Պանքոք

Պանքոք, (թայերեն՝ กรุงเทพมหานคร) Թայլանտի մայրաքաղաքը եւ գլխաւոր նաւահանգիստը։ Բնակչութիւնը՝ ։ Կը գտնուի Մենան Չառ Փրայա գետի գետաբերանին՝ Հարաւչինական ծովու՝ Սիամի ծոցէն 30 քմ․ անդին։

 Պատմութիւն 
Կը յիշատակուի XVI դարէն։ 1782-էն Թայլանտի մայրաքաղաքն է։ Անուանումը կազմուած է թայ լեզուի պանկ «բնակավայր» եւ քոք (սալորենիի տեսակ մը) բառերու միացումէն։ Քաղաքի հիմնադրման ժամանակ՝ իրեն տրուած, պաշտօնական անուանումը բաղկացած է 21 բառէ, որոնցմէ առաջին երկուքը՝ «Գրունկ Թհէպ», կը նշանակէ «հրեշտակներու քաղաք». Պանքոքցիները յաճախ այդպէս կ'անուանեն իրենց քաղաքը։

Պանքոքը ամէնախիտ բնակեցուած քաղաքն է։ Կը զբաղեցնէ 1,568.7 քառակուսի քիլոմեթր (605.7 քառ. մղոն) տարածք Չաօ Ֆրայա գետի տելթային մէջ՝ կեդրոնական Թայլանտի մէջ, եւ 2021 թուականի դրութեամբ ունի մօտավորապէս 9.0 միլիոն բնակչութիւն, որ կը կազմէ երկրի բնակչութեան 13%-ը։ 2021 թուականի գնահատականներով՝ աւելի քան 17.4 միլիոն մարդ (25%) կ'ապրի Պանքոքի շրջակայ մեթրոբոլիթէն տարածքին մէջ, ինչ որ զայն կը դարձնէ խոշոր քաղաք, որ չափերով եւ ազգային տնտեսութեան համար կարեւորութեամբ կը գերազանցէ երկրի միւս քաղաքային կեդրոնները։

Պանքոքի պատմական արմատները սկիզբ կ'առնեն15-րդ դարուն Այութթայա թագաւորութեան ժամանակաշրջանին գտնուող փոքր առեւտրային կեդրոնէն։ Այս կեդրոնը ի վերջոյ աճեցաւ եւ դարձաւ երկու մայրաքաղաքներու՝ Թոնպուրիի՝ 1767 թուականին եւ Ռաթանակոսինի՝ 1782 թուականին։ Պանքոքը 19-րդ դարու վերջը Սիամի (յետագային վերանուանուեցաւ Թայլանտ) արդիականացման ալիքի կեդրոնն էր, քանի որ երկիրը կը բախուէր Արեւմուտքի ճնշման։ Քաղաքը նաեւ ականատես եղած է Թայլանտի քաղաքական պայքարին 20-րդ դարու ընթացքին, քանի որ երկիրը վերացուց բացարձակ միապետութիւնը, ընդունեց սահմանադրական կարգեր եւ քանի մը յեղաշրջումներ ու ապստամբութիւններ ապրեցաւ։ Քաղաքը, որ 1972 թուականին ներառուեցաւ որպէս Պանքոքի մեթրոբոլիթէնի վարչակազմի յատուկ վարչական շրջան, արագ աճ ապրեցաւ 1960-ական եւ 1980-ական թուականներուն եւ այժմ զգալի ազդեցութիւն ունի Թայլանտի քաղաքականութեան, տնտեսութեան, կրթութեան, լրատուամիջոցներու եւ ժամանակակից հասարակութեան վրայ։

1980-ական եւ 1990-ական թուականներու ասիական ներդրումային պումը («վագրի ձագերու տնտեսութիւններ») շատ միջազգային հաստատութիւններու դրդեց հիմնել իրենց տարածաշրջանային գլխաւոր գրասենեակները Պանքոքի մէջ։ Այսօր քաղաքը դարձած է տնտեսական, պիզնեսի եւ զանգուածային մշակոյթի տարածաշրջանային հզօր կեդրոն։ Անիկա միջազգային երթեւեկութեան եւ առողջապահութեան կեդրոն է եւ դարձած է արուեստի, նորաձեւութեան եւ զուարճանքի կեդրոն։ Քաղաքը յայտնի է իր փողոցային կեանքով եւ մշակութային տեսարժան վայրերով, ինչպէս նաեւ կարմիր լապտերներու թաղամասերով (զուարճանքի գօտիներ)։ Մեծ պալատը եւ պուտտայական տաճարները, այդ կարգին՝ Վատ Արունը եւ Վատ Ֆօն, կտրուկ կը հակադրուին այլ զբօսաշրջային տեսարժան վայրերու, ինչպիսիք են Խաոսան ճանապարհը եւ Պատպոնկի գիշերային կեանքը։ Պանքոքը աշխարհի լաւագոյն զբօսաշրջային վայրերէն մէկն է եւ բազմաթիւ միջազգային վարկանիշներու մէջ բազմիցս անուանուած է աշխարհի ամէնաշատ այցելուող քաղաքը։

Պանքոքի արագ աճը, զուգորդուած վատ քաղաքաշինութեան հետ, յանգեցուցած է անկանոն ճարտարապետական ​​​​բնավայրի եւ անբաւարար ենթակառուցուածքներու։ Չնայած լայնածաւալ մայրուղային ցանցին, ճանապարհային ցանցի անբաւարարութիւնը եւ անձնական մեքենաներու մեծ օգտագործումը յանգեցուցած են քրոնիկ եւ խաթարող երթեւեկութեան գերբեռնուածութեան, ինչ որ 1990-ականներուն առաջացուցած է օդի լուրջ ապականում։ Այդ ժամանակէն ի վեր քաղաքը դիմած է հասարակական թրանսբորթին՝ փորձելով լուծել խնդիրը՝ շահագործելով 10 մեթրոբոլիթէնային երկաթուղային գիծ եւ կառուցելով այլ հասարակական թրանսբորթային համակարգեր. սակայն գերբեռնուածութիւնը կը մնայ տարածուած խնդիր։

 Բնակչութիւն 

 Ծանօթագրութիւններ 

Ստորոգութիւն:Թայլանտի քաղաքներ
Ստորոգութիւն:Նաւահանգիստներ
Ստորոգութիւն:Մայրաքաղաքներ
Ստորոգութիւն:Ասիոյ մայրաքաղաքներ