Էգէական Ծով

Էգէական Ծով, յուն․՝ Αιγαίο πέλαγος կիսափակ ծով Միջերկրական ծովուն աւազանին մէջ, արեւելեան մասին, Յունաստանի եւ Փոքր Ասիոյ միջեւ։ Հին ժամանակներուն կը կոչուէր նաեւ Արքիփելաղոս Αρχιπέλαγος։ Կ'ողողէ Յունաստանի եւ Թուրքիոյ ափերը։  Տարտանելի եւ Վոսփորի նեղուցներուն միջոցաւ յաջորդաբար Մարմարայի եւ Սեւ Ծովերուն կը միանայ։ Տարածութիւնն է 240.000 քմ2, առաւելագոյն խորութիւնը 2561 մ. (Կրետէ եւ Քիքլատես կզիներուն միջեւ)։ Կ՛ընդգրկէ հարիւրաւոր մեծ ու փոքր կղզիներ, ժայռակղզիներOnalert ելեկտ․ թերթ․ յունարթքական վէճեր․ օրէնքի սահմանում ։ Գլխաւոր նաւահանգիստներն են Փիրէան, Սելանիկը, եւ Զմիւռնիան (Իզմիր)ը։

 Անուանում 
մինի|ձախից|Թիսէան կը սպաննէ Մինոդաւրոն․ անօթագրութիւն Ք․Ա․440-430 թուական
Անուանումին համար, շատ տարբերակներ կան։ Ըստ հին յունական առասպելի մը՝ անուանումը յառաջացած է Աթէնքի Էղէոս արքայի անունէն։ Էղէասի որդին՝ Թիսէաս կ՛անցնի Կրետէ կղզին Մինոթաւրոս հրէշը սպաննելու համար, որպէսզի Աթէնքը ազատէ Մինոասեան գերիշխանութենէն ու անոր հարկ տալէն։ Էղէաս (Եգէոս) եւ Թիսէաս կը պայմանաւորուին թէ՝ յաղթանակով վերադառնալու պարագային, Թիսէաս նաւուն սեւ առագաստները պիտի փոխարինէ սպիտակ առագաստներով։ Սակայն, յաղթանակէն ետք Թիսէաս կը մոռնայ առագաստները փոխել։ Հայրը տեսնելով սեւ առագաստներով վերադարձող նաւը, կը կարծէ թէ որդին սպաննուած է եւ Սունիօ հրուանդանի (Ատիկէի- թերակղզի- նահանգին հարաւային ծայրամասը) Փոսիտոնի տաճարէն ինքզինքը ծովը կը նետէ։ Այդ օրէն ծովը կը կոչուի Էգէական։ 
մինի|ձախից|Սունիոյ հրուանդան, Փոսիտոնի տաճարը․ նկարը կը դիտէ հիւսիս արեւմուտքը

Ստուգաբանութեան մը համաձայն, անունը առաջացած է հին յունարէնի էղեալոս αιγιαλός բառէն, կը նշանակէ ծովափ․ ըստ «Իլիական» եւ «Ոդիսական» դիւցազներգութիւններուն, ծովու աստուծոյ Փոսիտոնային բնակութեան վայրը։

Ֆրանքներու ժամանակ, բիւզանդացի կայսր Միքայէլ Ը․ Փալէոլողոն եւ Վենետիկցիները, Էգէական Ծովը Արխիփելաղօ (Արգիփելաղօ) Αρχιπέλαγο եզրով կը բնորոշէին․ ձեւազեղծութիւն՝ յունարէն Էգէական Ովկիանոս Αιγαίο πέλαγος անուանման։  Ժամանակակից յունարէն լեզուն այս անուանումով այժմ Ծովուն կղզիներուն ամբողջութիւնը կը հիմնաւորէ։

 Աշխարհագրութիւն 
 Սահմաններ 
մինի|աջից|Էգէական ծովուն սահմանները, Միջերկրական ծովուն հիւսիս արեւելքի մաս
Երեք կողմերէ ծովուն սահմանները ցամաքամաս եւ կամ՝ թերակղզի են։  Հարաւէն, կղզիներու շարք մը, Էգէականը Միջերկրականի արեւելեան աւազանէն կը բաժնէ․ Քիթիրա Kythera,  Անտիքիթիրա Antikythera, Կրետէ Crete, Քասոս Kasos, Քարփաթոս Karpathos եւ Ռոտոս Rhodes։ Արեւելքի թերակղզին, Փոքր Ասիոյ արեւմտեան ափերը, ծովուն արեւելեան սահմաններն են, իսկ Յունաստանի մայր ցամաքամասը անոր արեւմտեան սահմանն է։

