Փո­սի­տո­ն (Փոսիտոնաս)

Փո­սի­տո­ն կամ Փոսիտոնաս (, Ποσειδώνας)․ հին յունական դիցաբանութեան պանթէոնին տասներկու գլխաւոր աստուածներէն մէկը (Ողիմպեան աստուածներ)։  Ան ջուրերու (լիճերու, գետերու եւ ակերու), ծո­վու, երկրա­շար­ժի եւ ձիերու աստուածն էՓո­սի­տո­նի մասին վկայութիւններBurkert 1985, pp. 136–139.:   

Փո­սիտո­նաս ծովագնացներու եւ բազմաթիւ հելլենական քաղաքներու եւ գաղութներու հովանաւորն է: Հոմերոսի «Իլիական»ին մէջ Տրովադայի պատերազմի ատեն Փո­սի­տո­ն կ'աջակցէր յոյներուն՝ ընդդէմ տրովադացիներուն: «Ոդիսական»ին մէջ, Տրոյէն Իթաքի վերադառնալու ատեն, Ոդիսեւս կը զայրացնէ Փո­սի­տո­նը՝ երբ կը կուրցնէ անոր Փոլիֆիմոս զաւակը: Այդ պատճառով կը պատժուի անոր կողմէ ղրկուած փոթորիկով եւ կը կորսնցնէ իր նաւն ու ուղեկիցները, եւ վերադարձը կը տեւէ տասը տարի: 

Պղատոնի գործերուն մէջ, Ատլանտիս կղզին անոր նստավայրն էր:Timaeus 24e–25a, R. G. Bury translation (Loeb Classical Library).Also it has been interpreted that Plato or someone before him in the chain of the oral or written tradition of the report accidentally changed the very similar Greek words for "bigger than" ("meson") and "between" ("mezon") –  

Անոր հռոմէական համարժէքն է Նեփթունը:

Հնագոյն արուեստի գործերու մէջ, ան սովորաբար պատկերուած է իբրեւ տարեց տղամարդ մը, իբրեւ կանոն, ձեռքին իր անբաժան զէնքը՝ եռաժանին, կապուտաչեայ, գանգուր մազերով ու մօրուքով, միշտ զայրացած դէմքով, ի տարբերութիւն Զեւսի, որ նկարագրուած է ողիմպեան հանգստութեամբ։

 Դիցաբանութիւն 
 Ծնունդ 
մինի|140px|Ատիկեան անօթի վրայ պատկերուած Փո­սի­տո­ն, Ք.Ա. 5րդ դար (դրուագ)|alt=
Փո­սիտո­ն Քրոնոս եւ Ռէա տիտաններու երկրորդ զաւակն էր, Զեւսի, Հերայի (Իրա), Տիմիթրայի, Էսթիայի եւ Ադիսի եղբայրը։ Հայրը՝ տիտան Քրոնոսը, զինք եւ միւս զաւակները կուլ տուած էր, երբ ան նորածին էր: Հետագային փրկուած է իր միւս եղբայրներուն եւ քոյրերուն հետ միասին, Զեւսի շնորհիւ։

«Իլիական»ին մէջ կը նշուի, թէ աշխարհը բաժնուած էր երեք մասերու, Զեւս ստացած էր երկինքը, Ադիս՝ անդրաշխարհը, իսկ Փո­սիտո­ն՝ ծովը: 

Կը պատմուի, թէ Փո­սի­տոն երբ իր եռա­ծայր նի­զակը հո­ղին զար­նէր, երկրա­շարժ տեղի կ' ունենար։ Նոյն նի­զակով կ'ալե­կոծէր կամ կը խա­ղաղեց­նէր ծո­վու ալիք­նե­րը։ Ար­դա­րեւ պատ­մա­կան հին քար­տէսնե­րու վրայ Պոզ­պո­ւրունը (Ար­մութլու թե­րակղզիին արեւմտեան ծայ­րա­մասը) կը նշո­ւի Փո­սիտոնի անու­նով։ Աղ­բիւրներ կը վկա­յեն, թէ հոն գտնուած է նաեւ Փո­սիտո­նի ձօ­նուած մե­հեան մըԱր­մութլու թե­րակղզիին արեւմտեան ծայ­րա­մասը։

Կարգ մը բանահիւսութիւններ կը նշեն, թէ Փո­սիտոնն ու իր եղբայրը՝ Զեւսը իրենց եղբայրներուն եւ քոյրերուն ճակատագիրը չեն ունեցած, այսինքն՝ Քրոնոս զիրենք կուլ չէ տուած: Փո­սի­տոնը իր դաժան հօրմէն ու սարսափելի ճակատագիրէն փրկած է մայրը՝ Ռէան, որ նորածին Փո­սիտո­նը գառնուկներու հօտի մէջ պահած է, իսկ ամուսինին՝ Քրոնոսին, ըսած է, թէ քուռակ մը ծնած է եւ երեխային փոխարէն անոր ձիու քուռակ մը տուած է, որ կուլ տայ։

 Ստուգաբանութիւն 
մինի|Լուվրի թանգարան - Փոսիտոնաս եւ եռաժանիքը․ Կորնթոսեան անօթ, Ք․Ա․550-525
Փո­սի­տո­նի անուան ծագման շուրջ կան կարգ մը տեսութիւններ։

Ըստ Պղատոնի, Արիստոթելիսի եւ կարգ մը ժամանակակից բանասէրներու, անունը յառաջացած է երկու բաղադրիչ տարրերէ՝ «փոսիս» եւ կամ «փոթիս» (յունարէն πόσις (posis) -  πότις (pótis)), որ պարոն, սեփականատէր եւ կամ ամուսին կը նշանակէ եւ «դա» (δᾶ (da)՝ որ Ատիկէի բարբառին «ղի» (γῆ (GE)) բառն է, հող կը նշանակէ։ 

Այլ տեսութիւն մը կ'ըսէ, թէ «հող» (δᾶ (da) տարրը կը մեկնաբանուի, իբրեւ δᾶϝον dâwon «ջուր»։ Այսինքն, կը յանգի Posei-dawōn «Ջուրի Տէր» տարբերակին։ 

 Փո­սիտո­նի տիտղոսները 

 Փո­սիտո­ն ունի բազմաթիւ տիտղոսներ, որոնցմէ շատերը ձեռք բերած է իր աստուածային գործառոյթներէն.

Յունարէն անուանումըՀռոմէական անուանումըՆշանակութիւնըΒασιλεύςBasileusԹագաւոր, ՏէրΠελαγαίοςPelagaeusՋրային, ծովայինΑιγαίωνAegaeonԵգէական ծովուΠροσκλύστιοςProsclystiusՄէկը, որ բոլորին դէմ էΑσφάλιοςAsphaliusԱնվտանգ ճամբորդութիւն ապահովողΕπόπτηςEpoptesՎերակացու, դիտողΓαιήοχοςGaeochusհողին տէրը եւ կամ նաեւ հողը պաշտպանողըΕννοσίγαιοςEnnosigaeusԵրկիրը թափ տուողἹππιοςHippius«ἵππιος Ποσειδῶν»-Փոսիտոնաս իբրեւ ձին ստեղծողը
«ἵππιος Κολωνός»-Քոլոնոս, սրբավայր Փոսիտոնասիի պատիւ ἹπποκουριοςHippocuriusՁի մրցող, ծանօթացնողΦυτάλμιοςPhytalmiusոր հօր պէս կը հոգայΠατρόςPatrusՀայրΓενέθλιοςGenethliusՀարազատ, ցեղիΔωματίτηςDomatitesորուն տունը, սենեակը կը պատկանիλαοί τηςLaoitesԻր մարդիկը

 Գլխաւոր տիտղոսներ, որոնք կապուած են անոր սրբավայրերուն հետ.

Յունարէն անուանումըՀռոմէական անուանումըՆշանակութիւնըΠοσείδιονPoseideumՓո­սիտո­նի տաճարΠοσειδώνιονPoseidoneumՓո­սիտո­նի տաճարΠοσειδωνίαPoseidoniaՓո­սիտո­նի փառատօնΙσθμιαIsthmiaԻսթմիա Խաղեր
մինի|Նեփթունի յաղթանակը

 Պատկերասրահ 

Ուիքի բառարան․ «փոսիս» կամ «փոթիս» ստուգաբանութիւն․ իփիոս - ίππιος  Ստուգաբանութիւն․ φυτάλμιος Ստուգաբանութիւն - εννοσίγαιος Ստուգաբանութիւն- γαιήοχος Իփիոս Քոլոնոս

 Տե՛ս նաեւ 
Աթէնք (անուանում բաժին)

 Ծանօթագրութիւններ 

 Արտաքին յղումներ 
 Theoi.com: Փո­սի­տո­ն 
Ստորոգութիւն:Դիցաբանութիւն