանդէս: Թիֆլիս,1941
 «Հայաստանի նկարիչները Հայրենական պատերազմում» ցուցահանդէս: Երեւան,1942
 «Կարմիր բանակի հերոս» ցուցահանդէս: Երեւան,1942
 Յոբելեանական ցուցահանդէս «Հայրենական մեծ պատերազմ», Երեւանի մէջ խորհրդային կառավարութեան կողմէ ստեղծուած 25-ամեայ տարեդարձին նուիրուած,1942
 Ցուցահանդէս «Հայրենիքի համար»: Երեւան,1943
 Հայ նկարիչներու ցուցահանդէս: Մոսկուա,1944
 ՍՍՌՄ Գերագոյն Սովետի կողմէ կը պարգեւատրուի երկրորդ «Պատուոյ նշան» շքանշանով,1945
 Հայաստանի կերպարուեստի ցուցահանդէս: Երեւան,1945
 Յոբելեանական ցուցահանդէս Հայաստանի մէջ խորհրդային իշխանութեան հաստատման 25-ամեակին նուիրուած: Երեւան,1945
 Մոսկուայի Հայկական ԽՍՀ գեղարուեստի ցուցահանդէս,1946
 Կը ստանայ քանդակագործութեան փրոֆեսորի կոչում,1947
 կ՚ընտրուի Հայկ. ՍՍՌ Գերագոյն Սովետի պատգամաւոր,1947
 Համամիութենական արուեստի ցուցահանդէս: Մոսկուա,1947
 Հայաստանի նկարիչներու աշխատանքներու յոբելեանական ցուցահանդէս նուիրուած Մեծ սոցիալիստական յեղափոխութեան 30-ամեակին: Երեւան,1947
 Հայաստանի կոունիստական կուսակցութեան 14-րդ համագումարին նուիրուած Հայաստանի նկարիչներու աշխատանքներու ցուցահանդէսը: Երեւան,1948
 Խորհրդային բանակի 30-ամեակին նուիրուած խորհրդային արուեստի ցուցահանդէսը Հայաստանի մէջ: Երեւան,1948
 Խորհրդային բանակի 30-ամեակին նուիրուած խորհրդային արուեստի ցուցահանդէսը Հայաստանի մէջ: Երեւան,1948
 կ՚ընտրուի ՍՍՌՄ Գեղարուեստի ակադեմիայի թղթակից-անդամ,1949
 Համամիութենական կերպարարուեստի ցուցահանդէս: Մոսկուա,1949
 Հայկական ՍՍՌ Գերագոյն Սովետի նախագահութիւնը անոր կը շնորհէ ռեսպուբլիկայի «Ժողովրդական նկարչի» կոչման,1950
 Հայաստանի մէջ կերպարուեստի ցուցահանդէս`նուիրուած Հայաստանի մէջ Խորհրդային Միութեան ստեղծման 30-րդ ամեակին: Երեւանի Գեղարուեստի Համամիութենական Ցուցահանդէս: Մոսկուա,1950
 Ընտրւում է Հայկ. ՍՍՌ Գերագոյն Սովետի պատգամաւոր:1951
 Գեղարուեստի ցուցահանդէս: Երեւան,1952
 ԽՍՀՄ Արուեստի ակադեմիայի անդամներու աշխատանքներու ցուցահանդէս: Մոսկուա,1952
 ԽՍՀՄ Արուեստի ակադեմիայի լիիրաւ անդամներու եւ թղթակից անդամներու աշխատանքներու երրորդ ցուցահանդէսը: Մոսկուա,1954
 Հայկական ԽՍՀ գեղարուեստի ցուցահանդէս: Մոսկուա,1956
 Խորհրդային արուեստագէտներու համամիութենական համագումարի նկարներու եւ գրաֆիկայի ցուցահանդէս: Մոսկուա,1957
 Համամիութենական արուեստի ցուցահանդէս `նուիրուած Հոկտեմբերեան սոցիալիստական մեծ յեղափոխութեան: (1917-1957): Մոսկուա,1957
 Հայկական ԽՍՀ գեղարուեստի ցուցահանդէս, նուիրուած Հոկտեմբերեան սոցիալիստական Մեծ յեղափոխութեան 40-ամեակին: Երեւան,1957
 ԽՍՀՄ Արուեստի ակադեմիայի լիիրաւ անդամներու եւ թղթակից անդամներու աշխատանքներու ցուցահանդէս: Մոսկուա,1957
 կ՚ընտրուի ՍՍՌՄ Գեղարուեստի ակադեմիայի իսկական անդամ,1958
 Սոցիալիստական երկիրներու կերպարուեստի ցուցահանդէս: Մոսկուա-Լենինկրատ,1958
 «Наш современник»: ԽՍՀՄ Արուեստի ակադեմիայի իսկական անդամներու, պատուաւոր անդամներու եւ թղթակից անդամներու աշխատանքներու ցուցահանդէս,1959
 Հայաստանի մէջ խորհրդային իշխանութեան ստեղծման 40-ամեակին նուիրուած Հանրապետական արուեստի ցուցահանդէս: Երեւան,1960
 Համամիութենական արուեստի ցուցահանդէս: Մոսկուա,1961
 Երեւանի եւ Մոսկուայի մէջ առաջին անգամ կը կազմակերպուի քառասնամեայ ստեղծագործական գործունէութիւնը ամփոփող ցուցահանդէս` շուրջ 400 աշխատանքներով,1962
 ՍՍՌՄ Գերագոյն Սովետի ապրիլի 12-ի հրամանագրով շնորհուեց ՍՍՌՄ ժողովրդական նկարչի կոչում,1963
 16 Ապրիլին Մոսկուայի մէջ, ՍՍՌՄ գեղարուեստի ակադեմիայի սրահներուն մէջ բացուեցաւ անոր ստեղծագործութիւններու անհատական ցուցահանդէսը,1963
 Երեւանի մէջ «Մայր Հայաստան» կոթողական յուշարձանով կը մասնակցի նկարիչներու միութեան ցուցահանդէսին,1968
 Յետմահու կ՚արժանանայ ՀՍՍՀ պետական մրցանակի դափնեկրի կոչման,1971
 «Մայր Հայաստան» յուշահամալիրը կը ցուցադրուի ԱՄՆ Սպոկանէ քաղաքին մէջ «Expo 74» միջազգային ցուցահանդէսի «Խորհրդային տաղաւարին մէջ»,1974
 «Մայր Հայաստան» յուշահամալիրը կը ցուցադրուի Պուէնոս Այրես քաղաքին մէջ բացուած միջազգային ցուցահանդէսի «Հայաստանի տաղաւարին մէջ»,1976

 Պատկերասրահ 

 Ծանօթագրութիւններ 

 Գրականութիւն 

 Կը նուիրուի Արա Սարգսեանի ծննդեան 115-ամեակին (1902-1969) (2017)։ Արա Սարգսեան։ Երեւան: «ՎարդՀրատ» ՍՊԸ։ ISBN 978-9939-833-24-8:

 Արտաքին յղումներ 

 «Նեմեսիսի» հերոսներէն մէկուն՝ Արա Սարգսեանի մահուան պատճառը այդպես ալ անյայտ մնաց

Ստորոգութիւն:7 Ապրիլի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1902 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:13 Յունիսի մահեր
Ստորոգութիւն:Երեւան քաղաք մահեր
Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Քանդակագործներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայ քանդակագործներ
Ստորոգութիւն:«Պատուոյ նշան» շքանշանի ասպետներ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով