Հանրի Վերնէօյ

Հանրի Վերնէօյ (, իրական անունը՝ Աշոտ Յակոբ Մալաքեան (15 Հոկտեմբեր 1920 Ռոտոսթօ (Թուրքիա) - 11 Յունուար 2002, Փարիզ (Ֆրանսա)), ֆրանսահայ նշանաւոր բեմադրիչ«այսօր աշխարհահռչակ բեմադրիչ Հանրի Վերնէօյի յիշատակի օրն է: Հայ Հանճարներ: Վերցուած է` 2 Յուլիսի 2015:

Վերնէօյն իր առաջին ֆիլմը նկարած է 1948 թուականի «Հայոց Վշտի եւ Ազատութեան Երգիչը» (նուիրուած է գրող Աւետիս Ահարոնեանին): Բայց Վերնէօյը Հայաստանի մէջ յայտնի է իր «Մայրիկ» եւ «Պարադի Փողոց, Տուն 588» ֆիլմերով, որոնք իր կենսակրագան ֆիլմերն են«Հայոց Ցեղասպանութեան նուիրուած հին ու նոր ֆիլմերու ցանկ»: BlogNews: Վերցուած է` 2 Յուլիսի 2015: Ան կը պատմէ հայոց ցեղասպանութենէն ետք Մարսէյ տեղափոխուած Յակոբ Մալաքեանի (Վերնէօյ հայրիկի) ընտանիքի պատմութիւնը: Ասպարէզին ընթացքին նկարահանած է աւելի քան 50 ֆիլմ:

Արժանացած է շարք մը պարգեւներու, ֆրանսական՝ «Պատուաւոր Լեգէոնի Շքանշանէ, հայ առաքելական եկեղեցիի` «Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ» Ա-ին աստիճանի շքանշանով, Ոսկէ Ծիրան փառատօնի ընթացքին արժանացած է՝ «Սերգէյ Փարաջանովի մրցանակի համաշխարհային ֆիլմերու մեծ աւանդի համար: Մէկ անգամ առաջադրուած է Օսքարի «Հինգ Ոտքերով Ոչխար» լաւագոյն թատերագրութեան անուանակարգին մէջ:

 «Հայփոստ»ը Հրապարակեց Հանրի Վերնոյի Ծննդեան 100ամեակին Նուիրուած Դրոշմաթուղթ 

«Հայփոստ» ընկերութիւնը շրջանառութեան մէջ դրաւ դրոշմաթուղթ-գեղաթերթիկ՝ նուիրուած Հանրի Վերնոյի (Աշոտ Մալաքեան) ծննդեան 100ամեակին։ Անոր վրայ պատկերուած է ֆրանսահայ նշանաւոր բեմադրիչ, գրող, Ֆրանսայի գեղարուեստի ակադեմիոյ անդամ Հանրի Վերնոյի (Աշոտ Մալաքեան, 1920-2002) դիմապատկերը: Գեղաթերթիկին վրայ ներկայացուած են հատուածներ Հանրի Վերնոյի գեղարուեստական ժապաւէններու պաստառներէն: Ձեւագծողն է Վահագն Մկրտչեան։

 Կենսագրութիւն 
Հանրի Վերնէօյը ծնած է Օսմանեան Կայսրութեան մէջ, Ռոտոսթօ, 15 Հոկտեմբեր 1920 թուականին: Սորված է Իսթանպուլի (Կոստանդնուպոլիս) Կեդրոնական վարժարանին մէջ«հհ սփիւռքի նախարարութիւնում հիւրընկալուել են Անրի Վերնէօյի որդին` Պատրիկ Մալաքեանը, եւ ֆրանսահայ գործարար Ռեմի Մեքենեջեանըէ:  Tert.am: Վերցուած է` 2 Յուլիսի 2015: Վերնէօյի ընտանիքի ճակատագիրը ինչպէս այլ հայ ընտանիքի ճատագիրներու շատ նման է, անոնք գաղթած են Օսմանեան կայսրութենէն հայոց ցեղասպանութենէն ետք 1924 թուականին երբ Վերնէօյը ընդամէնը 4 տարեկան էր։ Որոշ ժամանակով հաստատուած են Յունաստանի մէջ, ապա տեղափոխուած են Մարսէյ:

Կանուխ տարիքին երգած է Մարսէյի հայկական եկեղեցիին մէջ եւ յաճախած է Կաթողիկէ դպրոց: Այնուհետեւ, սորված է կիրառական արուեստի դպրոցին մէջ, 1941 թուականին աւարտած է էքս Ան Օտ մարզի ֆրանսական միջնակարգ դպրոցը եւ 1944 թուականին աշխատանքի անցած է «Հորիզոն» շաբաթաթերթին մէջ: Յօդուածաշարեր տպագրած է հայկական հարցի վերաբերեալ, եւ ռատիօհաղորդումներ վարած ֆիլմերու մասին: 1949 թուականին տեղափոխուած է Փարիզ եւ աշխատած է ֆիլմի ընկերութիւններու մէջ, եղած է բեմադրիչի օգնական, ապա՝ բեմադրող բեմադրիչ, նկարահանած է շուրջ 20 կարճամեթրաժ ֆիլմեր:

 Ասպարէզ 

 Ասպարէզի Սկիզբ 
1948 թուականին նկարահանած է իր առաջին ֆիլմը՝ «Հայոց Վշտի եւ Ազատութեան Երգիչը» (նուիրուած է գրող Աւետիս Ահարոնեանին): Առաջին լիամեթրաժ ֆիլմն է «Սեղան Մեռածներու Համար» (1951 թ., ըստ Մարսել Էմէի): Վերնէօյը դասուած է Ֆրանսայի լաւագոյն բեմադրիչներու շարքին: 1955-ին նկարհանած է «Աննշան Մարդիկ»ը:

Անոր ֆիլմերուն մէջ նկարահանուած են նշանաւոր դերասաններ՝ Ֆեռնանտելը, Ժան Կապէնը, Ժան-Փոլ Պելմոնտըն, Ալեն Տելոնը, Էնթընի Քուինը, Հենրի Ֆոնտան, Հիու Մոնթանը եւ ուրիշներ: Վերնէօյը ստեղծած է շուրջ 60 լիամեթրաժ ֆիլմեր. լաւագոյններէն են` «Արգիլուած Պտուղ» (1952 թ.), «Քառնաւալ» (1953 թ.), «Կովը եւ Զինուորը» (1959 թ.), «Նախագահը» (1961 թ.), «ճակատամարտ Սեն Սեբաստիանի Մէջ» (1968 թ.), «Սարսափ Քաղաքին Մէջ» (1975 թ.), «Հազար միլիառ Տոլար» (1982 թ.) եւ այլն:

 Ասպարէզի Աւարտ 
Վերնէօյը 1988 թուականի Սպիտակի Երկրաշարժին նուիրուած «Քեզ Համար, Հայաստան» երգի (բառերը՝ Շարլ Ազնաւուրի, երաժշտութիւնը՝ Տիրան Կառվարենցի) տեսահոլովակի բեմադրիչն է: Հայկական թեմային անդրադարձած է վերջին երկու՝ «Մայրիկ» (ըստ իր «Մայրիկ» վէպի, նաեւ թատերգութեան հեղինակն է) եւ «Փարատի Փողոց, Տուն 588» (երկուքն ալ՝ 1991 թ.) ֆիլմերուն մէջ, ուր կը ներկայացնէ իր ընտանիքի պատմութիւնը:

 Ժառանգութիւն եւ Ճանաչում 

 Յիշատակին 
Հանրի Վերնէօյի յիշատակին քանի մը փողոցներ եւ հրապարակներ վերանուանուած են Հայաստանի եւ ֆրանսայի մէջ:«Պուք-պել-էրի քաղաքի հրապարակը անուականակոչուած է Հանրի Վերնէօյի անունով»: Հայերն Այսօր: Վերցուած է` 29 Յունիսի 2015:: Անոր անունով հրապարակ բացուած է նաեւ Ֆրանսական Մարսէյի մէջ Ֆրանսա-Հայկական գերազանցութեան շաբթուայ շրջանակներուն ժամանակ«մարսելում կը բացուի Հանրի Վերնէօյի հրապարակըէ: NEWS.am: Վերցուած է` 30 Յունիսի 2015::

