Լեւոն Տէր Պետրոսեան

Լեւոն Տէր Պետրոսեան (9 Յունուար 1945, Հալէպ, Սուրիա), նախկին գիտաշխատող, արեւելագէտ, քաղաքական գործիչ: Ան Հայաստանի Հանրապետութեան առաջին նախագահն է:

 Վաղ կեանք եւ ուսում 
Լեւոն Տէր Պետրոսեան ծնած է 9 Յունուար 1945-ին, Հալէպ: 1946-ին ներգաղթած է Հայաստան:

1968-ին կ'աւարտէ Երեւանի Պետական Համալսարանի բանասիրական բաժանմունքի արեւելագիտութեան բաժինը: Տէր Պետրոսեան իր բարձրագոյն ուսումը կը շարունակէ Լենինկրատի համալսարանին մէջ, զոր կ'աւարտէ 1971-ին եւ աւարտաճառը կու տայ 1972-ին: 1987-ին, նոյն համալսարանէն կը ստանայ տոքթորական վկայականը: 1972-էն 1978, իբրեւ կրտսեր գիտաշխատող, կ'աշխատի Երեւանի Ա. Մ. Աբեղեանի անուան գրականութեան հիմնարկին մէջ։ 1978-էն 1985 կը վարէ Մեսրոպ Մաշտոցի անուան Մատենադարանի գիտական քարտուղարի պաշտօնը, ապա 1985-էն ի վեր կը դառնայ աւագ գիտաշխատող, նոյն հաստատութենէն ներս:

Ամուսնացած է Լիուտմիլա Տէր Պետրոսեանի հետ: Ունին որդի մը՝ Դաւիթ:

 Գիտական աշխատութիւններ 
Տէր Պետրոսեան հեղինակ է աւելի քան 70 գիտական աշխատութիւններու, որոնք գրուած են հայերէն, անգլերէն եւ ռուսերէն լեզուներով: Անոնք կը վերաբերին հայ միջնադարեան թարգմանական գրականութեան եւ հայ-ասորական մշակութային առնչութիւններուն: Ան անդամ է Հայաստանի գրողներու միութեան, ֆրանսական ասիական ընկերութեան եւ Վենետիկի Մխիթարեան ակադեմիային, ինչպէս նաեւ պատուաւոր տոքթոր է Լա Վերնիի, Սոֆիայի, Սորպոնի եւ Սթրասպուրկի համալսարաններէն:

Ան կը տիրապետէ հայերէնի, ասորերէնի, արաբերէնի, գերմաներէնի, ֆրանսերէնի, ռուսերէնի եւ այլ վտանգուած լեզուներու:

 Քաղաքական գործունէութիւն 

 Ղարաբաղեան շարժում եւ Հայաստանի վերանկախացում 
19 Մայիս 1988-ին կը հիմնուի Ղարաբաղ կոմիտէն ու Լեւոն Տէր Պետրոսեան կը դառնայ Ղարաբաղ կոմիտէի «ղեկավարը»: Կոմիտէի այլ անդամներու հետ, 10 Դեկտեմբեր 1988-էն 31 Մայիս 1989 Մաթրոսքայա Թիշինայի մէջ կը բանտարկուի: 

1989-ին Տէր Պետրոսեան կ'ընտրուի իբրեւ Հայոց Ազգային Շարժման վարչութեան անդամ, ապա իբրեւ Շարժման վարչութեան ատենապետ: 

27 Օգոստոս 1989-ին կ'ընտրուի Հայաստանի Խորհրդային Սովետական Հանրապետութեան Գերագոյն Խորհուրդի անդամ: Ան կը վերընտրուի 20 Մայիս 1990-ին եւ 4 Օգոստոսին կը դառնայ Հայաստանի Գերագոյն Խորհուրդի նախագահ:

 Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահութիւն 

 Ա. նստաշրջան 
16 Հոկտեմբեր 1991-ին Լեւոն Տէր Պետրոսեան կ'ընտրուի Հայաստանի Հանրապետութեան առաջին նախագահ: Անոր ծրագիրը կը բաղկանար չորս գլխաւոր բաժիններէ՝ առեւտրական զարգացում, ռազմավարութիւն, իրապաշտ արտաքին քաղաքականութեան հիմնում, Լեռնային Ղարաբաղի հարցի լուծում:{{Cite web|url=https://escholarship.org/uc/item/0c2794v4|title=From Ter-Petrosian To Kocharian: Leadership Change in Armenia|website=https://escholarship.org/uc/item/0c2794v4|author=Stephan H. Astourian|accessdate=2019-09-21

