Գասպար Կարոյեան

Գասպար Մկրտչի Կարոյեան (), հայ բժիշկ։

 Կենսագրութիւն 
Ծնած է 1884 (1888) թուականին Խարբերդի նահանգի, Խարբերդի գաւառի՝ Փերչէնճ գիւղի մէջ։ Հայրը եղած է Մեծ Եղեռնի զոհերէն։

Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի նախակրթարանին մէջ։ 1895-ին, մազապուրծ փրկուած է կոտորածէն։ Հայրը զինք տարած է Խարբերդ նահանգի Մեզիրէ քաղաքի՝ ֆրանսացի կապուչին հայրերու որբանոցը, ուր շարունակած է ուսումը։ Այնուհետեւ, միջնակարգ կրթութիւնը ստացած է նոյն հաստատութեան գոլէճին մէջ։ 1900-ին աւարտած է գոլէճը։ 1900-10 թուականներուն գոլէճի պատմութեան, հա­յոց լեզ­ուի եւ գրա­կա­նու­թեան ուսուցիչի պաշտօնը վարած է։ Ապա ուսանած է Վենետիկի մէջ։

1910-14 թուականներուն ուսանած է Պէյրութի Սէն Ժոզէֆ ֆրանսական համալսարանի բժշկական բաժնին մէջ։

1914 թուականին, Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, դեռեւս ուսումը չաւարտած, զօրակոչուած է Օսմանեան բանակ ու ծառայած՝ որպէս զինուորական բժիշկ։ Ծառայած է Սուրիոյ եւ Պաղեստինի շրջաններուն մէջ։

Օսմանեան բանակին մէջ, իր հայրենակից պաշտօնակիցներուն պէս, անցած է բազմաթիւ վտանգներէ։ Բանակի բժշկական մտահոգութիւններով տարուած՝ ենթարկուած է բազմաթիւ սպառնալիքներու ու դաւադրութիւններու եւ հրաշքով փրկուած։

Պաղեստինի ռազմաճակատուին, գերի ինկած է յառաջացող անգլիական բանակին, բայց Եգիպտոսի հայոց առաջնորդարանի միջամտութեամբ ազատ արձակուած է։ Որոշ ժամանակ ծառայած է Կիպրոսի մէջ, ուր զբաղած է թուրք ռազմագերիներու բուժումով ու խնամքով։

1918 թուականին՝ պատերազմի աւարտէն ետք, անցած է Պէյրութ եւ ուսումը շարունակած նոյն՝ Սէն Ժոզէֆ ֆրանսական համալսարանի բժշկական բաժինէն ներս։ 1919-ին աւարտած է համալսարանը եւ ստացած՝ բժշկական վկայական։ Մեկնած է Փարիզ ու մասնագիտացման դասընթացքի հետեւած՝ առաջատար բժշկական հաստատութիւններու մէջ։

1919-20 թուականներուն աշխատած է Փարիզի հիւանդանոցներէն մէկուն մէջ։ 1920 թուականի Օգոստոսին, անցած է ԱՄՆ ու հաստատուած է Մասաչուսեթս նահանգի Պոսթըն քաղաքը։ Պոսթընի համալսարանը յանձնած է բժշկական քննութիւնները ու բժիշկի հաւատարմագիր ստացած։ Պոսթըն բացած է իր բուժարանը։ Շուտով վայելած է շրջապատի սէրն ու յարգանքը։ Մօտէն հետեւած է ազգային-մտաւորական շարժման։ Երկար տարիներ թղթակցած է ամերիկահայ թերթերուն։ Եղած է «Հայ­րե­նիք» օրաթերթի գնահատուած աշխատակիցներէն մէկը եւ գրած է՝ բժշկական, գիտական, գրական, հանրային, քաղաքական բազմաթիւ յօդուածներ։

Տիրապետած է հայերէն, թրքերէն, ֆրանսերէն, անգլերէն լեզուներուն։

1957 թուականին՝ մահէն քանի մը ամիս առաջ, լոյս տեսած է անոր երկար տարիներու տքնաջան աշխատանքին արդիւնքը հանդիսացող՝ «Մեծ Եղեռ­նի նա­հա­տակ հայ բժիշկ­նե­րը (անոնց պատ­գամ­նե­րը)» արժէքաւոր գիրքը։

1957 թուականի Յունիս 17-ին, մահացած է Պոսթընի մէջ՝ երկարատեւ հիւանդութենէ ետք, մօտ 71 տարեկան հասակին։

 Աշխատութիւն 
 Մեծ Եղեռնի Նահատակ Հայ Բժիշկները (անոնց պատգամները), Պոսթըն, 1957։

 Գրականութիւն 
 Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ. Այբուբենական համառօտ անուանացանկ (1688-1940), Սթանպուլ, 1940։
 Գէորգեան Կարօ, Ամէնուն տարեգիրքը, Դ. տարի, 1957, Պէյրութ, 1958։
 Տոքթ. Գ. Մ. Կարոյեանի մահը, Ֆրեզնօ, «Աս­պա­րէզ», 27-06-1958։
 Վահէ Հայկ, Խարբերդ եւ անոր ոսկեղէն դաշտը, Նիւ Եորք, 1959։

 Աղբիւրներ 


Ստորոգութիւն:Հայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Փերչէնճ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:17 Յունիսի մահեր