Աւքսենթի Ցակարելի

Աւքսենթի Անթոնի Ցակարելի (, 9 (21) Փետրուար, 1857, Տիկոմի - 12 (25) Օգոստոս, 1902, Թիֆլիս), վրացի դրամատուրգ, բեմավար եւ դերասան։ Իր ամէնայայտնի ստեղծագործութիւնը «Խանումա» կտորն է։
 Կենսագրութիւն 
Աւքսենթի Ցակարելին ծնած է 21 Փետրուար 1857-ին Տիկոմի բնակավայրին մէջБольшая Советская энциклопедия. Гл. ред. А. М. Прохоров, 3-е изд. Т. 28. Франкфурт - Чага. 1978. 616 стр., илл.; 32 л. илл. и карт. (стб. 1289):

Սորված է հոգեւոր սեմինարիային մէջ։ Կանուխ տարիքէն սիրած է վրացական թատրոնը։

1878 թուականին կը հրապարակուի Ցակարելիի առաջին կտորը՝ «Հիմա ժամանակները ուրիշ են» (բեմադրուած է 1879 թուականին, 1965 թուականին կտորի հիման վրայ նկարահանուած է համանուն ֆիլմը), որ հասարակութեան ու մամուլին կողմէ արժանացած է ջերմ ընդունելութեան։ Ասմունքի տաղանդն ու հումորի զգացումը աւելի վառ դրսեւորուեցան իր յետագայ կտորներուն՝ «Խանում» (կամ «Խանումա») (բեմադրուած է 1882 թուականին, թարգմանուած է հայերէնի ու ռուսերէնի), «Մայքօ», «Ցիմպիրելի» (1886), «Խնամախօս», «Պայքուշ», «Մայր վրացուհի», «Ինչով գաս,անով ալ կ'երթաս» (բեմադրուած է 1902 թուականին) եւ այլն։

Մօտէն ծանօթ ըլլալով հայ-վրացական կեանքին, Ցակարելին ստեղծած է Թիֆլիսի հասարակութեան ներկայացուցիչներու բաւական իրապաշտական կերպարներ։

Ցակարելին նաեւ կատարած է թատերգական երկերու թարգմանութիւններ. վրացական թատրոնի համար ինք թարգմանած է շուրջ 20 կտոր, որոնցմէ են ՝ Ալեքսանդր Օստրովսկիի ստեղծագործութիւններէն։

Ապրուստը հոգալու համար Ցագարելին դերասանական ու գրական գործունէութեան զուգահեռ, որպէս կայարանապետ աշխատած է Անդրկովկասի երկաթուղագիծին վրայ։

Իր կեանքի վերջին երկու տարիները Ցակարելին անցուցած է Թիֆլիսի մէջ, ուր մասնակցած է «Մոամպէ» ու «Ցնոպիս-Պուրցելի» թերթերու հրատարակութեան։

Այդտեղ Ցակարելին տպագրած է իր յուշերը վրացական թատրոնի մասին ու քանի մը կտորներ։ Նովօ Սենակիի մէջ կը ստորագրուին իր երկերու երկու հատորները (1899):

Աւքսենթի Ցակարելիի ստեղծագործութիւնը արժեւորած են Իլիա Ճաւճաւաձէն ու Ալեքսանդր Օստրովսկին։

Աւքսենթի Ցակարալիի կինն էր թատրոնի դերասանուհի Նաթօ ԿապունիանТеатральная энциклопедия. Гл. ред. С. С. Мокульский. Т. 1 - М.: Советская энциклопедия, А - «Глобус», 1961, 1214 стб. с илл., 12 л. илл. (стб. 1067-1068):

Ցակարելիի կտորներուն հիման վրայ ստեղծուած են՝

 Վիքթոր Տոլիձէի «Քեթօ եւ Քոթէ» կատակերգական օփերան
 «Քեթօ եւ Քոթէ», «Հիմա ժամանակները ուրիշ են» ֆիլմերը
 Թատերգական մեծ թատրոնի «Խանումա» ներկայացումը, որ հեռատեսիլի սփռումի համար նկարահանուած է 1978 թուականին։

 Ծանօթագրութիւններ 

 Արտաքին յղումներ 
 Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона (1890-1907)

Ստորոգութիւն:1902 մահեր
Ստորոգութիւն:1857 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:25 Օգոստոսի մահեր
Ստորոգութիւն:21 Փետրուարի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Թիֆլիս մահացածներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով