Արտաւազդ Թումանեան

Արտաւազդ Թումանեան ( - 1918, Վան), հայ արուեստագէտ, նկարիչ, դերասան, գրող: Բանաստեղծ Յովհաննէս Թումանեանի որդին:

 Կենսագրութիւն 
250px|մինի|ձախից|Թումանեանի ընտանիքը
Արտաւազդ Թումանեանը ծնած է  23 Նոյեմբեր 1894-ին, Թիֆլիս: Ուսանած է Լիսիցեան մասնաւոր վարժարանէն ներս, ապա Ներսիսեան դպրոցը, որ այդպէս ալ չէ աւարտած, այնուհետեւ ուսանած է նկարչութեան եւ քանդակագործութեան ուսումնարանէն ներս: Կերպարուեստի առաջին դասերը առած է նկարիչ Եղիշէ Թադեւոսեանէն: Արուեստի նկատմամբ սէրը Արտաւազդին կը հասցնէ Մոսկուա՝ Պ. Ի. Կելինի նկարչական արուեստանոցէն ներս ուսանելու: Նուարդ Թումանեանն իր «Յուշեր եւ զրոյցներ» գիրքին մէջ եղբօր մասին կ'ըսէ․

 Գրական գործունէութիւն 
Մանուկ հասակէն հակում ունէր գրականութեան հանդէպ. գրած է փոքրածաւալ բանաստեղծութիւններ, երգիծական պատմութիւններ, ապա զանոնք զետեղած՝ ինքնուրոյն ստեղծած գիրքերուն մէջ։ Թարգմանութիւններու եւ փոխադրութիւններու հեղինակ է, 13 տարեկանին կատարած է Դ. Մամին-Սիպիրեակի «Քաջ նապաստակը» հեքիաթի թարգմանութիւնը, որ 1907-ին տպագրուած է «Հասկեր» ամսագիրին մէջ։ Արտիկի գեղանկարչական քանի մը աշխատանքներ, չափածոյ, արձակ գործեր, արուեստաբանական վերլուծութիւններ, յօդուածներ եւ թատերգութիւններ Լիոնարտօ տա Վինչիի, Վան Տէյքի, Տիցիանի, Ռուբենսի եւ այլոց մասին պահպանուած են: «Վան Տէյք» թատերգութիւնը 1911-ին տպագրուած է «Հասկեր»ուն, իսկ «Ռուբենսը»՝ «Պատանի»ին մէջ։ Թատերգութիւններէն մէկ քանին բեմադրուած են: Դսեղի մէջ բեմադրուած է նաեւ Արտաւազդի կողմէ թատերգութեան վերածուած «Գիքորը» պատմուածքը, որու ժամանակ խաղացած է իր եղբօր՝ Համլիկի հետ: Բեմադրութեան ներկայ եղած է Յովհաննէս Թումանեանը:

Ըստ «Յիշատակարանի»՝ Արտաւազդը սկսնակ գրողներու առաջին համագումարի նախաձեռնողն էր: 1914-ին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ վերադարձած է Թիֆլիս եւ զօրակոչուած՝ բանակ, որմէ ետք կամաւոր աշխատած է «Միջազգային Կարմիր խաչի Համառուսական քաղաքների միութիւն» կովկասեան կոմիտէին մէջ։ Արտաւազդը 23 Ապրիլ 1915-ին կայացած առաջին խորհրդակցական ժողովի քարտուղարը եղած է, որու ժամանակ անդրադարձած են Արեւմտեան Հայաստանի մէջ տեղի ունեցող իրադարձութիւններուն: «Միջազգային Կարմիր խաչի Համառուսական քաղաքների միութիւն» կովկասեան կոմիտէին մէջ աշխատելու առաջին տարիներուն գործունէութիւն ծաւալած է Իգդիրի, Ջուղայի, հիմնադրած է «Սննդատու կայաններ», ժամանակաւոր իջեւանատուներ, բուժսանիտարական կէտեր, ապա 1916-ին նշանակուած է լիազօր ներկայացուցիչ Վանի շրջանին մէջ: 1917-ին Վանի մէջ եղած ժամանակ, Արտիկը մասնակցած է գիտնականներ Նիկողայոս Ադոնցի եւ Ա․ Քալանթարեանի հնագիտական արշաւախումբի աշխատանքներուն: Ուսումնասիրելով Աղթամարի ձեռագրերը՝ յայտնաբերած է Գրիգորիս Գեղեցիկի տաղերըՏազ ազնիւ (Գեղեցիկ Գրիգորիսի), արտագրած՝ փրկելով զանոնք ոչնչացումէ:

Ան մտերիմ յարաբերութիւններ ունեցած է անգլուհի Էլիզապէթ Արմսթրոնկի հետ, որ «Միջազգային Կարմիր Խաչի» գթութեան քոյր էր։ Վերջինս Արտաւազդին կը սորվեցնէր անգլերէն: Անոնց նամակագրութիւնը ընդհատուած է Արտաւազդի մահով:

 Մահ 
Արտաւազդ Թումանեանը մահացած է 23 Նոյեմբեր 1918-ին, Վանի երկրորդ նահանջի ժամանակ վերջնապահ փոքրաթիւ խումբի կազմին մէջ։ Մահուան լուրը Թումանեանը իմացած է 3 Դեկտեմբեր 1918-ի առաւօտեան:

 Ծանօթագրութիւններ 

Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ դերասաններ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ արուեստագէտներ