Էտիթ Փիաֆ

Էտիթ Փիաֆ (), բուն անունով՝ Էտիթ Ճիովաննա Կասիոն (Édith Giovanna Gassion), ֆրանսացի երգչուհի եւ դերասանուհի։

 Մանկութիւն 
Ըստ ընդունուած վարկածի մը, Էտիթ Փիաֆ ծնած է Պելվիլ քաղաքին փողոցի լապտերներէն մէկուն տակ։ Մայրը՝ Անիթա Մայար, անյաջող դերասանուհի մը, հանդէս կու գար Լինա Մարսա բեմական անունով։ Հայրը՝ Լուի Կասոն, փողոցի աճպարար էր։ Ա.Համաշխարհային պատերազմին սկիզբը, ան կամաւոր կը զինուորագրուի եւ կը մեկնի ճակատ։ Առաջին անգամ արձակուրդ կը ստանայ 1915-ի վերջերուն՝ իր նորածին աղջիկը տեսնելու համար։

Երկու տարի ետք, Լուի Կասիոն կ'իմանայ, որ կինը զինք լքած է, իսկ աղջիկը ձգած է իր ծնողքին քով։ Տեսնելով, որ Էտիթ կ'ապրէր չափազանց վատ պայմաններու մէջ, Լուի զինք կը տեղափոխէ իր մօր քով, որ հասարակաց տուն մը կը պահէր։

Նորմանտիի մէջ կը բացայայտուի, որ Էտիթ կոյր է։ Կեանքին առաջին ամիսներուն անոր մօտ կը յառաջանայ աչքի եղջերաթաղանթի բորբոքում (keratitis), սակայն Մայար զոյգը չի նկատեր հիւանդութեան զարգացումը։ Երբ այլեւս բուժման որեւէ յոյս չի մնար, մեծ մայրը աղջնակը կը տանի Լիզիէ քաղաք՝ Ս. Թէրէզայի գերեզմանը, որ նշանաւոր ուխտավայր մըն էր։ Ուխտագնացութենէն գրեթէ անմիջապէս ետք՝ 19 Օգոստոս 1921-ին, 6 տարեկան Էտիթ կը սկսի տեսնել։

Շուտով Էտիթ դպրոց կը յաճախէ, սակայն քաղաքին բնակիչները չեն ընդունիր, որ հասարակաց տան մէջ ապրող փոքրիկ մը իրենց զաւակներուն դասընկերը ըլլայ։ Ուստի, Էտիթ կը ստիպուի ուսումը կիսատ ձգել։ 1924-ին հայրը Էտիթը իրեն հետ Փարիզ կը տանի, ուր  հրապարակներու վրայ ինք աճպարարութիւն կ'ընէ, իսկ  իննամեայ Էտիթ կ'երգէ։ Էտիթ փողոցին մէջ երգելով կը շահի իր ապրուստը մինչեւ այն պահը, երբ «Ժուան-լը-Փեն» ճաշարանէն կը ստանայ հոն երգելու առաջարկ մը։

 Երիտասարդութիւն 
1932-ին, Փիաֆ կը ծանօթանայ Լուի Տիւփոնի (Louis Dupont)։ Մէկ տարի ետք զոյգը կ'ունենայ դուստր մը՝ Մարսէլ (Marcelle)։ Սակայն Լուի չի համակերպիր Էտիթին աշխատանքային երկար ժամերուն եւ անկէ կը խնդրէ լքել ասպարէզը։ Էտիթ կը մերժէ եւ զոյգը կը բաժնուի։ Սկզբնական շրջանին դուստրը կ'ապրի մօրը հետ, սակայն օր մը, երբ Էտիթ տուն կը վերադառնայ, կը տեսնէ, թէ աղջնակը տունը չէ։ Լուի Տիւփոն առած էր աղջիկը՝ յուսալով, որ սիրելին կը վերադառնայ իրեն։ Սակայն, հօրը քով կեցութեան ընթացքին Մարսէլ  հարբուխով կը վարակուի եւ կը մահանայ (1935)։ Մարսէլ Էտիթին միակ զաւակն էր։

