Մինոասեան քաղաքակրթութիւն

Մինոասեան քաղաքակրթութիւն (յուն․՝ Μινωικός πολιτισμός),  Պղնձադարի մշակոյթ, որ զարգացաւ Կրետէի եւ Էգէական ծովուն կարգ մը կղզիներու մէջ․ ծաղկեցաւ Ք․Ա․ 3000 մինչեւ Ք․Ա․ 1450։  Կը ներկայացնէ Եւրոպայի առաջին առաջացեալ մշակոյթը։  

 Տեղեկութիւններ 

 Անուանում 
Մինոասեան անունը յառաջացած է Կրետէի Մինոաս առասպելական թագաւորէն։  ժամանակակից սահմանում է, տրուած ԺԹ․ դարու բրիտանացի Արթուր Էվանս (1851-1941) հնաբանէն։   Սակայն Քարլ Հոյք այս անունը արդէն գործածած է 1825-ին «Das Minoische Kreta» (Մինոասեան Կրետէ) գիրքին մէջ։ 
ձախից|մինի|Քնոսոսի պալատի վերակառուցման պատկերացում

 Քաղաքակրթութեան բարգաւաճում 
ձախից|մինի|Մալիա․ պալատի հնավայր - Հին պալատի շրջանԿրետէն արեւելեան Միջերկրականի կղզի է։ Լեռնային է եւ մշակման տարածքները սահմանափակ են։  Մինոասեան քաղաքակրթութիւնը իր ծաղկման շրջանին Կրետէէն դուրս կը տարածուի․ հարաւային Էգէականի կղզիներ եւ Կիպրոս։ 
Մինոասեան քաղաքակրթութիւնը, ըստ հնագէտներու ուսոմնասիրութիւններուն կ՛ ընդգրկէ Ք․Ա․3000 – Ք․Ա․1600 ժամանակաշրանը։ Գլխաւոր եղելութիւնները որ զայն կը յատկանշեն ըստ Եգիպտական թուագրուած իրերու՝ հետեւեալներն են.- 

 Քնոսոսի վարչական կեդրոն՝ պալատին կառուցումը Ք․Ա․1900,
 Սանթորինիի հրաբուխի ժայթքումը՝ Ք․Ա․ 1613,
 մինի|Սուր ու դաշոյն, գտնուած Մալիա, Կրետէ․ Ք․Ա․ 1800 - 1700Կրետէի գրաւումը Միկինացիներէն,
 Քնոսոսին կործանումը՝ Ք․Ա․1370։

Կրետէի տարածքին բարգաւաճած են մօտաւորապէս 100 մինոասեան քաղաքներ։  Մինոասեան քաղաքակրթութիւնը ըստ Արթուր Էվանս եւ Նիքոլաոս Փլաթոնաս հնագէտներուն կը բաժնուի 4 ժամանակաշրջաններու․-

 Ք․Ա․3500 – Ք․Ա․1900  Նախապալատական շրջան
 Ք․Ա․1900 – Ք․Ա․1750  Հին պալատի շրջան
 Ք․Ա․1750 – Ք․Ա․1500  Նոր պալատի շրջան
 Ք․Ա․1500 – Ք․Ա․1100  Պալատի վերջնական շրջան

Էվանս, Մինոաս առասպելական թագաւորին հետ կը կապէ Քնոսոսի լաբիւրինթոսն եւ մարդացուլը։

 Պատկերասրահ 

 Հին վերագրումներ 
Օմիրոսի (Հոմերոս) Ոդիսականին մէջ կը նշուի թէ այդ ժամանակաշրջանին Կրետէ բաւական խիտ բնակուած է․ հագներգութիւն 19,  Ոդիսականհագներգութիւն 19,  Ոդիսական https://el.wikisource.org/wiki/%CE%9F%CE%B4%CF%8D%CF%83%CF%83%CE%B5%CE%B9%CE%B1/%CF%84#v170 , Ստրապոն՝ 10․4․9Ստրապոն 10-4․5 https://web.archive.org/web/20200927013153/http://perseus.uchicago.edu/perseus-cgi/citequery3.pl?dbname=GreekTexts&getid=0&query=Str.%2010.4.7  ։

 Մինոասեան ծովային իշխանութիւն 
մինի|Որմանկար որ նաւաբեկութիւն կը պատկերացնէ․ Մինոասեան քաղաքակրթութիւն, Աքրոթիրի հնավայր
ձախից|մինի|Որմանկար որնաւագնացութիւն կը պատկերացնէ․ Մինոասեան քաղաքակրթութիւն, Աքրոթիրի հնավայր
Մեր ժամանակակից շրջանին եղած հնաբանական յայտնաբերումները կը վկայեն թէ Մինոասեան քաղաքակրթութիւնը այդքան ալ խաղաղասէր չէ եղած ինչպէս էվանս կը հաւատար։  Յայտնաբերուած են ամրոց-բնակավայրեր, զէնքեր, ինչպէս նաեւ որմանկարներ ռազմական նիւթով։

Մինոասցիները հիմնած էին տարածուն ծովային իշխանութիւնը մը, շնորհիւ իրենց նաւատորմիղին։ Թուքիտիտիս այդ կը նշէ, շեշտելով թէ․- «Մինոաս ունէր հզօր ռազմական ծովուժ, որ տարածուած էր յունական ծովունմէջ։  Ան կը գրաւէ Քիքլատես կղզիները, գաղթօճախներ կը հիմնէ՝ Քարեսներուն վռնտելէ ետք։  Ծովերը ծովահէններէն կը մաքրագործէ, որպէսզի նաւագնացութիւնը դէպի կղզիները ապահով ըլլայ։»  Յունարէն բնագիրը՝

Ο Μίνως, εξ όσων κατά παράδοσιν γνωρίζομεν, πρώτος απέκτησε πολεμικόν ναυτικόν, και εκυριάρχησεν επί του μεγαλυτέρου μέρους της θαλάσσης, η οποία ονομάζεται σήμερον Ελληνική. Κατακτήσας τας Κυκλάδας νήσους, ίδρυσεν αποικίας εις τας περισσοτέρας από αυτάς, αφού εξεδίωξε τους Κάρας και εγκατέστησε τους υιούς του ως κυβερνήτας. Ως εκ τούτου και την πειρατείαν φυσικά κατεδίωκεν όσον ημπορούσεν από την θάλασσαν αυτήν, διά να περιέρχωνται εις αυτόν ασφαλέστερον τα εισοδήματα των νήσων. https://www.mikrosapoplous.gr/thucy/vivlia/contents.htm Թուքիտիտիս, գիրք Ա․ թարգմ․ Էլ․ Վենիզելոս

 Մինոասեան Դասակարգերը 
մինի|Կիներու պատկերացում․ Ք․Ա․ 1525 –1450
Թագաւորը որ Մինոաս կը կոչուէր երկրին տէրն էր․ ան ունէր օրէնսդրական եւ վարչական իշխանութիւնը։ Դատարանը ազնուականները կը կազմէին եւ հաւանաբար թագաւորին խորհրդատուներն էին։ Կային նաեւ պալատին պաշտօնեաները՝ քարտուղար, հարկահաւաք, եւայլն։  Տաճարներուն մէջ համահաւասար իրաւունքներով կային տղամարդիկ եւ կիներ։ 

Բնակչութեան մնացեալ մասը հողագործութեամբ եւ անասնապահութեամբ կը զբաղէր։  Բնակիչները նաեւ արհեստագէտներ էին, որոնք կ՛ աշխատէին պալատներուն մէջ։

 Մինոասեան արուեստ 
Տես բուն արձանագրութիւն՝ Մինոասեան արուեստ

oxfordbibliographies - Հին Յունաստան․ Անկելոս Հանիոթիս, Անտոնիս Քոցոնաս Հին Յունաստան - Մինոասեան Կրետէ    Մինոասեան Կրետէ Ստրապոն 10-4․5 Թուքիտիտիս Պատմութիւն․ Էլ․ Վենիզելոսի թարգմանութիւն, Մինոաս եւ  Ծովահէնութիւն Մինոասեան Կրետէ․ Պալատականները հագներգութիւն 19,  Ոդիսական հագներգութիւն 19,  Ոդիսական Ստրապոն, Մինոասեան Կրետէին մասին՝ հատուած 10․4․5 Մինոասեան Կրետէ, տեսերիզ

 Ծանօթագրութիւններ 

Ստորոգութիւն:Յունական մշակոյթ
Ստորոգութիւն:Հնադարեան քաղաքակրթութիւններ
Ստորոգութիւն:Յունական քաղաքակրթութիւններ