Հաբանդ

Հաբանդ, գրաբար՝ Միւս Հաբանդ, երբեմն ուղղակի Հաբանդ, գաւառ Մեծ Հայքի Արցախ նահանգի կազմին մէջ, Կարկառ գետիn աջ ափէն մինչեւ Դիզափայտի լեռները եւ Քիրսի լեռնաշղթայէն մինչեւ Մուխանք դաշտիn արեւմտեան եզերքը։

 Աշխարհագրութիւն 
Հաբանդի տարածքը մօտաւորապէս կը համապատասխանէ ներկայի ԼՂՀ Մարտունիի եւ Հադրութի շրջաններուն։

 Պատմութիւն 
Հաբանդի Ամարաս աւանին եկեղեցին եւ վանքը հիմնած է Գրիգոր Լուսաւորիչ։ Հոն ամփոփուած է Գրիգորիսի (Գրիգոր Ա. Լուսաւորիչի թոռան) աճիւնը, որուն վրայ Ե. դարուն Վաչագան Գ. Բարեպաշտ թագաւոր կառուցած է Ս. Գրիգորիս մատուռը։ Նշանաւոր էր Հաբանդի Գտիչ կամ Քթիշ բերդաւանը (ներկայիս Հադրութի շրջան)` համանուն եպիսկոպոսանիստ վանքով։ Գտիչէն ոչ հեռու (ներկայիս Տող եւ Տումի գիւղերուն քով) գտնուող Գոռոզ բերդաւանին (ծանօթ է Ը.-Թ. դարերէն) անունով հայ քերական-մեկնիչները (Համամ Արեւելցի, Վարդան Արեւելցի եւ ուրիշներ) յաճախ Հաբանդի բարբառը կոչած են «Գոռոզի բարբառ», որ առհասարակ Արցախի բարբառն է։ Ուշ միջնադարուն Հաբանդ վարչականօրէն բաժնուած է Դիզակի (հարաւային մասը) եւ Վարանդայի (հիւսիսային մասը) գաւառներուն՝ համանուն մելիքութիւններով, որուն պատճառով մոռցուած է հնագոյն անուանումը։

 Տես նաեւ 
 Արցախ

 Գրականութիւն 
 Թ.Խ. Յակոբեան (1981). Հայաստանի պատմական աշխարհագրութիւն. Երեւան։ «Միտք»։

 Ծանօթագրութիւններ 

Ստորոգութիւն:Արցախ նահանգի գաւառներ