Բանաստեղծական Չափի Միաւորներ

Բանաստեղծական չափի միաւորներն են.

 Ոտք 
Ոտքը բանաստեղծական տողին մէջ կրկնուող վանկերու խումբ է։ Ան կազմուած է մէկ շեշտուած ու մէկ կամ աւելի անշեշտ վանկերու միասնութն։ Ոտքերը կ՛ըլլան քանի մը տեսակ, կախուած շեշտակիր ու անշեշտ վանկերու քանակէն։ 
 Եամբը (մեծավերջ) կազմուած է մէկ անշեշտ ու մէկ շեշտուած վանկերէ՝

Հայերէն բանաստեղծութեան մէջ յաճախ կը հանդիպին եամբով քերթուածներ։

Վերի քերթուածի նշանագիրը կ՛ըլլայ հետեւեալը՝ ◡-՛ ◡-՛ ◡-՛

 Անապեստը (վերջատանջ) կազմուած է երկու անշեշտ ու վերջին մէկ շեշտուած վանկերէ։ Հայերէն բանաստեղծութեան մէջ անապեստեան չափը տարածուած է, քանի որ ան կը համապատասխանէ հայերէնի շեշտադրութեան օրէնքին (շեշտը բառի վերջին վանկին վրայ) թէեւ աւելի յաճախ ընդունուած է եամբ -անապեստեան չափը՝

Թաւագիրները անապեստ են, միւսները՝ եամբ։ Նշանագրուած է առաջին տողը՝ ◡-՛ ◡◡-՛ ◡◡-՛ ◡-՛

Կամ ամբողջութեամբ անապեստեան տողեր՝ ◡◡-՛ ◡◡-՛ ◡◡-՛


Պեոնը կը բաղկանայ երեք անշեշտ ու մէկ շեշտուած վանկերէ։ Շեշտը կրնայ ըլլալ տարբեր տեղեր եւ անոր համապատասխան կ’ըլլան առաջին, երկրորդ, երրորդ ու չորրորդ պեոններ։

-՛◡◡◡  ◡-՛◡◡  ◡◡-՛◡  ◡◡◡-՛

Կան նաեւ հինգ վանկերէ կազմուած ոտքեր, որոնք կը կոչուին պենտոն եւ պեոններու նման ունին տարբեր դիրքերու շեշտեր։

Առաջին երեք ոտքը չորրորդ, իսկ վերջինը առաջին պեոն են։

Բոլոր ոտքերը հինգերորդ պենտոն ենԲանաստեղծական ոտք։

 Անդամ 
Բանաստեղծական տողը (բանատող) կ’ունենայ նաեւ անդամ կամ հատած, որ երկու կից ոտքերու միասնութիւնն է։ Հայերէնի մէջ 7-8 ու աւելի վանկ ունեցող տողերը կազմուած կ’ըլլան երկու կամ աւելի անդամներէ։ Անդամները իրերմէ կը բաժնուին աւելի մեծ դադարներով, քան ոտքերը։ Հայերէն բանաստեղծութեան յատուկ է հաստատուն հատածը, որ կը դրուի տողերու նոյն տեղը՝ ընդհանրապէս տողի կեդրոնը, առաջացնելով հաւասար կիսատողեր։ Ամէնէն աւելի կը հանդիպին հետեւեալ անդամները՝

 Եամբական քառավանկ անդամ (2+2)•

      Տխո՜ւր գիշեր, // տրտո՜ւմ գիշեր…

Կամ՝

      Գանձեր ունեմ // անտա՜կ, անծէ՜ր…

 Անապեստեան վեցվանկանի (3+3).

 Եամբ- անապեստեան հինգ վանկով անդամ( 2+3 կամ 3+2)

 Յանգ 
Յանգը բանաստեղծութեան հնչիւնային ձեւաւորումի հիմնական միջոցներէն է։ Այն աւելի ներդաշնակ ու երաժշտական կը դարձնէ բանաստեղծական տողը։ Յանգ կ’ունենանք, երբ տողերը կ’աւարտին համահունչ վերջաւորութեամբ՝

Յանգը Հայաստանի մէջ ծագած է միջին դարերուն՝ Շնորհալիի, Ֆրիկի ու յաջորդներու քերթողութեան մէջ։ Նախ քառատողի բոլոր յանգերը համահունչ էին, բայց մեր օրերուն այդ ձեւը հազուադէպ գործածելի է։ Ներկայիս յանգաւորումի տեսակներն են՝

Կից յանգաւորում– aabb

Խաչաձեւ յանգաւորում-abab


Օղակաձեւ յանգաւորում-abba

 Ծանօթագրութիւններ 

 Աղբիւրներ 
 Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, հատոր 8-րդ, էջ 640/676։
 Էդ. Ջրբաշեան, Հ. Մախչանգան (1980), Գրականագիտական բառարան,Երեւան, «Լոյս», էջ 331-332։