 Ենթակառոյցներ 
Էգէական Ծովը կը ներառնէ քանի մը ծովեր՝ Թրակիոյ ծովը Θρακικό πέλαγος (հիւսիսը), Իքարիօ ծովը Ικάριο πέλαγος (կեդրոն-արեւելք), Տոտեքանեսեան ծովը Δωδεκανησιακή θάλασσα (հարաւ արեւելք), Քարփաթիօ ծովը Καρπάθιο πέλαγος (հարաւ եւ հարաւ-արեւելք), Կրետական ծովը Κρητικό πέλαγος (կզիին հիւսիսը), Միրթեան ծովը Μυρτώο πέλαγος (Սունիօ հրուանդանի եւ Քիթիրա կղզիին միջեւ) եւ Էվոյիքոս ծովը Ευβοϊκή θάλασσα (կը ջրէ համանուն կղզին)։

 Նաւահանգիստներ 
Գլխաւոր նաւահանգիստն է Փիրէան Piraeus (կապուած յօդուածներ՝ Յունաստան, Աթէնքի տարածաշրջան)։Փիրէան Միջերկրականի երեք գլխաւոր նաւահանգիստներէն - թիւ 93681  
մինի|աջից|Ռոտոս կղզին․ Մանտրաքի -Mandraki- նաւահանգիստ

 Էգէական ծովուն ուրիշ մեծ նաւահանգիստներըhttps://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CE%B1%CF%84%CE%AC%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%BF%CF%82_%CE%BB%CE%B9%CE%BC%CE%AD%CE%BD%CF%89%CE%BD_%CF%84%CE%B7%CF%82_%CE%95%CE%BB%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%B1%CF%82#%CE%91%CE%B9%CE%B3%CE%B1%CE%AF%CE%BF_%CE%A0%CE%AD%CE%BB%CE%B1%CE%B3%CE%BF%CF%82 Եգէական ծովուն գլխաւոր նաւահանգիստները, յունարէն 

 Յունաստանի մայր ցամաքամասին վրայ. Էլեֆսինա, Լավրիο, Վոլο, Սելանիկ,  Ռաֆինա, Նաֆփլիο, Խալքիտա, Սդիլիտա, Քավալա, Փորդօ Լակο (Քսանթի), Ալեքսանտրուփոլի, Իվրիծէ (արեւելեան Թրակիա)։ (յղում՝ Յունաստան#Քաղաքներ)
 Կղզիներու․ Էրմուփոլի (Սիրոս կղզի), Անտրոս, Միթիլինի (Լեզվոս), Խիոս, Թասօ, Վաթի (Սամոս կղզի), Ռոտոս եւ Կրետէ կղզի՝ Իրաքլիօ, Սուտա եւ Խանիա։
 Փոքր Ասիոյ արեւմտեան ափերուն՝ Այվալի (հին յունական անունով Քիտոնիես), Զմիւռնիա, Ալիքարնասոս (Bodrum) եւ Քուսանտասի նաւահանգիստները։

 Կղզեխումբեր Կրթութիւն, ելկտ․ դասագիրք (յունարէն), Եգէական Ծովուն կղզիները, 
մինի|ձախից|Էգէական Ծովուն կղզիները․ հարաւը ամենամեծ կղզին, Կրետէն
Բուն արձանագրութիւն՝ Եգէական Ծովուն Կղզեխումբերն ու կղզիները

Էգէական Ծովուն կղզիները բոլորն ալ, ի բացառեալ երկուքէ (Իմվրոս եւ Թենետոս), Յունաստանին կը պատկանին։ Անոնք կը բաժնուին եօթը խումբերու։

