Մինոասեան արուեստ

Մինոասեան արուեստ (յուն․՝ Μινωική τέχνη), Պղնձադարի Էգէականի հարաւային տարածքին բարգաւաճած Մինոասեան քաղաքակրթութեան արուեստ, մօտաւորապէս Ք․Ա․ 3000 մինչեւ Ք․Ա․ 1100 ժամանակաշրջանին։  Մինոասեան արուեստի հաւաքածոյին գլխաւոր մասը կը հիւրասիրուի Իրաքլիոնի Հնագիտական Թանգարանին մէջ։ 

 Ընդհանուր տեղեկութիւններ 
Մինոասեան արուեստը Էգէականի արուեստի գլխաւոր ներկայացուցիչն է։  Ազդած է Քիքլատեան արուեստի զարգացման։  Իսկ ինք ազդուած է հին Եգիպտոսի եւ հին մերձաւոր արեւելքի մշակոյթներէն։ 

 Նիւթեր եւ ոճ 
Մինոասեան արուեստը հարուստ է նիւթերու բազմազանութեամբ։  Կը պատկերացուի կաւագործութեան, մետաղագործութեան, որմանկարներու եւ սովորութիւններու՝ պարարուեստ, խաղեր, երաժշտութիւն, յարդարանքի․․․․ միջոցով։

 Որմանկարներ 

 Մարզական - պար - զաթրիքօ 
մինի|Ցուլացայտող, Քնոսոսի պալատ
Քուրիթեսները՝ Կրետէի առաջին բնակիչները, ըստ դիցաբանութեան, Ողիմպիական Խաղերու հիմնադիրները եղած են։ Հինգ եղբայրները Պելոպոնեսի անտառը արշաւի ելած էին եւ դադարի պահու մը իրարու միջեւ վազքի մրցումի կ՛ ելլեն։ Փէոնէոս կը յաղթէ եւ եղբայրները ձիթենիի ճիւղով կը պսակաւորուին։ Իբրեւ յիշատակ այս եղելութեան, ամէն հինգ տարի՝ եղբայրներուն թիւին համաձայն, կը կազմակերպուին համապատասխան խաղեր։Քուրիթեսներ եւ Տաքթիլի https://chilonas.com/2018/09/17/https-wp-me-p1op6y-cfi-2 

Մինոասցիները հնարած էին «Փիրիհիօ»ն՝ յունական հնագոյն մարտական պարը, որպէսզի Քրոնոս չլսէ Տիաս մանուկին լացը։

Որմանկարներ գտնուած են, որոնք կը պատկերացնեն բռնցկամարտի պահ մը, ինչպէս նաեւ ցուլամարտ, ցուլացայտողներ, որոնք կրօնական բնոյթ ունին։

Հնաբանական պեղումները յայտնաբերած են նաեւ պատկերիկներ, որոնք պարողներ կը պատկերացնեն, ինչպէս նաեւ սեղանի խաղ մը՝ Զաթրիքիօ (ճատրակի հին տեսակը)։

 Պատկերասրահ 

 Կաւագործութիւն 
մինի|Ք․Ա․ 3000-2100
Մինոասեան քաղաքակրթութեան ժամանակաշրջանին կաւագործութիւնը մինոասեան արուեստի գլխաւոր ներկայացուցիչն է եւ աստիճանաբար կը զարգանայ. կը գտնենք' 

 Պարզ կարմիր, սրճագոյն կամ մելանի գոյներով ուղիղ գիծեր' բաց կամ դեղնագոյն մակերեսի վրայ,
 Անօթներուն մակերեսը աւելի գոց գոյնով եւ թեթեւ ոսկեգծով,
 Բազմաթիւ սպիտակագոյն ձեւեր մութ կարմիր մակերեսի վրայ,
 Սրճագոյն-կարմիր ներկով պատուած ամաններ, անօթներ,
 Վառ գոյներով զարդարանք՝ Քամարեան ոճ,
 Կաւէ իրեր' ծովու եւ բուսականութեան նիւթերով եւ աւելի լաւ որակի․ կ՛ եփուին քարաշէն փուռերու մէջ,
 Հսկայ կարասներ, որոնց մէջ ուտեստեղէն, հեղուկ կ՛ ամբարուէր։

 Պատկերասրահ 

մինի|Մինոասեան ոսկեայ մատանի, Ք․Ա․1500

 Քարէ կնիքներ 
ձախից|մինի|քարէ շինուած կնիք
Թանկագին քարերէ շինուած կնիքներ, որոնք կը կրեն քանդակուած պատկերացումներ, գիրեր եւ կամ խորհրդանշաններ․ կը գործածուէին նամակներ եւ կամ հրամանագրեր կնքելու համար։