1915-էն 1931 Փիաֆ գլխաւորաբար կ'ապրի հօրը հետ, Պելվիլի մէջ։ 

1934-էն 1941 կը բնակի «45 rue de Chézy»։

1935-ի Էտիթին տաղանդը կը նկատէ «Ժերնիս» ճաշարանին տէրը՝ Լուի Լեփլէ (Louis Leplée) եւ զինք կը հրաւիրէ իր ծրագիրին մէջ հանդէս գալու։ Անոր կը սորվեցնէ նուագակցողի հետ աշխատիլ, ընտրել եւ բեմականացնել երգերը, կը բացատրէ, թէ ինչ մեծ կարեւորութիւն ունին արուեսագէտի մը բեմական հագուստը, մարմինին շարժումները, դիմախաղերը եւ բեմական կեցուածքը։ Լեփլէ Էտիթին կու տայ Փիաֆ բեմական անունը (փարիզեան ժողովրդախօսակցական բարբառով՝ ճնճղուկ)։ «Ժերնիսի» որմազդերուն վրայ անոր անունը կը տպուի իբրեւ «Փոքրիկ Փիաֆ»: Առաջին իսկ ելոյթներէն Փիաֆի յաջողութիւնը շռնդալից կը դառնայ։ 

17 Փետրուար 1936-ին Փիաֆ ֆրանսական էսթրատային հանրածանօթ աստղերու հետ, ինչպէս՝ Մորիս Շէօվալիէ, Միսթինկետ եւ Մարի Տիւբան, հանդէս կու գայ Մեթրանօ կրկէսին մէջ։ Սակայն անոր յաջող սլացքը կ'ընդհատուի ողբերգութեամբ մը՝ Լուի Լեփլէն գլխուն ատրճանակի կրակոցով մը կը սպաննուի։ Էտիթ Փիաֆ կը յայտնուի կասկածեալներու ցուցակին մէջ, քանի որ Լեփլէ փոքր գումար մը կտակած էր իրեն։ Թերթերը կ'ուռճացնեն այդ պատմութիւնը եւ ճաշարանին այցելուները թշնամական աչքով կ'ընդունին Էտիթին ելոյթները՝ համոզուած ըլլալով, որ իրենք իրաւունք ունին «յանցաւորը պատժելու»: Սակայն շուտով Էտիթ արդար կը կացուցուի։ Լեփլինը սպաննած էին աւազակախումբեր, որոնք նախապէս կապ ունեցած էին Փիաֆին հետ։ 
մինի|ձախից|Փիաֆ՝ 1939-ին
1940-ին Փիաֆ կը նկարահանուի Ժան Քոքթոյի (Jean Cocteau) յաջող գործի մը մէջ՝ Le Bel Indifférent։ Փարիզի գերմանական գրաւումը չի դադրեցներ անոր ասպարէզը։ Փիաֆ կը սկսի բարեկամանալ նշանաւոր մարդոց հետ, որոնցմէ էր բանաստեղծ Ժագ Պուրկաթ (Jacques Bourgeat)։ Փիաֆ ինք կը գրէր իր երգերէն մեծ մասին բառերը, իսկ երաժշտութեան համար կը համագործակցէր երգահաններու հետ ։