 Հիւսիս արեւելեան կղզիները, թիւով 35 
մինի|ձախից|Փսարա
մինի|ձախից|Իքարիա․ Նաս ծովափը
մինի|ձախից|Խիոս․ Ջաղացքները, կը գտնուին կղզիին հիւսիսային շրջանը
մինի|ձախից|Սամոս․ արեւելեան կողմը - Դիմացը Թուրքիան
մինի|ձախից|Սամոթրաքի․ Խորա, կղզիին մայր քաղաքը 
Կղզիներն ու անուանումՀայերէնՅունարէնԱյոս ԷֆսրաթիոսΆγιος Ευστράτιος Áyios EfstrátiosԱյիոս ՄինասΆγιος Μηνάς Agios MinasԱլաթոնիսիΑλατονήσι (Αλατσονήσι) Alatonisi (Alatsonisi)ԱմուլիանիΑμμουλιανή AmmoulianiԱնթրոփոֆասΑνθρωποφάς (Μεγάλος Ανθρωποφάς, Μεγάλος Ανθρωποφάγος, Ανθρώ) AnthropofasԱնտիփսարաΑντίψαρα AntipsaraՀիոսΧίος KhíosԷքաթոնիսաΕκατόνησα HekatónisaՖուրնիΦούρνοι Κορσέων Fourni KorséonԻքարիաΙκαρία IkariaՔիսիրիաΚισηριά (Διάποροι) Kisiria (Diaporoi)ԼիմնոսΛήμνος LímnosԻմվրոսΊμβρος ImvrosՔաւքանասΚαυκανάς KafkanasՔալողերոս կղզիակΝησίδα Καλόγερος Nisida KalogerosԼեզվոսΛέσβος LésvosՄաքրոնիսիΜακρονήσι (Μακρύ) Makronisi (Makri)Մեղալոնիսի Սիղրիու Լեզվու - ՆիսիոփիΜεγαλονήσι Σιγρίου Λέσβου (Νησιώπη, Νησιώτη, Σίγρι) Megalonisi (Nisiopi)ԻնուսեսΟινούσσες OinoussesՓասաս (կղզիակ)Πασάς (Παναγία) Pasas (Panagiá)ՓսարաΨαρά PsaráՄաւրիաΜαύρια MavriaՍամիոփուլաΣαμιοπούλα SamiopoulaՍամոսΣάμος SámosՍամոթրաքիΣαμοθράκη SamothrákiՍերղիցիΣεργίτσι Λήμνου Sergitsi LimnouԹենետոսΤένεδος TénedhosԹասոսΘάσος ThásosԹասոփուլաΘασοπουλα ThasopoulaԹիմենաΘύμαινα ThimenaԹիմէնաքիΘυμαινάκι ThymainakiԹոքմաքիաΤοκμάκια (Τομαρονήσια, Τομάρια, Ασπρονήσια) Tokmakia (Tomaronisia)ԷկլեզոնիսիΕγγλεζονήσι (Μακρονήσι) Englezonisi (Makronisi)ԶուրաֆաΖουράφα (Λαδόξερα, Λαδοξέρα) Zourafa (Ladoksera)

 Էվիայի կղզեխումբը (9 մեծ ու փոքր կղզիներ) 
մինի|ձախից|Էվիա․ Քարիսդոս- բերդը, հարաւային ծայրամասին
Կղզիներն ու անուանումՀայերէնՅունարէնԱրղիրոնիսօΑργυρόνησο (Αργυρόνησος) ArgyronisoԷլաֆոնիսոս (կղզի)Ελαφόνησος ElafonisosԷվիաΕύβοια EviaԼիհատոնիսիաΛιχαδονήσια Lichadonisia (Μονολιά & Στρογγύλη)ՄանտիլուΜανδηλού MandilouՓեթալյիΠεταλιοί PetaliiՓոնտիքոնիսի (Էվիա)Ποντικονήσι Ευβοίας Pontikonisi EuboeasՌաֆդիսΡάφτης (Ράφτη) RaftisՍթիրա ԷվիասΣτύρα Ευβοίας Styra Euboeas
մինի|Քիրա Փանաղիա
ձախից|մինի|Փերիսթերա․ նկարուած Ալոնիսոյէն
մինի|Եուրա, նկարուած Քիրա Փանաղիա կղզիէն

