Սուրճ Արապիքա

Սուրճ արապիքա Սուրճի տեսակ է, նախ ի յայտ եկած է Եթովպիոյ լեռներու հարաւ-արեւմտեան լանջերուն։ Անիկա յայտնի է որպէս "Արապիայի սուրճի թուփ", "լեռնային սուրճ" կամ "Արապիքա սուրճ". Արապիքա սուրճը կը համարուի սուրճի առաջին տեսակը, որ մշակուած է Եթովպիոյ հարաւ-արեւմուտքը, աւելի քան 1,000 տարի առաջ։

Մշակովի բոյս ​​է, չափերը կը հասնին մօտ 10 մ.-ի, տերեւները հաւկթաձեւ են՝ ատամնաւոր ծայրերով, իսկ խիտ սպիտակ ծաղիկները՝ տերեւներու վիզին միացուած են ճիւղին։ Պտուղը իր մէջ ունի փոսեր, ուր կը կազմուին սերմերը: Սերմերը կը պարունակեն իւղ, որ պատասխանատու է սուրճի իւրայատուկ բոյրին, ինչպէս նաեւ քոֆէինին։

Արապիքա սուրճէն պատրաստուած սուրճը ամէնաքիչ քոֆէին պարունակող սուրճի տեսակն է: Անոր հատիկի երկարութիւնը 9-էն 12 մմ է: Արապիքա սուրճը կը կազմէ համաշխարհային սուրճի արտադրութեան 80%-ը։

 Պատմութիւն 
Բոված սուրճի հատիկներէն պատրաստուած սուրճի մասին առաջին յիշատակումը եղած է արաբ գիտնականներէն, որոնք գրած են, որ անիկա օգտակար է իրենց աշխատանքային ժամերը երկարելու համար: Արաբական թերակղզիի հարաւը գտնուող Եմէնի մէջ արաբական նորարարութիւնը՝ տապկուած հացահատիկէն ըմպելիք պատրաստելու մասին, նախ տարածուեցաւ եգիպտացիներու եւ թուրքերու շրջանին մէջ, այնուհետեւ գտաւ իր ճանապարհը աշխարհով մէկ: Այլ գիտնականներ կը կարծեն, որ սուրճի բոյսը եկած է Եմէնէն՝ հիմնուելով նախիսլամական դարաշրջանին Եմէնի Ալ-Ուտայնայի մէջ սուրճի եւ խաթի հետ միասին աճեցնելու եմէնական աւանդոյթի վրայ:

 Կենսաբանութիւն 
Վայրի բոյսերը կ'աճին 9-էնց 12 մեթր բարձրութեան վրայ եւ ունին բաց ճիւղեր՝ միմիանց հակառակ, ձուաձեւէն երկարաւուն, 6-12 սմ երկարութեամբ եւ 4-8 սմ լայնութեամբ, մուգ կանաչ փայլուն: Անոր ծաղիկները սպիտակ են, 10-15 մմ տրամագիծով, կ'աճին առանցքային ողկոյզներով։ Սերմերը ունին 10-15 մմ տրամագիծ, կը հասունանան վառ կարմիրէն մինչեւ մանուշակագոյնի եւ սովորաբար կը պարունակեն երկու սերմեր, որոնք յաճախ կը կոչուին սուրճի հատիկներ:

 Դասակարգում 
Արապիքա սուրճն առաջին անգամ գիտականօրէն դասակարգուած է Անթուան ​​տէ Ժիւսիէի կողմէ, որ զայն անուանած է Jasminum arabicum՝ Ամստերդամի Բուսաբանական այգիէն նմոյշ մը ուսումնասիրելէն յետոյ: Linnaeus-ըզ այն դրաւ իր տեսակի Coffee-ի մէջ 1737 թվականին:

 Տարբերութիւնը արապիքա սուրճի եւ Ռոպուսթայի միջեւ 
Համային առումով Robusta-ն աւելի դառն համ ունի, քան արապիքան: Պատճառն այն է, որ Robusta-ն կը պարունակէ 2,7% աւելի շատ քոֆէին, քան Արապիքան, որ կը պարունակէ մօտավորապօս 1,5% քոֆէին, ապա արապիքան կը պարունակէ 60% աւելի շատ ճարպ:
Սուրճ արապիքաՍուրճ արապիքաԴասակարգումԹագավորութիւն Բոյսեր (Plantae)ԵնթատիպՍերմնաոր բոյսեր (Spermatophytes)ԿարգԲոգածաղկաւորներ (Gentianales)ԸնտանիքՏորոնազգիներ (Rubiaceae)ԵնթաընտանիքIxoroideaeՏրիբաCoffeeaeՑեղՍրճենի (Coffea)ՏեսակՍուրճ արապիքա (C. arabica)Միջազգային անվանումCoffea arabica
L., 1753ԿարգավիճակՅատուկ պահպանութեան կարգավիճակ՝
Վիքիցեղերն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Սուրճ արապիքա» հոդվածին։

 Ծանօթագրութիւններ 

Ստորոգութիւն:Վտանգուած տեսակներ
Ստորոգութիւն:Բոյսեր այբբենական կարգով