 Քարի եւ մետաղի արուեստ 
Մինոասցի քարտաշները զանազան ձեւերով անօթներ եւ տնային իրեր կը շինէին։

Մետաղագործները կը պատրաստէին անասուններու եւ աղօթողներու պատկերիկներ։

 Մետաղէ ամաններ 
Ք․Ա․ 2500-էն մինոասցիները կը պատրաստէին մետաղէ ամաններ, որոնց մեծ մասը յարգի մետաղներէ էր։

 Զէնքեր 
Պղինձեայ նուրբ զարդարանքով եւ տարբեր արուեստի հմտութեամբ զէնքեր գտնուած են Կրետէի տարածքին․ սուրեր, դաշոյներ, եւայլն։ 

 Պատկերասրահ 

 Երաժշտութիւն 
Քիչ բաներ յայտնի են մինոասեան երաժշտութեան մասին։  Յայտնաբերուած արուեստի գործերէն, ի յայտ կու գայ թէ մինոասցիները կը գործածէին «սիսթրօ»ն՝ հարուածային գործիք մը, ինչպէս նաեւ քնարը եւ «ավլոս»՝ փչողական նուագարան։

 Հագստեղէն եւ յարդարանք 
մինի|Օձի աստուածուհի, Քնոսոսի պալատ, Կրետէ, Ք․Ա․1600
Ոչխարի բուրդը գլխաւոր թելն էր որ մինոասցիները կը գործածէին հագստեղէնի պատրաստութեան համար։ 

Կտաւատէն յառաջ եկած կտաւը՝ «լինօ», հաւանաբար Եգիպտոսէն եկած է։ Կան նաեւ ախտանիշեր մետաքսէ կերպասի  պատրաստութեան համար, որովհետեւ շերամի խոզակներ գտնուած են։

Տղամարդիկ կը հագուէին «զոմա»ն․ կարճ փէշի նմանող եւ կամ մէջքին սեղմուած գոգնոց։ Իսկ կիները կը հագուէին նեղ կարճ թեւով ու նեղ եւ կամ ուռած թեզանիքներով երկայն շապիկ, որ հազիւ կը ծածկէր կուրծքը, ինչպէս նաեւ երկայն եւ լայն փէշեր (քղանցք), որոնք ընդհանրապէս շապիկին վրայէն կը հագուէին։

Որմանկարներուն մէջ մինոասցիները կը պատկերացուին մերթ բոպիկ, մերթ տրեխներով։

Տղամարդիկ եւ կիներ ունէին ըստ կանոնի, կարճ եւ գանգուռ մազեր։  Կիներուն մազերը զանազան յարդարանքի ենթակայ էին։ 

Ոսկերչութեան համար կը գործածուէին զանազան մետաղներ՝ ոսկի, արծաթ, պղինձ եւ ոսկեպատուած պղինձ։ Ինչպէս նաեւ թանկագին քարեր՝ բիւրեղ, սարդիոն, սուտակ, լազուարթ, օփսիտ, կարմիր, կապոյտ եւ կամ դեղին յասպիս։ Կը գործածէին սեւ մեղեսկի, ջնարակ, ճարպաքար, փղոսկրեայ, խեցի եւ ապակի։

Մինոասեան արուեստ - տեսերիզ Բռնցկամարտին պատմութիւնը Ք․Ա․ 500-էն մինչեւ մեր օրերուն Արդի ճատրակը յառաջ եկած է հին Զաթրիքիոն խաղէն․ կը հմայէ Քնոսոսի յայտնաբերումը՝ թագաւորներու խաղ, որ զարգացաւ Բիւզանդիոնի մէջ  Մինոասեան քաղաքակրթութիւն - Արուեստ եւ ճարտարարուեստ Մինոասեան քաղաքակրթութիւն - Քամարեան անօթներ Իրաքլիոնի հնագիտական թանգարան Մինոասեան հագստեղէն եւ յարդարանք [] Մինոասեան ոսկերչութիիւն Քեմպրիճ․ Պղնձադարի զարդարանքները, Կրետէ, Nelson, E Charle Քեմպրիճ - Մինոասեան մետաղագործութիւն Hemingway, Séan (1 Յունուար 1996) Էգէականի արուեստ, Rehak, Paul (1997)

 Ծանօթագրութիւններ 

Ստորոգութիւն:Յունական քաղաքակրթութիւններ
Ստորոգութիւն:Մինոասեան արուեստ
Ստորոգութիւն:Հին յունական արուեստ