 Սփորատես, թիւով 15 
մինի|ձախից|Սքոփելոս
մինի|ձախից|Սքիրոս
Կղզիներն ու անուանումՀայերէնGreekԱտելֆիΑδελφοί AdelfoiԱլոնիսոսΑλόννησος AlónnisosԵուրաΓιούρα GiouraՔիրա ՓանայիաΚυρά Παναγιά Kirá PanagiáՓերիսթերաPeristéraՓիփերիΠιπέρι PipériՓոտիաΠόδια (Ποδιές) PodiaՓսաթուրաΨαθούρα PsathouraՍարաքինօΣαρακηνό SarakinoՍքանծուրաΣκάντζουρα SkántzouraՍքիաթոսΣκιάθος SkiáthosՍքոփելոսΣκόπελος SkópelosՍքիրոփուլաΣκυροπούλα SkiropoulaՍքիրոսΣκύρος SkirosՑուկրիաΤσουγκριά Tsougria

 Քիքլատես 
ձախից|մինի|Փոլիէղոս
Քիքլատես կղզեխումբը կը բաղկանայ 33 կղզիներէ, 8 կղզիակախմբակներէ եւ բազմաթիւ կղզիակներէ եւ ժայռակղզիակներէ։մինի|ձախից|Անաֆի
մինի|ձախից|Թիրասիա
մինի|ձախից|Իոս
մինի|ձախից|Սիքինոս
Գլխաւոր կղզիներն ու անուանումՀայերէն ՅունարէնԱմորղոսΑμοργός AmorgósԱնաֆիΑνάφη AnáfiԱնտրոսΆνδρος ÁndrosԱնտիքերոսΑντικέρια Antikeria (Άνω Αντικέρι / Αντίκερος & Κάτω Αντικέρι / Δρίμα / Δρύμα)ԱնդիմիլոսΑντίμηλος AntimilosԱնդիփարոսΑντίπαρος AntiparosԱնիտրոսΆνυδρος (Αμοργοπούλα) Anydros (Amorgopoula)ԽրիստիանիΧριστιανή ChristianiՏիլոսΔήλος DhilosՏեսփոդիքօΔεσποτικό DespotikóՏիտիմիΔιδύμη (Γάιδαρος, Γαϊδουρονήσι)ՏոնուսաΔονούσα DonousaթրաղոնիսիΤραγονήσι (Δραγονήσι) Tragonisi (Dhragonisi)ՖոլեղանտրոսΦολέγανδρος FolégandrosԵարոսΓυάρος GiárosՔթափոտիաΚταπόδια (Σταπόδιο) Ktapodia (Stapodio)ԻոսΊος IosԻրաքլիաΗρακλειά IrakliáՔէաΚέα Kéa, Τζια Tziá (Zia)ՔերոսΚέρος KérosՔիմոլոսΚίμωλος KimolosՔուֆոնիսիԽΚουφονήσια KoufonisiaՔիթնոսΚύθνος KithnosՄաքրոնիսոսΜακρόνησος MakrónisosՄիլոսΜήλος MílosՄիքոնոսΜύκονος MíkonosՆաքսոսΝάξος NáxosՓահիաΠαχειά (Αναφόπουλο) Pacheia (Anafopoulo)ՓարոսΠάρος PárosՓոլիէղոսΠολύαιγος PoliegosՓրասուրաΠρασούρα (Κοπριά) Prasoura (Kopria)ՌինիաΡήνεια RiniaՍանթորինիΣαντορίνη Santoríni, Θήρα ThiraՍհինուսաΣχοινούσα SchinousaՍերիֆոփուլաΣεριφοπούλα SerifopoulaՍերիֆոսΣέριφος SérifosՍիֆնոսΣίφνος SifnosՍիքինոսΣίκινος SikinosՍիրոսΣύρος SirosԹիրասիաΘηρασία ThirasiáԹինոսΤήνος Tinos
մինի|Փորոս
մինի|Ֆալքոներա

