Սասունցի Դաւիթ (յուշարձան)

«Սասունցի Դաւիթ» արձան, ձիարձան «Սասունցի Դաւիթ» հրապարակին վրայ։  Հեղինակը Երուանդ Քոչարն է։  

Յուշարձանը տեղադրուած է 1959-ին։ 

Ընդգրկուած է «Երեւանի Էրեբունի վարչական շրջանի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկ»ին մէջ։

 Հեղինակներ 

 Ճարտարապետ՝ Միքայէլ Մազմանեան
 Քանդակագործ՝ Հայաստանի ժողովրդական նկարիչ Երուանդ Քոչարիմ Երեւան

 Տուեալներ 
Անիկա Երեւանի ամէնէն ծանր յուշարձանն է եւ կը կշռէ շուրջ 3,5 թոն«Սասունցի Դաւիթ» արձան: 

Քանդակը կառուցուած է կոփածոյ պղինձէ եւ պազալտէ, չափերն են՝ 6,5x2,2x9,3 մ․։

 Պատմութիւն 
1939-ին Երեւանի մէջ կը պատրաստէին տօնել «Սասնայ ծռեր» դիւցազնավէպին 1000-ամեակը։ Տօնակատարութիւններուն նախօրէին կ'որոշուի կայարանամերձ հրապարակին կանգնեցնել դիւցազնավէպի հերոսին քանդակը։ 

Քանդակին աշխատանքները կը սկսին 1939-ին՝ հայկական դիւցազնավէպին գծագրեալ նկարաշարին զուգընթաց։

Յայտարարուած մրցոյթին, քանդակագործներուն մէկ մասը կը պնդէ, որ արձանը ստեղծելու համար հարկաւոր էր մէկ-երկու տարի, իսկ մնացեալները այլ պատուէրներով զբաղած էին։ Միայն նկարիչ-արձանագործ Երուանդ Քոչարը, որ նոր վերադարձած էր Ֆրանսայէն յանձն կ'առնէ կարճ ժամանակամիջոցին իրականացնել այդ աշխատանքը։ 

մինի|«Սասունցի Դաւիթ» արձանը խորհրդային ժամանակ

Վարպետը աշխատանքը կ'աւարտէ կարճ ժամկէտի մը ընթացքին՝ 18 օրուան մէջ։ Յուշարձանը կը տեղադրուի կայարանամերձ հրապարակին եւ հոն կը մնայ շուրջ երկու տարի։ 

1941-ին Քոչար կը ձերբակալուի եւ արձանը կ′'ոչնչացուի։ Քանդակագործը կը մեղադրուէր, թէ «մերկացած սուրով հեծեալը կը նայի դէպի «բարեկամ» Թուրքիա...» ։  Երկու տարի, չորս ամիս բանտարկուելէ ետք Քոչար ազատ կ'արձակուի։

1957-ին Խորհրդային իշխանութիւնները կ'որոշեն արձանը վերականգնել եւ Քոչար կը ստեղծէ իր գլուխ-գործոցներէն մէկը։

Արձանին բացումը տեղի կ'ունենայ 3 Դեկտեմբեր 1959-ին, կայարանամերձ հրապարակին մէջ (այժմ՝ Սասունցի Դաւիթի հրապարակ)։ Իշխանութիւնները ամէն ջանք ի գործ կը դնեն, որպէսզի արարողութիւնը աննկատելի անցնի, սակայն ժողովուրդը արձանին բացումը կը վերածէ համազգային տօնախմբութեան, ինչպէս գրած է ականատեսը՝ «կատարուածը հնարաւոր չէ նկարագրել....»։

 Հետաքրքրական փաստեր 

 Ձիու արձանին բնորդն է Վանուշ Խանամիրեանը (Հայաստանի պարի պետական անսամպլի մենակատար եւ գեղարուեստական ղեկավար):
 Արձանին փոքր պատուանդանը կը խորհրդանշէ մեր փոքր Հայաստանը եւ բռնագրաւուած հայրենիքը:
 Ձիու ոտքերուն տակի թասը կը խորհրդանշէ ժողովուրդին համբերութիւնը, համբերութեան թասն է:
 Դիւցազնավէպին հերոսները ջրածին են, այդ պատճառով ալ արձանը տեղադրուած է ջրաւազանի մէջ:
 Դաւիթին տաբատը եզրակարուած է այծի մազի հիւսքերով: Սասունցիները պատերազմի ատեն այդպիսի տաբատ կը կրէին:
 Ձին սանձ չունի. ինչպէ՞ս կարելի էր սանձել խօսող ձին, չէ՞ որ ան Դաւիթին ընկերն էր եւ խորհրդատուն:
 Ձիու պոչը անբնական մեծ է ու հզօր, քանի որ անիկա կռիւի ժամանակ կ'օգնէր Դաւիթին, կը սպաննէր թշնամին եւ հայկական հողը կ'աւլէր ոսոխին շունչէն:
 «Սասունցի Դաւիթ» արձանը պատկերուած է 1991-ին Խորհրդային Միութեան կեդրոնական դրամատան հրատարակած 5 ռուբլի անուանական արժէքով յոբելենական մետաղադրամին, ինչպէս նաեւ 1994-ին ՀՀ ԿԲ-ի հրատարակած 25 դրամ անուանական արժէքով «Սասունցի Դաւիթ» արծաթեայ յուշադրամին։
 ԽՍՀՄ նամականիշը 1968-ին հրատարակած է Երեւանի 2750-ամեակին նուիրուած նամականիշ մը (12 կոպեկ), ուր պատկերուած է «Սասունցի Դաւիթ» արձանը։
 «Սասունցի Դաւիթ»ը երկար տարիներ «Հայֆիլմ» շարժապատկերի արուեստանոցին խորհրդանիշը եղած է։
 Պատկերասրահ 

Երեւանի յուշարձաններ
 Ծանօթագրութիւններ