Լոնտոն

Լոնտոն () Միացեալ Թագաւորութեան եւ Անգլիոյ մայրաքաղաքն է: Միացեալ թագաւորութեան եւ Եւրոպական Միութեան մեծագոյն քաղաքն է՝ 1,706 քառ. քմ.: Կը գտնուի Թեմզ գետի ափերուն եւ բնակեցուած է գրեթէ երկու հազար տարի առաջ: Լոնտոնի պատմութիւնը սկսած է Հռոմէական կայսրութեան շրջանէն: Հռոմէացիները քաղաքին տուած էին Լոնտինիում անունը․ Լոնտոնի հնագոյն կորիզ հանդիսացող «Լոնտոնեան Սիթի»ն մինչեւ օրս կը պահպանէ իր միջնադարեան սահմանները: Ժթ. դարէն սկսեալ` Լոնտոն անունը, կը վերաբերի նաեւ այս կորիզը շրջապատող բնակավայրերուն: Ըստ Մեծն Բրիտանիոյ վարչական բաժանման, քաղաքը կը բաժնուի երկու շրջաններու՝ Լոնտոնի շրջան եւ Մեծ Լոնտոն վարչական շրջան, զորս կը կառավարեն, ընտրուած, Լոնտոնի քաղաքապետն ու Լոնտոնի ժողովը:

Լոնտոնը յառաջատար քաղաք է իր արուեստով, առեւտուրով, կրթութեամբ, ժամանցային վայրերով, նորաձեւութեամբ, տնտեսութեամբ, առողջապահութեամբ, զանգուածային լրատուական միջոցներներով, մասնագիտական ծառայութիւններով, գիտութեամբ, որոնք քաղաքը կը դարձնեն առաւել յայտնի: Ան կը համարուի աշխարհի տնտեսական կեդրոնը՝ Նիւ Եորքի հետ միասին եւ անոր ՀՆԱ-ն (համախառն ներքին արդիւնք) ամէնէն մեծն է Եւրոպական քաղաքներուն մէջ: Լոնտոնը նաեւ կը համարուի աշխարհի մշակութային մայրաքաղաքը: Ան աշխարհի ամէնէն շատ այցելու ունեցող քաղաքներէն մէկն է եւ ունի աշխարհի շատ զբաղած օդակայաններէն մէկը: Լոնտոնի 43 բարձրագոյն ուսումնական հաստատութիւնները ունին բարձրագոյն կրթութեան ամէնէն մեծ կեդրոնները՝ Եւրոպայի մէջ: 2012-ին, Լոնտոն երրորդ անգամ ըլլալով կ'ընդունի Ամառնային Ողիմպիական խաղերը:

Լոնտոն ունի բազմազան ժողովրդագրութիւն եւ մշակոյթ, Լոնտոնի մէջ կը խօսին աւելի քան 300 լեզուներով: 2011-ի Մարտին, Լոնտոնի մէջ պաշտօնապէս կը հաշուէր 8.174.100 բնակիչ, դարձնելով զայն Եւրոպական Միութեան ամէնէն շատ բնակչութիւն ունեցող քաղաքը եւ կը կազմէ Միացեալ թագաւորութեան բնակչութեան 12, 5%-ը: Մեծ Լոնտոնը ամէնէն խիտ բնակչութիւն ունեցող քաղաքն է Եւրոպական Միութեան մէջ, որու թիւը կը հասնի 8, 278, 251, իսկ Լոնտոնի մետրոպոլիտի տարածքը ամէնէն մեծն է Եւրոպական Միութեան մէջ՝ ընդհանուր 12 միլիոն բնակչութեամբ:: 1831-էն մինչեւ 1925 թուականները Լոնտոն ունեցած է աշխարհի ամէնէն շատ բնակչութիւնը::