 Սարոնիքօ Ծոցին կղզիները (կամ Արղօ-Սարոնիքոյի կղզիները), թիւով 11 
մինի|ձախից|Սփեցես
մինի|ձախից|ԻտրաՍարոնիքոս ծոցին կղզիները։
Կղզիներն ու անուանումՀայերէնՅունարէնԷղինաΑίγινα EginaԱյիոս Եորղոս, ԻտրաΆγιος Γεώργιος (Σαν Τζώρτζης) Agios Georgios HydrasԱկիսդրիΑγκίστρι AnkistriԱրսիտաΑρσίδα (Ελεούσα, Ελαιούσα, Αρτσιδάς, Αργέντας) ArsidaՏոքոսΔοκός DokósՖալքոներաΦαλκονέρα (Γερακούνια) Falkonera (Gerakounia)ԻտրաΎδρα IdraՓորոսΠόρος PórosՍալամինաΣαλαμίνα SalamínaՍունիոն (Քոլոնես)Σούνιον (Κολωνές)ՍփեցեսΣπέτσες Spétses
ձախից|մինի|Օֆիտուսա
ձախից|մինի|Սարիա, Քարփաթոսին բացերը

 Տոտեքանիսա, թիւով՝ 51 
Տոտեքանիսայի կղզիները։մինի|ձախից|Արքի
մինի|ձախից|Աստիփալէա, արեւածագ
մինի|ձախից|Քալիմնոս
մինի|ձախից|Քարփաթոս
մինի|ձախից|Սիմի
Կղզիներն եւ անուանումՀայերէնՅունարէնԱտելֆի կղզիներ՝ (Մեծ ու Փոքր)Νήσοι Αδελφοί (Αδέλφια) Nisoi Adelfoi (Adelfia) (Μεγάλος Αδελφός & Μικρός Αδελφός)ԱղաթոնիսիΑγαθονήσι AgathonisiԱսքինաΑντίτηλος (Άσκινα) Anditilos (Askina)ԱրքիΑρκοί ArkiԱրմաթիաΑρμάθεια ArmáthiaԱլիմիաΑλιμιά AlimiáԱսթաքիդոնիսիա (Ասթաքիդա եւ Ասթաքիդոփուլօ)Αστακιδονήσια (Αστακίδες) Astakidonisia (Astakides)
(Αστακίδα & Σιάλ/Σύλα/Φωκά & Νήμο & Αστακιδόπουλο/Ατσακιδόπουλο)ԱսթիփալէաΑστυπάλαια AstipáleaԱւղօΑυγό AvgoՀամիլիΧαμηλή Chamili, Χαμηλονησι ChamilonisiՏիվունիա կղզիակներΝησίδες Διβούνια (Ουανίανησια) Nisides Divounia (Ouanianisia)ՖարմաքոնիսիΦαρμακονήσι FarmakonisiԵալեսինօΓιαλεσίνο GialesinoՂլարոսΓλάρος GlarosԵալիΓυαλί GialíՀալքիΧάλκι HálkiԻմիա՝ Մեծ ու ՓոքրΊμια (Λίμνια) Imia (Limnia) (Μεγάλη Ίμνια / Μεγάλη Λιμνιά & Μικρή Ίμνια / Μικρή Λιμνιά)ՔալոլիմնոսΚαλόλιμνος KalólimnosՔալիմնոսΚάλυμνος KálimnosՔանտելիուսաΚαντελιούσσα KandelioussaՔարփաթոսΚάρπαθος KárpathosՔասոսΚάσος KásosՔասթելորիզօΚαστελλόριζο KastellórizoՔինարոսΚίναρος KinarosՔոսΚώς KósԼերոսΛέρος LérosԼիփսիΛειψοί LipsiԼեւիթաΛέβιθα LévithaԼիատի կղզիակներ՝ Մեծ ու ՓոքրΝησίδες Λιάδι (Λιβάδι) Nisides Liadi (Livadhi) (Μεγάλο Λιάδι & Μικρό Λιάδι)ՄարմարասΜαρμαράς MarmarasՄաւրաΜαύραՆիմոսΝίμος NimosՆիսիրոսΝίσυρος NísirosՕֆիտուսաΟφιδούσσα OfidoussaՓահիաΠαχειά (Παχιά) PachiaՓաթմոսΠάτμος PátmosՓերղուսաΠεργούσα PergousaՓլաթիΠλάτη (Πλατύ) PlatiՓսերիմոսΨέριμος PsérimosՌօΡω RhóՌոտոսΡόδος RódhosՍարիաΣαρία SariaՍեսքլիաΣεσκλιά SeskliaՍոֆրանա կղզիակներ՝ Մեծ, Փոքր
եւ ՍոհասΝησίδες Σοφρανά Nisides Sofrana (Μεγάλο Σοφράνο / Ζαφοράς & Μικρό Σοφράνο & Σοχάς)Սթրոկիլի - Նիսիրօ կղզիինΣτρογγυλή Νισύρου Stroggyli NisyrouՍթրոկիլի - Քաստելորիզօ կղզիինΣτρογγύλη StrongyliՍիմիΣύμη SimiՍիրնաΣύρνα SirnaԹելենտոսΤέλενδος TélendosԹիլոսΤήλος TílosԹրիանիսեա՝ Մեսոնիսի, Փլակիտա
եւ ՍթեֆանիաΤριανήσια
մինի|ձախից|Կրետէ
ձախից|մինի|Սփինալոկա կղզիակը
ձախից|մինի|Տիոնիսատես, Եանիսատա

