Սպիտակ Խաչ վանք

Սպիտակ Խաչ վանք, հայկական յուշարձան, Հադրութէն ոչ շատ հեռու՝ դէպի հաւար, Վանք գիւղի բլուրին վրայ։

 Անուանումը 
Աւանդութեան համաձայն Վանքի Սպիտակ խաչ անուանումը կապուած է Սուրբ Գրիգորիսի լանջական բիւրեղեայ խաչի հետ: Նահատակութենէն ետք, անոր հայրապետական գաւազանը եւ բիւրեղեայ խաչը սկիզբը պահուած էին Ամարաս, ուր ամփոփուած էին անոր նշխարները։ Ամարասի ամայացոիմէն ետք, այդ սրբութիւնները տեղափոխուած են Գտչավանք, իսկ բիւրեղեայ սպիտակ խաչը` Հադրութին մօտ գտնուող վանքը, որմէ ալ անիկա ստացած է Սպիտակ խաչ անուանումը:

Ըստ Սարգիս Ջալալեանցի, ի պատիւ այս խաչին, այստեղ կառուցւած է եկեղեցի՝ անիկա դարձուցած են եպիսկոպոսանիստ եւ յակացոիցած՝ ինքնուրոյն թեմ։ Անիկա դարձած էր ուխտատեղի, բազում հայ ուխտաւորներու համար․ գիւղն ալ իր անունը Վանք՝ ստացած է Սպիտակ խաչ վանքէն:

 Հիմնադրութիւնը 
Վանքին հիմնադրման ստոյգ թուականը յայտնի չէ, ամենավաղ արձանագրութիւնը թուագրուած է 14-րդ դարով, թուականով՝ 1333-ը: Արձանագրութիւնը պահպանուած է եկեղեցիին ներսը` հիւսիսային կամարին խաչքարին տակ․

Վանքն ու շրջակայքը հարուստ են արձանագրութիւններով, եւ այդ արձանագրութիւնները կւ պատմեն վանքին հետագայ վերանորոգումներուն մասին:

 Կառոյցը 
Վանքին երկարութիւնը նախասրահին հետ միասին կը կազմէ 15,75 մ․, լայնությիւնը՝ 7,1 մ․։ Յուշարձանը կը ներկայացնէ փոքր գմբեթաւոր շէնք մը՝ 6 սիւներէ եւ բուրգանման տանիքէ։

Եկեղեցին միանաւ թաղակապ սրահ է, որուն արեւմուտքէն կը միանայ ուղղանկիւն գաւիթը: Գաւիթն ու եկեղեցին իրարմէ բաժնուած չեն, ունի մէկ մուտք, որ կը բացուի արեւմուտքէն:

Առկայ են երկու փոքր պատուհաններ՝ արեւմտեան եւ հիւսիսային կողմերը։ Արեւմտեան պատուհանին քարին վրայ նոյնպէս պահպանուած է արձանագրութիւն՝

Եկեղեցիին տանիքը տեղադրուած է վեց սիւններէ բաղկացած, բուրգաձեւ ծածկով զանգակատուն-գմբեթը, որուն մասին շինարարական արձանագրութիւնը պահպանուած է եկեղեցիին մուտքի հարաւային կողը … «Յիշատակ է զանգակատունս Սուրապի որդոյ Ովանես եպիսկոպոսին»:

Եկեղեցիէն հարաւ-արեւելք հիւրատունն է մուտքին պահպանուած արձանագրութեամբ.

Հիւրատան կողքը պահպանուած են երկու վիմափոր խուցեր:

Եկեղեցիին շրջակայքը կան բազմաթիւ տապանաքարեր պահպանուած արձանագրութիւններով, որոնցմէ կարելի է ենթադրել, որ վանքը եղած է եպիսկոպոսանիստ, քանի որ այդտեղ թաղուած են նաեւ եպիսկոպոսներու աճիւններ: Կարգ մը դամբարանային քարերուն վրայ արտայայտուած են որսի, հողագործութեան, ցանքի եւ մարտերու տեսարաններ։ Գերեզմանատանը մնացած է կիսաքանդ շէնք, որ կառուցուած է 1735-ին եւ որոշ ժամանակ ուխտաւորներու համար իբրեւ ապաստարան ծառայած է։

Արցախի որմնափակ խաչքարերէն մէկը այստեղ կը գտնուի ։

 Ծանօթագրութիւններ 


Ստորոգութիւն:Վանքեր