Երեւանի Կեդրոն վարչական շրջանին մէջ կայ Հանրի Վերնէօյի փողոց«երեւանում Հանրի Վերնէօյի անունով փողոց կը լինիէ: NEWS.am: Վերցուած է` 30 Յունիսի 2015:, որուն բացման ներկայ եղած են Երեւանի քաղաքապետ՝ Տարօն Մարգարեանը, մշակոյթի նախարար՝ Յասմիկ Պողոսեանը, սփիւռքի նախարար՝ Հրանուշ Յակոբեանը եւ Վերնէօյի ընտանիքի անդամները«երեւանում Հանրի Վեռնոյի անունով փողոց կ'ոչուեցէ: արմենպրես: Վերցուած է` 30 Յունիսի 2015:«Մայրաքաղաքում շահագործման է յանձնուել Հանրի Վեռնոյի անունը կրող փողոցը: Ազատութիւն Ռադիօկայան: Վերցուած է` 30 Յունիսի 2015:: Փողոցներ կան նաեւ Ֆրանսական՝ Սանթ Կիլ«Հանրի Վերնէօյի փողոց Ֆրանսիական, Սաինթ Կիլ»: www.streetdir.com: Վերցուած է` 30 Յունիսի 2015:, Բերբիկոնա«Հանրի Վերնէօյի անուան փողոց Ֆրանսիական Բերբիկոնա քաղաքին մէջ»: Kompass.com: Վերցուած է 30 Յունիսի 2015 եւ Մարսէյ քաղաքներուն մէջ։ Եւ մէկ թատերասրահ Լա Վալտէ-Տէո-Վար, փոքրիկ քաղաքին մէջ:

ֆիլմադարան
 Թուական Հայերէն Անուանում  Բնօրինակ Անուանում Բեմադրիչ Թատերագիր Արտադրիչ Դերասան Դեր 1949 Զուաւի Տաբատը  La Culotte De Zouave  Նոր Թշուառը Les Nouveaux Miserables  1950 Խողովակներու Շունը  Pipe Chien  Մենք Կը Խնդրենք Աւազակ Մը  On Demande Un Bandit   Մալտօնն Maldonne  Երգերը Կը Թռչին Les Chansons S'envolent  Ճերմակ Աշխարհի Լեգենդը La Legende De Terre-Blanche  Արուեստը Ըլլալով Միջնորդ (կարճ) L'art D'սtre Courtier  1951 Սեղան Վտիտ էակներու Համար La Table-Aux-Creves 1952 Արգիլուած Պտուղը Le Fruit Defendu 1953 Հանրութեան Թիւ Մէկ Թշնամին L'ennemi Public no1    ՔառնաւալCarnaval   Վալորկի Հացավաճառը Le Boulanger De Valorgue 1954 Հինգ Ոտքերով Ոչխարը Le Mouton Cinq Pattes  1955 Աննշան Մարդիկ Des Gens Sans Importance 1956 Փարիզ, Փալաս Հիւրանոց Paris, Palace Hotel  Մարդիկ Նշանակութիւն Չունին Des Gens Sans Importance   1957 Գեղեցկուհին ու Տղեկը Une Manche et La Belle  1958 Մաքսիմ Maxime  1959 Բանտարկեալը եւ Կովը La Vache et Le Prisonnier   Մեծ ՊետըLe Grand Chef  1960ֆրանսուհին ու Սէրը La Francaise et L'amour  1961 Առիւծները Ազատութեան Մէջ  Les lions sont Lyches   ՆախագահըLe President   1962 Կապիկը Ձմրան Ընթացքին Un Singe en Hiver  Գերմանացի Սպան 1963 Մեղեդին Նկուղէն Melodie en sous-sol  1964  Զիւտքոթի Շաբաթավերջը Week-end Au Zuydcoote   Հարիւր Հազար Տոլար Արեւուն ՎրայCent mille dollars au soleil   1967 25-րդ Ժամը La vingt-cinquieme heure  1968 Ճակատամարտը Սան Սեպասթիանի Մէջ La bataille de San Sebastian  1969 Սիցիլիական Գերդաստան Le clan des Siciliens  1971 Գողութիւնը Le casse  1973 Օձը Le serpent  1975 Սարսափ Քաղաքին Վրայ Peur sur la ville  1976 Իմ Թշնամիիս Դիակը Le corps de mon ennemi  Կայարանի Խօսնակին Ձայնը 1979 եւ... ինչպէս կը հոգամ I comme Icare  Հեռուստահսկողութեան Ձեւեր 1982 Հազար Միլիար Տոլար Mille milliards de dollars  1984 Արկածախնդիրները Les morfalous ռատիօհաղորդավարի ձայն 1991Մայրիկ Mayrig  1992 Փարատի Փողոց, Տուն 588 588 rue paradis Քահանայ հայկական եկեղեցիին մէջ 1993Մայրիկ (հերուստաշար) Mayrig 

