Պալքանեան Թերակղզի

Պալքանեան թերակղզի, քաղաքական եւ աշխարհագրական  սահմանում ունեցող Եւրոպայի հարաւ-արեւելեան աշխարհագրական շրջան. ծանօթ նաեւ իբրեւ Պալքաններ եւ կամ Հարաւ-Արեւելեան Եւրոպա։ Կը բնակուի բազմաթիւ ազգերէ եւ պատմութիւնը յատկանշուած է ուժգին պատերազմներով, ընդհարումներով ու արշաւանքներով։
մինի|330x330px|Պալքանեան Թերակղզիին աշխարհագրական դիրքը
Շրջանը անունը առած է Պուլկարիոյ երկայնքին տարածուող Պալքան լեռներէն (հին անունը` Էմոս լեռնաշղթայ)։ 

Պալքանեան թերակղզիին սահմաններն են՝ հիւսիս-արեւմուտքէն Ատրիաթիք ծովը, հարաւ-արեւմուտքէն Յոնիական Ծովը, հարաւէն էգէական Ծովը, արեւելքէն Մարմարայի ծովն ու Սեւ Ծովը եւ հիւսիսէն Տանուպ գետը։
մինի|Պալքան լեռներ (Էմօ լեռնաշղթայ)|330x330փքս
Տարածութիւնն է 550․000 ք․քմ․ եւ բնակչութեան թիւը մօտաւորապէս 53 միլիոն է։  

 Անունի ստուգաբանութիւն 
մինի|Պալքանեան թերակղզին․ Սլովենիան յաճախ կը մերժէ թէ Պալքանեան թերակղզիին մաս կը կազմէ, կը յայտարարէ թէ Կեդրոնական Եւրոպայի երկիր է։  Իսկ Թուրքիան  յաճախ Միջին Արեւելքի երկիր կը համարուի։|ձախիցմինի|Պալքանեան պատմագրութեան ժամանակակից քարտէս՝ 1796 - 2008Հնագոյն տարիներուն, այսօր Պալքան լեռներ կոչուած լեռնաշղթան կը կոչուէր Էմոս (յուն․՝ Αίμος․ բնիկ Թրակիան անուն)Յոյն աստուածներ եւ առասպելական հերոսեր․ Ափոլոտորոսին գրադարանը, էջ 20 եւ հետեւաբար շրջանը՝ Էմոս թերակղզի։ Այս անուանումը նաեւ կը գործածուէր Բիւզանդական Կայսրութեան ժամանակաշրջանին ալ։  

Օսմանցիները, ԺԶ․ դարուն Էմոս լերան կու տան Պալքան անունը, որ անտառապատ կը նշանակէ։ Իսկ թերակղզիին հարաւ-արեւելեան մասը՝ Ռումելի (Rum-eli այսինքն «Հռոմէացիներուն երկիրը»)։

1808-ին, աշխարհագէտ Օկուստ Ծոյնէ August Zeune առաջինն է որ կը գործածէ «Պալքանեան թերակղզի» անուանումը, ինչպէս նաեւ հարաւ-արեւելեան Եւրոպայի լեռնաշղթաներուն համար կը գործածէ «Էմոս» հնագոյն անունը։  Շատեր կը քննադատեն այս երկրակազմախօսական անուանակոչումը։ Սակայն, երբ ԺԹ․ դարուն, շրջանի ժողովուրդները ազատագրական կռիւներ կը մղեն Օսմանեան Կայսրութեան եւ Աւստրոհունգարիոյ դէմ, արեւմտեան պատմագրութիւնը կը զիջի, տեղի տալով «Պալքաններ» ստորարկիչ ակնարկութեան, որ քաղաքական սահմանում է․ կը ցուցնէ քաղաքական ապակայունութեան հոլովոյթ մը։  Ներկայիս, կը փորձուի գործածել «Հարաւ-Արեւելեան Եւրոպա» չէզոք եզր, ինչպէս օրինակ՝ Balkan Times ելեկտրոնային թերթը, որ իր նախաձեռնութեամբ 2003-ին Southeast European Times վերակոչուեցաւ։

«Պալքաններ»․  հետաքրքրական է թէ  «Պալքաններ» քաղաքական ապակայունութեան հոլովոյթ մը ցուցնող սահմանումը, Պերլինի վեհաժողովին կը յայտնաբերուի․ անոր պատկերացումն է։ Պերլինի վեհաժողովը կը նախաձեռնեն Անգլիան եւ Գերմանիան․ նպատակն էր տապալել Սան Սթեֆանոյի Պայմանագիրը։  Վեհաժողովէն բխած պայմանագիրին բուռն կը հակազդեն Յոյները, Ալպանացիները, Սերպերը եւ Ռումանացիները։

 Պատմական անդրադարձ 
մինի|Րոտոփի շրջանը, Յունաստանի եւ Պուլկարիոյ միջեւ|ձախից
 Հնագոյն տարիներ 
մինի|Պալքանեանթերակղզին 925-ինՊալքանեան թերակղզին, Եւրոպայի առաջին շրջանն է, ուր երկրագործութեան մշակումը մուտք կը գործէ Նոր Քարէ դարաշրջանին (Յունաստան)։ Պալքանեան թերակղզիին աշխարհագրական դիրքը կը տիրապետէ անոր ինքնութեան․   յոյներ եւ լատիններ, հեթանոս պուլկար եւ սլաւ ժողովուրդներ, Ուղղափառ եւ Կաթոլիկ քրիստոնեայ դաւանանքներու հանդիպում, ինչպէս նաեւ վայրը ուր Քրիստոնէութիւնը Իսլամին կը հանդիպի։

Նախադասական ժամանակաշրջանին թերակղզին բնակավայրը եղած է Յոյներուն, Իլիրիացիներուն, Փէոններուն, Թրակիացիներուն, Տաքիներուն եւ ուրիշ ժողովուրդներու։

Թերակղզիին մեծ մասը Ք․Ա․ 5-րդ դարուն պարսիկ Աքեմենեան Կայսրութեան մասը կը դառնայ․ կ' ազատագրուի Մեծն Աղեքսանտրի կողմէն։ Հելլենիստական շրջանէն ետք, հռոմէացիները շրջանը կը գրաւեն․ անոնք Ռոտոփի լեռնաշղթան կը համարեն Էմոս թերակղզիին (Պալքանեան թերակղզիին անունը մինչեւ ԺԶ․ դար) հիւսիսային սահմանը։

 Զ․ դար – ԺԶ․ դար 
մինի|Պուլկարական Երկրորդ Կայսրութիւն՝ 1185–1396
Այս ժամանակաշրջանը յատկանշուած է Բիւզանդական եւ Պուլկարական կասրութեանց միջեւ պատերազմներով։

մինի|Պուլկարական Առաջին Կայսրութիւն՝ 681–1018|ձախիցԶ․ դարուն պուլկար եւ սլաւ ժողովուրդները թերակղզին կը ներխուժեն եւ Պուլկարական կայսրութիւնը կը կազմեն 681–1018․  կայսրութիւնը կը լուծուի երբ կը պարտուի Բիւզանդական Կայսրութեան կողմէ։ Դար մը ետք, կայսրութիւնը կը վերականգնուի ու կը գոյատեւէ մինչեւ ԺԴ․ դարավերջին։ 

ԺԴ․ դարուն Սերպիոյ թագաւորութիւնը կ'ընդարձակուի եւ կը ստեղծուի Սերպական կայսրութիւնը (1346 – 1371)։ Կայսրութիւնը ապա կը բաժնուի փոքր թագաւորութիւններու։

