Նամականիշի Օր

Նամականիշի օր, այս կամ այն երկրի նամակային վարչութեան կողմէ սահմանուող եւ ամէն տարի նշուող տօն, որ կոչուած է հանրային ուշադրութիւն գրաւելու, նամակային կապը ժողովրդականացնելու, նամակագրութիւնը ընդլայնելու եւ դրօշմահաւանքութեան զարգացմանը նպաստելու:

 Նկարագրութիւն 
Աւանդաբար այս օրուան կը յարմարեցուին նամակային յիշատակելի նամականիշներ յատուկ հրատարակութիւններ. այդպիսի նամականիշներու նիւթը սովորաբար կապուած է նամակատան պատմութեան հետ՝ պատմական դէմքեր, նամակաբերներ եւ նամակային երթեւեկութիւն, այդ երկրին մէջ թողարկուած առաջին նամականիշ եւ այլն: Այս օրուան հետ կը կապուին ֆիլատելիստական եւ նամակային այլ իրադարձութիւններ՝ յատուկ մարում, ցուցահանդէսներ, փառատօններ եւ նմանատիպ միջոցառումներ:

Կը համարուիСм. комментарий  на сайте ИТЦ «Марка». , որ նամակային նամականիշի օրը կը նշուի Նամակի շաբաթը կազմակերպելու ժամանակ: Սակայն «Ֆիլատելիայ» ամսագիրը 1972 թուականին գրել է, որ դա ընդամէնը օրացոյցային պատահականութիւն է (առաջինն անցկացւում է դրօշմահաւաքութեան միջազգային ֆեդերացիայի հովանաւորութեամբ, երկրորդը՝ նամակային համաշխարհային միութեան նախաձեռնութեամբ), եւ նամակային նամականիշի օրը նոյնացւում է դրօշմահաւաքութեան օրուայ հետ:

 Պատմութիւն 
Նամակային նամականիշի օրը՝ իբրեւ յատուկ օր, նշելու գաղափարը ծնած է 1934-ին պերլինցի յայտնի հաւաքիչ Հանս ֆոն Ռուտոլֆի մօտБиография Ганса фон Рудольфи на сайте «Tag der Briefmarke.org»., որ 1930-ին Պերլինի մէջ IPOSTA դրօշմահաւաքութեան համաշխարհային ցուցադրութիւններու կազմակերպիչն ու գործադիր կոմիտէի ղեկավարն էր, յետագային Գերմանիոյ դրօշմահաւաքներու կայսերական միութեան գլխաւորը եւ 1937-ին Փարիզի մէջ PEXIP ու 1938-ին Փրահայի մէջ PRAGA միջազգային ցուցահանդէսներու մրցանակներու շնորհման ժիւրիի անդամ: Ֆոն Ռուտոլֆը իր առաջարկութիւնը առաջին անգամ հնչեցուցած է 1934-ին: Ըստ անոր՝ նամակային նամականիշի օրը կը դառնայ հասարակութեան կողմէ ընդունուած եւ Գերմանիոյ քարոզչական նուագախումբին մէջ նուագակցութեան ուժեղ գործիք1943 թվականին՝ Փոստային նամականիշի օրը, Հանս ֆոն Ռուդոլֆը՝ որպես այդ օրը նշելու գաղափարի հեղինակ, պարգևատրվել է Վագների շքանշանով: Նույն թվականին Բեռլինի ռմբակոծություններից մեկի ժամանակ նրա տունն ու ֆինանսական միջոցները ոչնչացվել են: Ֆոն Ռուդոլֆը մահացել է 1944 թվականի մայիսի 6-ին Բեռլինից 100 կիլոմետր հեռավորության վրա գտնվող Վիտենբերգի հիվանդանոցում:: Գաղափարը քննարկուած եւ հաւանութեան արժանացած է Գերմանացի դրօշմահաւաքներու օրերու շրջանակներուն մէջ՝ 1934-ին Կտանսիի եւ 1935-ին Մայնցիոյ մէջ։ Աւստրիան նամակային նամականիշի օրը առաջին անգամ նշած է 1 Դեկտեմբեր 1935-ին, իսկ Երրորդ Ռայխին մէջ այն առաջին անգամ տօնուածէ 7 Յունուար 1936-ին՝ նամակային համաշխարհային միութեան հիմնադիր Հենրի ֆոն Ստեֆանի ծննդեան օրը:
29 Օգոստոս 1936-ին դրօշմահաւաքութեան միաջազգային դաշնութիւնը Լիւքսեմպուրկի մէջ կայացած իր 11-րդ համագումարի 7 Յունուարին յաջորդող Կիրակին յայտարարած է նամակային նամականիշի համաշխարհային օր, եւ անդամ երկիրներուն խորհուրդ տուած է այդ օրը նշել դրօշմահաւաքութեան հետ կապուած իրադարձութիւններով, մասնաւորապէս, թողարկել յիշատակային նամականիշներ: Նաեւ ցանկութիւն յայտնուած է նամակային նամականիշի օրուան նուիրուած նամականիշներու համատեղ թողարկման վերաբերեալ, բայց այն զարգացում չէ ունեցած: Մէկ տարի ետք՝ 22 Յունիս 1937-ին, Փարիզի մէջ կայացած ՖՄՖ 12-րդ համագումարին լիւքսեմպուրկեան որոշումը փոփուած է. միջազգային այդ կազմակերպութեան անդամ երկիրներուն նամակային նամականիշի օրը նշելու օրացոյցային օրը որոշելու իրաւունք տրուած է:

1948-էն ետք Գերմանիոյ մէջ նամակային նամականիշի օրը տեղափոխուած է Հոկտեմբերի վերջին Կիրակին: Իտալիոյ մէջ այդ օրը կը նշուի 20 Դեկտեմբերի՝ առաջին նամականիշի ստեղծման օրը: Ֆրանսայի մէջ այդ օրը առաջին անգամ յայտնի դարձած է 1938-էն: Այդ օրուան նուիրուած առաջին նամականիշները եղած են 9 Դեկտեմբեր 1944-ին՝ Ֆրանսական փոխօգնութեան համար: 1947-էն նամակային նամականիշի օր այդ երկրին մէջ կը նշուի Փետրուար-Մարտ ամիսներուն:

 Արդիականութիւն 
1990-ականներէն սկսած նամակային բազմաթիւ տեսչութիւններ սկսան նամակային նամականիշի օրը օգտագործել երիտասարդներուն դէպի հաւաքորդութիւնը գրաւելու համար եւ այդ նպատակով նամականիշները եղած էին երիտասարդներու համար գրաւիչ պատկերներով: Օրինակ՝ Ֆրանսայի մէջ 1999-էն սկսած անոնք կոմիքսներու յայտնի հերոսներն էին: Մինչեւ 2003-ը նմանատիպ նամականիշները նամակային-բարեգործական էին՝ յօգուտ Ֆրանսայի Կարմիր խաչի:

Զուիցերիոյ մէջ նամակային նամականիշի օրը միշտ կը նշուի յատուկ հրատարակութեամբ: Իբրեւ օրինակ կարելի է բերել նաեւ Հունգարիան, ուր  այս օրը դարձած է յայտնի եւ կ՚ուղեկցուի համապատասխան նամականիշերու թողարկմամբ: Այսպէս, 9 Սեպտեմբեր 1975-ին այստեղ թողարկուած է նամակային-բարեգործական նամականիշներու շարք, որ նուիրուած էր նամակային նամականիշի օրուան եւ արտադրուած էր համակշռական եղանակով: Շարքի նկարիչը Ի. Վերտելն էր։ Բոլոր նամականիշները ունէին 2 + 1 ֆորինտ անուանական արժէք: Կ՛եզրափակէր անուանական նոյն արժէքով 4 նամականիշներով նամակային միաւորումը: Թողարկման օրը նամականիշերն ու միաւորները եղած են յատուկ կնիքներովНаш каталог // Филателия СССР. — 1975. — № 12. — С. 33. — (Рубрика: Справочный стол).:

Նամակային նամականիշի օրը ժողովրդականութիւն կը վայելէնաեւ Ափրիկեան երկիրներուն մէջ։ Օրինակ՝ Թունիսի մէջ 29 Սեպտեմբեր 1975-ին այդ օրուայ առթիւ թողարկուած է 100 միլլիմ անուանական արժէքով նամականիշВ почтовых окнах мира. Внеевропейские страны. Тунис // Филателия СССР. — 1975. — № 12. — С. 39. — (Рубрика: Справочный стол).:

 դրօշմահաւաք 
25 Նոյեմբեր 1984 -ին Արեւմտեան Գերմանիոյ մէջ քանի մը  դրօշմահաւաքներու կողմէ հիմնուած է նամակային նամականիշի օրը ուսումնասիրող կազմակերպութիւն (Forschungsgemeinschaft Tag der Briefmarke e. V.), որ Գերմանական դրօշմահաւաքներու միութեան ստորաբաժանումն էր։ Այդ կազմակերպութիւնը գերմանական նամականիշներու համար հրատարակած է յատուկ հաւաքածոյ-գրացուցակ, որ կազմուած էր երկու մասէ.

 «Tag der Briefmarke in Deutschland von 1936-1960» («նամակային նամականիշի օրը Գերմանիոյ մէջ 1936-1960-ականներուն», 1-143 էջեր)
 «Besetzte Gebiete im Deutschen Reich, Deutschland nach 1945 («Գերմանական կայսրութեան զբաղեցուցած տարածքները 1945-էն ետք», 144-239 էջեր):

Բացի այդ, կայ նաեւ Ֆրանկ Նոյշեֆերի (Frank Neuschaefer) եւ Ցոլթա Տեպրեցենիի (Zsolt Debreczeni) «նամակային նամականիշի առաջին օրերը աշխարհի մէջ» («Die ersten Tage der Briefmarke weltweit») 157 էջանոց գիրքը, որ լոյս տեսած է հետազօտական նոյն կազմակերպութեան կողմէ եւ տեղեկութիւններ կը պարունակէ աշխարհի երկիրներուն մէջ առաջին թեմատիկ նամականիշներու արտաներումներուն, յատուկ մարումներու եւ այլնի մասին: Ձեռնարկի գինը առանց առաքման հաշւուառման €78 էИнформация о каталоге и книге на сайте «Tag der Briefmarke.org».:

«Զումշտէյն» գրացուցակը նոյնպէս նուիրուած է թեմատիկ նամականիշներուն ֆր.՝ «Catalogues journée du timbre suisse», այն կարելի է ձեռք բերել 18 զուէցերական ֆրանկովОбложка каталога  на каталожной странице  сайта Кристиана Бобста «Bobstphilatelie»  (Швейцария).:

 Պարբերացում 
Մարտ 1983-ին ամերիկացի դրօշմահաւաք Էնտրու Ք. Վաչինսքին (անգլ.՝ Andrew K. Wacinski) առաջարկած էСм. об этом на сайте «Tag der Briefmarke.org». այս իրադարձութեան նշման աւանդութեան տարածումը բաժնել շրջաններու: Ան առանձնացուցած է առաջին՝ «դասական» շրջանը (1936-էն մինչեւ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկիզբը՝ 1939-), իսկ երկրորդ շրջանը անոր կողմէ բնութագրուած է իբրեւ «պատերազմի հետեւանքով ընդհատուած շրջան» եւ տեւած է 1939-1950-ականներուն: Երրորդը «1950-էն սկսած շրջանն է»:

Ստորեւ բերուած աղիւսակէն կարելի է եզրակացնել, որ նամակային նամականիշի օրը նշելու գաղափարը հիմնականին ընդունուած է ոչ անգլախօս երկիրներուն մէջ. Մեծ Բրիտանիան եւ անոր նախկին գաղութներէն որոշները այդ աւանդոյթը ընդունած են միայն 1970-ականներու կէսերուն: ԽՍՀՄ-ի մէջ նամակային նամականիշի օրը (ընդունուած էր «նամակային նամականիշի եւ հաւաքիչներու օր» անուանումը) նոյնպէս մեծ ժողովրդականութիւն չի վայելած, թէեւ ԽՍՀՄ-իեւ խորհրդային միաւորի երկիրներուն մէջ կը թողարկուէին այդ օրուան նուիրուած նամականիշներ:
նամակային նամականիշի օրը առաջին անգամ նշած նամակային վարչութիւններու ժամանակագրական ցանկԹուականԵրկիրներ եւ տարածքներ 1936/1937Պերճիքա, Հունգարիա, Դանիա, Լիւքսեմպուրկ, Մեքսիքօ, Նիդերլանդներ, Երրորդ Ռայխ, Զուիցերիա, Չեխօսլովաքիա, Հարաւսլաւիա1938Կտանսք, Իտալիա, Ֆինլանտա, ՖրանսաՆամականիշի օրուան նուիրուած ֆրանսական առաջին նամականիշը թողա1944-ին: Տես «История праздника почтовой марки»  հոդվածը «Comte de Lavalette»  կայքում:1939Ռումինիայ(Սքոթ #1297)1940Պրազիլ1942Խորուաթիայի Անկախ Հանրապետութիւն, Սան Մարինօ1944Սպանիա1945Ալժիր, Արեւմտա-ֆրանսական Ափրիկէ, Թունիս1946Քրուադիա, Կուատելուփա1947Մարոք, Մարդինիքա1948ԳԴՀ, Մոնաքօ1949Աւստրիա, Արեւմտա-սպանական Ափրիկէ, Գերմանիա1950Իֆնի, Սպանական Կուինիա, Սպանական Սահարա, Սահարա1955Փորթուկալ1956Քապօ Վերտէ, Անկոլա, Մոզամպիք, Մաքաու, Փորթուկալական Կուինիա, Փորթուկալական Հնդկաստան, Սան Տոմէ եւ Փրինսիփի, Թիմօր,Հարաւային Քորիա1957Քուպա, Լեհաստան, Էքուատոր1959Միաւորուած ազգերու կազմակերպութիւն, Նոր Քալետոնիա, Ֆրանսական Վերին Վոլթա1960Ֆերնանտօ Պոյ եւ Ռիօ Մունի(Հասարակածային Կուինիա)1961Քոթ տ'Իվուար, Իսլանտա1962Մատաղաշկար1964Աֆղանիստան1965Կապոն1966Իսրայէլ1967Իրան1968Խորհրդային Միութիւն1969Ռեյունէօն, Ուրուկուէյ1971Նորվեկիա, Շարժայի Էմիրութիւն (Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններ)1972Յունաստան, Թայուան1973Մալի, Նիկէր1974Փերու, Մեծ Բրիտանիա, Լիբանան1976Աւստրալիա, Սուրբ Հեղինէի կղզի, Համբարձման կղզի,, Տրիստան տա Քունիա1979Սէուտական Արաբիա1980Ֆիլիպիններ1983Ալանտեան կղզիներ1984Սէլվատոր1985Լիբանան1987Շուէտ1990Արժանթին, Հարաւափրիկեան Հանրապետութիւն, Ուոլիս եւ Ֆութունա1993Վիեթնամ, Ուքրանիա1994Մոլտովա, Տոմինիքեան Հանրապետութիւն1996Կեդրոնաափրիկեան Հանրապետութիւն, Ֆրանսական Փոլինեզիա, Մալեզիա, Սլովաքիա1997Լաթվիա, Պոսնիա-Հերցեկովինա1998Պելառուս, Ինտոնեսիա, Յորդանան, Ղազախստան, Կիպրոս, Նիքարակուա, Օման, Ռուսաստան, Թանզանիա, Չիլի2001Մարշալեան կղզիներ, Սուրինամ2002Պոսնիա-Հերցեկովինա2005Պոլիվիա2006Սէն Փիեր եւ Միքելոն, Չեռնոկորիա, Սերպիա

