Նիակարա (գետ)

Նիակարա (), գետ Հիւսիսային Ամերիկայի մէջ, որ կը միացնէ Էրի եւ Օնթարիօ լիճերը եւ կը բաժնէ Նիւ Եորք նահանգը Քանատական  Օնթարիօ գաւառէն: Երկարութիւնը գրեթէ 56 քմ է, մակերեսը` 665 հազար քմ2:

Ջուրի միջին ծախսը 5.9 հազար մ³/ռոպէ է, ծախսի տատանումները` 2,8 հազար մ³/ռոպէ-էն մինչեւ 7,7 հազար մ³/ռոպէ է:

Գետը սկիզբ կ'առնէ Էրի լիճէն Պաֆըլօ քաղաքի եւ Ֆորթ Էրիի միջեւ գտնուող տարածքէն` գլխաւորաբար հոսելով հիւսիս: Վերին հոսքը կը  բաժնուի երկու վտակներու` ձեւաւորելով Կրանտ Այլընտ (ԱՄՆ-ի տարածքին) եւ Նիւ Այլընտ (Քանատայի տարածքի) կղզիները: Գետի միջին հոսքը կը գտնուի Նիակարայի ջրվէժը: Եղած տուեալներով վերջին 12.000 տարիներու ընթացքին ջրվէժի տարածքը Նիակարայի հոսքով տեղափոխուած է 11 քմ, հակառակ որ վերջերս այդ գործընթացը դանդաղեր է. ելեկտրակայաններու կառուցումը նուազեցուցած է ջուրի աւերիչ ուժը:

300px|մինի|ձախից|Նիակարա գետը Նիակարա ջրվէժէն ներքեւ. տեսքը Օնթարիօյէն
Գետը Օնթարիօ լիճ կը  թափի քանատական Նիակարա օն տը Լեյք () քաղաքի շրջանին մէջ: Գետի մերձակայքը կր  գտնուին հետեւեալ քաղաքները.

 Պաֆըլօ (Նիւ Եորք)
 Ֆորտ Էրի (Օնթարիօ)
 Լուիսթըն (Նիւ Եորք)
 Նիակարա Ֆոլզ (Նիւ Եորք)
 Նիակարա Ֆոլզ (Օնթարիօ)
 Նիակարա օն տը Լեյք (Օնթարիօ)
 Քուինսթըն (Օնթարիօ)

 Պատմութիւն 

մինի|Քուինսթըն, Օնթարիօ, 1805 թուական
Նիակարա գետը եւ ջրվէժները Հիւսիսային Ամերիկայէն դուրս յայտնի եղեր են 17-րդ դարէն, երբ Լուի Էնփինը` ֆրանսացի  հետազօտող մը, առաջին անգամ տեսաւ զայն:  Ան գրեց իր ճանապարհորդութիւններու մասին A New Discovery of a Vast Country in America գիրքին մէջ (1698)Hennepin, Louis. A New Discovery of a Vast Country in America. Chicago: A.C. McClurg & Co., 1903. Accessed December 8, 2008.:

Նիակարա գետի տեղամասին մէջ կը գտնուէր Ամերիկայի մէջ արձանագրուած առաջին երկաթուղին: Անոր միջով կ'անցնէր փայտէ թրամուայ` կառուցուած Ճոն Մոնթրեսթորի` բրիտանացի ոստիկանական ճարտարագէտի կողմէ 1764 թուականին:

Նիակարա գետին մօտ տեղի  ունեցեր են  շարք  մը ճակատամարտեր, որոնք կարեւոր նշանակութիւն  ունեցեր են ֆրանս-հնդկական եւ Ամերիկայի յեղափոխութեան պատերազմներու ժամանակ: 1812 թուականին Նիակարա գետին մօտ տեղի ունեցեր է  Քուիսթընի պատերազմը:

Գետը մեծ դեր  խաղցեր է Ամերիկայի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ, երբ շատ աֆրո-ամերիկացիներ, խուսափելով ստրկութիւնէն, կտրած են գետը, որ ազատութիւն գտնեն Քանատայի մէջ: «Freedom Crossing» յուշարձանը տեղադրուած է Լեվիսթընի գետաբերանին` ոգեկոչելու փախչող ստրուկներու խիզախութիւնը եւ տեղի կամաւորներուն, որոնք օգնեցին անոնց գաղտնօրէն անցնելու գետը:

1880-ական թուականներուն Նիակարա գետը դարձաւ առաջին ջրային ուղին Հիւսիսային Ամերիկայի մէջ, որ կ'օգտագործուէր մեծ չափով ջրելեկտրականութիւն ստանալու համարElectricity and its Development at Niagara Falls. University at Buffalo, June 2004. Accessed December 8, 2008.:

 Ծանօթագրութիւններ 

 Արտաքին յղումներ 
 Նիակարայի նկարներ 
 Նիակարա գետը եւ իր շրջակայքը 
 Նիակարա գետի տեսարաններ Niagara Falls Public Library (Ont.)
 Նիակարա գետը Քանատական հանրագիտարանէն  

Ստորոգութիւն:Սահմանային գետեր