Քառասուն Մանկունք

Քառասուն մանկունք, Սեբաստիոյ Քառասուն Մանկունք, ընդհանրական եկեղեցւոյ պատկանող սուրբեր, Հայաստանեայց առաքելական եկեղեցւոյ գերագոյն վկաներ՝ քրիստոնէական հաւատքի բագինինՔառասուն Մանկունք:
 Պատմութիւն 
Քրիստոնէութեան տարածման պատմութեան մէջ ամէնէն ուշագրաւ դարերէն մէկը Դ. դարն է, որովհետեւ այդ ժամանակահատուածին ժողովուրդներ եւ պետութիւններ պաշտօնապէս կ'ընդունին քրիստոնէութիւնը: Երբ քրիստոնէութիւնը կը ծաւալի, եկեղեցիներու միջեւ կը սկսի եղբայրական գործակցութիւն մը: Այս առումով քրիստոնէական կրօնին համար նահատակներ իրենց կեանքով ու օրինակով կը սրբագործուին եւ մեծ ժողովրդականութիւն կը գտնեն Հայաստանեայց առաքելական եկեղեցւոյ  հաւատացեալներու կեանքին մէջ` արժանանալով կրօնական մեծ տօնախմբութեանց:

Դ. դարու սկիզբը նահատակուած քառասուն վկաները Փոքր Հայքի տարբեր քաղաքներէն էին եւ զինուորական ծառայութեան մէջ էին Սեբաստիա քաղաքի կայսերական գունդին մէջ: Երբ Լիկիանոս կայսեր հրամանով Կեսարիոյ դուքս Լյուսիաս կը հարցաքննէ բանակը՝ քրիստոնեայ զինուորներ յայտնաբերելու նպատակով, անոնցմէ քառասունը, հաւատարիմ իրենց հաւատքին, անվեհեր պատասխաններով դատաւորներու զայրոյթը կը գրգռեն եւ կը բանտարկուինՔրիստոսի վկաները: Ձմեռնային ցուրտ գիշեր մը զանոնք կը նետեն Սեբաստիա քաղաքին մօտ գտնուող լիճը: Քառասունէն միայն մէկը չի կրնար տանջանքներուն դիմանալ: Դուրս ելլելով սառած ջուրէն, ան կը փորձէ փրկութիւն գտնել լճափին կառուցուած տան մը մէջ, սակայն կը մահանայ տաք լոգանք ստանալու ընթացքին եւ կը զրկուի թէ´ երկրային եւ թէ երկնային կեանքէն:

Արշալոյսին, միւս բոլոր նահատակները կ'երեւին լուսէ պսակներով զարդարուած: Պահապան զինուորներէն մէկը, այս երեւոյթին ականատես ըլլալով, Քրիստոսի հաւատքով լեցուած լիճ կը նետուի եւ պսակակից կը դառնայ անոնց: Աստուածային հրաշքով ձմեռնային սառնամանիքին դիմադրած վկաները առտու կը նահատակուին: Անոնց մարմինները- նշխարները կ'ամփոփուին Սեբաստիոյ մէջ, ուր հետագային կը կառուցուի «Քառասուն մանկունք» քառասուն գմբէթներով տաճարը, որ կանգուն կը մնայ մինչեւ Լենկթիմուրի արշաւանքը:
Քառասնից մանկանց պատմութիւնը կը յորդորէ կեանքի բոլոր դժուարութիւններուն մէջ անգամ հաւատարիմ մնալ Քրիստոսի հաւատքին, յաղթահարել դիւրահաճ գայթակղութիււնները` երկնային պսակին արժանանալու համար: 
 Աւանդութիւններ 

 Եոզղատ գաւառին մէջ հայկական յարգելի եւ տարածուած տօներէն մէկն է: Տարբեր գիւղերու մէջ տարբեր անուններ ունի այս տօնը: Օրինակ Պողազլեանի մէջ «Քառասուն Ճիրագ» կը կոչուի, իսկ Չաթ գիւղին մէջ` «Քառսուն Մանուկ»: Այս տօնը յատկապէս կը նշեն երիտասարդ աղջիկները, որոնք եկեղեցական արարողութենէն ետք, մէկու մը տունը կը հաւաքուին եւ ուրախ հաւաքոյթներ կ'ընեն: Այս առիթով անոնք կը պատրաստեն խաւիծ, հրուշակ եւ միայն բուսական իւղով պատրաստուած ուտեստներ կ'ուտեն, այլապէս անոնց «պահքը կ'աւրուի» (կը լուծարուի): Այս տօնը Մեզ պաքի (Մեծ պահքի) ճիշդ կիսուն կը զուգադիպիՔառասուն մանուկ։ Միջինքէն ետք շաբաթ օրը Հայաստանեայց եկեղեցին կը յիշատակէ Սեբաստիոյ մէջ նահատակուած Ս. Քառասուն Մանուկներու տօնը ու կը հայցէ անոնց բարեխօսութիւնըԱւանդութիւններ:

 Քառասուն Մանկանց յիշատակի ժողովրդական սովորոյթներն են լիճքը եւ ծնրադրութիւնը: Լիճքը որոշ բնակավայրերու մէջ կատարուած է եկեղեցւոյ մէջ, այլ վայրերու մէջ` տունը: Բասէնի մէջ միջինքի Չորեքշաբթի երեկոյեան եկեղեցւոյ մէջ ջուրով եւ ձէթով լեցուն կոնք կը դրուէր, որ կոչուած է «լիճք», ուր եղէգնեայ խաչի մէջ մինչեւ լոյս պատրոյգ կը վառէին: Արարատեան գաւառին եւ բասէնցիներու մօտ լիճքին մէջ կը վառէին քառասուն պատրոյգ:

Լիճքը կը խորհրդանշէ լիճին մէջ զինուորներուն նահատակութիւնը, իսկ ջուրին մէջ վառող պատրոյգին լոյսը` այդ վայրին մէջ ծագած լոյսը: Սեբաստոյ մէջ Քառասուն Մանկանց տօնը յատուկ նշանակութիւն ունեցած է, որովհետեւ սուրբերուն նահատակութեան վայրն է: Քաղաքին հարաւային կողմը կը գտնուի սեւ, դառնահամ լիճը, ուր «Անցանէին ընդ ջուր, մաքրեալք որպէս զոսկի փորձելոյ ի հուր», եւ անդանօր «Պատուական արեանցն հեղելով, զկապուտակ զծովն վարդագոյն ներկէր»: Լիճին մօտ գտնուած են բաղնիքին հետքերը, ուր ապաստանած է քառասուն զինուորներէն մէկը, որ լքած էր իր ընկերները:

 Քառասուն անգամ քառասուն,  այսինքն 1600 անգամ ծնրադրելը գրեթէ ամէն տեղ ընդունուած է: Հիմնականօրէն այս արարողութեան մասնակցած են երիտասարդ հարսերն ու աղջիկները` յաճախ հաւաքուելով իրենց նշանուած ընկերուհիին տունը: Ընդունուած է տանիլ հրուշակ, գաթա եւ խեծաղ: Ծնրադրութեան ծէսը կոչուած է Քառասուն Մանուկ, որուն ժամանակ ամանի մէջ դրած են քառասուն հատ բակլայ: Աղջիկներէն ամենափորձառուն ու նախաձեռնողը, համրիչը ձեռքին, կը յայտարարէր ծնրադրման արարողութեան սկիզբը: Այդ ընթացքին խումբով, երգեցիկ ձայնով կ'արտասանէին.

 Ծանօթագրութիւններ 

Ստորոգութիւն:Տօներ