1944-ի Գարնան Մուլեն Ռուժի (Moulin Rouge) մէջ կը համագործակցի եւ սիրային յարաբերութիւն կ'ունենայ Իվ Մոնթանի (Eve Montagne) հետ։
մինի|աջից|Փիաֆ եւ իր երգչախումբը, 1946
1947-ին Փիաֆ Իվ Մոնթանի համար կը գրէ «Mais qu’est-ce que j’ai» երգին բառերը, որուն երաժշտութեան հեղինակն էր Հենրի Փետտի։ Մէկ տարուան ընթացքին Փիաֆ կը դառնայ Ֆրանսայի ամէնէն նշանաւոր երգչուհին։ Փիաֆի եւ Մոնթանի յարաբերութիւնները կը խզուին, երբ վերջինս կը դառնայ այնքան նշանաւոր, որքան Փիաֆը։ Այս ընթացքին Փիաֆ՝ իբրեւ Ֆրանսայի ամէնէն նշանաւոր աստղ, մեծ յաջողութիւններ կը գտնէ Փարիզի մէջ։ 1947-ին  Նիւ Եորքի ազդեցիկ քննադատ Թոմսըն Վիրճիլի New York Herald Tribune-ի մէջ կատարած գրառումէն ետք Փիաֆի հեղինակութիւնը այնքան կը մեծնայThomson, Virgil. "La Môme Piaf", New York Herald Tribune, 9 November 1947. , որ ան ութ անգամ կը մասնակցի The Ed Sullivan Show հաղորդումին եւ երկու անգամ ելոյթ կ'ունենայ Քարնեգի սրահին մէջ (1956 եւ 1957)։
մինի|աջից|Փիաֆ՝ 1950-ին
Պատերազմէն ետք ան միջազգային ճանաչում կ'ունենայ, կը ճամբորդէ Եւրոպա, Միացեալ Նահանգներ եւ Հարաւային Ամերիկա։ Փարիզի մէջ ան Atahualpa Yupanqui-ին (Héctor Roberto Chavero) հնարաւորութիւն կ'ընծայէ բեմ բարձրանալու։ Վերջինիս առաջին համերգը տեղի կ'ունենայ 1950-ին։ Վաղ 1950-ական թուականներուն Փիաֆ կ'օգնէ Շարլ Ազնաւուրին, վերջինս իրեն հետ տանելով Ֆրանսայի եւ Միացեալ նահանգներու մէջ կատարած իր շրջագայութիւններուն եւ ձայնագրելով Շարլի երգերէն մէկ քանին։ Ազնաւուր նաեւ Էտիթ Փիաֆի քարտուղարն էր: Անոր քոնսերները կը կարգադրէր եւ բեմական գործերը կը վարէրՎկայութիւններՓիաֆ եւ Ազնաւուր։Սկիզբը ան մեծ յաջողութիւններ չ'ունենար Միացեալ նահանգներուն մէջ, ուր հանդիսատեսը շքեղ ներկայացում կը սպասէր եւ հիասթափած էր Փիաֆի պարզագոյն ցուցադրումէն։ 

Փիաֆի ամէնէն նշանաւոր երգը՝ La Vie en rose  գրուած է 1945-ին, 1998-ին երգը կը դառնայ «Կրեմմի մրցանակի փառքի դահլիճ»ին դափնեկիրը։

1951-ին Փիաֆ եւ Շարլ Ազնաւուր ինքնաշարժի արկածի կ'ենթարկուին եւ Փիաֆ ծանրօրէն կը վիրաւորուի։ Այնուհետեւ ան գինեմոլ կը դառնայ։ Իրավիճակը աւելի կը բարդանայ գրեթէ մահացու երկու արկածներէ ետք։ Երգիչ Ժագ Փիլս Փիաֆին երեք տարբեր առիթներով վերականգնողական կեդրոն կը տանի, սակայն ի զուր ։

Փիաֆ եւ Փիլս (իսկական անունը՝ René Ducos) կ'ամուսնանան 1952-ին։ Փիլս անոր առաջին ամուսինն էր։ 1957-ին զոյգը կը բաժնուի։

1962-ին Փիաֆ կ'ամուսնանայ Թէօ Սարափոյին հետ, որ Փիաֆէն 20 տարի փոքր էր։ Թէօ յոյն վարսայարդար էր, դարձած էր երգիչ եւ դերասան։ Փիաֆի վերջին քանի մը ելոյթներուն ամուսինները միասին երգած են։մինի|ձախից|Էտիթ Փիաֆ իր երկրորդ ամուսինին՝ Թէօ Սարափոյին հետ

1941-1956 թուականներուն առանձին կ'ապրի, իսկ 1952-1956 ՝ Ժագ Փիլսին հետ։ Այնուհետեւ 1959-էն մինչեւ 1962 մինակ, ապա Թէօ Սարափոյին հետ «23 rue Édouard Nortier» մինչեւ իր մահը՝ 1963։