 Կրետէ ու իր շուրջի մեծ ու փոքր կղզիները, թիւով՝ 16 
Կղզիներն ու անուանումՀայերէնՅունարէնԱյի Թէօտորի (Կրետէ)Άγιοι Θεόδωροι Agioi TheodoroiԱւղօ ԼասիթիուΑυγό Λασιθίου Avgo LasithouՀրիսի (Էշակղզի)Χρυσή (Γαϊδουρονήσι) ChrysiԿրետէΚρήτη KrítiՏիաΔία DiaՏիոնիսիադեսΔιονυσιάδες (Γιανυσάδες) (Γιανυσάδα & Δραγονάδα & Παξιμάδα & Παξιμαδάκι)Էլաֆոնիսի, ԽանիաΕλαφονήσι Χανίων Elafonisi ChanionՂաւտոփուլաΓαυδοπούλα GavdopoulaՂաւտոսΓαύδος GávdosՂրամվուսաΓραμβούσα (Γραμπούσα) Gramvousa (Ήμερη Γραμβούσα & Άγρια Γραμβούσα)ՔուֆոնիսիΚουφονήσι KoufonisiԼութրօΛουτρό LoutroՓոնտիքոնիսի, Կրետէ Ποντικονήσι PontikonisiՍփինալոկաΣπιναλόγκα (Καλυδών) SpinalongaՔիթիրա*Κύθηρα (Τσιρίγο)Անտիքիթիրա*Αντικύθηρα (Τσιριγότο) Antikythera
*Այս վերջին երկուքը, հակառակ որ կը գտնուին Էգէական Ծովուն կողմը, մաս կը կազմեն Յոնիական Ծովուն կղզիներուն։

Վերոնշեալ բոլոր կղզեխումբերուն կողքին, ցիրուցան բազմաթիւ ժայռ-կղզիներ կան։
մինի|աջից|Մելդեմիա հովերը․ Etesians (meltemia)․ կը պատահին երբ միաժամանակ բարձր ճնշում կը կազմուի Պալքանեան թերակղզիին վրայ (H) եւ ցած ճնշում՝ Փոքր Ասիոյ վրայ (L)

Էգէական ծովուն բազմաթիւ կղզիները եւ կամ կղզեխումբերը, Յունաստանի մայր ցամաքամասին լեռներու կամ լեռնաշղթաներուն շարունակութիւնն են․ օրինակ՝ լեռնաշղթայ մը ծովուն մէջէն կ՛երակրի մինչեւ արեւելեան Հիոս կղզին, ուրիշ մը Էվիա կղզիէն՝ Սամոս կղզին։ Երրորդ լեռնաշղթայ մը Պելոպոնեսէն կ՛անցնի Կրետէ եւ կ՛երկարի մինջեւ Ռոտոս, բաժնելով այսպէս Միջերկրականը Էգէականէն։

 Կլիմա 
Էգէականի կլիման, յար ու նման՝ արեւելեան Միջերկրականին բարեխառն է։ Ծովուն արեւմտեան եւ արեւելեան ցամաքամասերուն կլիմայէն աւելի մեղմ է․  ամառներու տաքը այդքան ծանր չէ շնորհիւ Մայիսէն մինչեւ Սեպտեմբեր ամիսներուն Ծովը թափանցող Մելդեմիա հիւսիսային հովերուն։