 Նորագոյն շրջան 
մինի|ԺԴ․դարուն Սերպիոյ թագաւորութիւնը կ՛ ընթարցակուի եւ կը ստեղծուի Սերպական կայսրութիւնը (1346 – 1371)։ Կայսրութիւնը ապա կը բաժնուի փոքր թագաւորութիւններու։
ԺԶ․ դարուն Պալքանեան թերակղզին կը գտնուի Օսմանեան Կայսրութեան գերիշխանութեան տակ։ Օսմանցիներուն յարձակումներուն եւ կամ անոնց նահանջներուն ընթացքին թերակղզիին բնակիչները՝ յոյն, սերպ, ալպանացի, պուլկար եւ քրոաթ, տուած են հերոսներ, որոնք ժողովրդային առասպելներու հերոս-դերակատարները դարձած են։ Ինչպէս օրինակ, յոյն՝ Կոստանտինոս ԺԱ․ Փալէոլողոս Κωνσταντίνος ΙΑ' Παλαιολόγος եւ Թէոտորոս Քոլոքոթրոնիս Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, սերպ՝ Միլոս Օպիլիչ Miloš Obilić, Լազար իշխան Prince Lazar եւ Գարաճորճէ Karađorđe, ալպանացի՝ Ճերճ Քասթրիոթի Սքանտերպեկ Gjergj Kastrioti Skanderbeg, մակետոնացի՝ նիքոլա Քարեւ եւ Կոչէ Տելչեւ, պուլկար՝ Վասիլ Լեւսքի Vasil Levski, Ճորճի Սթոյքով Ռաքովսքի Georgi Stoykov Rakovski եւ Խրիստօ Պոթեւ Hristo Botev, քրոաթ՝ Նիքոլա Շուպիչ Զրինսքի Nikola Šubić Zrinski։

Օսմանեան կայսրութեան տուած անթիւ պատերազմներուն պատճառով, Պալքանները կ' առանձնանան եւ քայլ չեն կրնար պահել Եւրոպայի տնտեսական եւ քաղաքական զարգացումներուն հետ։ Առաւել, բնակչութեան թիւը նուազում կ'արձանագրէ․ 8 միլիոնէն՝ 3 միլիոն։

Պալքանեան թերակղզիին ազգ-պետութիւնները կը ծագին ԺԹ․ եւ Ի․ դարերուն ընթացքին, երբ Օսմանեան եւ Աւստրոհունգարական կայսրութիւներէն իրենց անկախութեան կը տիրանան՝ Յունաստան 1821, Սերպիա եւ Մենթենեկրօ 1878, Ռումանիա 1881, Պուլկարիա 1908 եւ Ալպանիա 1912։

 Ժամանակակից պատմութիւն 
ձախից|մինի|Աւստրոհունգարիոյ բանակին զինուորները կը գնդակահարեն Սերպ քաղաքացիներ, 1914
Մինչեւ 2005, Պալքանեան թերակղզին պատերազմներու թատերաբեմ կը դառնայ (ի բացառեալ «Պաղ Պատերազմ»ի ընթացքին)։

 Պալքանեան Պատերազմներ 
Առաջին Պալքանեան Պատերազմ՝ 1912 – 1913․ Պուլկարիա, Սերպիա, Յունաստան եւ Մոնթենեկրօ ընդէմ Օսմանեան Կայսրութեան։  Դաշնակից պետութիւնները կը յաղթեն։

Երկրորդ Պալքանեան Պատերազմ՝ 29 Յունիս 1913 – 10 Օգոստոս  1913․ Պուլկարիա կը յարձակի Յունաստանի եւ Սերպիոյ վրայ, սակայն կը պարտուի։

 Առաջին Համաշխարհային Պատերազմ 
մինի|Նախկին Եուկոսլավիան բաղկացնող երկիրները․-  կանանչ՝ Սլովենիա․ մայրաքաղաք՝ Լիուպլիանա,  բաց սրճագոյն՝ հիւսիսային Մակեդոնիա․ մայրաքաղաք՝ Սքոբիա,  կապոյտ՝ Սերպիա․ մայրաքաղաք Պելկրատ,  բաց կապտամոխրագոյն՝ Սերպիոյ հանրապետութիւն․ մայրաքացաք՝ Պանիալուքա,  մութ կապտամոխրագոյն՝ Պոսնիոյ եւ Քրոաթիոյ Դաշնակցութիւն․ մայրաքաղաք՝ Սարայեւօ,  բաց կապոյտ՝ Քոսովօ․ մայրաքաղաք՝ Բրիսթինա,  կարմիր՝ Խրուաթիա․ մայրաքաղաք՝ Զակրեպ,  բաց դեղին՝ Մոնթենեկրօ․ մայրաքաղաք՝ Բոթկորիցա
Առաջին Համաշխարհային Պատերազմը կը ծագի, երբ Սերայեւոյի մէջ սերպ երիտասարդի մը կողմէ կը սպաննուի Աւստրոհունգարիոյ գահաժառանգը։ Այս պատերազմին Պուլկարիան Գերմանիոյ հետ կը դաշնակցի։

 Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ 
Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմին ընթացքին, Պալքանեան բոլոր պետութիւնները, բացի Յունաստանէն, Գերմանիոյ կողմը կը գտնուին։ Խորհրդային Միութեան բանակը 1944-ի վերջերուն կը յաջողի Պալքանեան թերակղզին մտնել եւ գերմանացիներուն վռնտել։ Այս պատերազմին աւարտին Պալքանեան բոլոր պետութիւնները մեծապէս կը տուժեն․ քայքայուած վիճակի մէջ են։

Պատերազմի աւարտին, կը ստեղծուի Եուկոսլավիան (1945–1963), որ Խորհրդային միութեան կը հակի եւ կ՛ ընդգրկէ վեց ընկերվար-պետութիւններ՝ Պոսնիա – Հերցեկովինա, Խրոաթիա, Մակեդոնիա, Մոնթենեկրօ, Սերպիա եւ Սլովենիա, ինչպէս նաեւ ինքնիշխան Քոսովօ եւ Վոյվոտինա շրջանները։ Համայնավար վարչակարգեր կ՛ունենան նաեւ մնացեալ բոլոր պալքանեան պետութիւնները, ի բացառեալ Յունաստանին եւ Թուրքիոյ որոնք Հիւսիս-արեւելեան Ադլանտեան Դաշինքի (NATO․ անգլերէն՝ North Atlantic Treaty Organization) անդամ կը դառնան։ 

Կը յաջորդէ «Պաղ Պատերազմ»ի շրջանը՝ մինչեւ Խորհրդային Միութեան փլուզումը։

 1990-էն մինչեւ ԻԱ․ դարասկիզբ 
Խորհրդային Միութեան փլուզումով, Եուկոսլավիան կազմող պետութիւնները կը սկսին իրար միջեւ պատերազմներ։ Իւրաքանչիւրը կը պահանջէ անկախութիւն եւ իր պատմական տարածքները։  

Սլովենիա եւ Խրուաթիա, Սերպիոյ դէմ 10 օրուան կարճատեւ պատերազմէն ետք, իրենց անկախութիւնը կը հռչակեն 25 Յունիս 1991-ին։  Սակայն Խրուաթիա պիտի շարունակէ անկախութեան կռիւը մինչեւ 1995-ին։ Յաջորդող 10 տարիները կը յատկանշուին նախկին Եուկոսլավիան կազմող մնացեալ պետութիւններուն եւ շրջաններուն միջեւ կործանիչ, ահաւոր ճակատումներով, որոնց հետեւանքը կ՛ ըլլայ Հիւսիս-արեւելեան Ադլանտեան Դաշինքի (NATO) բանակները Պոսնիա-Հերցեկովինայի մէջ մխրճուին Սերպիոյ դէմ պատերազմին։  

Դիւանագիատական ճամբով ալ, կը փորձուի լուծել հողային կամ անուանումի հարցեր, ինչպէս օրինակ՝ Հիւսիսային Մակեդոնիա պետութեան անունը։ Մակեդոնիան աշխարհագրական տարածքի անուն է եւ կը գտնուի Յունաստանի, Պուլկարիոյ եւ Սերպիոյ միջեւ։ Եուկոսլավիոյ տարածքին Մակեդոնիոյ մասը, իբրեւ անոր դաշնակից 6 հանրապետութիւններէն մէկը, 1991-ին կը յայտարարէ իր անկախութիւնը, սակայն Յունաստանը Մակեդոնիա աշխարհագրական շրջանին մեծ մասը իր տարածքին մէջ ունենալով, կը հակառակի այս անուանումին։ Տարիներ տեւող խորհրդակցութիւններէ ետք, վերջապէս 2018-ին, Բրեսբայի համայձանութեամբ Prespa agreement, պետութիւնը պաշտօնապէս կը ճանչցուի Հիւսիսային Մակեդոնիա անուանումով։ 

 Սահմանումներ եւ սահմաններ 
մինի|Տանուպ դետը եւ հարկատուները

 Թերակղզի 
Թերակղզի է, որովհետեւ շրջապատուած է ծովերէ՝ հիւսիս-արեւմուտքէն Ատրիաթիք, հարաւ-արեւմուտքէն Յոնիական ծով, հարաւէն էգէական ծով, արեւելքէն Մարմարայի ծով եւ Սեւ Ծով։

