Փորթօ

Փորթօ, քաղաք Փորթուկալի մէջ։ Բնակչութիւնը՝ 221. 800 հոգի (2008) ։ Նոյնանուն շրջանին վարչական կեդրոնն է։ Մեծութեամբ երկրորդ քաղաքն է մայրաքաղաք Լիզպոնէն ետք։ Կը գտնուի Լիզպոնէն 270 քմ դէպի հիւսիս։ Քաղաքին կեդրոնը ներառուած է ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան ցանկին մէջ։

 Պատմութիւն 

 Վաղ շրջանի պատմութիւն 
Նախքան հռոմէական նուաճումը, տարածաշրջանը բնակեցուած էր կելտական կալայեկի (Gallaeci) ժողովուրդով։ Այս ժամանակաշրջանին պատկանող հնագիտական աւերակներ յայտնաբերուած են տարբեր վայրերու մէջ։ Գտածոները ցոյց կու տան, որ մարդկային բնակավայրեր գոյութիւն ունեցած են Տորօ (Douro) գետի բերանը դեռ Ք․Ա․ 8-րդ դարուն, ինչ որ հաւանաբար կը մատնանշէ փիւնիկեան առեւտրական կայանի մը ներկայութիւնը։

Հռոմէական կայսրութեան տիրապետութեան տակ, Փորթօն (այն ժամանակ ծանօթ որպէս Portus Cale) վերածուեցաւ կարեւոր առեւտրական հանգոյցի մը՝ դիւրացնելով առեւտուրը Օլիսիփոնայի (այժմեան Լիզպոն) եւ Պրաքարա Աուկուսթայի (այժմեան Պրակա) միջեւ։ Սուեւեան եւ վեստգոթական շրջաններուն, այն հանդիսացաւ քրիստոնէութեան տարածման առանցքային կեդրոն։

714-էն 716 թուականներուն միջեւ, Իսփանիայի Օմայեան նուաճումէն ետք, Փորթօն անցաւ մահմետականներու հսկողութեան տակ։ Այն վերագրաւուեցաւ քրիստոնեայ ուժերու կողմէ՝ Ասթուրիայի թագաւոր Ալֆոնսօ Ա.-ի գլխաւորութեամբ 741-ին՝ դառնալով քրիստոնէական ամրացուած սահմանային քաղաք։

868-ին, կալիսիացի ազնուական եւ Լէոնի թագաւոր Ալֆոնսօ Գ.-ի վասալ Վիմարա Փերեսին շնորհուեցաւ Փորթուքալէի կալուածքը։ Ան վերաբնակեցուց եւ ամրացուց Մինիօ եւ Տորօ գետերուն միջեւ ինկած տարածքը՝ հիմնելով Փորթուքալէի կոմսութիւնը, որ հետագային ճանչցուեցաւ որպէս Փորթուկալի կոմսութիւն։

1093-ին, Քասթիլիայի թագաւոր Ալֆոնսօ Զ.-ի արտամուսնական դուստր Թերեզա Լէոնցին ամուսնացաւ Անրի Պուրկունտացիին հետ, որ որպէս օժիտ ստացաւ Փորթուկալի կոմսութիւնը։ Անոնց որդիին՝ Աֆոնսօ Ա. Փորթուկալցիի օրով, 12-րդ դարուն տարածաշրջանը հռչակեց իր անկախութիւնը եւ դարձաւ փորթուկալական ազգային պետութեան կորիզը։

1387-ին, Փորթոյի մէջ տեղի ունեցաւ Փորթուկալի թագաւոր Ժուան Ա.-ի եւ Ֆիլիփա Լանքասթըրցիի ամուսնութիւնը, ինչ որ ամրապնդեց անգլօ-փորթուկալական դաշինքը, որ մինչեւ օրս կը մնայ աշխարհի ամէնահին գործող ռազմական դաշինքը։

15-րդ դարուն Փորթօն արդէն դարձած էր նաւաշինութեան եւ ծովային ակնառու կեդրոն։ 1415-ին, Հենրի Նաւարկող իշխանը Փորթոյէն ձեռնարկեց Սէութայի նուաճումը՝ սկիզբ դնելով փորթուկալական Աշխարհագրական մեծ յայտնագործութիւններու դարաշրջանին։ Այս շրջանէն կու գայ քաղաքացիներուն տրուած tripeiros (փորոտիք ուտողներ) մականունը, քանի որ միսի լաւագոյն կտորները կ'ուղարկուէին ծովային արշաւախումբերուն, իսկ տեղացիներուն կը մնար միայն փորոտիքը։ Tripas à moda do Porto (Փորթոյի ձեւով փորոտիք) ճաշատեսակը մինչեւ օրս կը մնայ քաղաքի խոհարարական ինքնութեան խորհրդանիշը։

 Քոյր քաղաքներա 
  Պորտօ
  Ռիօ Տը Ժեներօ
 , Պարսելոնա,
 , Վիկօ
  Լեոն, 
  Մակաո, 
  Շանհայ, 
  Լիեժ, 

 Ծանօթագրութիւններ 

Ստորոգութիւն:Եւրոպայի քաղաքներ