 Վերելք 
Երբ Էտիթ կը ծանօթանայ Ռայմոն Ասսոյի, ան վերջնականապէս կ'ապահովէ վերջինիս յաջողութիւնները։ Ան Էտիթին կը սորվեցնէ ոչ միայն մասնագիտական նոր հմտութիւններ, այլեւ՝ վարք, հագուստ ընտրելու շնորհք եւ այլն։

Հիմնուելով Էտիթին անհատականութեան վրայ՝ Ռայմոն Ասսօ կը ստեղծէ «Փիաֆի ոճը», կը գրէ երգեր, որոնք կը յարմարին միայն իրեն, ինչպէս՝ «Փարիզ - Միջերկրական ծով», «Ան Կ'ապրէր Փիկալ Փողոցին Մէջ», «Իմ Լեգէոններս», «Լեգէոնին համար դրօշակ»:
Էտիթ կը սկսի հանդէս գալ Փարիզի ամէնէն յայտնի «АВС» համերգասրահին մէջ։ Ասսօ կը համոզէ երգչուհին, որ իր բեմական անունը փոխէ «Փոքրիկ Փիաֆ»-էն «Էտիթ Փիաֆ»-ի: «АВС»-ի ելոյթին յաջորդ օրը մամուլը կը գրէ. «Երէկ «АВС»-ի բեմին վրայ Ֆրանսայի մէջ ծնաւ մեծ երգչուհի մը»: Էտիթ Փիաֆին երգերը յաճախ ինքնակենսագրական բնոյթ ունէին. անոնք նուիրուած էին սիրոյ, կորուստի եւ վիշտի:Իր իւրայատուկ ձայնը, թատերական իսկական տաղանդը, աշխատասիրութիւնը եւ փողոցը մեծցած աղջկան մը նպատակասլացութիւնը զինք կը հասցնեն յաջողութեան բարձունքներ։

 Բ. Համաշխարհային Պատերազմի Տարիներուն 
Բ. Համաշխարհային պատերազմին, ան յաճախ հանդէս կու գայ գերմանական ուժերու հաւաքոյթներուն՝ գրաւեալ Ֆրանսայի մէջ, ինչ որ շատերու կողմէն դաւաճանութիւն կը համարուի։ Սակայն Փիաֆ պատերազմէն ետք կը յայտարարէ, որ ան համագործակցած է ֆրանսական ընդդիմութեան հետ։ Հակառակ ստոյգ ապացոյցներ չըլլալուն, կը կարծուի, թէ Փիաֆ օգնած է շատերու (ինչպէս հրեայի մը) խուսափելու նացիստական հալածանքներէն, ինչ որ կը համապատասխանէ իրականութեան։
մինի|ձախից|1962
Ըստ տարածուած պատմութիւններէն մէկուն, Փիաֆ գերմանացի բարձրաստիճան զինուորականներու համար «Մէկ- Երկու» ակումբներու մէջ երգելուն շնորհիւ, իրաւունք կը ստանայ այցելելու ֆրանսացի ռազմագերիներու ճամբար, հոն ելոյթ ունենալու եւ լուսանկարուելու անոնց հետ։ Հետագային, ֆրանսացի ռազմագերիներէն մէկ քանին կ'օգտագործեն Փիաֆին հետ իրենց լուսանկարները՝ կեղծ անցագիրներ պատրաստելու եւ ճամբարէն փախուստի դիմելու համար։
մինի|աջից|Փիաֆի դամբարանը՝ Փեր Լաշէզ գերեզմանատան մէջ
 Երգերը 

Էտիթ Փիաֆի երգերու ոչ լրիւ անուանացանկը՝ ըստ այբբենական կարգի.

