Աննա Աւստրիացի

Աննա Աւստրիացի, ( , Ֆրանսայի թագուհի, Ֆրանսայի թագաւոր Լուի ԺԳ. Արդարի կինը (18 Հոկտեմբեր 1615-էն): «Աւստրիացի» մականունը կը նշանակէ միայն ծագումով աւստրիական Հապսպուրկեան տոհմին պատկանիլը:

 Կենսագրութիւն 

Սպանիոյ թագաւոր Ֆիլիփ Գ.-ի եւ իր կնոջ՝ Մարկարիթա Աւստրիացիի դուստրը: Աննան կրտսեր քրոջ՝ Մարիա Աննայի հետ բարձր կրթութիւն ստացած էր՝ սորված լատիներէն, եւրոպական լեզուներու հիմունքներ, կարել, պարել, գրագրութիւն, կրօնի պատմութիւն եւ Հապսպուրկեան տոհմի ծագումնաբանութիւն:

1612-ին Սպանիոյ թագաւոր Ֆիլիփ Գ. ամուսնական պայմանագիր մը կնքէ, որու համաձայն՝ Ֆրանսայի երիտասարդ թագաւոր Լուի Ժգ. Արդարը կ'ամուսնանայ Սպանիոյ արքայադուստր Աննային հետ: Այս ամուսնութիւնը անհրաժեշտ էր դիւանագիտական ​​նպատակներով, քանի որ այդ օրերուն Սպանիան եւ Ֆրանսան պատերազմի եզրին էին: Ամուսնական պայմանագիրով նախատեսուած էր նաեւ, որ արքայադուստր Աննան կ'ամուսնանայ Լուիի հետ միայն այն ատեն, եթէ վերջինիս քոյրը՝ Իզապելլան դառնայ Աննային կրտսեր եղբօր՝ արքայազն Ֆիլիփ Դ.-ի (Սպանիոյ թագաւոր) կինը:

1615-ի վերջը 14-ամեայ Աննան կը մեկնի Ֆրանսա եւ 18 Հոկտեմբերին կ'ամուսնանայ  Լուի Ժգ.-ի հետ: Սկիզբը թագաւորը հիացած էր իր կնոջմով, որ իրապէս կը համարուէր Եւրոպայի առաջին գեղեցկուհին, բայց որոշ ժամանակ մը ետք կը պարզուի, որ երիտասարդ զոյգը ընդհանրապէս պատրաստ չէր ընտանեկան կեանքին: Անոնց յարաբերութիւնները հետզհետէ կը սառին: Աննան կը հակի դաւաճանութեան, սադրանքներու եւ բանսարկութիւններու: Թագուհին կ'աջակցէր Ռիշելիոյ դէմ դաւադրութիւններուն:

Այս բոլորին վրայ կ'աւելնայ նաեւ այն իրողութիւնը, որ Լուի Ժգ.-ի եւ Աննայի ամուսնութեան  23 տարիները անպտուղ էին, եւ միայն 1638 ու 1640 թուականներուն, քանի մը անյաջող յղութիւններէ ետք, Աննա կը ծնի երկու որդի, ապագայ Լուի Ժդ.-ն  եւ Ֆիլիփ Ա. Օռլիանցին (Ֆրանսա):

1643-1651 թուականներուն Աննա Աւստրիացին փոխարքայ կը նշանակուի մանկահասակ Լուի Ժդ.-ին, սակայն ըստ էութեան, պետութիւնը կը ղեկավարէր Ճուլիօ Մազարինին, զոր  Աննա  առաջին նախարար նշանակած էր: 1661-ին, Մազարինիի մահէն ետք, երբ Լուի Ժդ. կը սկսի ինքնուրոյն ղեկավարել երկիրը, զինք կը հեռացնեն թագաւորական խորհուրդէն: Մայր թագուհին այլեւս քաղաքական ազդեցութիւն չ'ունենար թագաւորական գործերուն վրայ: Աւելի ուշ ան կը հեռանայ Վալ տը Կրասի աբբայութիւն:

Աննա Աւստրիացի կը մահանայ 20 Յունուար 1666-ին կրծքագեղձի քաղցկեղէն:

 Գրականութեան մէջ 


Աննա Աւստրիացիի եւ Լուի Ժգ.-ի յարաբերությունները կը դառնան (հայր) Ալեքսանտր Տիւմայի «Երեք հրացանակիրներ» յայտնի վէպին նիւթերէն մէկը: Աննա  Աւստրիացիի կերպարին կը հանդիպինք նաեւ Տիւմայի «Քսան տարի անց» եւ «Վիքոնթ տէ Պրաժելոն, կամ Տասը տարի անց», «Կարմիր սֆինքսը» վէպերուն եւ «Լուի Ժդ.» կենսագրական գիրքին մէջ: «Կանանց պատերազմ» վէպին մէջ նոյնպէս յիշատակում կայ իր մասին: Անոր կերպարը կայ նաեւ անգլիացի գրող Էվէլին Էնթոնիի «Քարտինալին սէրը», Գէորգ Պորնի «Աննա Աւստրիացին, կամ թագուհիին երեք հրացանակիրները», Շառլ Տալիարտի «Աննա Աւստրիացիին առաջին սէրը» եւ Ճուլիէթա Պենցոնիի «Պետական ​​գաղտնիքներ» շարքէն «Թագուհիին ննջասենեակը» վէպերուն մէջ:

