Իլիական

Իլիական (), Հոմերոսին վերագրուող վիպերգ (էպիքական պոէմ), հին յունական գրականութեան հնագոյն յուշարձաններէն մէկը։ Իլիականի նիւթը շարադրուած է 15,700 տողով, որոնք դեռ վաղեմի գիտնականները, ըստ հին յունական այբուբենի տառերու թիւին, բաժնած են 24 գիրքի կամ երգի։

«Իլիականը» առաջին անգամ յունարէնէն հայերէն արձակ թարգմանած է Գէորգ դպիր Պալատացին (1783, անտիպ): Յետագային գրաբար թարգմանած է Արսէն Բագրատունին (Վենետիկ, տպ. Ս. Ղազար, 1864)։ Աշխարհաբար հայերէնի թարգմանուած է երեք անգամ՝ յունարէնէն արեւմտահայերէն՝ Արսէն ՂազիկեանիՀոմերի Իլիական, բնագրէն թարգմանեց Արսեն Ղազիկեան, Վենետիկ-Ս. Ղազար, Մխիթարեան տպագրութիւն, 1911, 835 էջ։, յունարէնէն արեւելահայերէն՝ Համազասպ ՀամբարձումեանիԻլիական [Վիպերգ] / Հոմերոս, հին հուն. բնագր. թարգմ.՝ Հ. Համբարձումյան, խմբ.՝ Ս. Վահունի, Երևան, Հայպետհրատ, 1955, 512 էջ։, յունարէնէն արեւելահայերէն՝ Գոհար Մուրատեանի ու Արամ ԹոփճեանիՀոմերոս, Իլիական։ Հին հունարենից թարգմանությունը, առաջաբանն ու ծանոթագրությունները՝ Գ. Մուրադյանի և Ա. Թոփչյանի, Երևան, «Զանգակ» հրատ., 2022, 656+32 ներդիր էջ։ կողմէԻլիական / Հոմերոս, գրաբարէն թարգմ.՝ Մ. Խերանեան, Երեւան, ԵՊՀ, 1987, 500 էջ։Հոմերի Իլիական, բնագրէն թարգմանեց Հ. Արսէն Ղազարոս Ղազիկեան, Վենետիկ-Ս. Ղազար, Մխիթարեան տպագրութիւն, 1911, 835 էջ։Իլիական [Վիպերգ] / Հոմերոս, հին յուն. բնագր. թարգմ.՝ Հ. Համբարձումեան, խմբ.՝ Ս. Վահունի, Երեւան, Հայպետհրատ, 1955, 512 էջ։։ Գոյություն ունի նաեւ գրաբար թարգմանութենէն արեւելահայերէն փոխադրուած տարբերակը՝ Մկրտիչ Խերանեանի հեղինակութեամբԻլիական / Հոմերոս, գրաբարից թարգմ.՝ Մ. Խերանյան, Երևան, ԵՊՀ, 1987, 500 էջ։։

 Իլիականի սկիզբը 
մինի|295x295փքս|Հեղինէն եւ Պարիսը
+Թարգմանութիւնը՝ Մ. ԽերանեանիԹարգմանութիւնը՝ Հ. ՀամբարձումեանիԵրգի՛ր, Մուսա, քէնը երգի՛ր Պելեւսածին Աքիլլէսի,

 Քէնը դժնեայ, որ անհամար ցաւեր բերեց աքայեցոց,
 Որ բազմաթիւ դիւցազների գահաւիժեց դըժոխքն ի վար
 Եւ դին նըրանց դարձըրեց կեր թըռչունների եւ շների։
 Կատարւում էր Արամազդի կամքը այսպէս, երբ մի անգամ
 Վեճի մտան իրարու հետ ու մէկ-միւսից գըժտըվեցին
 Ատրիդեսը՝ արանց արքան եւ Աքիլլեսն աստուածազարմ։Զայրոյթն երգիր, աստուածուհի, Պելեւսածին Աքիլլէսի,

