Նիզար Քապպանի

Նիզար Թաուֆիք Քապպանի ( ) (21 Մարտ 1923 – 30 Ապրիլ 1998), սուրիացի դիւանագէտ, բանաստեղծ եւ հրատարակիչAyyıldız, Esat. “‘Kudüs’ Adlı İki Şiirin Mukayesesi: Nizâr Kabbânî’nin Kaleminden Arapça ‘el-Kuds’ ve Else Lasker-Schüler’in Kaleminden Almanca ‘Jerusalem’”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 53 (Aralık 2022), 799-824. https://doi.org/10.17120/omuifd.1167935: Իր բանաստեղծութիւնները կը խօսին սիրոյ, տռփականութեան, իգականութեան, կրօնքի եւ արաբական ազգայնութեան մասին: Քապպանի Արաբական աշխարհի ամէնէն յարգուած այժմէական բանաստեղծներէն մէկն է եւ կը նկատուի Սուրիոյ ազգային բանաստեղծը“Nizar Qabbani: From Romance to Exile”, Muhamed Al Khalil, 2005, A dissertation submitted to the faculty of the Department of Near Eastern Studies in partial ulfilment of the requirements for the degree of Doctor of Philosophy in the Graduate College of the University of Arizona, USA.։

Կենսագրութիւն

Վաղ կեանք

Նիզար Քապպանի սեռած է միջին դասակարգի պատկանող վաճառականի ընտանիքէ մը, Սուրիոյ մայրաքաղաք Դամասկոսի մէջ ու ապրած է Հին Դամասկոսի Միթնահ Ալ-Շամ թաղամասին մէջ։ 1930-էն 1941, Քապպանի կը յաճախէ Ազգային Գիտական Քոլէճը, որուն սեփականատէրը իր հօրը ընկեր Ահմատ Մունիֆ Ալ-Այիտին էր։ Ապա, Դամասկոսի Համալսարանին մէջ, որ այդ ժամանակ Սուրիական համալսարան կը կոչուէր, կ'ուսանի իրաւաբանութիւն: Ան իրաւաբանութեան վկայականը կը ստանայ 1945-ին։

Իր ուսանողութեան տարիներուն, Քապպանի կը գրէ իր առաջին բանաստեղծական շարքը՝ Թուխ Աղջիկը Ըսաւ, որ կը բաղկանար սիրային բանաստեղծութիւններէ, որոնք կ'անդրադառնային իգական սեռի մարմնի անդամներուն՝ ապշահար դարձնելով Դամասկոսի հաւատացեալ բնակիչները։ Իր շրջանակին մէջ աւելի ընդունելի դարձնելու համար, Քապպանի իր բանաստեղծութիւնները ցոյց կու տայ իր հօր ընկերներէն՝ կրթութեան նախարար ու Սուրիոյ ազգային ղեկավար Մունիր Ալ-Այլանիի: Ան շատ կը հաւնի Քապպանիի գործը ու կը գրէ անոր առաջին գիրքին նախաբանը:


Դիւանագիտական ասպարէզ
Իրաւաբանական վարժարանը աւարտելէն ետք, Քապպանի Սուրիոյ արտաքին գործոց նախարարութեան կողմէ կը նշանակուի հիւպատոս բազմաթիւ քաղաքներու, ինչպէս՝ Պէյրութի, Գահիրէի, Իսթանպուլի, Մատրիտի եւ Լոնտոնի մէջ։ 1959-ին, երբ կը հիմնուի Միացեալ Արաբական Հանրապետութիւնը, Քապպանի հանրապետութեան Չինաստանի դեսպանատան փոխ-քարտուղարը կը նշանակուի: Այս տարիներուն, ան անդադար կը գրէ ու Չինաստանի մէջ գրած իր բանաստեղծութիւնները իր լաւագոյններն են: Ան դիւանագիտութեամբ կը զբաղի մինչեւ 1966, երբ կը ներկայացնէ իր հրաժարականը: Այդ ժամանակ, ան իր անունով Պէյրութի մէջ տպարան մը հիմնած էր:

 Բանաստեղծական ազդեցութիւններ 
Երբ Քապպանի 15 տարեկան էր, իր 25-ամեայ քոյրը մերժելով ամուսնանալ իր չսիրած տղամարդուն հետ՝ անձնասպան կ'ըլլայ: Անոր թաղման արարողութեան ժամանակ, Քապպանի կ'որոշէ պայքարիլ այս ընկերային հարցին դէմ: Երբ իրեն կը հարցուի իր յեղափոխական ըլլալուն մասին, Քապպանի կը պատասխանէ. «Արաբական աշխարհին մէջ սէրը բանտարկեալի մը կը նմանի եւ ես կ'ուզեմ զայն ազատ արձակել: Իմ բանաստեղծութիւններովս, կ'ուզեմ արաբական հոգին, զգացումն ու մարմինը ազատ արձակել: Մեր ընկերային շրջանակին մէջ, տղու եւ աղջկայ մը սիրային յարաբերութիւնը ամօթի պէս է»: Ան կը ճանչցուի իբրեւ իր ժամանակի ամէնէն շատ իգական սեռի հաւասարութեան հաւատարիմ եւ ամէնէն յառաջադէմ մտաւորականներէն մէկը:

Դամասկոս քաղաքը մնայուն ազդեցութիւն կ'ունենայ իր բանաստեղծութիւններուն մէջ, մանաւանդ՝ «Դամասկոսի Յասմիկներ»ուն մէջ: 1967-ի վեցօրեայ պատերազմը կ'ազդէ իր բանաստեղծութիւններուն եւ արաբական հարցին հանդէպ ունեցած իր ողբին վրայ: Պարտութիւնը բոլորովին կը փոխէ Քապպանի գրած ոճը՝ սիրային գրութիւններէն անցնելով քաղաքական գրութիւններու, որոնց ընդմէջէն ան կ'արտայայտէ իր մերժումը եւ ընդդիմութիւնը: Սկիզբը, Քապպանիի «Պարտութեան Գիրքի Լուսանցքի Նօթագրութիւններ»ը, որով ան կը քննադատէր արաբ ղեկավարութիւնը, շատ զայրոյթ կը յառաջացնէ արաբական քաղաքականութեան աջ եւ ձախ կողմերը:

 Անձնական կեանք 

Ընտանիք
Քապպանի ունէր երկու քոյր (Ուիսալ եւ Հայֆա) եւ երեք եղբայր (Մուհթազ, Ռաշիտ եւ Սապահ): Նիզարէն ետք Սապահը ամէնէն հանրածանօթն էր ընտանիքին մէջ։ Սապահ Քապպանի 1960-ին սուրիական ռատիոյի եւ պատկերասփիւռի տնօրէնը եղած է եւ 1980-ականներուն ալ՝ ԱՄՆ-ի մէջ Սուրիոյ դեսպան:

Քապպանի հայրը՝ Թաուֆիք Քապպանի սուրիացի էր, իսկ մայրը ունէր թրքական արմատներ: Հայրը տուրմի գործարանի մը սեփականատէրն էր, ան նաեւ ֆրանսական իշխանութիւններուն դէմ ընդդիմացողներուն օգնած է եւ իր կարծիքներուն պատճառով յաճախ բանտարկուած, ինչ որ շատ մեծ ազդեցութիւն կ'ունենայ Նիզարի յեղափոխական ոգիին կերտման վրայ։ Քապպանիի մեծ հօրեղբայրը՝ Ապու Խալիլ Քապպանին շատ մեծ դեր ունեցած է Արաբական գրականութեան մէջ:

Քապպանիի ընտանիքին արմատները կու գան թրքական Քոնիա քաղաքէն: Քապպանի մականունը կու գայ Քապպան բառէն, որ կը նշանակէ կենդինար կշռոց:

Ամուսնութիւններ
Նիզար Քապպանի երկու անգամ կ'ամուսնանայ: Առաջին անգամ ան կ'ամուսնանայ իր զարմիկին՝ Զահրա Աքպիքի հետ, որուն հետ ան կ'ունենայ դուստր մը՝ Հատպան եւ որդի մը՝ Թաուֆիքը, որ 22 տարեկանին սրտի կաթուածի մը հետեւանքով կը մահանայ Լոնտոնի մէջ։ Զահրա Աքպիք կը մահանայ 2007-ին: Իր դուստրը՝ Հատպան, ծնած է 1947-ին, կ'ամուսնանայ 2 անգամ եւ մինչեւ իր մահը՝ Ապրիլ 2009 կ'ապրի Լոնտոնի մէջ:

Երկրորդ անգամ ան կ'ամուսնանայ իրաքցի ուսուցիչ Պալքիս Ալ-Ռաուիի հետ, որուն առաջին անգամ կը հանդիպի Պաղտատի մէջ իր բանաստեղծութիւններէն մէկուն արտասանութեան ժամանակ: Ան զոհ կ'երթայ 15 Դեկտեմբեր 1981-ի Պէյրութի մէջ Իրաքի դեսպանատան ռմբակոծման: Պալքիսի մահը հոգեբանական ծանր ազդեցութիւններ կ'ունենայ Քապպանիի վրայ. ան իր ոխը կը յայտնէ իր նշանաւոր «Պալքիս» գրութեան մէջ, որուն մէջ ան իր կնոջ մահուան համար կը մեղադրէ ամբողջ արաբական աշխարհը: Անոնք միասին ունին որդի մը՝ Օմար եւ դուստր մը՝ Զէյնապ: Պալքիսի մահէն ետք, Քապպանի չ'ամուսնանար:

Կեանքի վերջաւորութիւն եւ մահ
Պալքիսի մահէն ետք, Քապպանի կը հեռանայ Պէյրութէն: Նախ, ան կ'ապրի Ժընեւի եւ Փարիզի մէջ, բայց ի վերջոյ կը հաստատուի Լոնտոն, ուր կ'անցընէ իր կեանքին վերջին 15 տարիները: Քապպանի կը շարունակէ գրել, որուն միջոցով ան վիճաբանութիւններու եւ ապացոյցերու դուռ կը բանար: Այս ժամանակի ամէնէն նշանաւոր վիճաբանական բանաստեղծութիւններէն են «Ե՞րբ Պիտի Յայտարարեն Արաբներու Մահը» եւ «Վազողներ»ը:

1997-ին, Նիզար Քապպանիի առողջութիւնը կը վատթարանայ, բայց նոյն տարուան վերջաւորութեան անիկա կը բարելաւուի: Քանի մը ամիս ետք՝ 30 Ապրիլ 1998-ին, 75-ամեայ Նիզար Քապպանի սրտի կաթուածի մը հետեւանքով կը մահանայ: Իր կտակին մէջ, զոր կը գրէ հիւանդանոցի մէջ, Քապպանի ուզած է թաղուիլ Դամասկոս, զոր կը ներկայացնէ իբրեւ «արգանդ մը, որ իրեն սորվեցուցած է բանաստեղծութիւն, սորվեցուցած է ստեղծագործութիւն եւ նուիրած է յասմիկի այբուբենը»: Իր մահէն 4 օր ետք, Քապպանի կը թաղուի Պապ Ալ-Սաղիրի մէջ, Դամասկոս: Ամբողջ աշխարհի արաբները կը սգան անոր մահը եւ այդ օրուան լրատուութիւնները կ'անդրադառնան իր գրական ասպարէզին մասին:

 Մատենագրութիւն 

Բանաստեղծութիւններ
Քապպանի 16 տարեկան հասակին կը սկսի բանաստեղծութիւններ գրել: Ան իր առաջին գիրքը՝ «Թուխ Աղջիկը Ըսաւ»ը () իր անձնական շահերով կը հրատարակէ 1944-ին, երբ տակաւին Դամասկոսի համալսարանի իրաւաբանական դպրոցի ուսանող էր:

Կէս դարու մէջ, Քապպանի կը գրէ 34 բանաստեղծական գրքոյկներ, ինչպէս՝

Ընդդիմացողի Մը Մանկութիւնը (1948) 
Սապմա (1949) 
Իմս ես (1950) 
Բանաստեղծութիւններ (1956) 
Սիրելիս (1961) 
Բառերով Գծագրութիւն (1966) 
Անտարբեր Կնոջ Օրագրութիւնը (1968) 
Վայրենի Բանաստեղծութիւններ (1970) 
Սիրոյ Գիրքը (1970) 
Հարիւր Սիրոյ Նամակներ (1970) 
Անօրէն Բանաստեղծութիւններ (1972) 
Կը Սիրեմ Քեզ, Կը Սիրեմ Քեզ Եւ Մնացեալը Կու Գայ (1978) 
Սիրածիս Հետ Դէպի Էգ Պէյրութ (1978) 
Յուսամ Յաջորդ Տարի Ալ Իմ Սիրածս Կ'ըլլաս (1978) 
Կը Վստահեցնեմ, Որ Քեզմէ Զատ Ուրիշ Աղջիկ Մը Չկայ (1979) 
Եգիպտացի Պահիայի Գաղտնի Օրագրութիւնները (1979) 
Այսպէս Կը Գրեմ Կիներու Պատմութիւնը (1981) 
Սիրահարուածներու Բառարան (1981) 
Պալքիսի Բանաստեղծութիւն (1982) 
Սէրը Կարմիր Լոյսին Չի Կենար (1985) 
Խենթ Բանաստեղծութիւններ (1985)
Բանաստեղծութիւններ, Որոնց Վրայ Ջղայնացած Եմ (1986) 
Սէրը Պիտի Մնայ, Պարոն (1987) 
Ժայռի Պզտիկներու Երրորդութիւնը (1988) 
Քարմաթեան Սիրահարի Մը Գաղտնի Թուղթերը (1988) 
Արաբ Ահաբեկիչի Մը Կենսագրականը (1988) 
Քեզի Հետ Ամուսնացայ, Ո՛վ Ազատութիւն (1988) 
Ձեռքիս Լուցկին Եւ Ձեր Թուղթէ Պետութիւնները (1989) 
Բան Մը Սէրը Չի Գերազանցեր (1989) 
Կը Լսե՞ս Տխրութեան Լացս (1991) 
Պարտութեան Գիրքի Լուսանցքի Նօթերը (1991) 
Ես Մէկ Տղամարդ Եմ Եւ Դուն Կանանոց Մը (1992) 
Յիսուն Տարի Կիները Գովաբանել (1994) 
Նիզարեան Տարբեր Գրութիւններ Սիրոյ Բանալիի Մասին (1995) 
Յասմիկի Այբուբենը (1998) 

 Այլ գործեր 
Ան կը գրէ արձակ գրութիւններ, ինչպէս՝ «Բանաստեղծութեան Հետ Պատմութիւնս» (), «Ի՞նչ Է Բանաստեղծութիւնը» () եւ «Բառերը Ջղայնութիւն Գիտեն» (), «Բանաստեղծութեան, Սեռային Յարաբերութեան եւ Յեղափոխութեան Մասին» (), «Բանաստեղծութիւնը Կանաչ Լապտեր Մըն Է» (), «Թռչունները Վիզայի Պէտք Չունին» (). «Ես Լաւ Խաղացի Եւ Ասոնք Բանալիներս Են» ( ) եւ «Բանաստեղծութեանս Եւ Կեանքիս Կինը» (), ինչպէս նաեւ թատրերգութիւն մը ՝«Նախապէս Լիբանան Կոչուող Խենթերու Հանրապետութիւն» () եւ բազմաթիւ հանրածանօթ երգերու բառեր արաբ երգիչներու, ինչպէս՝
Մուհամետ Ապտ Ալ-Ուահապ
Ապտիւլ Հալիմ Ալ-Հաֆիզ
Ֆայրուզ
Քատիմ Ալ-Սահիր
Ում Քալթում
Լաթիֆա
Մաժիտա Ալ-Ռումի
Ասալա Նասրի
Նաժաթ Ալ-Շաղիրա

Իր մահէն ետք, իր գրութիւնները կը մնան հանրածանօթ եւ կը ներառուին արաբ երգիչներու՝ ինչպէս Քատիմ Ալ-Սահիրի եւ Լաթիֆայի երգերուն մէջ:

Այլ լեզուներ
Քապպանիի բանաստեղծութիւններէն շարք մը թարգմանուած է անգլերէնի եւ այլ լեզուներու, երբեմն առաջին բանաստեղծութիւններ, երբեմն ալ՝ ամբողջ գրքոյկը: Ասոնցմէ են.

Անգլերէն
On Entering the Sea (1998)
Arabian Love Poems (1998) թարգմանուած է Պասսամ Ֆրենժիէի եւ Քլեմինթա Պրաունի կողմէ
Republic of Love (2002) թարգմանուած է Նայեֆ Ալ-Քալալիի կողմէ
Journal of An Indifferent Woman (2015) թարգմանուած է տոքթոր Ժորժ Նիքոլաս Ալ-Հաժի կողմէ

Իտալերէն
Poesie, a cura di G. Canova, M.A. De Luca, P. Minganti, A. Pellitteri, Istituto per l’Oriente, Roma 1976.
Il fiammifero è in mano mia e le vostre piccole nazioni sono di carta e altri versi, a cura di V. Colombo, San Marco dei Giustiniani, Genova 2001.
Il libro dell’amore, traduzione di M. Avino, in Antologia della letteratura araba contemporanea. Dalla nahda a oggi, a cura di M. Avino, I. Camera d’Afflitto, Alma Salem, Carocci, Roma 2015, pp. 116–117.
Le mie poesie più belle, traduzione dall’arabo a cura di N. Salameh e S. Moresi, postfazione di P. Caridi, Jouvence, Milano 2016.

Նեփալերէն
 Նիզար Քապպանիի բազմաթիւ գրութիւնները թարգմանուած են նեփալերէնի՝ Սուման Փոխրելի կողմէ եւ հաւաքուած են երկի մը մէջ, որ կը կոչուի Մանփարեքա Քեհի Քաւիթա:Prof. Abhi Subedi : Sahitya ra Aam Britta p 189, 2014, 

Հնդկերէն
Քապպանիի գրութիւնները թարգմանուած են հնդկերէնի՝ Սիտտեհշուար Սինկհի, Արփանա Մանոժի, Մանոժ Փաթելի, Ռինու Թալուարի եւ այլ թարգմանիչներու կողմէ:http://kavitakosh.org/kk/निज़ार_क़ब्बानी

Ռուսերէն
Եւկենի Տիաքոնով Նիզար Քապպանիի բանաստեղծութիւններու ռուսերէն թարգմանութիւնը կը ներկայացնէ իր տոքթորական աւարտաճառին: Տիաքոնովի թարգմանութիւնները կը հրատարակուին Մոսկուայի Պիպլոս Քոնզալթինկի կողմէ, 2007-ին:http://www.arabbook.ru/?document=22&lng=ru

 Ծանօթագրութիւններ 

Արտաքին յղումներ

Նիզար Քապպանիի գիրքերը (Արաբերէն)
Նիզար Քապպանիի Շարք Մը Գործերու Անգլերէն Թարգմանութիւնը
Նիզար Քապպանիի Բանաստեղծութիւնները Արաբերէնով
Նիզար Քապպանիի Բանաստեղծութիւններու Անգլերէն Թարգմանութիւնը
Քապպանի Անգլերէնով 
Քապպանիի Շարք Մը Գործերու Անգլերէն Թարգմանութիւն
Thoughts Inspired by PBS’s Two-Sentence Report on The Death of Syrian Poet Nizar Qabbani By Salman M. Hilmy, Washington Report on Middle East Affairs, October/November 1998, pages 74–76
 Նիզար Քապպանիի Բանաստեղծութիւններ 
 Nizar Qabbani Poems in The Other Voices International Project  
 English translations of Qabbani's poems I Decided, At Zero and I wrote on the wind.
 English translation of Marginal Notes on the Book of Defeat 
NYT article about Dec 1981 bomb attack on Iraqi Embassy in Beirut: https://www.nytimes.com/1981/12/16/world/bomb-wrecks-iraqi-embassy-in-beirut.html

Ստորոգութիւն:1923 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1998 մահեր
Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Սուրիացի բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Ի. դարու բանաստեղծներ
Ստորոգութիւն:Դիւանագէտներ
Ստորոգութիւն:Սուրիացի դիւանագէտներ
Ստորոգութիւն:Արաբ դիւանագէտներ
Ստորոգութիւն:Թուրք-սուրիացիներ
Ստորոգութիւն:21 Մարտի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Լոնտոն մահացածներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով