Ուիլիըմ Փրեսքոթ

Ուիլիըմ Փրեսքոթ (, ամերիկացի պատմաբան, Սպանիայի պատմութեան XV-XVI 15-16-րդ դդ. աշխատութիւններու հեղինակ:

 Կեանք եւ գործունէութիւն 
 Ընտանիք 
Ուիլիըմ Փրեսքոթը ծնած է Սեյլըմ, ծնողներու՝ Ուիլիըմ Փրեսքոթ Կրտսերի ծերակուտական եւ Քեթրին Կրին Հիքլինկի առաջնէկն է: Ուիլիըմէն բացի՝ ծնողներն ունեցեր են եւս վեց զաւակ, որոնցմէ չորսը մահացեր են մանուկ տարիքին: Ուիլիըմի պապը՝ Ուիլիըմ Փրեսքոթը (1726-1795), ԱՄՆ ԱՄՆ անկախութեան համար մղուած պատերազմի հերոսներէն է: Ղեկավարեր է Պանքըր-Հիլլի ապստամբութիւնը եւ այստեղ ալ կրթութիւն ստացեր է եպիսկոպոսական Սուրբ Երրորդութիւն եկեղեցւոյ վանահայր դոկտոր Ճոն Կարտների քով:

 Կրթութիւն 
1811 թուականի Օգոստոսին Ուիլիըմ Փրեսքոթը ընդունուեր է Հարվըրտի քոլէճի իրաւաբանական կաճառի երկրորդ դասընթացի շրջանը: Դժբախտ պատահարի հետեւանքով կորսնցուցած է մէկ աչքի տեսողութիւնը, ինչ որ ամբողջ կեանքին մէջ հետապնդեր է զինք: Ծանրաբեռնուած աշխատանքը յանգեցուցած է տեսողութեան ի սպառ կորստին։ Ուիլիըմ Փրեսքոթն ստիպուած եղեր է օգտուիլ ընթերցողներու ծառայութիւնէն, իսկ իր գիրքերը գրած է յատուկ շրջանակով տողացոյցի միջոցով. միաժամանակ ան զարգացուցած է գերմարդկային ընդունակութիւններ՝ կարողանալով բնագիրէն անգիր յիշել եւ վերարտադրել աւելի քան 60 էջ: 1814 թուականին աւարտեր է համալսարանը, որմէ յետոյ 1816-1817 թուականներուն ճամբորդեր է Եւրոպա, եղած է Անգլիա, Ֆրանսա, Իտալիա:

1820 թուականին Ուիլիըմ Փրեսքոթն ամուսնացեր է Սիւզըն Էյմորիի հետ, անոնք ունեցեր են չորս զաւակ: Ամուսնութիւնէն յետոյ որոշեր է նուիրուիլ գրականութեանը:

 Ստեղծագործութիւն 

 Առաջին յօդուածներ 
1821 թուականին Ուիլիըմ Փրեսքոթը North American Review  պարբերականին մէջ հրապարակեր է [[Ճորճ Պայրըն|լորտ Պայրըն]]ի նամակներու համառօտ ակնարկը, որը հասցէագրուած էր Հռոմի պապին: Սկիզբը Ուիլիըմ Փրեսքոթը ցանկացեր է նուիրուիլ իտալական գրականութեանը, սակայն, Ճորճ Թիքնորի (George Ticknor) հետ ընկերութեան շնորհիւ սկսեր է ուսումնասիրել Սպանիայի եւ Լատինական Ամերիկայի պատմութիւնը: Աւելի ուշ Թիքնորը դարձեր է  Փրեսքոթի կենսագիրը եւ գրած է «Ուիլիըմ Հիքլինկ Փրեսքոթի կեանքը» (The life of William Hikcling Prescott ) գիրքը, որը հրատարակուեր է Պոսթընի մէջ, 1864 թուական եւ վերահրատարակուեր է 1875 թուականին:
մինի|Փրեսքոթի պապի՝ Ուիլիըմ Փրեսքոթի պրոնզաձոյլ արձանը Չարլսթաունի մէջ, Մասսաչուսեթս|alt=A statue of a man wearing cape and hat, and holding a sword standing to the left

 Պատմական աշխատութիւններ: Վախճան 
1837 թուականին լոյս տեսեր է «Ֆերտինանտի եւ Իզապէլլայի պատմութիւնը» (History of Ferdinand and Isabella)՝ Ուիլիըմ Փրեսքոթի տասնամեայ աշխատանքի արդիւնքը։  Որմէ յեոյ ան յայտնի դարձեր է որպէս պատմաբան եւ ճանաչման  արժանացեր է ընթերցողներու կողմէն: 1843 թոպականին լոյս տեսեր է «Մեքսիկայի նուաճման պատմութիւնը» (գրուած է Սպանացի պատմաբան Փասքալ տե Կայանկոսա Արսէի աջակցութեամբ) եւ 1847 թուականին՝ «Փերուի նուաճման պատմութիւնը»: Անոր վերջին աշխատութիւնը՝ «Ֆիլիփ II-ի պատմութիւնը», մնացեր է անաւարտ (հատոր I եւ II 1855 թուական, հատոր III 1858 թուական): 1858 թուականին Ուիլիըմ Փրեսքոթը կաթոպածահար եղեր է, իսկ մէկ տարի անց պատահած երկրորդ կաթուածը դարձեր է իր մահուան պատճառը:

1859 թուականին լոյս տեսեր են իր՝ տակաւին անտիպ կենսագրական նիւթերը եւ նամակագրութիւնը: 

1870-1874 թուականներուն Ճ. Քիրքի (J. F. Kirk) խմբագրութեամբ 16 հատորով լոյս տեսեր է Ուիլիըմ Փրեսքոթի երկերու լիակատար ժողովածուն: Հետագային ժողովածուն վերամշակեր է Ու. Մունրոն (W. H. Munro) եւ 1904 թուականին լոյս տեսեր է 22 հատորով, վերահրատարակուեր՝ 1968 թուականին: Ուիլիըմ Փրեսքոթի Նամակաները ժողվեր է Ռոճըր Ուոլքոթը (Roger Wolcott) (1925 թվական), իսկ Գեղարուեստական գրառումները՝ Հարվի Կարտիները (C. Harvey Gardiner) (1961 թուական):

Անոր գիրքերը թարգմանուեր են բազմաթիւ լեզուներով եւ 19-րդ դարուն մեծ ճանաչում վայելած են:

 Գիտական ժառանգութիւն 
Ուիլիըմ Փրեսքոթը XIX 19-րդ դարու դրապաշտ պատմագրութեան դասական  ներկայացուցիչ է: Ան ձգտեր է ստեղծել պատմա-դիւցազներգական աշխատութիւններ: Ուիլիըմ Փրեսքոթը գիտական շրջանառութեան մեջ դրած է սպանական արխիւի մինչեւ այդ անյայտ փաստաթուղթեր: Անոր ճանաչման գործին մեծ դերակատարում ունեցեր է  կուրութեան փաստը: Ուիլիըմ Փրեսքոթի աշխատութիւնները ոգեւորեր են ամերիկացի երկաթուղային մագնատ Էտուարտ Այերին (1841-1927): Ան սկսեր է հաւաքել հնդկական մշակոյթի եւ գրականութեան մեծ հաւաքածոյ, որոնց մէջ կային գաղութային շրջանին վերաբերող բացառիկ ձեռագրեր, որոնք համալրած են Շիքակոյի Նիւ Պերրիի գրադարանի եւ Շիքակոյի բնական պատմութեան թանգարանի հիմնական հաւաքածոները:

 Յարգանքի տուրք 
 Ի պատիւ պատմաբանի՝ Արիզոնա նահանգի մէջ Ուիլիըմ Փրեսքոթի անունով քաղաք է անուանակոչուեր է:
Պոսթընի մէջ կը գտնուի Փրեսքոթի տուն-թանգարանը (ան ապրեր է այդ տանը  մէջ 1845-1859 թուականներուն), որն ընդգրկուեր է ԱՄՆ ազգային պատմական յուշարձաններու ցանկին մէջWilliam Hickling Prescott House :
Արեքիփայի մէջ (Փերու), ի պատիւ Ուիլիըմ Փրեսքոթի, անուանակոչուեր է անգլո-սպանական քոլէճ:

 Ուշագրաւ փաստ 
Հարվըրտի համալսարանի մէջ ուսանած տարիներուն Փրեսքոթը վարձած էր այն բնակարանը, որ ժամանակին վարձած էր աւագ Փրեսքոթը: Տարիներ անց Ուիլիըմ Փրեսքոթի որդին վարձած է նոյն սենեակըSullivan, Wilson. New England Men of Letters. New York: The Macmillan Company, 1972. P. 156. ISBN 0-02-788680-8։

 Աշխատություններ 

 Spain’s Conquest of the Moors, 1840
 Завоевание Мексики (History of the Conquest of Mexico, 1843). // журнал «Отечественные Записки», № 1-9, 1848.
 Biographical and Critical Miscellanies (1845).
 History of the Conquest of Peru (1847).
 History of the Reign of Philip II (1855-58) — не завершен.
 The Correspondence of William Hickling Prescott (1833—1847). Ed. by Roger Wolcott. Massachusetts Historical Society, 1925.
 The Literary Memoranda of William Hickling Prescott. 2 vols. Ed. by C. Harvey Gardiner. Oklahoma, 1961.
 The Papers of William Hickling Prescott. Ed. by C. Harvey Gardiner. Illinois, 1964.
 Սկզբնաղբյուրներ 
 Gardiner, Clinton Harvey (1969), William Hickling Prescott, a Biography. Introd. por Allan Nevis, Austin:Texas University Press. ISBN 0-292-70005-9






 Ծանոթագրություններ 

 Արտաքին յղումներ 

 Ուիլիըմ Փրեսքոթի տուն-թանգարան
 1844 թուականի գրախօսութիւն «Մեքսիքայի նուաճման պատմութեան» վերաբերեալ Վիքիդարանի մէջ
 Ուիլիըմ Փրեսքոթ Դեկտեմբեր 20, 2008
 familysearch.org Դեկտեմբեր 20, 2008
 Johnson, Rossiter, and John Howard Brown. The Twentieth Century Biographical Dictionary of Notable Americans. Boston: Biographical Society, 1904. googlebooks Retrieved August 26, 2009
 Տէյվիտ Լեւին Ռոմանթիք արուեստի պատմութիւն: Պանքրոֆթ, Ուիլիըմ Փրեսքոթ, Մոթլի եւ Փարքմեն
 Կենսագրութիւն 1911 թուականի հանրագիտարանին մէջ
 Քոլումպիայի հանրագիտարանի յօդուած

Կենսագրութիւնը Անգլիական գրականութեան կենսագրական համառօտ հանրագիտարանին մէջ
 History of the Conquest of Mexico, with a Preliminary View of Ancient Mexican Civilization, and the Life of the Conqueror, Hernando Cortes, by William H. Prescott, full-text online reproduction by Electronic Text Center, University of Virginia Library

Ստորոգութիւն:Ամերիկացի պատմաբաններ
Ստորոգութիւն:Սպանացի պատմաբաններ
Ստորոգութիւն:Կաթուածէն մահացածներ
Ստորոգութիւն:Պատմաբաններ ըստ ազգութեան
Ստորոգութիւն:Սպանիայի պատմագիրներ
Ստորոգութիւն:Փերուի պատմագիրներ
Ստորոգութիւն:Մեքսիքայի պատմագիրներ