 Նուաճումներ 
Հանրի Վերնէօյ ստացած է բազմաթիւ պարգեւներ եւ մրցանակներ: Ֆրանսաայի գեղարուեստի ակադեմիայի անդամ է: Այսպէս կ'արտայտուին անոր մասին Ֆրանսայի 22-րդ նախագահ Ժաք Շիրաքը`

 Պարգեւներ 
 1955` ֆրանսայի Հանրապետութեան «Պատուաւոր Լեգէոնի Շքանշան
 1980` Հայ եկեղեցիի «Սբ Գրիգոր Լուսաւորիչ» աստիճանի շքանշանով
 2010՝ Ոսկէ Ծիրան «Փարաջանովի Մրցանակ» յետմահու

 Մրցանակներ 
 Թուական  Փառատօն Առաջադրման Անուանակարգ Առաջադրուած Արդիւնք 1954  Լոկառնոյ ֆիլմերու Միջազգային Փառատօն  Հինգ Ոտքերով Ոչխար  1956 Օսքար Լաւագոյն Թատերագիր Հինգ Ոտքերով Ոչխար 1964 Քաննի Ֆիլմի Փառատօն  Հարիւր Հազար Տոլար Արեւուն Վրայ  Էտկար Ալան Փոյի ֆիլմի Մրցանակ Լաւագոյն Արտասահմանեան ֆիլմ Մեղեդին Նկուղէն  1980Սեզար Ֆիլմի Մրցանակ Լաւագոյն ֆիլմ եւ... ինչպէս Իկարը  Լաւագոյն Թատերագրութիւն եւ... ինչպէս Իկարը 1991 Ֆիլմի Ազգային Ակադեմիա, Ֆրանսա  «Մայրիկ» ֆիլմ  1996  Սեզար Ֆիլմի Մրցանակ Ֆիլմի մէջ ունեցած ներդրման համար Բոլոր ֆիլմերը 

 Ծանօթագրութիւններ 

 Արտաքին յղումներ 
 Հանրի Վերնէօյ  IMBd կայքէն
 Հանրի Վերնէօյ 
 Հանրի Վերնէօյ
 Հանրի Վերնէօյ  Rotten Tomatoes կայքէն

կենսագրական
 Հանրի Վերնէօյ   Հայկական Հանրագիտարանին մէջ
 Հանրի Վերնէօյ  Անուներ.com կայքէն
 Հանրի Վերնէօյ   Դասարան.am կայքէն
 Հանրի Վերնէօյ հայազգ հանրագիտարանէն
 Հանրի Վերնէօյ  Kino Teatr կայքէն

Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի հայեր
Ստորոգութիւն:Հայ բերմադրիչներ
Ստորոգութիւն:1920 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:15 Հոկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:2002 մահեր
Ստորոգութիւն:11 Յունուարի մահեր