 Հարաւ-Արեւելեան Եւրոպա 
մինի|Էգէական եւ Կրետական ծովերը եւ Կրետէ կղզին
ԻԱ․ դարուն հետզհետէ աւելի յաճախակի կը գործածուի Հարաւ-Արեւելեան Եւրոպա աշխարհագրական եզր։ Սակայն այս սահմանումը Ռումանիան չի ճանչնար իբրեւ շրջանի երկիր։

 Աշխարհագրական եզր եւ սահմաններ 
Պալքանեան թերակղզիին հիւսիսային մասի ընդունուած սահմանները կ՛ որոշեն Տանուպ, Սաւա եւ Քուփա գետերը ու Քվարնըր Ծոցը Kvarner Gulf։  Յունաստանի կղզիները թերակղզիին մաս չեն համարուիր։ 

 Աշխարհագրութիւն 
ձախից|մինի|Ռիլա լերան Մուսալա գագաթը
մինի|Քալիփսօ խորամաս
Պալքանեան Թերակղզիին տարածութիւնն է 550․000 ք․քմ․։  Բարձրագոյն կէտն է Ռիլա լերան գագաթը՝ 2925 մ․ (Պուլկարիա), իսկ ամենացածը՝ (ամենախորունկ մաս) Յոնիական ծովուն մէջ գտնուող Քալիբսօ խորամասն է Φρέαρ των Οινουσσών 5267 մեթր խորութեամբ (Պելոպոնեսի արեւմուտքը գտնուող Բիլոս ծովեզերիայ քաղաքէն հարաւ արեւմուտք)։

Թերակղզիին մեծագոյն մասը` հարաւ-արեւմուտքէն դէպի հիւսիս-արեւելք, լեռնաշղթաներով ծածկուած է։ Գլխաւոր լեռնաշղթաներն են՝ Տինարիք Ալպեան (Սլովենիա, Քրոաթիա եւ Պոսնիա), Շար կամ Սքարդոս (կ՛ երկարի Ալպանիայէն դէպի Հիւսիսային Մակեդոնիա) եւ Փինտոս (կ՛ երկարի Յունաստանի հիւսիս-արեւմուտքէն մինչեւ կեդրոնական Յունաստան)։

 Երկիրներ 
Հետեւեալ երկիրները մաս կը կազմեն Պալքանեան թերակղզիին
ԵրկիրԵրկրին մայրաքաղաքըԵրկրին մասը որ աշխարհագրականօրէն թերակղզիին կը պատկանիԱլպանիաԹիրանա—Հիւսիսային Մակետոնիա ՍքոփիաՊոսնիա եւ ՀերցեկովինաՍերայեվօ—ՊուլկարիաՍոֆիա—ՅունաստանԱթէնքԱշխարհագրականօրէն Պալքանեան թերակղզիին կը պատկանի Յունաստանի մայր ցամաքամսը, այսինքն երկրի տարածութեան 84%։  Յունաստանի կզղզիները աշխարհագրկանօրէն Պալքանեան թերակղզիին չեն պատկանիր՝ Էգէական Ծովուն կղզիներ, Յոնիական կղզիներ եւ Կրետէ։Քոսովօ (սահմանափակ ճանաչում)ՓրիստինաՍերպիան Քոսովոն իր մէկ մասը կը համարէ։  Սակայն Քոսովոն կը գտնուի Մ․Ա․Կ․ վերահսկողութեան տակ։  Քոսովոյին ճանաչումը բաժնած է միազգային հանրութիւնը․ կարգ մը երկիրներ զայն ճանչցած են, իսկ կարգ մը՝ ոչ։ԽրուաթիաԶարկրեպ—ՄոնթենեկրօՓոթկորիցա—ՄոլտավիաՔիսինաուԲաւական եզրեր Մոլտավիան կը ներառնեն Պալքանեան թերակղզիին մէջ, որովհետեւ իրենց լեզուն ռումաներէն լեզուի (որ Պալքանեան լեզուներուն կը պատկանի) մէկ բառբարն է։ Սակայն պատմագէտներու եւ աշխարհագէտներու լուրջ թիւ մը Մոլտավիան կը համարէ Արեւելեան Եւրոպայի պատկանող երկիր։ՌումանիաՊուքրէշԵրկրին մեծ մասը աշխարհագրականօրէն Պալքանեան թերակղզիին չի պատկանիր, սակայն շատեր Ռումանիան պալքանեան երկիր կը համարեն։  Տանուպ գետէն հիւսիս գտնուող շրջքանները Արեւելեան Եւրոպային կը պատկանին, իսկ Պալքանեան թերակղզիին կը պատկանի Տանուպի արեւելեան կողմը գտնուող շրջանները՝ երկրին ծովեզերեայ մասերը։ՍերպիաՊելկրատ—ՍլովենիաԼիուպլիանաԱշխարհագրականօրէն Սլովենիան Կեդրոնական Եւրոպային կը պատկանի, սակայն որովհետեւ մինչեւ անկախութիւնը՝ 1991, մաս կը կազմէր Եուկոսլավիոյ, կը համարուի թէ Պալքանեան թերակղզիին կը պատկանի։ԹուրքիաԱնգարաԱշխարհագրականօրէն Պալքանեան թերակղզիին կը պատկանի այսպէս կոչուած «Եւրոպական մասը»՝  Արեւելեան Թրակիա եւ Արեւմտեան Պոլիսը։  Թուրքիոյ մեծ մասը, աշխարհագրականօրէն Միջին Արեւելքին կը պատկանի։ Թուրքիան յաճախ աշխարհագրական եւ մշակութային պատճառներով կը համարուի Ասիոյ ցամաքամասի երկիր։