Շարժանկարի մէջ 

«Երեք հրացանակիրները», (), ԱՄՆ, 1921, 
«Երեք հրացանակիրները» հեռուստաշարք, (), Ֆրանսա, 1921,
«Քսան տարի անց», (), Ֆրանսա, 1922,
«Երկաթեայ դիմակ», (), ԱՄՆ, 1922,
«Երեք հրացանակիրները» երաժշտական կատակերգութիւն, (), ԱՄՆ, 1939,
«Երկաթեայ  դիմակով մարդը», (), ԱՄՆ, 1939,
«Երեք հրացանակիրները», (), ԱՄՆ, 1948,
«Քափիթան»,  Ֆրանսա, 1960,
«Երեք հրացանակիրները», (), Ֆրանսա-Իտալիա, 1961,
«Երկաթեայ  դիմակ»,  (), Ֆրանսա-Իտալիա, 1962,
«Սիրանօ եւ Տարթանեան», (), Ֆրանսա, 1964,
«Լուիս Ժդ.-ի գահակալումը»,  (), Ֆրանսա, 1966,
«Երեք հրացանակիրները», (), Մեծն Բրիտանիա-ԱՄՆ, 1973,
«Չորս հրացանակիրները, միլետիի վրէժը»,  Մեծն Բրիտանիա-Սպանիա-Փանամա, 1974,
«Երեք հրացանակիրներու վերադարձը», (), ԱՄՆ-Մեծն Բրիտանիա-Սպանիա-Փանամա, 1989,
«Շառլոյի Չորս հրացանակիրները», (), Ֆրանսա, 1974,
«Չորսն ընդդէմ Քարտինալի», (), Ֆրանսա, 1974,
«Երկաթեայ դիմակով մարդը»,  (), Մեծն Բրիտանիա-ԱՄՆ, 1977,
«Ռիշէլիէ», (), Ֆրանսա, 1977,
«Մազարինի» մինիշարք, (), Ֆրանսա, 1978,
«Տ'Արթանեանը եւ երեք հրացանակիրները»,(), ՍՍՀՄ, 1978, 
«Հրացանակիրները քսան տարի անց», (), Ռուսաստան, 1992, 
«Աննա թագուհիին գաղտնիքը կամ երեսուն տարի անց», (), Ռուսաստան, 1993 *«Հրացանակիրներու վերադարձը, կամ քարտինալ Մազարինիի գանձերը», ), Ռուսաստան, 2009,
«Լուի, մանուկ թագաւորը», (), Ֆրանսա, 1993,
«Երեք հրացանակիրները», (), Աւստրիա-Մեծն Բրիտանիա-ԱՄՆ, 1993,
«Տ'Արթանեանի դուստրը», (), Ֆրանսա, 1994,
«Հին երգեր նորի մասին 3», (), Ռուսաստան, 1997 год.
«Երկաթեայ դիմակով մարդը»,  (), Մեծն Բրիտանիա-ԱՄՆ, 1998,
«Թագաւորը կը պարէ», (), Ֆրանսա-Գերմանիա-Պելճիքա, 2000,
«Հրացանակիր», (), Գերմանիա-Լուքսեմպուրկ-Մեծն Բրիտանիա-ԱՄՆ, 2001,
«Հրացանակիրները», (), Ֆրանսա-Մեծն Բրիտանիա, 2001,
«Պլանշ», (), Ֆրանսա, 2002,
 «Միլետի» հեռուստաշարք, (), Ֆրանսա, 2004,
«Տ'Արթանեանը եւ երեք հրացանակիրները», (), Ռուսաստան, 2005,
«Չորս հրացանակիրներ», (), Գանատա-Ֆրանսա-Մեծն Բրիտանիա-Չեխիա, 2005,
«Վերսա՝ թագաւորին երազանքը», (), Ֆրանսա, 2008,
«Թագուհին եւ քարտինալը» մինիշարք, (), Ֆրանսա, 2009,
«Թագաւորը, սկիւռը եւ իժը» հեռուստաշարք, (), Ֆրանսա, 2009,
«Երեք հրացանակիրները», (), ԱՄՆ, 2011,
«Երեք հրացանակիրները», (), Ռուսաստան, 2013б
«Ռիշելիէն, ծիրանին եւ արիւնը», (), Ֆրանսա, 2014,
«Հրացանակիրները», (), Մեծ Բրիտանիա, 2014,
«Վերսալ» հեռուստաշարք, (), Գանատա-Ֆրանսա, 2015:

 Ծանօթագրութիւններ 

Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի թագուհիներ
Ստորոգութիւն:Հապսպուրկներ