 Էգէական Ծովուն մէջ թափող գետեր 
{կապուած յօդուած՝ Յունաստան#Գետեր}

Ծովուն մէջ թափող գլխաւոր գետերն են՝ Ինահոս - Պելոպոնեսի Արղոլիտա նահանգ Ίναχος (Αργολίδα), Սփերհիոս եւ Փինիոս - Թեսալիա Σπερχειός, Πηνειός (Θεσσαλία), Ալիաքմոնաս, Լուդիաս, Աքսիոս եւ Սթրիմոնաս - Մակետոնիա Αλιάκμονας, Λουδίας, Αξιός, Στρυμόνας (Μακεδονία), Նեսթոս եւ Էվրոս (Թրակիա) Νέστος, Έβρος (Θράκη), Քայքոս, Էրմոս, Քաւսթրոս եւ Մէանտրոս - Փոքր Ասիա, Թուրքիա Κάικος, Έρμος, Κάυστρος, Μαίανδρος (Μ. Ασία) եւ այլն։

 Բնակչութիւն 
Էգէական Ծովուն ափերուն գլխաւոր քաղաքներն ու անոնց բնակչութեան թիւը հետեւեալն է (2011-ի Յունաստանի մարդահամարի տուեալներEUROSTAT Եւրոպական միութեան մարդահամար, Յունաստան 2011 
+ՇարքՔաղաքԵրկիրՇրջանԲնակչութեան թիւ1Աթէնք - AthensՅունաստան - GreeceԿեդր․ Յունաստան - Central Greece3,090,5082Զմիւռնիա - İzmirԹուրքիա - TurkeyԶմիւռնիա - İzmir Province2,947,0003Սելանիկ - ThessalonikiՅունաստան - GreeceԿեդր․ Յունաստան - Central Macedonia824,6764Փիրէա - PiraeusՅունաստան - GreeceԱտիկէ - Attica448,9975Իրաքլիօ - HeraklionՅունաստան - GreeceԿրետէ - Crete173,9936Վոլոս - VolosՅունաստան - GreeceԹեսալիա - Thessaly144,4497Չանաքքալէ - ÇanakkaleԹուրքիա - TurkeyՉանաքքալէ - Çanakkale Province111,1378Խանիա - ChaniaՅունաստան - GreeceԿրետէ - Crete108,6429Ռոտոս (քաղաքը) - Rhodes (city)Յունաստան - GreeceՀարաւային Էգէական - South Aegean86,19910Ալեքսանտրուփոլի - AlexandroupoliՅունաստան - GreeceԱրեւել․ Մակետոնիա եւ Թրակիա - Eastern Macedonia and Thrace72,959

 Բնապահպանում 
մինի|Ալոնիսոս Αλόνησος, Կապոյտ քարայրը - Natura 2000 պահպանուած շրջան
Յունաստանը իր ծովեզրերուն երկայնքին, հաստատած ու սահմանած է քանի մը ծովային բնապահպանման շրջաններ։Ծովային բնապահպանման քարտէս, ելեկտ․ թերթ - Atlas of Marine Protection Միջերկրականի Պահպանման Ծովային Շրջաններուն Տնօրէնութեան Ցանցին (MedPAN)  Ըստ Միջերկրականի Պահպանման Ծովային Շրջաններուն Տնօրէնութեան Ցանցին (MedPAN) Network of Managers of Marine Protected Areas in the Mediterranean, յունական չորս շրջաններ այս ցանցին կը մասնակցին, անոնցմէ մէկը Էգէական Ծովուն մէջ է՝ Ալոնիսոս Ծովային Ճեմապարտէզը Alonnisos Marine Park։Ալոնիսոս Ծովային Ճեմապարտէզը 

 Պատմութիւն 
 Հնադարեան Շրջանէն մինչեւ Միջնադար 
մինի|Սալամինա կղզին, ուր տեղի ունեցաւ յոյներուն եւ պարսիկներուն միջեւ ճակատագրական նաւամարտը
Հնադարեան շրջանին, Էգէականը իր կղզիներու բնակչութեան եւ այլ դրացի ծովափնեայ ժողովուրդներու ծովային նաւարկութեան կը նպաստէ․ Քիքլատեսի, Մինոասեան, Փիւնիկեցիներու, Լելեկներու եւ յոյներու։ Ծովուն լեռնային եւ անկանոն ափերը բնական պատսպարաններ են․ այսպէս եւրոպական պատմութեան առաջին ծովապետութիւններու օրրանը կը դառնայ՝ Մինոասեան Կրետէի եւ Աթէնքի։