 Պատկերասրահ 

 Կլիմա 
մինի|Բնիկ Պալքանեան խոտաբոյս մը, հարաւային Պալքաններ
Թերակղզիին կլիման այլազան է․ լեռնային, ցամաքային եւ միջերկրականեան։ Ձմեռները հիւսիսային մասին մէջ շատ ցուրտ են (-24°C եւ -28°C) եւ հարաւային մասին՝ աւելի մեղմ (+11°C եւ +3°C․ բացառաբար` -1°C եւ -3°C)։  Ամառները, ջերմաստիճանը Պալքանեան թերակղզիին բոլոր շրջաններուն կրնակ հասնիլ +40°C, իսկ ծայրայող պարագային՝ +48°C (Յունաստան), վերջին տասնամեակներուն մեծ հրդեհներ առաջացնելով երկրին տարածքին, ինչպէս օրինակ 2021-ի Օգոստոսի առաջին տասնօրեակին Աթէնքի հիւսիս-արեւելեան, Էվիայի, Օլիմպիայի, Բիրղոս Իլիասի, Ղիթիոյի, Արգադիայի եւ ուրիշ շրջաններուն մէջ բռնկած 586 ահաւոր հրդեհները անտառային հսկայական տարածքներ այրեցին։ Այդ շրջաններու տնտեսութիւնը քայքայեցին, ի միջի այլոց բնակարաններ, գործատեղիներ, մշակուած տարածքներ, արօտավայրեր եւ անտուն ու գործազուրկ ձգեցին հազարաւոր մարդիկ։ձախից|մինի|Տրաքնտիա․ հարաւային Պալքանեան թերակղզիին բնիկ բոյս մը
 Բնական հարստութիւն 
Դարերու ընթացքին, անտառապատ շրջաններ քայքայուած են եւ թուփերով ու խոտաբոսերով փոխարինուած են։  Հարաւային շրջանները, ծովեզերքներուն մօտ կայ մշտականաչ բուսականութիւն։  Թերակղզիին միջերկրեայ մասին կը գտնուին Եւրոպայի յատկանշական անտառները (փեկոն եւ կաղնի), իսկ լեռնային շրջանները՝ եղեւին եւ շոճի։  Բուսականութիւնը կը բարգաւաճի մինչեւ 1800 մ․ – 2300 մ․ բարձրութեան վրայ։  

Թերակղզիին տարածքին որթատունկի եւ ձիթենիին մշակումը արդիւնաբեր է, մանաւանդ հարաւային մասին (կ՛ արտադրուի ուրիշ երկիրներ)։

 Կենսուժի աղբիւրներ 
Փայտաքարի սահմանափակ հանքերը կը գտնուին Յունաստանի, Պուլկարիոյ, Սերպիոյ եւ Պասնիոյ տարածքին։  Քարիւղի փոքր ծաւալի հանքեր կան Սերպիա, Ալպանիա, Խրուաթիա եւ Յունաստան (Էգէական Ծով)։  

