Նոամ Չոմսքի

Նոամ Չոմսքի (, ), ամերիկացի լեզուաբան, պատմաբան, փիլիսոփայ, հրապարակախօս եւ դասախօս։

Ծնած է Ֆիլատելֆիա։ Չոմսքին բնութագրուած է իբրեւ «Ժամանակակից լեզուաբանութեան հայր»ը։ Ան ճանաչողական գիտութեան հիմնադիրներէն է: 

Աւելի քան 100 գիրքերու հեղինակ է՝ լեզուաբանութիւն, պատերազմ, քաղաքականութիւն եւ զանգուածային լրատուութիւն: Գաղափարապէս ան ազատական ընկերվարական է:

Ան կը հանդիսանայ նաեւ Մասաչուսեցի արհեստագիտական հիմնարկի (MIT), ինչպէս նաեւ Արիզոնայի համալսարանի պատուաւոր փրոֆէսոր:

 Անուն 
Անգլերէնի մէջ անունը կը գրուի Avram Noam Chomsky, ուր Avram (אברם) եւ Noam (נועם) հրէական անուններ են, իսկ Chomsky-ն ծագմամբ սլաւոնական ազգանուն է (ch լեհերէն եւ գերմաներէն լեզուներուն մէջ կ'արտաբերուի որպէս «խ»)։ Անգլիախօսները, ինչպէս նաեւ ինքը Խոմսկին, կ'արտաբերէ իր անունն անգլերէնի հնչիւնաբանութեան կանոններուն համաձայն՝ Էվրեմ Նոում Չոմսքի։

 Աշխատութիւններ 
Չոմսքին կը համարուի «Ժամանակակից լեզուաբանութեան հայրը» եւ վերլուծական փիլիսոփայութեան գլխաւոր ներկայացուցիչը։ Անոր աշխատանքները ազդած են այնպիսի ոլորտներու վրայ, ինչպիսիք են համակարգչային գիտութիւնը, մաթեմատիկան եւ հոգեբանութիւնը։ Ան կը համարուի Չոմսքեան հիերարխիայի՝ որպէս համաշխարհային քերականական տեսութեան հիմնադիրը կամ համահիմնադիրը։

Լեզուաբանութեան ոլորտին մէջ իր առաջին գիրքի հրապարակումէն յետոյ, Չոմսքին դարձաւ Վիեթնամական պատերազմի առաջատար քննադատներէն մէկը եւ սկսաւ հրապարակել քաղաքական աշխատութիւններ։ Ան սկսաւ հանդէս գալ որպէս ԱՄՆ-ի արտաքին քաղաքականութեան, պետական գաբիթալիզմի եւ գլխաւոր լրատուական մետիաներու քննադատ։ Մասնաւորապէս Չոմսքին առաջ քաշած է մետիա խարդախութիւններու 10 հիմնական ռազմավարութիւններ, որոնք կ'օգտագործուին մետիա ոլորտին կողմէ հանրութիւնը վերահսկելու համար։

Իր առաջին գիրքին մէջ Չոմսքին կը մեկնի ձեւական չափանիշներէն։ Ուսումնասիրութեան առանցքը միջուկային նախադասութիւններու գաղափարն է, որոնցմէ զանազան փոխակերպումներով (տեղաշրջում, յաւելում եւ բացառում) կը ստացուին միւս նախադասութիւնները («Տղան նամակ է գրում»- «Ո՜վ է նամակ գրում» կամ «Նամակը կը գրուի տղուն կողմէ» եւ այլն)։ Ըստ Չոմսքիի, լեզուն ստեղծագործական բնոյթ ունի (կրնայ անթի նախադասութիւններ սերիլ), իսկ քերականութիւնը կը նկարագրէ տուեալ լեզուով խօսող բոլոր անձանց համար ընդհանուր հիմնական գիտելիքները։ Ողջ քերականութիւնը բաղկացած է նախադասութեան կառուցուածքի (անմիջական բաղադրիչներու) փոխակերպական եւ ձեւահնչութաբանական կանոններէն։

Երկրորդ աշխատութեան մեջ Չոմսքիի սկզբունքները նշանակալի փոխուած են. տեղ կը տրուի իմաստային բաղադրիչին եւ միջուկային նախադասութիւններ հասկացութեան փոխարէն առաջ կը քշուի խորքային եւ մակերեսային կառուցուածքներու գաղափարը։ Խորքային կառուցուածքը կը սերի նախադասութեան իմաստը, իսկ մակերեսայինը անոր կու տայ հնչիւնական տեսք։ Ամբողջ քերականութիւնն արդէն բաղկացած է իմաստային, շարահիւսական (հիմքային ու փոխակերպական կանոններ) եւ հնչութաբանական բաղադրիչներէ։

Մեթոտաբանական հարցերուն մէջ («Քարտեզեան լեզուաբանութիւն», 1966, «Լեզու եւ միտք», 1967) Չոմսքին կը դիրքորոշուի դէպի տեքարթեան ռացիոնալիստական փիլիսոփայութիւնը։ Ան կը կարծէ, որ մարդն ի ծնէ օժտուած է որոշակի տրամաբանական յատկութիւններով, որոնք յետագային զարգացնելով՝ կը ստեղծէ գիտակցութիւն եւ լեզու։ Այդ յատկութիւնները եւ զարգացուցած օրէնքները համընդհանուր են։ Մ. Հալլէի հետ գրած «Անգլերէնի հնչիւնական կաղապարները» (1968) աշխատութիւնը նուիրուած է հնչութային բաղադրիչին, ուր սահմանուած են սերող հնչութաբանութեան հիմնական օրէնքներն ու դրոյթները։

«Arts and Humanities Citation Index»-ի հրապարակած տեղեկութեան համաձայն, 1980-1992 թուականներու ընթացքին, Չոմսքին համարուած է ամէնէն մէջբերուող գիտնականներէն մէկը։

 Ծանօթագրութիւններ 

Ստորոգութիւն:Լեզուաբաններ
Ստորոգութիւն:Պատմաբաններ
Ստորոգութիւն:Փիլիսոփաներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացիներ