Սանթիակօ տէ Քոմփոսթելա

Սանթիակօ տէ  Քոմփոսթելա կամ ար․ Սանտիագո դե  Կոմպոստելա ( [sanˈtjaɣo ðe komposˈtela], գալ.՝ Santiago de Compostela [sãnˈtjaɰo ðe komposˈtɛla]), Sպանիաի Գալիսիա ինքնավար համանքի մայրաքաղաքը։ Համանքն ընդգրկուած է Սանթիակօ շրջանի կազմին մէջ։ Քաղաքը առաջացած է Սանդիակոյի տաճարի՝ ուխտագնացութեան ամէնամեծ կեդրոնի շուրջը։ 1985 թուականին քաղաքի հին մասը դարձաւ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան յուշարջան։

 Պատմութիւն 
link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Santiago.gif|ձախից|մինի

Սանթիակօ տէ Քոմփոսթելա քաղաքի տարածքը 4-րդ դարուն կը համարուէր հռոմէական գերեզմանատուն։ Քաղաքը 5-րդ դարուն գրաւեցին Սվեւի ցեղերը, երբ անոնք բնակութիւն հաստատեցին Գալիսիայի եւ Փորթուկալիայի մէջ՝ Ժողովուրդներու մեծ գաղթի ժամանակ։ Տարածքն աւելի ուշ՝ 6-րդ դարուն, վերագրաւեց եպիսկոպոս Իրիա Ֆլավիային։ Բաժանումը, որ պատուիրած էր Թէոտեմիր թագաւորը, յայտնի է նաեւ Parochiale Suevorum անուանումով։ 585 թուականին, բնակավայրը միացուեցաւ Սվեւի թագաւորութեան մնացած մասի հետ վեստգոթերի թագաւոր Լէովիգիլիդի կողմէ, որպէս Վեստգոթական թագաւորութեան վեցերորդ նահանգ։

818-842 թուականներուն՝ Աստուրիայի թագաւոր Ալֆոնսո II-ի թագաւորութեան ժամանակաշրջանին, Իրիայի Թէոդեմիր եպիսկոպոսը (847 թուական) պնդեց, որ ան յայտնաբերած է  շարք մը մասունքներ, որոնք կը վերագրուին Սուրբ Յակոբոս առաքեալին։ Յայտնագործութեան վայրի շուրջ յայտնաբերուած է նոր բնակավայր եւ ուխտագնացութեան կեդրոն, որ 865 թուականին յայտնի էր Պենետիքթեան միաբանութեան վանական Ուզուարդին, եւ, որ 10-րդ դարուն կը կոչուէր Կոմպոստելա։

Սուրբ Յակոբոսի պաշտամունքը մէկն էր այն բազմաթիւ պաշտամունքներէն, որոնք առաջացած էին 10-11-րդ դարերուն հիւսիսային Իբերիայի մէջ, քանի որ կառավարիչները կը խրախուսէին իրենց տարածաշրջանային իւրայատուկ պաշտամունքը։
link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Catedral,_Santiago_de_Compostela,_Espa%C3%B1a,_2015-09-22,_DD_12.jpg|ձախից|մինի|Սանթիակօ տէ Քոմփոսթելայի տաճար
910 թուականին՝ Աստուրիայի իշխանութեան կեդրոնը Օվիեդոյէն Լէոն տեղափոխելէն յետոյ, Սանթիակօ տէ Քոմփոսթելան դարձած է քաղաքականապէս աւելի արդիական, եւ Գալիսիայի ազնուականները ողջունեցին Գալիսիայի ու Լէոնի քանի մը թագաւորները եւ անոնք թագադրուեցան ու օծուեցան տաճարին մէջ՝ եպիսկոպոսին կողմէ։ Անոնց շարքին են Օրդոնիօ IV-ը (958 թուական), Բերմուդօ II-ը (982 թուական) եւ Ալֆոնսօ VII-ը (1111 թուական), որու ժամանակ Կոմպոստելան դարձաւ Գալիսիայի թագաւորութեան մայրաքաղաք։

10-րդ դարուն եւ 11-րդ դարի առաջին տարիներուն վիկինգները փորձած են յարձակիլ քաղաքին վրայ։ 997 թուականին Սանտյագո դե Կոմոպոստելան մասնակիօրէն ոչնչացուած է ալ-Մանսուրի կողմէ։ Անտալուզիայի առաջնորդներու արշաւանքները կ'ուղեկցուէին քրիստոնեայ իշխաններու կողմէ, որոնք բոլորն ալ ստացած էին կողոպուտի բաժինը։ Այնուամենայնիւ, Անտուլիզիայի հրամանատարը ոչ մէկ հետաքրքրութիւն ցուցաբերած է Սուրբ Յակոբոս առաքեալի մասունքներուն։ Ի պատասխան այս մարտահրաւէրներուն, եպիսկոպոս Կրեսկոնիոն 11-րդ դարու կիսուն ամրապնդեց ողջ քաղաքը՝ կառուցելով պարիսպները եւ պաշտպանական աշտարակները։

Որոշ հեղինակներու կարծիքով, 11-րդ դարու միջին տարիներու ընթացքին քաղաքն արդէն դարձած էր համաեւրոպական ուխտագնացութեան վայր։ Միւսները կը պնդեն, որ Յակոբոս առաքեալի պաշտամունքը սկսած էր մինչեւ 11-12-րդ դարերը։ Սանթիակօ տէ Քոմփոսթելա քաղաքը յաջորդ դարերուն կը դառնայ հիմնական կաթոլիկ սրբավայրը, զիջելով միայն Հռոմին եւ Երուսաղէմին։

12-րդ դարուն եպիսկոպոս Դիեգո Գելիմիրեսի ազդեցութեամբ Կոմպոստելան դարձաւ արքեպիսկոպոսական քաղաք՝ ներգրաւելով մեծ ու բազմազգ բնակչութիւն։ Այս առաջնորդի իշխանութեան ազդեցութեան տակ, քաղաքացիները տեղական աւագանիի գլխաւորութեամբ ապստամբեցան։ Սկսաւ աշխարհիկ բնոյթի առճակատում քաղաքի բնակիչներուն միջեւ, որոնք կը պայքարէին ինքնակառավարման համար տեղի եպիսկոպոսի, քաղաքի աշխարհիկ եւ իրաւազօրութիւն ունեցող լորտի ու անոր աւատատիրոջ՝ Տերրա դե Սանտիագոյի դէմ։ Այս առճակատումը գագաթնակէտին հասած է 14-րդ դարուն, երբ նոր առաջնորդը՝ ֆրանսացի Բերենգեր դե Լանդորեն, քաղաքի խորհդատուներուն բանակցութիւններու նպատակով կը հրաւիրէ իր A Rocha Forte ամրոց  եւ մահապատիժի  կ'ենթարկէ զանոնք։

Սանթիակօ տէ Քոմփոսթելան գրաւուած եւ աւերուած է Նաբոլէոնեան պատերազմներու ժամանակ՝ ֆրանսացիներուն կողմէ։ Արդիւնքով, առաքեալին վերագրուող մասունքները գրեթէ հարիւրամեակներ անյայտացած եղած են, որոնք պահուած եղած են քաղաքի տաճարի կրիպտէին մէջ։

19-րդ եւ 20-րդ դարերու ընթացքին տաճարին մէջ կատարուած պեղումները բացայայտեցին «մարտիրիում» ոճով կառուցուած հռոմէական cella, որու շուրջ ձեւաւորուեցաւ փոքրիկ գերեզմանատուն՝ հռոմէական եւ Սվեւի ժամանակաշրջաններուն պատկանող։

 Տնտեսութիւն 
Սանթիակօ տէ Քոմփոսթելայի տնտեսութիւնը, չնայած այն հանգամանքին, որ մեծապէս կախեալ է պետական կառավարումէն (այսինքն՝ ըլլալով Գալիսիայի կառավարութեան վարչական կեդրոն), մշակութային զբօսաշրջութենէն, արդիւնաբերութենէն եւ իր համալսարանի բարձրագոյն կրթութենէն, դարձաւ աւելի տարբերակուած։ Ստեղծուած են արդիւնաբերութեան նոր ոլորտներ, ինչպիսիք են անտառանիւթի փոխակերպումը, օթօմոպիլային արդիւնաբերութիւնը եւ հեռահաղորդակցման ու էլեկտրոնիկայի արդիւնաբերութիւնները։ Զբօսաշրջութեան մէջ շատ կարեւոր է Սուրբ Յակոբոս առաքեալի ճանապարհը, յատկապէս Սուրբ Կոմպոստելայի տօներու ժամանակ (երբ Յուլիսի 25-ը Կիրակի կ'ըլլայ)։ Խունտաներու մեծ ներդրումէն եւ յաջող քարոզարշաւէն յետոյ, որ իրականացուած էր 1993 թուականին Սուրբ տարուայ համար, ուխտաւորներու թիւը կտրուկ աճեցաւ։ Աւելի քան 272 հազար ուխտագնաց ուղեւորութիւն կատարեց 2010 թուականին Սուրբ տարուան ընթացքին։ 2010 թուականէն մօտ 11 տարի յետոյ միայն՝ Յուլիսի 25-ը Կիրակի օրով կ'ըլլայ։ Սուրբ տարիներու ընթացքին քաղաք կ'այցելեն մեծ թիւով ուխտաւորներ։ 2014 թուականին 237 983 զբօսաշրջիկ եկած է Կոմպոստելա, 2015 թուականին՝ 262 513 զբօսաշրջիկ, իսկ 2016 թուականին՝ 277854 զբօսաշրջիկhttps://www.caminoadventures.com/camino-de-santiago-statistics/։

Սանթիակօ տէ Քոմփոսթելայի մէջ կը հրատարակուի El Correo Gallego լրագիրը, ունի նաեւ իր հեռուստատեսային կեդրոնը եւ ռատիոկայանը։ Գալիսերէն լեզուով առցանց նորութիւններու փորթալը՝ Galicia Hoxe , նոյնպէս հիմնուած է քաղաքին մէջ։ Գալիսիայի հեռուստատեսութիւնը եւ հանրային հեռարձակման հաստատութիւնը ունի իր կեդրոնակայանը Կոմպոստելայի մէջ։

 Բնակչութիւն 
Սանթիակօ տէ Քոմփոսթելա քաղաքի բնակչութիւնը 2012 թուականին կազմած է 95671 բնակիչ, իսկ մետրոպոլիտենի տարածքը կը հասնի 178695-ի։ 2010 թուականին քաղաքին մէջ բնակած է շուրջ 4111 օտարերկրացի, որ կը կազմէ ընդհանուր բնակչութեան 4,3%-ը։ Հիմնական ազգութիւնները կը կազմեն պրազիլցիները (11%), փորթուկալցիները (8%) եւ գոլումպիացիները (7%)։

 Ծանօթագրութիւններ 

Ստորոգութիւն:Սպանիոյ քաղաքներ