Փիթըր Իբերացի

Փիթըր Իբերացի (, ), Մայումի եպիսկոպոս, Բեթղեհէմի վրացական առաջին վանքի հիմնադիրը։ Վրաց ուղղափառ եկեղեցւոյ կողմէ դասուեր է սուրբերու շարքին։

Փիթըր Իբերիացին Վրաստանի Բոսմարիոս արքայի որդին է։ Կրած է Մուրուան (Մուրուանազ) անունը։ 423 թուականին որպէս քաղաքական պատանդ ուղարկուած է Կոստանդնուպոլիս, ուր փիլիսոփայական, աստուածաբանական, բժշկական կրթութիւն ստացած է Եւդոկիոյ թագուհիի հովանաւորութեամբ։ Իր ուսուցիչ Միտրիդատի հետ ուխտագնացութեան կ'երթայ Երուսաղեմ, ուր վանական կը ձեռնադրուի եւ կը ստանայ Փիթըր անունը (իսկ Միտրիդատն կը ստանայ Եոհան անունը)։ Պաղեստինի մէջ ան զբաղուած է փիլիսոփայական-աստուածաբանական գործունէութեամբ, ինչպէս նաեւ բժշկութեամբ։ 430 թուականին Բեթղեհէմի մէջ հիմնադրած է վրացական վանք եւ կոչած է «Վրացական վանք»: 445 թուականին դարձած է քահանայ, իսկ 452 թուականին քանի մը ամիս եղած է Մայումի եպիսկոպոս։ Հիմնադրած է եկեղեցի ու անձամբ ընդունած է հիւանդները մինչ այն ժամանակ, երբ քրիստոնեաներն այդտեղէն կը հեռանային տեղական կառավարութեան կողմէ։ Փիթըր տեղափոխուած է Եգիպտոս, սակայն յետոյ վերադարձած է Մերձաւոր Արեւելք:

Միջնադարեան աղբիւրներու համաձայն՝ Փիթըր գրած է շարք մը աստուածաբանական երկեր եւ ունեցած է բազնաթիւ աշակերտներ, սակայն անոր անունով աշխատութիւնները չեն  պահպանուած։ Շալուայ Նուցուբիձէի ու պելճիքացի գիտնական Էռնեստ Հոնիգմանի առաջարկած վարկածին համաձայն՝ Փիթըր Իբերիացին է Դիոնիսիսոս Արեոպագի անունով յայտնի աշխատութիւններու հեղինակն էНуцубидзе Ш. Тайна Псевдо-Дионисия Ареопагита. — Тбилиси, 1942. Ernest Honigmann. Pierre l’Iberian et les écrits du Pseudo-Denys l’Aréopagite, Bruxelles, 1952 (русский перевод: Хонигман Э. Пётр Ивер и сочинения Псевдо-Дионисия Ареопагита // Труды Тбилисского ун-та, 1959. Т. 59.). Возражения против этой гипотезы см.: Византийский временник. М.; Л., 1956. Т. 8.:

Երկար ժամանակ Փիթըր Իբերիացին Քաղկեդոնի ժողովի հակառակորդներու շարքին էր։Այս հարցը կը մնայ վիճելի, թէ արդեօ՞ք ան ընդունեց Քաղկեդոնի ժողովի դրոյթները։ Յամենայն դէպս, բաւական բարձր է անոր հաւանականութիւնը, որ ան, ինչպէս կայսրուհի Եւդոկիան, հաշտուած է Քաղկեդոնի ժողովի դրոյթներու կողմնակիցներուն հետ«Peter the Iberian and Dionysius the Areopagite: Honigmann’s thesis revisited», Orientalia Christiana Periodica, 59 (1993), pp. 217—227.Denys l’Aréopagite / Pierre l’Ibère:

Պահպանուած են Փիթըր Իբերացիի վարքի երկու տարբերակներ՝ սիրիական (նախապէս գրուած է անոր աշակերտ՝ Եոհան Ռուֆիի կողմէ յունարէնով, թարգմանուած է VIII դարին) եւ վրացական, որ գրուած է Փիթըր Իբերացիի ժամանակակից Միտիլենայի եպիսկոպոս Զախար Ճարտասանի կողմէ եւ պահպանուած է XIII դարու ձեռագրերուն մէջ։

 Ծանօթագրութիւններ 

Գրականութիուն
 Хонигман Э. Петр Ивер и сочинения Псевдо-Дионисия Ареопагита // Труды Тбилисского ун-та, 1959. Т. 59.
 Нуцубидзе Ш. Петр Ивер и проблемы Ареопагитики. Тбилиси, 1957. 
 Нуцубидзе Ш. Петр Ивер и античное философское наследие. Тбилиси, 1963.
 Нуцубидзе Т. Освоение античного философского наследия двумя великими грузинскими мыслителями Иоаннэ Лази и Петре Иберии // Власть и общество: История,Теория, Практика. 2011. Т.2. № 18. С.21-26.
 Horn, Cornelia; . John Rufus: The Lives of Peter the Iberian, Theodosius of Jerusalem, and the Monk Romanus. Phenix, Robert. 2008.Society of Biblical Literature. -464 с. ISBN 1-58983-200-0.
 Horn, Cornelia B. Asceticism And Christological Controversy in Fifth-century Palestine: The Career of Peter The Iberian. Oxford University Press, (2006). ISBN 0-19-927753-2.
 David Marshall Lang, "Peter the Iberian and His Biographers". Journal of Ecclesiastical History, vol. 2 (1951), pp 156–168.

 Արտաքին յղումներ 
 Мишель ван Эсбрук. «Петр Ивир и Дионисий Ареопагит: возвращаясь к тезису Хонигманна»
 B.Lourié ― Peter the Iberian and Dionysius the Areopagite: Honigmann — van Esbroeck‘s Thesis Revisited. // Scrinium 6 (2010)։ 143—212.