 Բ. նստաշրջան 
22 Սեպտեմբեր 1996-ին Տէր Պետրոսեան երկրորդ անգամ ըլլալով կ'ընտրուի Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահ, ինչ որ շատ մը միջազգային կազմակերպութիւններու եւ այլոց կողմէ կը նկատուի խարդախութիւն: 200,000 հոգի կ'իջնէ ցոյցի ընդդէմ Տէր Պետրոսեանի: Իր ընտրութենէն տարի մը ետք, ան պատկերասփռուած յայտարարութեամբ մը կ'արգիլէ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան գործունէութիւնը, զայն նկատելով ահաբեկչական կազմակերպութիւն, երկրի անվտանգութեան սպառնալիք եւ քայքայման նպաստող կողմ:

 Հրաժարական 
Զանազան կողմերէ ճնշումի ենթարկուած, Լեւոն Տէր Պետրոսեան 3 Փետրուար 1998-ին կը ներկայացնէ իր հրաժարականը: Այս դէպքին պատճառներէն մէկը Լեռնային Ղարաբաղի հարցին լուծման նպատակով Ազրպէյճանի հետ կապը վերահաստատելու գաղափարն էր, իսկ այլ պատճառ մը կը նկատուի իր ղեկավարած կուսակցութեան վարած քաղաքականութիւնը:

 Վերադարձ 
Հրաժարականը ներկայացնելէ ետք, Տէր Պետրոսեան ժողովուրդէն հեռու կը մնայ: Լուրեր կը տարածուին, թէ ան իր թեկնածութիւնը պիտի առաջադրէ Փետրուար 2003-ի նախագահական ընտրութիւններուն, սակայն ան ամբողջութեամբ կը նուիրուի գիտական ասպարէզին:

 2008-ի ընտրութիւններ 
21 Սեպտեմբեր 2007-ին, մօտաւորապէս 10 տարուան բացակայութենէ ետք, Տէր Պետրոսեան Հայաստանի վերանկախացման 16-րդ ամեակին առիթով կ'արտասանէ ճառ մը, որուն մէջ ծանրօրէն կը քննադատէ Քոչարեանը: Ապա, 26 Հոկտեմբեր 2007-ին, Տէր Պետրոսեան իր թեկնածութիւնը կ'առաջադրէ 2008-ի նախագահական ընտրութիւններուն: Ան Քոչարեանի կառավարութիւնը կ'ամբաստանէ փտածութեամբ եւ հինգ տարուան ընթացքին 3-էն 4 միլիար տոլար գողութեամբ: Ան կը քննադատէ կառավարութեան յայտարարած տնտեսական աճը եւ կ'ըսէ թէ Քոչարեան եւ վարչապետ Սերժ Սարգսեան Լեռնային Ղարաբաղի հարցին շուրջ հասած են լուծումի մը, որ կը նմանի 10 տարի առաջ առաջադրուածին: Ընդդիմադիր կուսակցութիւններ նեցուկ կը կանգնին այս ժամանակ, ինչպէս Ստեփան Տեմիրճեանի ղեկավարած Հայաստանի Ժողովուրդի կուսակցութիւնը, Արամ Սարգսեանի Հայաստանի Հանրապետական կուսակցութիւնը, Սոցեալ-Դեմոկրատ Հնչակեան կուսակցութիւնը, Ժիրայր Սեֆիլեանի «Ազատագրում» շարժումը, «Նոր ժամանակներ» կուսակցութիւնը եւ Րաֆֆի Յովհաննիսեանի ղեկավարած Ժառանգութիւն կուսակցութիւնը:

 Ծանօթագրութիւններ 

Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ արեւելագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահներ
Ստորոգութիւն:1945 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:ԵՊՀ-ի Շրջանաւարտներ
Ստորոգութիւն:ԵՊՀ շրջանաւարտներ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմագէտներ
Ստորոգութիւն:Հալէպ ծնածներ
Ստորոգութիւն:Հայ գիտնականներ
Ստորոգութիւն:1946 ծնունդներ