Հռոմէական Կայսրութեան շրջանին եւ մինչեւ Բիւզանդական Կայսրութեան վերջաւորութեան, Էգէականի ծովեզրերու ամբողջութիւնը կը պատկանին նոյն պետութեան կամ տիրապետութեան։

Կապուած յօդուածներ՝ Յունաստան#Մինչեւ Ք.Ա. 12-րդ դար, Յունաստան#Հին Յունաստան, Յունաստան#Հռոմէական Շրջան, Յունաստան#Բիւզանդական Կայսրութեան շրջան
 Օսմանեան տիրապետութեան շրջան 
Էգէականի ափերը կը բաժնուին զանազան փոքր ու մեծ պետութիւններու կամ իշխանութիւններու միջեւ․ օսմանեան, յունական, լատին։ 

կապուած յօդուած՝ Յունաստան#Օսմանեան տիրապետութեան Ժամանակաշրջան

 Յունաթրքական հակամարտութիւն 
Յունաստան անկախութեան պատերազմներ տանելէ ետք, 1830 թուականին իր անկախութեան կը տիրանայ։ Նախ Պեղոպոնեզի շրջանով, ապա կամաց-կամաց կը վերատիրանայ մնացեալ յունական ցամաքամասին եւ կղզիներուն։  20-րդ դարուն սկիզբներուն կը հասնի մինչեւ Փոքր Ասիոյ ափերուն յունական հնադարեան քաղաքներուն եւ շրջաններուն։ Ի վերջոյ, 1922-ի Լոզանի դաշնագրով, Թուրքիոյ կը յանձնէ Փոքր Ասիոյ արեւմտեան ափերը․ կ՛առաջանայ բնակչութեան աղիտալի տեղափոխում, վերջ տալով երկու հազար տարիներէ աւելի հոն հաստատուած յոյն բնակչութեան։ կապուած յօդուած՝ Յունաստան#Նորագոյն շրջան

Այս թուականէն ետք, Թուրքիան հակառակ իր ստորագրած Լոզանի դաշնագրին, Էգէական Ծովը վէճի առարկայ կը դարձնէ իր եւ Յունաստանի միջեւ։

 Տնտեսութիւն եւ քաղաքականութիւն 
 Կղզիներու պատկանելութիւն 
մինի|ձախից|Իմվրոս եւ Թենետոս յունական կղզիները որ Լոզանի Դաշինքով Թուրքիոյ յանձնուեցան
Էգէականը բազմահազար կղզիներու ծով մըն է, ծովուն ջուրերը հարաւէն կը հասնին մինչեւ Կրետէ: Կղզիները կը պատկանին Յունաստանին, բացի երկուքէ, որոնք 1922-ի Լոզանի դաշինքով Թուրքիոյ յանձնուած են։ Ատոնք են Թենեդոս (, ) եւ Իմվրոս (, ) կղզիները:

 Քարիւղատար Ոլորտը 
Էգէական Ծովը քարիւղի ընդարձակ պահեստներ ունի։ Քարիւղի այս պահեստներու օգտագործումը, Յունաստանի եւ Թուրքիոյ միջեւ վէճեր կ՛առաջացնէ։ Շատ երկիրներ եւ ընկերութիւններ կը  հետաքրքրուին, սակայն ոչինչ կրնայ ըլլալ, մինչեւ որ շրջանին մէջ այս տարակարծութիւնները փարատին։

 Պատկերասրահ 

 Տես նաեւ 
Միջերկրական Ծով

Սեւ Ծով

Յոնիական Ծով

Կորնթոսի Նեղուցը

Կորնթոսի Ջրանցքը

 Ծանօթագրութիւններ 

 Արտագին յղումներ 
  Սունիոյի հրուանդակ
  Իմվրոս յունարէն
 Թենետոս յունարէն
Ստորոգութիւն:Ծովեր
Ստորոգութիւն:Միջերկրական