 Օրինակներ 
Ստորեւ բերուած են տարբեր երկիրներու մէջ նամակային նամականիշի օրուան առթիւ թողարկուած նամականիշներու որոշ օրինակներ:

 Յիշարժան այլ իրադարձութիւններ 
link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Shtamp1.jpg|ձախից|մինի|160x160փքս|Խորհրդային առաջին նամակային կնիքը ի յայտ եկած է 19Է Օգոստոս 1922ին՝ դրօշմահաւաքութեան օրուան հետ կապուած
Նամականիշի օրուան համանմանութեամբ որոշ երկիրներու մէջ նշուած կամ ալ մինչ այսօր կը նշուին յիշարժան այլ օրեր կամ միջոցառումներ, որոնք կապուած են դրօշմահաւաքութեան հետ:

 դրօշմահաւաքութեան օր 
Խորհրդային իշխանութեան առաջին տարիներուն ԽՍՀՄ-ի մէջ սահմանուած է դրօշմահաւաքութեան օր, որ տեղի ունեցած է 19 Օգոստոս 1922-ին Մոսկուայի մէջ, եւ կարելի է համարել նամակային նամականիշի օրուայ նախակարապետը: Այդ օրուան նուիրուած են դրօշմահաւաքութեան շարք մը նիւթեր, ներառեալ յատուկ դրօշմներն ու խորհրդային առաջին յատուկ մարումը, որմով կը մարէին «դրօշմահաւաքութիւնը երեխաներուն» նամականիշներու շարքը (ՖԿՎ [«Марка» ԻՏԿ] № 43—48):
link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:The%20Soviet%20Union%201968%20CPA%203662%20stamp%20(Stamps%20CPA%207%20%D0%B8%203191%20and%20Compass%20Rose%20(Stamp%20Day%20and%20the%20Day%20of%20the%20Collector)).jpg|մինի|180x180փքս|ԽՍՀՄ, (1968). նամականիշի եւ հաւաքիչներու օր (ՖԿՎ (ԻՏԿ) #3662; Sc #3509)

 Հաւաքիչներու օր 
1950-ականներու վերջին ԽՍՀՄ-ի մէջ դրօշմահաւաքութեա եւ այլ հաւաքիչներու միութիւններ Հոկտեմբերին կը նշէին նամակային նամականիշի եւ հաւաքիչներու օրը: Միեւնոյն ժամանակ 1958-էն Մոսկուայի հաւաքիչներու քաղաքային հասարակութիւնը ամէն տարի Մայիսի վերջին տեղի կ՚ունենար ինքնուրոյն միջոցառում՝ ՀաւաքիչներուօրըСм., например, конверт со спецгашением «День коллекционера», которое осуществлялось 25 мая 1958 года в Москве., որ աւելի ուշ խորհրդային դրօշմահաւաքներու կազմակերպութիւններ սկսած են նշել նամակային նամականիշի օրուան հետ միասին: Որոշ երկիրներու մէջ այդ օրը կոչուած եւ կը կոչուի դրօշմահաւաքի օր:

 Նամականիշի շաբաթ 
Նամականիշի հետ կապուած հերթական իրադարձութիւններէն մէկն ալ կը նշուի Սեպտեմբերի վերջը–Նոյեմբերի սկիզբը Աւստրալիոյեւ Նոր Զելանտայի մէջ։ Այն կը կոչուի «նամակային նամականիշի շաբաթ» («National Stamp Week») եւ շատ յայտնի է հաւաքիչներու շրջանակին մէջ:

Նոր Զելանդիայում, որտեղ նախկինում կազմակերպուած էաղաւնային առաջին կանոնաւոր նամակային ծառայութիւնը, նամակային նամականիշի շաբաթուայ կապակցութեամբ միջոցառումները սովորաբար ուղեկցւում էին նամակներու ցուցադրական ուղարկում աղաւնային փոստի միջոցով, ինչի հետ կապուած թողարկւում էին նամակային յատուկ նամականիշներ, որոնք նախաւճարւում էին նամակային յատուկ կնիքով«Голубиная почта»  — глава из электронной книги «Мир филателии»  В. А. Новосёлова (Смоленск) на сайте Союза филателистов России «Мир м@рок»  (о «Неделе почтовой марки» в Новой Зеландии).:

 դրօշմահաւաքութեան շաբաթ 
Ճափոնի մէջ կը նշեն դրօշմահաւաքութեան շաբաթ եւ անոր առթիւ կը թողարկեն նամակային նամականիշներ: Այսպէս, օրինակ, 21 Ապրիլ 1975-ին դրօշմահաւաքութեան շաբաթուայ ժամանակ թողարկուած են 20-ի արժողութեամբ եւ իրար կցուած ճափոնական 2 նամականիշներ, որոնցմով պատկերուած է նկարիչ Մաթսու-ուրայի աշխատանքներու շիրմանВ почтовых окнах мира. Внеевропейские страны. Япония // Филателия СССР. — 1975. — № 11. — С. 39. — (Рубрика: Справочный стол).:

 Հետաքրքիր փաստեր 
1973 թուականին նամակային նամականիշի օրուայ առթիւ թողարկուած է աւստրիական նամականիշ, եւ անոր մասնակից էր կաթոլիկ եկեղեցին:  22 Սեպտեմբեր1972-ին Հռոմի պապ Պօղոս Զ.-ն ստորագրած է Վիեննայի արքեպիսկոպոսի առաքելական գրութիւնը, համաձայն որու՝ Գաբրիէլ հրեշտակապետը նամակատունի եւ դրօշմահաւաքութեան հովանաւորն է: Վիեննացի արքեպիսկոպոսի՝ այդ գրութեան վրայ հիմնուած միջնորդութեամբ աւստրիական նամակատունը հրեշտակապետի պատկերով (1490) եւ «Գաբրիէլ հրեշտակապետ՝ դրօշմահաւաքութեան պաշտպան եւ հովանաւոր» գրառմամբ թողարկած է նամակային բարեգործական նամականիշ: Այդ գաղափարը 1972-ի պապական ունկնդրութեան ժամանակ առաջ քաշած էր դրօշմահաւաքներու սուրբ Գաբրիէլի անուան համաշխարհային միութեան նախագահ, «Die Briefmarke» աւստրիական ամսագրի գլխաւոր խմբագիր Պրունօ ԿրիմըЛевитас И. Я. С марками в страну знаний: (Заметки о почте и филателии). — К.: Реклама, 1987. — С. 35. — 256 с.:

 Ծանօթագրութիւններ 

 Գրականութիւն 

 День почтовой марки и коллекционера // Филателия СССР. — 1972. — № 8.
 День почтовой марки // Большой филателистический словарь / Н. И. Владинец, Л. И. Ильичёв, И. Я. Левитас, П. Ф. Мазур, И. Н. Меркулов, И. А. Моросанов, Ю. К. Мякота, С. А. Панасян, Ю. М. Рудников, М. Б. Слуцкий, В. А. Якобс; под общ. ред. Н. И. Владинца и В. А. Якобса. — М.: Радио и связь, 1988. — С. 72. — 320 с. — 40 000 экз.
 Wacinski A. K. Stamp Day: a great international philatelic observance // The American Philatelist. — 1983. — Vol. 97. — No. 3. — P. 215—221.

 Ծանօթագրութիւններ 

 Արտաքին յղումներ 

 Сайт общества по изучению Дня почтовой марки (Германия)
 «Der Tag der Briefmarke in Deutschland — eine Idee und ihre Entwicklung im Zeitraffer dargestellt»  — статья Райнера Вышомирского () о Дне почтовой марки на сайте филателистического общества Рёдельхайма  (, Германия)
 «История праздника почтовой марки»  — статья о традициях Дня почтовой марки во Франции на сайте «Comte de Lavalette» 
 «День почтовой марки 2002 года в Лиссе» — описание выпуска почтовой марки Швейцарии на сайте «Filahome-Stamps.com» (Нидерланды)

Ստորոգութիւն:Միջազգային օրեր
Ստորոգութիւն:Գերմանիոյ Տօներ