Լանկոպարտներ

Լանկոպարտներ կամ Լոմպարտներ (անգլ.՝ Lombards), լատինէրէն ՝ Լանկոպարտներ (Latin: Langobardi), ( «երկարամորուքներ»Bruckner, Wilhelm. Die Sprache der Langobarden. s, 30-33.), հին գերմանական ցեղ։

332x332px|մինի|աջից|Իտալիան Լանկոպարտներու օրոք

 Լանկոպարտներու ծագումը եւ պատմութիւնը
Լանկոպարտներու ծագման մասին պատմող աղբիւրներէն մէկը անհեղինակ «Լանկոպարտներու ցեղի ծագումը» շարադրանքն է, որ օգտագործեր է (Paul the Deacon) կամ (Paulus Diaconus) Փոլ Սարկաւագը իր «Լանկոպարտներու պատմութիւնը» գործը գրելու ժամանակ։ Համաձայն առասպելին, որ կը նկարագրուի աշխատութեան մէջ, ցեղի անունը տուեր է Օտինը, իսկ անոր կինը՝ Ֆրէյան, կ'ըսէր, թէ կռիւէն առաջ Լանկոպարտներու կանայք իրենց մազերը այնպէս կը փաթթէին դեմքին, որ հեռուէն թուի՝ անոնք մորուքներով տղամարդիկ են։ Նշուած է նաեւ, որ Լանկոպարտները կը կրէին  (Winnili) «Ուինիլի կամ վինիլներ» անուանումը եւ կ'ապրէին  «Սքատան» կղզիի վրայ: (Skadan, which means "in the north")Paulus Diakonus. Geschichte der Langobarden. Essen. Phaidon, 1987.։

Հնէաբաններու կարծիքով Լանկոպարտները սկիզբը ապրած են (Bardengau) Պարտենկայի մէջ՝ Ստորին Էլպայի ձախ ափին։ 5-րդ դարի նախաշէմին, արտագաղթելով հարաւ, մուտք կը գործեն (Norican) Նորիք, ուր կ'ընդունին արիականութիւն, այդպէսով պաշտօնապէս կը համարուին Հռոմէական կայսրութեան մաս եւ դաշնակիցԼանկոպարտներու // Պատմական բառարան։

508 թուականին, (Heruls) հերուլներու դէմ երկրորդ պատերազմի ժամանակ ոչնչացուցին իրենց պետութիւնը՝  (Moravian məˈreɪviən/ ) ՄարավիանTroels Brandt (Т. Брандт). The Heruls, 2013., իսկ 526 թուականին (Gepids) հեփիտներու ցեղը, զբաղեցնելով Փանոնիան  (Pannonia) (Հունգարիայի արեւմտեան մասը)։ 568 թուականին, (Alboin) Ալպոինի գլխաւորութեամբ, Լանկոպարտները ներխուժեցին Իտալիա, նուաճեցին երկրի հիւսիսային մասը (ներկայիս Լոմպարտիա), ուր եւ հիմնեցին Լանկոպարտեան թագաւորութիւնը՝ Փավիա մայրաքաղաքով։

Լանկոպարտեան օրէնսգիրքը  (Edictum Rothari) («Էտիքթ») կը թարգմանուի լատիներէն (առաջին անգամ կ'ընդունուի 644 թուականին, հետագային վերանայուած է)։ Արքայ Աութարի (584-590 թուականներ) արքայատոհմի վերացումէն յետոյ պավարիական կայսր Լիութփրանտայի (713-744 թուականներ) դստեր՝ Թէոտելինտայի ժամանակ հզօրացաւ Լանկոպարտներու իշխանութիւնը։ Սակայն, Հռոմի պապը կարողացաւ Իտալիոյ մէջ կանգնեցնել Լանկոպարտներուն եւ յաջողութեամբ խանգարեց անոնց՝ (Franks) ֆրանքներու օգնութեամբ, որոնք կը փափաքէին միանալ պետութեանը։

Այսթուլֆը (Aistulf) (740-756 թուականներ) չկրցաւ գրաւել Հռոմը, քանի որ միջամտեց ֆրանքական արքայ (Pippin III) Փիփին Կարճահասակը (754-755 թուականներ)։ Անոր որդեգիրը Տեզիտերին (756-774 թուականներ) 774 թուականին յանձնուեցաւ Քարլոս Մեծին՝ Փավիայի եօթամսեայ պաշարումէն յետոյ։ Լանկոպարտներու պետութիւնը միաւորուեցաւ ֆրանքականին։ Լանկոպարտներու մասին կը յիշատակուին Փավել Տիաքոնի պատմութիւններուն  մէջ, ինչպէս նաեւ  կը յիշատակուին  «Ոսկէ առասպէլը» գիրքին մէջ ()։

 Լանկոպարտներու արքաները Իտալիայի գրաւումէն առաջ 
Իպոր եւ Այո (ենթադրաբար 4-րդ դարու երկրորդ կէս)
Ակիլմունտ (4-րդ դարու վերջը-5-րդ դարու սկիզբ)
Լամիսթ (5-րդ դարու սկիզբ)
Լեթ (առաջին կէսը-մինչեւ 5-րդ դարի կեսերը)
Ալտիխոք (5-րդ դարու երկրորդ կէս)
Կոտեխոք (470-489 թուականներ)
Քլաֆֆո (5-րդ դարի վերջ)
Թաթօ (մօտաւորապէս մինչեւ 511 թուական)
Վախօ (511-540 թուականներ)
Վալթարի (540-546 թուականներ)
Աուդոին (546-566 թուականներ)
Ալբիոն (566-572 թուականներ)` Իտալիայի Լանկոպարտ առաջին արքան։

 Պատկերասրահ 

 Ծանօթագրութիւններ 

 Գրականութիւն 
Փոլ Սարկաւագը (Paul the Deacon) ։ «История лангобардов». Լատինական միջնադարեան գրականութիւն 4-9-րդ դարեր Թարգմանութիւն։ Тhietmar, 2002 թուական
 Քուտրիացեւ Պ.Ն. Իտալիայի ճակատագիրը Արեւմտեան Հռոմէական կայսրութեան կործանումէն մինչեւ վերականգնումը Քարլոս Մեծի կողմէն, 1850 թուական
 Շերվուտ Է.Ա. Լանկոպարտներու օրէնքները. հին գերմանական ցեղի սովորական իրաւունք 1992 թուական
 «Երկարամազ արքաներու պատմութիւնը» Թարգմանութիւնը Ն. Կորելով 2004 թուական
 Քոպիչեւ Վ. Պ. Սլովենացիներու նախահայրենիքի որոնումներով 1973 թուական

 Արտաքին յղումներ 
 Լանկոպարտեան մշակոյթը Իտալիոյ մէջ
Մշակութային ժառանգութեան պաշտօնական կայքը
Իտալիոյ մէջ  Լանկոպարտներու յայտնուիլը 
 Լանկոպարտներու  պատմութիւնը

Ստորոգութիւն:Գերմանական ցեղեր
Ստորոգութիւն:Հին Իտալիայի ազգեր
Ստորոգութիւն:Հին Հռոմի թշնամիներ