Պաղտատ

Պաղտատ (), Իրաքի՝ մայրաքաղաքը։ Պաղտատի բնակչութիւնը 2016–ին մօտ 8,500,000 էր, ըլլալով Իրաքի ամէնամեծ քաղաքը եւ արաբական աշխարհի երկրորդ քաղաքը, Եգիպտոսի մայրաքաղաք Գահիրէէն, ինչպէս նաեւ Արեւմտեան Ասիոյ՝ երկրորդ քաղաքը, Թեհրանէն ետք։ Բնակչութեան թիւով անիկա կը զբաղեցնէ 40-րդ տեղը աշխարհի մէջ։ Քաղաքը երկրի տնտեսական, վարչական եւ կրթական կեդրոնն է։

Պաղտատը կը գտնուի Տիգրիս գետի ափին։ Հիմնադրուած է VIII դարուն։ Միջնադարեան ժամանակաշրջանին Պաղտատը կը դառնայ Իսլամութեան կեդրոն եւ աշխարհի մեծագոյն քաղաքը 1,200,000 բնակչութեամբ։

Պաղտատը մեծապէս կը տուժէ 1258 թուականին՝ Մոնկոլներու գրաւման հետեւանքով։

Ունեցած է հայ գաղութ, եկեղեցի, մարզական եւ մշակութային ակումբներ։

 Պատմութիւն 

Պաղտատը կառուցուած է Ապպասեան խալիֆէ Ապու Ճաֆար ալ-Մանսուրի կողմէ մ.թ. 8-րդ դարուն եւ դարձած Ապպասեան կայսրութեան մայրաքաղաքը։ Յետագային Պաղտատը մեծ ճանաչում ձեռք բերաւ՝ դառնալով աշխարհի բազմազան կրթութեան ամէնակարեւոր կեդրոններէն մէկը եւ դարեր շարունակ գիտնականներու եւ ուսանողներու հանդիպման վայր։ Այսօր Պաղտատը կը ներկայացնէ քաղաքային իրաւայաջորդութեան պարագայ մէկ վայրի մէջ։ Միջագետքի համաթեքսթին մէջ մայրաքաղաքները յաջորդաբար զբաղեցուցած են քաղաքը՝ հին Բաբելոնէն մինչեւ յունական Սելեւկիա եւ պարսկական Կտեսիփոն, որոնք յայտնի են որպէս Խոսրովի քաղաքներ, մինչեւ ներկայիս արաբական Պաղտատը։

Պաղտատը աշխարհի ամէնամեծ քաղաքն էր Ապպասեաններու կառավարման մեծ մասի ընթացքին՝ իսլամական ոսկեդարու շրջանին, որու բնակչութիւնը կը գերազանցէր մեկ միլիոնը։ Պաղտատը հասաւ իր գագաթնակէտին հինգերորդ Ապպասեան խալիֆէի՝ Հարուն ալ-Ռաշիտի օրօք եւ անոր անուան հետ կապուած է աշխարհահռչակ «Հազար ու մէկ գիշեր» վէպերուն մէջ՝ դառնալով հին աշխարհի մայրաքաղաքը։ Այս կարգավիճակը կորսուեցաւ 1258 թուականին, երբ զայն ներխուժեցին մոնկոլներն ու թաթարները։ 16-րդ դարու սկիզբը քաղաքի վերահսկողութիւնը փոխուեցաւ Սեֆեաններու եւ օսմաններու միջեւ, մինչեւ օսմանները վերջնականապէս գրաւեցին զայն 1535 թուականին եւ անիկա մնաց անոնց տիրապետութեան տակ գրեթէ չորս դար։ 1917 թուականին բրիտանացիները քաղաքի վերահսկողութիւնը ստանձնեցին եւ, ինչպէս Իրաքի միւս մասերու մեծամասնութիւնը, անիկա ենթարկուեցաւ բրիտանական մանդատի։ Այնուհետեւ դարձաւ Իրաքի թագաւորութեան մայրաքաղաք 1921 թուականին եւ Իրաքի Հանրապետութեան մայրաքաղաք 1958 թուականին։

Պաղտատի աշխարհագրական դիրքի կարեւորութիւնը կը կայանայ ջուրի մատչելիութեան եւ ջրհեղեղներու ռիսքի նուազեցման մէջ, ինչ որ իր հերթին, յանգեցուց քաղաքի եւ անոր ազդեցութեան ընդլայնման։ Ան նաեւ հեշտացուց կապը Տիգրիս գետի վրայով՝ զայն ափերով միացնող կամուրջներու միջոցով։ Գետը կը հոսի իր կեդրոնով՝ զայն բաժնելով երկու մասի՝ Քարխի եւ Ռուսաֆայի։ Այսօր քաղաքը բաղկացած է 27 շրջաններէ, որոնցմէ իւրաքանչիւրը բաժնուած է քանի մը թաղամասերու։

Պաղտատը կ'առանձնանայ իր մշակութային նշանակութեամբ, որ կը դրսեւորուի մեծ թիւով կարեւոր յուշարձաններու առկայությամբ, ինչպիսիք են թանգարանները, պատմական դպրոցները, գրադարանները եւ թատրոնները։ Քաղաքը յայտնի է իր իսլամական յուշարձաններով, այդ կարգին՝ Պաղտատի քաղաքային պարիսպներու, Խալիֆայութեան պալատի եւ Մուստանսիրիայի դպրոցի մնացորդներով։ Հին Պաղտատն ունի քանի մը անուանումներ, այդ կարգին՝ Կլոր քաղաք, Ալ-Զավրաա եւ Տար ալ-Սալամ։

 Բնակչութիւն 

 Ծանօթագրութիւններ 

Ստորոգութիւն:Իրաքի քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Մայրաքաղաքներ
Ստորոգութիւն:Ասիոյ մայրաքաղաքներ