Տիրամայր Լիթթա

«Տիրամայր Լիթթա» (), վերածննդի ժամանակաշրջանի իտալացի նկարիչ Լէոնարտօ տա Վինչիի վրձինին պատկանող նկար, որը ան ստեղծեր է 1490 թուականին: Նկարը այսօր կը պահպանուի ու կը ցուցադրուի Սան Փեթրսպուրկ Էրմիթաժ թանգարանի մէջ:

 Ստեղծման պատմութիւն 
Լէոնարտօ տա Վինչիի այս աշխատանքը ստեղծուեր է Միլանի կառավարիչներու համար: Հետագային այն կ'անցնի միլանյան արիսթոկրատական տանիքներէն մէկուն՝ Լիթթտաներուն:  Քանի մը հարիւրամեակ այս ստեղծագործութիւնը պահպանուեցաւ Լիթթաներու անհատական հավաքածոյի մէջ։

Նկարը սկիզբը կը կոչուէր ուղղակի «Տիրամայրը մանկան հետ»: Ժամանակակից անուանումը (ըստ Էրմիթաժի քարտագրացուցակի) առաջացեր է նկարի վերջին տիրոջ՝ հերցոկ Անթոնիօ Լիթթայի (1819-1866) ազգանուն-մականունէն: Վերջինս Միլանի՝ իրենց ընտանեկան պատկերասրահի տէրը կը համարուէրLitta Visconti Arese, famiglia:

1864 թուականին Անթոնիօ Լիթթան դիմեր է Էրմիթաժին, որպէսզի այս եւ քանի մը այլ նկարներ վաճառէ թանգարանին: 1865 թուականին երեք այլ նկարներու հետ միասին («Ափոլլոնի եւ Մարսի հակամատութիւնը»՝ Պրոնզինօ, «Ամուրն կերակրող Վեներան»՝ Լավինի Ֆոնթանա) «Տիրամայր Լիթթան» Էրմիթաժը հերցոկ Լիթթայէն գնեց 100 հազար ֆրանքովПриобретение картины Леонардо да Винчи «Мадонна с Младенцем» («Мадонна Литта»):

 Պատմութիւն 
Նկարին մէջ պատկերուած է Մարիամ Աստուածածին՝ Աստուածամայրը, որը գրկեր է մանուկ Յիսուսին: Մարիամ Աստուածածինը աջ կրծքէն կը կերակրէ մանկանը: Նկարի ֆոնը ինքներեն կը ներկայացնէ պատ երկու կամարակապ պատուհաններով: Լոյսը կը ներթափանցէ նոյն այդ պատուհաններէն. ուստի առաւել մութ կ'երեւի դիտողի համար: Պատուհաններէն կը բացուի բնանկարային տեսարան, ուր պատկերուած են լեռներ ու ամպեր՝ գլխաւորապէս կապտաւուն երանգաւորմամբ: Տիրամօր կերպարը ողողուած է լոյսով, որը կու գայ  դիմացի ինչ-որ տեղէ մը: Մարիամ Աստուածածին՝ Աստուածամայրը նրբօրէն ու մտազբաղօրէն կը  նայի Յիսուս մանուկին: Տիրամօրը Լէոնարտօն վրձիներ է կիսադէմքով: Մարիամը չի ժպտար. միայն շրթունքներու անկիւններուն  թեթեւակիօրէն ուրուածգուեր է ժպիտը: Մանուկը մտացիր կերպով կը նայի դիտողին՝ աջ ձեռքով բռնելով մօր կուրծքը: Իսկ ձախ ձեռքին թռչնակ է՝ փոքրիկ կարմրակատարիկ:

Վառ գեղարուեստական կերպարը փոքր մանրամասնութիւններու  տեսքով  պատկերած է Լէոնարտօ տա Վինչին: Նկարին մէջ կ'երեւի այն թատերական պահը, երբ մանուկը կը բաժնուի մօր կուրծքէն: Տիրամայրի զգեստը կարմիր շապիկ է՝ լայն բացուածքով պարանոցի շուրջը: Ատոր վրայ կատարուած են յատուկ կտրուածքներ, որպէսզի առանց զգեստը հանելու, մայրը կրծքով  դիւրութեամբ կերակրէ մանկանը: Հագուստին մաս կը կազմեն նաեւ կապոյտ թիկնոցը՝ ոսկեգոյն երիզով եւ թափանցիկ ոսկեկար գլխաշորը:
200px|thumb||Լուվրի մէջ պահպանուող էսքիզը
Նկարի իսկութիւնը ապացուցող հիմքը կը գտնուի Փարիզի Լուվր թանգարանին մէջ։ Այստեղ կը պահպանուի Լէոնարտօ տա Վինչիի կողմէն ուրուագծած էսքիզը, ուր պատկերուած է նոյն Տիրամայր Լիթթան:

Շատ արուեստագէտներ կասկածի տակ կը դնեն այն փաստը, թէ Լէոնարտօ տա Վինչին չի նկատուիր նկարի հեղինակը: Այդ կը բացատրեն այն բանով, որ Լէոնարտօյին բնորոշ չէ մանուկներուն այդպիսի անբնական դիրքով նկարելը:

Կան ենթադրութիւններ, որ թէեւ նկարը վրձիներ է  Լէոնարտօ տա Վինչիը, սակայն մանկան տեսարանը անոր ամենայայտնի աշակերտներէն՝ Ճովանի Պոլթրաֆիոյի վրձինին կը պատկանի:

 Փաստագրական ֆիլմ 
Ռուս խորհրդային տնօրէններ՝ Պավել Քոկանը եւ Սերկէյ Սոլովեովը 1966 թուականին համատեղ, թաքնուած տեսախցիկով, նկարահանեցին փաստավաւերագրական ֆիլմ մը, որու անունն էր «Նայեցէք դէմքին»: Ֆիլմը կը պատմէ Էրմիտաժի այցելուներու մասին, ովքեր կը նային «Տիրամայր Լիթթային»:

 Ծանօթագրութիւններ 

 Տե՛ս նաեւ 

 Մեխակով Տիրամայրը (Լէոնարտօ տա Վինչիի կտաւ)
 Աւետում (Լէոնարտօ տա Վինչիի կտաւ)

 Литература 
 Ульянов О. Г. Картина Леонардо да Винчи «Мадонна Литта» и древнейшее изображение Богоматери в катакомбах Св. Присциллы (Рим) (к 550-летию со дня рождения художника) // Искусство христианского мира. Вып. 7. М., 2003. С. 336—348.

 Արտաքին հղումներ 
 Картина «Мадонна Литта» на официальной странице Государственного Эрмитажа
 Мадонна Литта
 Олег Германович Ульянов. Леонардо повторил чужое открытие (Мнение эксперта в интервью Стране. Ru 15 декабря 2003 г.)
 Документальный фильм «Взгляните на лицо»

Ստորոգութիւն:1490 նկարներ
Ստորոգութիւն:Լէոնարտօ տա Վինչիի նկարներ
Ստորոգութիւն:Վերածնունդի կերպարուեստ
Ստորոգութիւն:Էրմիթաժի նկարներ
Ստորոգութիւն:Նկարներ այբբենական կարգով