Լոնտոնի մէջ կան չորս Համաշխարհային ժառանգութեան վայրեր՝ Լոնտոնի աշտարակը, Քիու-ի թագաւորական բուսաբանական այգիները, Ուէսթմինսթըրի պալատի մէջ գտնուող Ուեսթմինսթըրի աբբայութիւնը եւ Սուրբ Մարգարիտ եկեղեցին ու պատմական յուշարձան Կրինիչը (ուր կը գտնուի Կրինիչի աստղադիտարանը): Միւս տեսարժան վայրերն են Պաքինկհամ փալասը (պալատ), Լոնտոնի աչքը, Փիքատելլի հրապարակը, Սենթ Փոլ Քաթետրալը, Թաուըր Պրիճը (կամուրջ), Թրաֆալքար հրապարակը եւ Ուեմպլի մարզադաշտը: Լոնտոնի մէջ կան նաեւ մեծ թիւով թանգարաններ, պատկերասրահներ, գրադարաններ, մարզային միջոցառումներու վայրեր եւ մշակութային կեդրոններ, ներառեալ Բրիտանական թանգարանը, Լոնտոնի ազգային պատկերասրահը, Թէյթ Մոտերնը, Բրիտանական գրադարանը, Ուիմպըլտընը եւ 40 Ուէսթէնտ թատրոնները: Լոնտոնի մետրոպոլիտը ամէնէն հին մետրոպոլիտն է աշխարհի:

 Պատմութիւն 
 Անուանում 
Լոնտոն անուանման ծագումնաբանութիւնը բազմակարծիք է: Ան հին անուանում է եւ առաջին յիշատակումները կու գան 2-րդ դարէն: 121 թուականին ան անուանուած է Լոնտինիում (), որ ունի ռոմանա-բրիտանական ծագում: Ամէնէն առաջին բացատրութիւնը, որ ներկայ ժամանակին կը ժխտուի, տուած է Գելֆրիդ Մանմուտսկին իր Historia Regum Britanniae աշխատութեան մէջ: Ըստ այս վարկածին, երբ քաղաքին կը տիրանայ Լուտ թագաւորը, ան կ'անուանէ Kaerlud:

1898 թուականէն սկսեալ որոշ գիտնականներու կողմէն կ'ընդունուէր, որ Լոնտոն բառը եկած է կելտերէնէն եւ կը նշանակէ վայր, որ կը պատկանի մարդու Լոնտինիոս անուամբ. այս վարկածը յետագային նոյնպէս ժխտուեցաւ: 1998-ին անգլիացի Լինկուիսթ Ռիչըրտ Քոթէսը բերաւ վարկած մը, ըստ որուն անուանումը կու գայ նախակելտական *(p)lowonida բառէն, որ կը նշանակէ՝ գետը չափազանց լայն է եւ ծանծաղուտ, եւ կը բացատրէ, որ այս անուանումը տրուած է Թեմզայի այն մասին, որ կ'անցնի Լոնտոնով, այնուհետեւ այստեղ հիմնուած է կելտական բնակավայր *Lowonidonjon անուամբ․ այս վարկածը բաւական աղմուկ բարձրացուց:

Նախքան 1889 թուական Լոնտոն անուանումը պաշտօնապէս օգտագործուած է միայն Լոնտոն սիթիիի մէջ, բայց ետքը նաեւ օգտագործուած է Լոնտոն (երկիր) եւ այժմեան Մեծ Լոնտոն անուանումներով:
մինի|Լոնտոն անուանումը ծագում առած կրնայ ըլլալ Թեմզա գետէն

 Նախապատմութիւն 
Չնայած կան ապացոյցներ, որ Լոնտոնի տարածքին մէջ եղած են քելտական բնակավայրեր, հիմնական բնակավայրը կառուցուած է hռոմէացիներու կողմէն 43 թուականին: Գրեթէ 17 տարի անց՝ մօտ 61 թուականին, Իցենի ցեղը Բոդիկա թագուհիին գլխաւորութեամբ գրաւեցին բնակավայրը՝ հողին հաւասարեցնելով ան: Քաղաքը դժուարութեամբ ազատագրեց եւ վերականգնեց Կոլչեստերը եւ 100 թուականին ան հռչակեց Հռոմէական Բրիտանիոյ մայրաքաղաք: Ան բարգաւաճեց 2-րդ դարու եւ ունէր մօտ 60.000 բնակիչ: 7-րդ դարին Անգլո-Սաքսոնները կառուցեցին նոր բնակավայր, որ անուանեցին Լիւնտենուիք: Նոր բնակավայրը կը գտնուէր Հռոմէական Լոնտոնին մէջ երկու կմ հեռաւորութեան վրայ:

