Տըլէ Եաման

«Տըլէ Եաման» (արեւելահայերէն՝ «Տըլէ Եաման») հայերէն հին երգ։ Մաս կը կազմէ Հայ Ժողովրդական Երաժշտութեան: Կը խօսի տխուր սիրոյ մը պատմութեան մասին։ Հայր Կոմիտաս երգը գրի առած ու վերամշակած է դաշնամուրի համար։ Ընդհանուր կերպով նաեւ կը նուագուի տուտուկով։ Հարիւրաւոր տարբերակներով մեկնաբանուած է։ Ամէնէն նշանաւորը կը մնայ Լուսինէ Զաքարեանի մեկնաբանութիւնը։

«Տըլէ Եաման», նաեւ «Տելէ Եաման», հայերեն ժողովրդական երգ ողբերգական սիրոյ մասին, որ ներկայիս կ'առնչուի Հայոց ցեղասպանութեան հետ։ Երգը կը կատարուի սիրահարներէն մէկու անունով (քանի որ հայոց լեզուին մէջ չկայ քերականական սեռի բաժանում, յայտնի չէ, թէ յատկապէս որո՞ւ մասին է խօսքը. այդ հանգամանքը զինք պիտանի կը դարձնէ ինչպէս տղամարդկանց, այնպես ալ կանանց համար)։

 Պատմութիւն 
«Տըլէ Եաման» երգն առաջին անգամ ձայնագրած է Կոմիտասը Հայաստանի մէջ, իր ճանապարհորդութեան ժամանակ։ Իրըն կը պատկանի դաշնամուրի համար երգի գործիքաւորումը։ Յաճախ «Տըլէ Եաման» երգը կը համարեն հեղինակային եւ կ'անուանեն «Կոմիտասի երգ»։ Նաեւ տարածուած կարծիք կայ, որ «Տըլէ Եաման» երգը գրուած է Հայոց ցեղասպանութեան ժամանակ։

Յետագայում անիկա դարձած է հայկական ամէնայայտնի ժողովրդական երգերէն մէկը։ Զայն կատարած են երգչուհիներ Լուսինէ Զաքարեանը, Ֆլորա Մարտիրոսեանը, Նունէ Եսայեանը, Իզապէլ Պայրաքտարեանը, Էլէն Սեկարան, Զառան, երգիչ Պատրիկ Ֆիորին, ինչպէս նաեւ երաժիշտ Ջիւան Գասպարեանը՝ տուտուկի վարպետը։ Երգը յաճախ կը կատարուի տուտուկի նուագակցութեամբ։

 Անուանում 
Կան «Տըլէ Եաման» անուանման նշանակութիւնը բացատրող զանազան տարբերակներ։ Համաձայն Միացեալ Նահանգներու մէջ ապրող հայ գրող Չարլզ Կարապետ Գասպարեանի տարբերակին՝ dle-ն «քրդերէն» dil բառի խեղաթիւրումն է, որ կը նշանակէ «իմ սիրտը», իսկ yaman-ը՝ aman (վշտախառն լաց)։ Այսպիսով, «Տըլէ Եաման» անունը կրնայ թարգմանուիլ որպէս «իմ վշտահար սիրտը»։

 Մշակոյթի մէջ 
Սոնա Նիկողոսեանի (մեցցո սոբրանօ) եւ Լեւոն Մինասեանի (տուտուկ) կատարմամբ երգը կը հնչէ Հայոց ցեղասպանութեան նուիրուած «Մայրիկ» (1991) ֆիլմին մէջ։

 Ծանօթագրութիւններ 

Ստորոգութիւն:Հայկական երգեր