 À l’enseigne de la fille sans cœur (1951)
 À quoi ça sert l’amour ? (1962)
 Adieu mon cœur (1946)
 Au bal de la chance (1952)
 Avant l’heure (1951)
 Avant nous (1956)
 Avec ce soleil (1954)
 Bal dans ma rue
 Boulevard du crime
 Bravo pour le clown (1953)
 Browning
 C’est à Hambourg
 C’est d’la faute à tes yeux
 C’est l’amour
 C’est lui que mon cœur à choisi
 C’est merveilleux
 C’est peut-être ça
 C’est pour ça
 C’est toi le plus fort
 C’est un gars
 C’est un homme terrible
 C’est un monsieur très distingué
 C'était pas moi
 C'était un jour de fête
 C'était une histoire d’amour
 Ça fait drôle
 Carmen’s story
 Céline
 Celui qui ne savait pas pleurer
 'Chand d’habits
 Chanson bleue
 Chanson de Catherine
 Comme moi
 Comme un moineau
 Corrèque et réguyer
 Coup de grisou
 Cri du cœur
 Dans leur baiser
 Dans ma rue
 Dans un bouge du vieux port
 De l’autre côté de la rue
 Demain (il fera jour)
 Des histoires
 Ding din dong
 Du matin jusqu’au soir
 Eden blues
 Elle a dit
 Elle fréquentait la rue Pigalle
 Embrasse-moi
 Emporte-moi
 Enfin le printemps
 Entre Saint-Ouen et Clignancourt
 Escale
 Et ça gueule ça madame
 Et moi
 Et pourtant
 Exodus
 Fais comme si
 Fais-moi valser…
 Fallait-il
 Faut pas qu’il se figure
 Heureuse
 Hymne à l’amour (1949)
 Il a chanté
 Il fait bon t’aimer
 Il n’est pas distingué
 Il pleut
 Il y avait
 Inconnu, excepté de Dieu
 J’m’en fous pas mal
 J’ai dansé avec l’amour
 J’ai qu'à l’regarder…
 J’en ai tant vu
 J’entends la sirène
 J’suis mordue
 Je m’imagine
 Je me souviens d’une chanson
 Je n’en connais pas la fin
 Je sais comment
 Je suis à toi
 Je t’ai dans la peau
 Jean et Martine
 Jérusalem
 Jézabel
 Jimmy c’est lui
 Johnny, tu n’es pas un ange
 Kiosque à journaux
 L’accordéoniste (1940)
 L’effet qu' tu m' fais
 L’escale
 L'étranger
 L’homme à la moto
 L’homme au piano
 L’homme de Berlin
 L’homme des bars
 L’homme que j’aimerai
 L’orgue des amoureux
 La belle histoire d’amour
 La demoiselle du cinquième
 La fête continue
 La foule (1957)
 La goualante du pauvre Jean
 La java de Cézigue
 La Julie jolie
 La p’tite marie
 La petite boutique
 La rue aux chansons
 La sérénade du pavé
 La valse de l’amour
 La vie en rose (1946)
 La vie, l’amour
 La ville inconnue
 Le ballet des cœurs
 Le billard électrique
 Le bleu de tes yeux
 Le bruit des villes
 Le brun et le blond
 Le chacal
 Le chant d’amour
 Le chant du pirate
 Le chasseur de l’hôtel
 Le chemin des forains
 Le chevalier de Paris
 Le ciel est fermé
 Le contrebandier
 Le diable de la Bastille
 Le disque usé
 Le droit d’aimer
 Le Fanion de la Légion
 Le gitan et la fille
 Le grand voyage du pauvre nègre
 Le mauvais matelot
 Le métro de Paris
 Le petit brouillard
 Le petit homme
 Le petit monsieur triste
 Le prisonnier de la tour
 Le rendez-vous
 Le roi a fait battre tambour
 Le vagabond
 Le vieux piano
 Légende
 Les amants
 Les amants d’un jour (1956)
 Les amants de demain
 Les amants de Paris
 Les amants de Teruel
 Les amants de Venise
 Les amants merveilleux
 Les bleuets d’azur
 Les blouses blanches
 Les deux copains
 Les deux ménétriers (galop macabre)
 Les deux rengaines
 Les flon-flons du bal
 Les gars qui marchaient
 Les gens
 Les grognards
 Les hiboux
 Les marins, ça fait des voyages
 Les mômes de la cloche (1936)
 Les mots d’amour
 Les neiges de Finlande
 Les prisons du roy
 Les trois cloches (1946)
 Madeleine qui avait du cœur
 Margot cœur gros
 Mariage
 Marie la française
 Marie-trottoir
 Mea culpa
 Milord (1959)
 Miséricorde
 Mon amant de la coloniale
 Mon ami m’a donné
 Mon apéro
 Mon Dieu
 Mon homme
 Mon légionnaire (1937)
 Mon manège à moi
 Mon vieux Lucien
 Monsieur Ernest a réussi
 Monsieur et madame
 Monsieur Incognito
 Monsieur Lenoble
 Monsieur Saint-Pierre
 Musique à tout va
 N’y vas pas, Manuel
 Non, je ne regrette rien (1960)
 Non, la vie n’est pas triste
 Notre-Dame de Paris
 On cherche un Auguste
 On danse sur ma chanson
 Opinion publique
 Où sont-ils, tous mes copains ?
 Ouragan
 Padam… Padam… (1951)
 Paris
 Paris-Méditerranée
 Pleure pas
 Plus bleu que tes yeux
 Polichinelle
 Pour moi tout' seule
 Pour qu’elle soit jolie, ma chanson
 Qu’as-tu fait, John ?
 Qu’il était triste, cet anglais
 Quand même
 Quand tu dors
 Quatorze juillet
 Regarde-moi toujours comme ça
 Reste
 Retour
 Rien de rien
 Roulez tambours
 Salle d’attente
 Si si si
 Si tu partais
 Simple comme bonjour
 Soeur Anne
 Soudain une vallée
 Sous le ciel de Paris (1954)
 Sur une colline
 T’es beau, tu sais
 T’es l’homme qu’il me faut
 Tant qu’il y aura des jours
 Tatave
 Télégramme
 Tiens v’là un marin!
 Toi qui sais
 Toi, tu l’entends pas
 Toujours aimer
 Tous les amoureux chantent
 Tout fout l’camp
 Traqué
 Tu es partout
 Un coin tout bleu
 Un étranger
 Un grand amour qui s’achève
 Un homme comme les autres
 Un jeune homme chantait (1937)
 Un monsieur me suit dans la rue
 Un refrain courait dans la rue
 Une chanson à trois temps (1947)
 Une dame
 Une enfant
 Une valse
 Va danser
 Y a pas d’printemps
 Y avait du soleil
 Y en a un d’trop