 Հանքանիւթեր 
Պալքանեան թերակղզին հարուստ է հանքանիւթերով․ պղինձ, զինք, քրոմ, մանկան, բարեքար, ոսկի եւ ուրանիոն։

 Երկիրներուն բնակչութիւն եւ կրօնք 
մինի|337x337փքս|Քարտէս Պալքանեան լեզուներուն, Ի․ դարասկիզբին

 Բնակչութեան համագրութիւն 
Երկիր կամ շրջանԲնակչութիւնԱլպանիա2 831 741Հիւսիսային Մակեդոնիա2 076 255Պոսնիա եւ Հերցեկովինա3 531 159Պուլկարիա6 951 482Յունաստան10 815 197Քոսովօ1 782 115Խրուաթիա4 065 253 միՄոնթենեկրօ620 029Ռումանիա19 318 000Սլովենիա2 100 126Սերպիա6 926 705Թուրքիոյ Արեւելեան Թրակիոյ շրջան10 620 739Պալքաններ71 638 801

 Պատկերասրահ 

 Կրօնք 
Թերակաղզիին բնակչութեան ջախջախիչ մեծամասնութիւնը  ուղղափառ Քրիստոնեայ է,  Կաթոլիկ եւ Իսլամ։  Կրօնական ծեսերը բազմաթիւ են, իսկ ուղղափառ քրիստոնիայ երկիրներէն իւրաքանչիւրը ունի իր ազգային եկեղեցին։

Ուղղափառ քրիստոնեայ դաւանանքը իբրեւ գլխաւոր կրօնԻւրաքանչիւր երկրի կրօնական փոքրամասնութիւնՀիւսիսային Մակեդոնիա՝  64% (Մակեդոնական Ուղղափառ Եկեղեցի – Օխրիտայի Առաջնորդարան)Սիւնի Իսլամ (33%), ԿաթոլիկՊուլկարիա՝  59% (Պուլկարական Էքսարխիա)Սիւնի Իսլամ (7%) եւ ուրիշներ (31%)Յունաստան՝ 98% (Յունաստանի Եկեղեցի)Սիւնի Իսլամ (Արեւմտեան թրակիոյ իսլամ փոքրամասնութիւն - 1%), Կաթոլիկ, ուրիշ տարբեր կրօներՄոնթենեկրօ՝ 72% (Սերպիոյ Ուղղափառ եկեղեցի)Սիւնի Իսլամ (19%), Կաթոլիկ (3%), ուրիշ (5%)Սերպիա՝  84% (Սերպիոյ Ուղղափառ եկեղեցի)Կաթոլիկ (5%), Սիւնի Իսլամ (3%), Բողոքական (1%), ուրիշ(6%)Կաթոլիկ քրիստոնեայ դաւանանքը իբրեւ գլխաւոր կրօնԻւրաքանչիւր երկրի կրօնական փոքրամասնութիւնՔրոաթիա (86%)Ուղղափառ քրիստթոնեայ (4%), Սիւնի Իսլամ (1%), ուրիշ (7%)Սլովենիա (57%)Սիւնի Իսլամ (2%), Ուղղափառ քրիստոնեայ (2%), ուրիշ (36%)Սիւնի Իսլամը իբրեւ գլխաւոր կրօնԻւրաքանչիւր երկրի կրօնական փոքրամասնութիւնԱլպանիա (58%)Կաթոլիկ (10%), Ուղղափառ քրիստոեան (7%), ուրիշ (24%)Պոսնիա եւ Հերցեկովինա (51%)Ուղղափառ քրիստոնեայ (31%), Կաթոլիկ (15%), ուրիշ (4%)Քոսովօ (95%)Կաթոլիկ (2%), Սերպիոյ Ուղղափառ եկեղեցի (1%)Թուրքիա (99%)Կաթոլիկ եւ Ուղղափառ քրիստոնեայ (Պոլսոյ Տիեզերական Պատրիարքութիւն)

 Պալքանեան խոհանոց 
Պալքանեան խոհանոցը, ընդհանուրին մէջ տեղական խոհանոցի յատկութիւնները պահած է, սակայն ունի նաեւ բաղադրութիւններ Եւրոպական եւ արեւմտեան Ասիոյ խոհանոցներէն։ 