 Զայրոյթն ահեղ, որ աքայանց մատնեց անթիւ աղէտների
 Եւ փառապանծ շատ քաջերի հոգիները դժոխք նետեց։
 Զեւսի կամքով դա կատարուեց, սկսուելով այն օրուանից,
 Երբ չարաղէտ պառակտուեցին զարհուրելի
 Ագամեմնոն արանց արքան եւ Աքիլլեսն աստուածազարմ։
Թարգմանութիւնը՝ Գ. Մուրատեանի եւ Ա. ԹոփճեանիԹարգմանութիւնը՝ Ա. ՂազիկեանիՔե՛նը երգիր, ո՜վ դիցուհի, Պելեւսորդի Աքիլլեսի,

 Քենը դժխեմ, որ բյուրավոր ցավեր բերեց աքայացոց,
 Հերոսների բազում խրոխտ հոգիները տարավ Հադես,
 Մարմիններն էլ թռչունների ու շների առաջ նետեց,
 Քանզի դա էր կամքը Զեւսի, որ կատարվեց այն օրվանից,
 Երբ սկիզբ առավ գժտությունը, եւ իրար դեմ թշնամացան
 Արանց արքա Ատրիդեսը ու Աքիլլեսն աստվածազուն։Դիցուհի, քէնն երգէ Պելեան Աքիլլի,

 Դըժպըհի քէնը՝ որ բերաւ բիւր ցաւեր
 Աքայեցւոց, ու դժոխք թափեց՝ բազմաթիւ
 Դիւցազներու քաջակորով հոգիներին,
 Եւ մարմիններն անոնց ըրաւ կերակուր
 Առհասարակ թըռչուններուն եւ շներուն։
 Կը կատարուէր Արամազդի կամքն այսպէս,
 Անգամ մը երբ՝ մարդոց արքան Ատրիդէս
 Եւ Աքիլլէսս աստուածային՝ վիճեցին
 Եւ գըժտելով բաժնըւեցան իրարմէ։

 «Իլիականի» եւ «Ոդիսականի» հիմք ծառայած յունական առասպելի համառօտ թեման 
Տրովադա քաղաք-պետութեան արքայազն Ալեքսանդրը (Պարիս) կը փախցնէ յոյներու Սպարտայի թագաւոր Մենելայոսի կնոջը՝ Հեղինէին։ Հեղինէն Զեւսի դուստրն էր, որ ունէր առասպելական գեղեցկութիւն։ Ահա այս գեղեցկուհիին կ'առեւանգէ տրոյացի արքայազն Պարիսը եւ ասիկա կը դառնայ տրոյական պատերազմի պատճառը (իսկ աւելի ճիշդ՝ պատրուակը)։ Յոյներու (աքայացիներու) զօրքերու հրամանատարը Ագամեմնոնն է։ Անոնց կողմէն հերոսներ Աքիլլէսը, Պատրոկլեսը, հնարամիտ Ոդիսեւսը եւ ուրիշներ։ Պատերազմը կը ձգձգուի եւ տասը տարի ետք հակամարտութեան վերջը չերեւար։ Սակայն Ոդիսեւսը իր հնարամտութեամբ վերջ կը դնէ պատերազմին։ Անոր խորհուրդով կը կառուցուի փայտէ մեծ ձի մը, որուն մէջ կը թաքնուին քանի մը յոյն հերոսներ՝ Ոդիսեւսը անոնցմէ մէկը։ Ձին կը ձգէ քաղաքի դարպասներուն առաջ, իսկ յունական զօրքը կը թաքնուի հարեւան կղզիներուն մէջ, այդպիսով ձգելով այն տպաւորութիւնը, թէ յոյները ընդունած են իրենց պարտութիւնը եւ վերադարձած՝ տուն։ Տրոյացիները փայտէ ձին ներս կը տանին եւ կը տօնեն իրենց «յաղթանակը»։ Գիշերով, երբ խրախճանքէն հարբած տրոյացիները քնացած են, յոյն հերոսները դուրս կու գան ձիէն, կը կոտորեն քաղաքի պահակազօրը եւ կը բանան դարպասները։ Յունական զօրքը կը ներխուժէ Տրովադա, որու բնակչութիւնը կամ սուրի կը քաշուի, կամ կը գերուի։ Հինաւուրց քաղաքը կրակի կը մատնուի եւ կ'աւերուի։ Հեղինէն կը վերադարձուի ամուսնոյն, իսկ յոյները տուն կը մեկնին հսկայական աւարով։