 Իմբրեսարիօներ (արուեստագիտական գործակալներ) 
Էտիթ Փիաֆի կեանքին մէջ յաջորդեցին քանի մը իմբրեսարիօներ (որոնք այսօր կոչուած են արուեստագիտական գործակալներ).

 Ժաք Քանեթի՝ 1935-էն մինչեւ 1937 թուական:
 Ռայմոնտ Ասսօ՝ 1937-էն մինչեւ 1939 թուական, եւ Դանիէլ Մարուանի՝ ներկայացումներու սրահներու ծրագրերուն համար:
 Փիեր Պուրժուա՝ 1939-էն մինչեւ 1945 թուական: Փիեր Պուրժուան, որ այն ատեն Polydor (Էտիթ Փիաֆի լեյբլը) ձայնասփռական ընկերութեան արուեստի տնօրէնն էր, անոր մենեճըրն ու արուեստի խորհրդատուն էր պատերազմի ընթացքին: 1946 թուականի Սեպտեմբերէն սկսեալ, ան ստանձնեց Pathé-Marconi-ի ղեկավարութիւնը եւ 1946 թուականի Հոկտեմբերին արուեստագէտին հետ պայմանագիր ստորագրեց Columbia լեյպլին մէջ (որ ֆրանսական ընկերութեան լեյպլն էր):
 Լուի Պարիէ՝ 1945-էն մինչեւ 1963 թուական:

Բացի Լուի Լեփլէէն, որ զինք յայտնաբերեց, Էտիթ Փիաֆը բեմին վրայ սատարեց Ֆերնան Լումբրոզօն, որն այն ատեն Մոկատոր Թատրոնի տնօրէնն էր, ապա՝ Պրունօ Քոքուաթրիքսի կողմէ, որ Olympia-ի յայտնի տէրն էր։

 Աղբիւրներ 

Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի երգիչներ
Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի դերասանուհիներ