 Պատկերասրահ 
Oxford Handbooks. Կրօնը Պալքանեան Պատերազմներուն ընթացքին  Նոր Քարէ դարաշրջանը Յունաստան․ Եւրոպայի առաջին գիւղատնտեսական համայնքները  Քրոաթիա․ պատմութիւն մը  Հին Մակետոնիան   Cambridge University Press․ Օսմանեան Կայսրութեան տնտեսական եւ Ընկերային պատմութիւնը, Suraiya Faroqhi, Bruce McGowan  Պալքանեան Պատերազները եւ Առաջին Համաշխարհային Պատերազմը  Պալքաներ․ վարչակարգի փոփոխութիւն․․․Washington, D.C.: Brookings Institution  Կլիմայական փոփոխութիւն․ ծայրայեղ տաք Պալքաններուն, հրդեհներ հարաւը, 30-7-2021  Ազատ Օր - Յունաստանի ահաւոր հրդեհները, 10-8-2021 Յունական եւ Հռոմէական աշխարհագրութիւն, էջ՝ 928․ Dictionary of Greek and Roman Geography: Isabadius-Zymethus. 1857  Հարաւ արեւելեան Եւրոպա  ΕΡΤ (Յունաստանի հեռասփռումի պետական կայան)․ տեսերիզ՝ Պալքաններ   Պրիթանիքա - Պալքանները  Պրիթանիքա - Ճանչնանք Պալքանեան երկիրները  Յունաստանի 2011-ի մարդահամար  2014-ի Ալպանիոյ մարդահամար  Հիւսիսային Մակետոնիոյ Հանրապետութեան 2019-ի մարդահամար  Պոսնիա եւ Հերցեկովինա Հանրապետութեան 2013-ի մարդահամար  Պուլկարիոյ 2019-ի մարդահամար    Մոնթենեկրոյի 2011-ի մարդահամար  Ռումանիոյ բնակչութեան պաշտօնական արժեւորում, 2020  Սլովենիոյ բնակչութեան պաշտօնական արժեւորում, 2019  Սերպիոյ բնակչութեան պաշտօնական արժեւորում, 2020  Թուրքիոյ 2011-ի մարդահամար  Պալքաններ՝ ժառանգութիւն եւ զարկացում, Փոլ Կարտ   Քալիփսօ խորամաս  Պալքաններուն մէջ ծայրայեղ բարձր ջերմաստիճան  Ազատ Օր․ 25 Յունիս 1878. Բացում՝ Պերլինի Վեհաժողովին, 25-6-2018  Ուիքիբառարան․ Պալքաններ  Պալքան, ստուգաբանութիւն  Ուիքիբառարան․ Balkanisation  Ժորժ Փրեվելաքիս․ Պալքանները․ մշակոյթ եւ աշխարհաքաղաքական, 2004  կրօնքը կարեւոր դեր կը խաղայ Պանքաններուն մէջ, 15-1-2018, Marcus Tanner  The CHRISTIAN SCIENCE MONITOR - Աչք մը նետել Պալքանեան իւրաքանչիւր երկրի  Իսլամը Պալքաններուն մէջ, Սոֆիա 2018  Քաղաքականութիւն եւ Կրօնք Պալքաններուն մէջ, JACQUES WAARDENBURG  Պալքաններու ուսումնասիրութիւն  Associated Press․   «Call me by my new name: Balkan nation is North Macedonia now» 12-2-2018, Testorides, Konstantin   Մ․Ա․Կ․- Փրեսփայի համաձայնութիւն  Քաթիմերինի օրաթերթ․ Փրեսփայի համաձայնութիւնը  Խոհանոց եւ Մշակութային ինքնութիւն Պալքաններուն մէջ  Քաղցր պատմութիւններ Պալքանեան գլխաւոր կերակուրներէն 

 Ծանօթագրութիւններ 

 Արտաքին յղումներ 
Պալքաններուն պատմութիւնը
Պալքան լեռներ
Օկուստ Ծոյնէ
Պերլինի Վեհաժողով
Պերլինի Վեհաժողովին Պայմանագիրին լրիւ բովանդակութիւնը
Պալքաններուն հնագոյն պատմութիւնը
Եուկոսլավիան պատերազմներ