Ջերմուկ (Արեւմտեան Հայաստանի գիւղաքաղաք)

Ջերմուկ․  Արեւմտեան Հայաստանի Տիարպեքիր նահանգի Արղն գաւառի աւան։  Ջերմուկ եւ Չնքուշ աւանները մաս կը կազմէին Պատմական Հայաստանի Ծոփք նահանգին։

 Հակիրճ տեկեղութիւններ 

 Դիրքը 
Ջերմուկ կը գտնուի Տիարպեքիր նահանգի հիւսիս արեւմտեան, Եփրատ գետի հարկատուններէն՝ Ջերմիկ վտակի ձախ ափին։  Ջերմուկ գաւառակին վարչական կեդրոնը եղած է  եւ կը գտնուի Չնքուշ աւանին դիմացի բարձր բլուրին վրայ։  Տուտան կոչուած կիրճը իրարմէ կը բաժնէ երկու պատմական հայահոծ գիւղաքաղաքները՝ Ջերմուկ եւ Չնքուշ։ 

 Անուանում 
Հին ժամանակին, Ջերմուկ գիւղաքաղաքը անուանուած էր Շողջուր (շոգ ջուր)։  Անունը յառաջ եկած է շրջանը գտնուող հանքային բուժիչ աբիւրներէն։ 

 Բանկչութիւն 
Մինչեւ 1915, Ջերմուկ գաւառակին հայ բնակչութեան թիւն էր 12 418, որոնցմէ 2 000 Ջերմուկ գիւղաքաղաքին մէջ։  

Ջերմուկի բնակչութիւնը կը զբաղէր այգեգործութեամբ, երկրագործութեամբ եւ զանազան արհեստներով՝ դարբին, կոշկակար եւ ջրաղացպան։

Հայ բնակչութեան կողքին, փոքրամասնութիւն կը կազմէին քիւրտերը, թուրքերը եւ հրեաները։ 

 Մշակոյթ 
մինի|Ջերմուկ, աւերակներ․ նկար՝ Յունիս 2015
Ջերմուկն ունէր երկու եկեղեցի։    Կը գործէին նաեւ երկու դպրոցներ․ տղոց եւ աղջկանց։ Կար նաեւ հայ աւետարանական (բողոքական) փոքրաթիւ համայնք իր ժողովարանով եւ դպրոցով:

Արեւմտեան մասին կը գտնուին Ջերմուկի միջնադարեան բերդի (թրք․՝ Kale) եւ հայկական եկեղեցւոյ աւերակներուն հետքերը․ աւերակները տեսանելի էին մինչեւ 1986-ին: Բերդի ստորոտին մինչեւ 1915-ին կանգուն էր հինաւուրց, սուրբ Աբդելմսեհ կիսաժայռափոր վանքը՝ հայերու սիրուած ուխտատեղի։

1870-ական թուականներուն ամերիկացի միսիոնարներ կը հիմնեն «Արմենիա» ճեմարանը, որ 1888-ին կը տեղափոխուի Խարբերդ՝ միանալով նշանաւոր «Եփրատ» կոլեջին: 

Ջերմուկի շրջակայքը հարուստ էր ճարտարապետական յուշարձաններով:  Մինչեւ այսօր պահպանուած են Ջերմուկ գետին վրայ կառուցուած Սինակի (թրք․՝ Sinekli Köprüsü) եւ Հաբրմանի քարաշէն կամուրջները, կառուցուած հայ վարպետներէ ԺԸ․րդ դարուն։

 Ս․ Կիրակոս հայկական եկեղեցին 
Մահմեդական գլխաւոր սրբավայրը՝ Ուլու մզկիթը, առաջուայ սուրբ Կիրակոս հայկական եկեղեցին էր։

Հայկական աւերակներուն մէջէն, Ջերմուկ եւ Չնքուշ, 4-7-2015  [https://virtual-genocide-memorial.de/region/the-six-provinces/diyarbakir-vilayet/sancak-argana-argana-maden-arghana-ergani/kaza-cermik-jermuk-%D5%BB%D5%A5%D6%80%D5%B4%D5%B8%D6%82%D5%AF-chermug/ Ջերմուկ
https://www.houshamadyan.org/arm/mapottomanempire/vilayetdiyarbekir.html Յուշամատեան, Պատկերներ՝ Տիարպեքիրի օսմանեան նահանգէն
Արղանա / Էրկանի Մատենի սանճաք (Արղանա, Ջերմուկ, Չնքուշ)
]  Ակունք․ Տիարպեքիրի Արղանա-Մադենի գաւառ

 Աղբիւրներ 
«Մեծ Մայրիկս»․ Ֆեթիյէ Չեթին, 2008, էջ 67

 Ծանօթագրութիւններ