Արտեմ Փաթափութեան

Արտեմ Փաթափութեան (), ամերիկահայ գիտնական։ Հոկտեմբեր 2021ին արժանացած է Նոպէլեան մրցանակին բժշկութեան բնագաւառին մէջ։  

 Կենսագրութիւն եւ ուսում 
Արտեմ Փաթափութեան զաւակն է գրագէտ, հաճընցի արմատներով Սարգիս Վահագնին եւ դաստիարակ, տնօրէնուհի Հայկուհի Աճէմեան-Փաթափութեանին:  

Լիբանանի քաղաքացիական կռիւներուն պատճառով, ընտանիքին հետ փոխադրուած է Լոս Անճելըս, ուր իր պսակաւորի աստիճանը ստացած է Գալիֆորնիոյ համալսարանի Լոս Անճելըսի մասնաճիւղէն (Եու. Սի. Էլ. Էյ.), 1990ին, իսկ կենսաբանութեան դոկտորականը՝ հռչակաւոր ՔԱԼԹԷՔ համալսարանէն, 1996-ին: 2000 թուականէն կ՚աշխատի Սքրիբս (SCRIPPS) գիտական մեծ հաստատութեան մէջ իբրեւ հետազօտող եւ ջղագիտութեան բաժանմունքի դասախօսNational Academy of Sciences (NAS)Scripps Research Department of Neuroscience։ Ամուսնացած է եւ ունի մանչ զաւակ մը:  

2 Յունիս 2017, Արտեմ Փաթափութեան ընտրուած է Միացեալ Նահանգներու հեղինակաւոր Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիայի անդամ, իր հետազօտութեանց մէջ շօշափելի եւ շարունակական իրագործումներուն շնորհիւ։ Ակադեմիայի 84 նոր անդամներէն մէկը հանդիսացած է։ 

 Պարգեւատրումներ  

 Յունիս 2020-ին, Արտեմ Փաթափութեան պարգեւատրուած է Նորվեկիոյ Գիտութիւններու Ակադեմիայի «ՔԱՎԼԻ» մրցանակով՝ յայտնաբերած ըլլալով ճնշման նկատմամբ զգայուն սպիտակուցներ (protein)` PIEZO1 եւ PIEZO2, որոնք հնարաւորութիւն կու տան շօշափելու զգացում ունենալու եւ հիմք հանդիսանալու բազմաթիւ այլ հիւսոււածքներու եւ բջիջներու տեսակներու գործառոյթներուն։ Թէեւ այսօր ամէնէն ազդեցիկ կիրառումները կը վերաբերին մարդու առողջութեան, Ա. Փաթափութեանի յայտնաբերած սպիտակուցները գոյութիւն ունին անասնական թագաւորութեան ամբողջ տարածքին եւ անհրաժեշտութիւն են բոլոր կաթնասուններու (mammals) ճնշման զգայնութեան համար:

 4 Հոկտեմբեր, 2021-ին, Փաթափութեան արժանացած է Նոպէլեան մրցանակի բնախօսութեան եւ բժշկութեան բնագաւառին մէջ, Տէյվիտ Ճուլիըսի հետ՝ ջերմաստիճանի եւ հպման ընկալիչներու յայտնաբերման համար: Այդ բարձրագոյն գիտական պարգեւին արժանացած առաջին հայն է։
 15 Յունիս 2022-ին, Երեւանի Օփերայի համալիրէն ներս, Յովհաննէս Յովհաննիսեան Արտեմ Փաթափութեանին շնորհած է պատուակալ փրոֆեսէօրի կոչում։

 Ծանօթագրութիւններ 

 Աղբիւրներ 

Փաթափութեան Հեղինակաւոր ՔԱՎԼԻԻ Մրցանակի 2020-ի Դափնեկիր Մասիս Շաբաթերթ
Փաթափութեան Հեղինակաւոր ՔԱՎԼԻԻ Մրցանակի 2020-ի Դափնեկիր

 Արտաքին յղումներ 

 Արտեմ Փաթափութեան 19 Մայիս 2025-ին հիւրընկալուեցաւ Գալուստ Կիւլպէնկեան Հիմնարկութեան մէջ։

Ստորոգութիւն: ՔԱՎԼԻԻ Մրցանակի 2020-ի Դափնեկիր
Ստորոգութիւն:Գիտնական
Ստորոգութիւն:Հայ գիտնականներ