 Ծանօթագրութիւններ 

 Գրականութիւն 








 De Jong, Irene Iliad. Book XXII, Cambridge University Press, 2012. 
 Edwards, Mark W.; Janko, Richard; Kirk, G.S., The Iliad: A Commentary: Volume IV, Books 13–16, Cambridge University Press, 1992. 
 Martin Litchfield West; Geoffrey Kirk, The Iliad: A Commentary: Volume V, Books 17–20, Cambridge University Press, 1991. 
 Barbara Graziosi; Haubold, Johannes, Iliad: Book VI, Cambridge University Press, 2010. 
 Hainsworth, Bryan; Geoffrey Kirk, The Iliad: A Commentary: Volume III, Books 9–12, Cambridge University Press, 1993. ]
 Geoffrey Kirk, The Iliad: A Commentary: Volume I, Books 1–4, Cambridge University Press, 1985. 
 Geoffrey Kirk, The Iliad: A Commentary: Volume II, Books 5–8, Cambridge University Press, 1990. 
 Murray, A.T.; Wyatt, William F., Homer: The Iliad, Books I–XII, Loeb Classical Library, Harvard University Press, 1999, 
 Nicholas Richardson; Geoffrey Kirk, The Iliad: A Commentary: Volume VI, Books 21–24, Cambridge University Press, 1993. 
 Martin Litchfield West, Studies in the text and transmission of the Iliad, München։ K.G. Saur, 2001. 
 Тронский И. Илиада // Литературная энциклопедия. Т. 4. — 1930

 Արտաքին յղումներ 
 D. B. Monro, Homer: Iliad, Books I–XII, with an Introduction, a Brief Homeric Grammar, and Notes (3rd ed., 1890)
 D. B. Monro, Homer: Iliad, Books XIII–XXIV, with Notes (4th ed., 1903)
 D. B. Monro, A Grammar of the Homeric Dialect (2nd ed., 1891)
 Iliad։ from the Perseus Project (PP), with the Murray and Butler translations and hyperlinks to mythological and grammatical commentary
 Gods, Achaeans and Troyans. An interactive visualization of The Iliads characters flow and relations.
 The Iliad: A Study Guide
 Comments on background, plot, themes, authorship, and translation issues by 2008 translator Herbert Jordan.
 Flaxman illustrations of the Iliad
 The Iliad  study guide, themes, quotes, teacher resources
 The Iliad of Homer, Books I–XXIV, Translated into English Blank Verse by William Cowper, edition c.1860. Online at Project Gutenberg.
 The Iliad of Homer, done into English prose by Andrew Lang, Walter Leaf and Ernest Myers. Revised edition, 1892. (25MB PDF at Archive.org)
 The Opening to the Iliad (Proem), Read in Ancient Greek with a simultaneous translation.
 The Iliad Map , map of locations in The Iliad
 Published English translations of Homer , with samples and some reviews by translator and scholar Ian Johnston
 Digital facsimile  of the first printed publication (editio princeps) of the Iliad in Homeric Greek  by Demetrios Chalkokondyles,  Bayerische Staatsbibliothek
 «Илиада» в переводе Н. И. Гнедича с параллельным греч. текстом
 Греческий текст в Викитеке
 Греческий текст с инструментами по переводу
 «Илиада» Песнь 1, с комментариями перевод Шуйский;

Ստորոգութիւն:Գիրքեր այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Կրօնքը Հին Յունաստանի մէջ
Ստորոգութիւն:Իլիական