Սանատրուկ

Սանատրուկ (անյայտ–մօտ 110), Հայոց Արշակունի թագաւոր 88-110 թուականներուն։ Յաջորդած է հօրը՝ Տրդատ Ա. արքային։

Յոյն պատմիչ Արիանոս, Սանատրուկը կը բնութագրէ որպէս բոլոր գործերուն մէջ խելամիտ, արդարադատ, պատերազմներուն մէջ` քաջակորով, կենցաղավարութեամբ` զուսպ ու չափաւոր անձ, ինչպէս յոյն եւ հռոմէացի լաւագոյնները։

Ըստ Մովսէս Խորենացիի, Սանատրուկ, 91-ին արշաւած է Աբգար VI թագաւորի (71-91) դէմ եւ գրաւած ու Մեծ Հայքին միաւորած է Օսրոյենէ–Եդեսիոյ թագաւորութիւնը։ Գուտշմիդ, այսպիսով կը բացատրէ Աբգարեան արքայացանկի ընդհատման տարիները (91–109)։ Ըստ յունա-հռոմէական պատմիչներու, Սանատրուկ նաեւ տիրած է Ասորիքի մէկ մասին։

Սանատրուկ բարեացակամ յարաբերութիւններ կը հաստատէ ինչպէս Պարթեւական թագաւորութեան, այնպէս ալ Հռոմէական կայսրութեան հետ, շինարարական աշխատանքներով զբաղած է։ Տարօն գաւառի արեւմտեան մասին մէջ, Արածանիի եւ Մեղրագետի միախառնման վայրին մէջ, նոր արքայանիստ Մծուրք քաղաքը հիմնած է, նպաստած է երկրի առեւտուրի եւ արհեստներու զարգացման։

Վկայաբանութեան մը մէջ, Սանատրուկ իբրեւ իր Սանդուխտ դստեր եւ Թադէոս առաքեալի սպաննող կը ներկայացուի։ Արշակունեաց արքայական դամբարանին մէջ թաղուած է:

Ըստ Փաւստոս Բիւզանդի, 4-րդ դարու 2-րդ կիսուն, երբ Սասանեան Շապուհ Բ. արքայի զօրքերը աւերած են Արշակունեաց դամբարանը, անոնք չեն կրցած միայն Սանատրուկի շիրիմը քանդել, որ «հսկայաշէն էր, ամրապինդ եւ ճարտարագործ»։
 Արշակունիներու հարստութիւն 

Արշակունիները պարթեւական արքայական հարստութեան ներկայացուցիչներ էին, որոնց մէկ ճիւղը Հայաստան հաստատուած էր։ Առաջին Արշակունին Տրդատ Ա.-ն էր՝ Պարթեւստանի թագաւոր Վաղարշ Ա.-ի եղբայրը։ Ան հայոց գահին բազմած էր 52-ին եւ ընդմիջումներով իշխած էր աւելի քան քառորդ դար՝ մինչեւ 88։ Պաշտօնապէս, անոր թագաւորութեան սկիզբը 66-ը կը համարուի, երբ ան Հռոմի կայսր Ներոնի կողմէ թագաւոր կը ճանչցուի:

Արշակունիները ընդհատումներով մօտ 4 դար իշխած են՝ մինչեւ 428։ Անոնց անուան հետ կապուած է աւատատիրական կարգերու հաստատումը, քրիստոնէութեան ընդունումը, Հայոց գիրերու գիւտը։
  Անունը
  Իշխած է
  Նշումներ
   Տրդատ Ա.
  66 - 88
  Պարթեւ արքայ Վոնոն Բ-ի որդին, Վաղարշ Ա.-ի եղբայրը
   Սանատրուկ
  88 - 110
  Տրդատ Ա.-ի որդին
   Աշխադար
  110 - 113
  Բակուր Բ Պարթեւի որդին
   Պարթամասիր
  113 - 114
  Բակուր Բ Պարթեւի որդին
   հռոմէական բռնագրաւում
  114 - 116

   Վաղարշ Ա.
  117 - 144
  Սանատրուկի որդին
   Սոհէմոս
  144 - 161, 164-186
  Ասորիքի Էմեսա քաղաքի թագաւոր
   Բակուր Ա.
  161 - 163

   Վաղարշ Բ.
  186 - 198
  Վաղարշ Ա.-ի հարազատներէն
   Խոսրով Ա.
  198 - 217
  Վաղարշ Բ.-ի որդի
   Տրդատ Բ.
  217 - 252
  Խոսրով Ա.-ի որդի
   Արտաւազդ Ե.
  252 - 272
  Տրդատ Բ.-ի որդի
   Խոսրով Բ.
  272 - 287
  Արտաւազդ Ե.-ի որդի
   Տրդատ Գ. Մեծ
  287 - 330
  Խոսրով Բ.-ի որդի
   Խոսրով Գ. Կոտակ
  330 - 338
  Տրդատ Գ.-ի որդի
   Տիրան Բ.
  338 - 350
  Խոսրով Գ.-ի որդի
   Արշակ Բ.
  350 - 368
  Տիրան Բ.-ի որդի
   Պապ Թագաւոր
  368 - 374
  Արշակ Բ.-ի որդի
   Վարազդատ
  374 - 378
  Անոբի որդի, Արշակ Բ.-ի թոռ
   Արշակ Գ.
  378 - 389
  Պապի որդի
   Խոսրով Դ.
  387 - 389, 415-416

   Վռամշապուհ
  389 - 415
  Խոսրով Դ.-ի եղբայր
   Շապուհ պարսիկ
  416 - 420

   թափուր
  420 - 422

   Արտաշէս Գ
  423 - 428
  Վռամշապուհի որդի


Ստորոգութիւն:Արշակունիներ
Ստորոգութիւն:Հայոց արքաներ