Էլիա Քազան

Էլիա Քազան (, իսկական անուն մականունը՝ Էլիաս Քազանճիօղլու, , , ), թատրոնի եւ շարժապատկերի արմատներով յոյն ամերիկացի բեմավար, թատերագիր եւ արտադրող։ Օսքարի եռակի եւ Ոսկեայ Կլոպուս քառակի դափնեկիր։

 Կենսագրութիւն Եւ Ասպարէզ
Էլիա Քազանը ծնած է 1909-ին Պոլսոյ մէջ յոյն առեւտրականներու ընտանիքի մէջ։ 1913-ին անոր ընտանիքը տեղափոխուած է Միացեալ Նահանգներ եւ բնակութիւն հաստատած Նիւ Եորքի մէջ, ուր անոր հայրը կը զբաղէր գորգերու վաճառքով։ Մասաչուսէթսի քոլէճներէն մէկը աւարտելէ ետք կ'ընդունուի Եէլսքի համալսարանի թատերական արուեստի բաժանմունքը։

1930 ականներուն արդէն կը սկսի աշխատիլ Նիւ Եորքի թատերախումբերէն մէկուն մէջ, իբրեւ բեմավար։ 1934-էն սկսեալ շուրջ 2 տարի Էլիա Քազան ԱՄՆ-ի համայնավար կուսակցութեան գաղտնի անդամ էր:

Արդէն 1940-ի սկիզբէն Քազան կը համարուէր Նիւ Եորքի ամէնէն յայտնի թատերական բեմավարներէն մէկը։ Ան նաեւ կը խաղար թատրոնի մէջ («Սպիտակ Խալաթներով Մարդիկ», «Լեֆտին Սպասելով», «Ճոնի Ճոնսոն», «Ոսկէ Տղան», «Լիլոիմ» եւ այլն)։ Ստացած է թատրոնի հեղինակաւոր Թոնի մրցանակ։

1940-ականներուն վերջաւորութենէն Քազան կը սկսի նկարահանել նաեւ ֆիլմեր, սկիզբը քանի մը կարճ վաւերագրական ֆիլմեր, ապա նաեւ  գեղարուեստական ֆիլմեր։ Անոր արդէն առաջին մեծ աշխատանքներէն մէկը՝ 1947-ին նկարահանուած «Ջենտլմենական Համաձայնութիւն» ֆիլմը մեծ յաջողութիւն կ'ունենայ արժանանալով 3 Օսքարի, որոնց մէջ նաեւ Քազան կը ստանայ իր առաջին Օսքարը լաւագոյն բեմավար անուանակարգին մէջ։ Մէկ Օսքար եւս ան կը ստանայ 1954-ին նկարահանուած «Նաւահանգիստին Մէջ» ֆիլմին համար (ֆիլմը կ'արժանանայ 8 Օսքարի, ինչպէս Օսքար Լաւագոյն Ֆիլմի Համար)։ Միւս նշանաւոր շարժապատկերի աշխատանքներն են «Ցանկութիւն» «տրամվայը», «Դրախտէն Արեւելք»-ը, «Վայրի Գետը», «Տիկնիկ»-ը, «Ամերիկա, Ամերիկա»-ն եւ այլն։ Անոր վերջին աշխատանքը շարժապատկերի մէջ դարձաւ 1976-ին նկարահանուած «Վերջին Մագնատը» թատերգութիւնը՝ հոլիուուտեան շարք մը յայտնի դերասաններու մասնակցութեամբ։

Էլիա Քազան մասամբ վատ համբաւ ձեռք բերաւ 1952-ին՝ յետաքննութեան յատուկ մարմիններու յայտնելով իր համայնավար գաղափարակից ընկերներու մասին տեղեկութիւններ: Յետաքննութեան պատճառով անոր գաղափարակից դերասաններէն 8 հոգի յայտնուեցան, հոլիուուտեան սեւ ցուցակին մէջ եւ անոնց ասպարէզը վերջ գտաւ։ Այդ արարքը շատ շարժապատկերի գործիչներ չներեցին, մասնաւորապէս 1999-ին, երբ անոր կը յանձնուէր պատուաւոր Օսքար շարժապատկերի մէջ ունեցած մեծ աւանդի համար, ներկաներէն մէկ քանին (Նիք Նոլթի, Էտ Հարիս) հրաժարեցան ծափահարել անոր, իսկ ոմանք ալ (Սթիւըն Սփիլպըրկ, Ճիմ Քերրի) կը ծափահարէին նստած տեղէն: Իսկ ֆրանսացի դերասան Ժիւլ Տասսենը առարկութեամբ հանդէս եկաւ անոր պատուաւոր Օսքար յանձնելու համար, որ նոյնպէս յայտնուած էր այդ սեւ ցուցակին մէջ։

Էլիա Քազան երեք անգամ ամուսնացած է: Մահացած է 2003-ին Նիւ Եորքի մէջ 94 տարեկանին։

 Ֆիլմագրութիւն 
Ընդհանուր թիւով 21 ֆիլմի բեմավար է, 8 ֆիլմի արտադրող, 6 ֆիլմի թատերագրութիւններու հեղինակ։ Խաղացած է 6 ֆիլմի մէջ, իբրեւ դերասան։ 
Ամէնէն նշանաւոր բեմավարական աշխատանքներէն են՝ 
 Տարի  Ֆիլմ  Բնօրինակ Անուանում  Դերասաններ 1945  Ծառ Կ'աճի Պրուքլինի Մէջ  The tree grow in Brooklyn  1947  Խոտի Ծով  Sea Of Grass  Սփենսըր ԹրէյսիՔեթրին Հեփպորն 1947  Ճենտլմենական Համաձայնութիւն Gentleman’s Agreement  Կրէկորի Փէկ 1947  Պումըրանկ Boomerang!  Լի Ճէյ ՔոպպԱրթուր Քենետի 1949  Փինքի  Pinky  1950  Խառնաշփոթ Փողոցներու Մէջ  Panic In The Streets 1951  «Ցանկութիւն» տրամվայը A Streetcar Named Desire  Մառլոն ՊրանտօՎիվիէն Լի 1952  Վիվա Սափաթա Viva Zapata!  Մառլոն ՊրանտօԷնթընի Քուին 1953  Մարդը Պարանի Վրայ Man On A Tightrope  Ֆրետրիք ՄարչԿլորիա Կրեհըմ 1954  Նաւահանգիստին Մէջ On The Waterfront  Մառլոն ՊրանտօԼի Ճէյ ՔոպպՌոտ ՍթայկըրՄարթին ՊոլսամՔառլ Մոլտըն 1955  Եդեմէն Արեւելք East Of Eden  Ճէյմս Տին 1956  Տիկնիկ Baby Doll  Էլի ՈւոլլաքՔերոլ ՊէյքըրՔառլ Մոլտըն 1957  Երեսը Ամբոխի Մէջ  A Face In The Crowd  Ուոլթըր Մաթաու 1960  Վայրի Գետ Wild River Մոնթկոմըրի Քլիֆտ 1961  Հիանալին Խոտերու ՄէջSplendor In The Grass  Ուորըն ՊիթիՆաթալի Ուուտ 1963  Ամերիկա, Ամերիկա America, America  1969  Գործարք  The Arrangement  Քըրք ՏուկլասՖէյ ՏանաուէյՏեպորա Քըր 1972  Հիւրերը The Visitors  Ճէյմս Ուուտս 1976  Վերջին Մագնատը The Last Tycoon  Ռոպըրթ Տէ ՆիրօԹոնի ՔըրթիսՃէք ՆիքոլսընՌոպըրթ ՄիտչեմԺաննա ՄորօԱնժելիքա Հիւսթըն

 Մրցանակներ 
Ընդհանուր առմամբ Էլիա Քազան ստացած է 33 մրցանակ, ներկայացած է 24-ի եւս, ինչպէս.
 Օսքար 
8 անգամ ներկայացած է Օսքար, ստացած 3-ը
 «Ճենտլմենական Համաձայնութիւն» - ստացած է Օսքար Լաւագոյն Բեմավարի Համար
 «Ցանկութիւն» «Թրամվայ» - ներկայացած է լաւագոյն բեմավար անուանակարգին մէջ
 «Նաւահանգիստին Մէջ» - ստացած է լաւագոյն բեմավար անուանակարգին մէջ
 «Դրախտէն Արեւելք» - ներկայացած է լաւագոյն բեմավար անուանակարգին մէջ
 «Ամերիկա, Ամերիկա» - ներկայացած Օսքարի 3 անուանակարգերու՝ Օսքար Լաւագոյն Ինքնատիպ Թատերագրութեան Համար (իբրեւ թատերագիր), Օսքար Լաւագոյն Ֆիլմի Համար (իբրեւ արտադրող) եւ Օսքար Լաւագոյն Բեմավարի Համար (իբրեւ բեմավար)

ստացած է նաեւ 1 պատուաւոր Օսքար. 
 Ոսկէ Գնդակ 
4 անգամ ներկայացած եւ 4 անգամ ստացած է Ոսկէ Գնդակ մրցանակը Ոսկէ Գնդակ Լաւագոյն Բեմավարի Համար անուանակարգի մէջ, որ թերեւս չէ յաջողած ոչ մէկ բեմավարի.

 «Ճենտլմենական Համաձայնութիւն»
 «Ցանկութիւն» Թրամվայ»
 «Նաւահանգիստի Մէջ»
 «Տիկնիկ»

 Այլ Մրցանակներ 
Ստացած է նաեւ. 
 Պերլինի Շարժապատկերի Փառատօնի 2 մրցանակ
 2 Պոտիլ
 4 անգամ ներկայացած է Քաննի Շարժապատկերի Փառատոնի տարբեր մրցանակներու, ստացած՝ 1 հատը
 9 անգամ ներկայացած է ԱՄՆ-ի բեմավարներու գիլդիայի մրցանակի, ստացած է 3-ը
 7 անգամ ներկայացած է Վենետիկի Շարժապատկերի Փառատօնին մրցանակներ, ստացած է 4-ը եւ այլն։

 Գրականութիւն 

 Ծանօթագրութիւններ 

 Արտաքին յղումներ 
 Էլիա Քազանը Internet Broadway Database կայքին վրայ 
 КиноПоиск կայքին վրայ 
 Էլիա Քազանի լուսանկարներ  
 Էլիա Քազանի մասին

Ստորոգութիւն:1909 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:2003 մահեր
Ստորոգութիւն:7 Սեպտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:28 Սեպտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Պոլիս ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Նիւ Եորք մահեր