Նոր բնակավայրին մէջ կը բարգաւաճէր ձկնորսութիւնը, առեւտուրը, մինչ քաղաքը գրաւեցին Վիքինկները, բնակավայրին բնակչութիւնը տեղափոխուեցաւ հռոմէական Լոնտոն, ուր մեծ պարիսպները պէտք է պաշտպանէին անոնց: Վիքինկներու յարձակումները շարունակուեցան ուժեղանալ մինչեւ 886 թուական, երբ Ալֆրետ Մեծը ազատագրեց Լոնտոնը եւ խաղաղութիւն հաստատեց տանիական առաջնորդ Գուտրումի հետ: Սաքսոնական Լիւնտենուիք քաղաքը վերանուանուեցաւ Ealdwic ("հին քաղաք"), ներկայիս Օլտուիչ, որ ներկայիս կը գտնուի Ուեսթմինսթերի մէջ:
մինի|1300-ին Լոնտոնը կը գտնուի Հռոմէական պարիսպներուն միջեւ:
Վերջին երկու բացայայտումները կը վկայեն, որ Լոնտոնը աւելի հին է, քան ինչ որ համարուէր: 1999-ին Վոկսհոլեան կամուրջի մօտ յայտնաբերուած են Պրոնզէ դարի մէջ կառուցուած կամրջի մնացորդներ:

2010-ին Վոկսհոլեան կամրջի հարաւին՝ Թեմզայի ափին, յայտնաբերուած է ք.ա. 4500 թուականի բնակավայրի մնացորդներ:

 Միջին դարեր 
մինի|Լանքասերներու նստավայրը յարձակման կ'ենթարկուի յորքիսներու կողմէն:
5-րդ դարուն հռոմէական կայսրութեան փլուզումէն ետք Լոնտոնը մասամբ լքուեցաւ: Սակայն սկսած 6-րդ դարուն Անգլոսաքսեան բնակավայր մը յայտնի Լիւնտենուիք անուանմամբ հիմնուեցաւ ռոմանական Լոնտոնի արեւմուտքին մէջ, ներկայիս Կոուենթ Գարդենի եւ Սթրանդի վայրին մէջ, ունենալով ընդամենը 10-12.000 բնակչութիւն: 9-րդ դարին Լոնտոնը բազմակի անգամ յարձակման ենթարկուեցաւ Վիքինկներու կողմէն, ստիպելով բնակչութեան բնակութիւն հաստատել հին ռոմանական Լոնտոնի տարածքին մէջ, որտեղ կրնային պատսպարուիլ պարիսպներուն տակ: Երբ Անգլիոյ թագաւորութիւնը միաւորուեցաւ 10-րդ դարուն, Լոնտոնը արդէն երկրի ամենամեծ քաղաքն էր իր հարուստ առեւտրական կապերով եւ կը հանդիսանար քաղաքական կեդրոն:

11-րդ թագաւոր Էտուարտ խոստովանողը վերագտաւ եւ վերակառուցեց Ուեսթմինսթըրեան աբբայութիւնը եւ Ուեսթմինսթըրը, որ կը գտնուի Լոնտոնէն քիչ մը հեռու, եւ ան դարձուց թագաւորի նստավայր: Այս իրադարձութիւնէն յետոյ Ուեսթմինսթըրը կը համարուի կառավարութեան առեւտուրի կեդրոն:
մինի|Ուեսթմինսթըրեան աբբայութիւնը Համաշխարհային ժառանգութեան օբյեկտ է եւ կը հանդիսանայ Լոնտոնի ամենահին եւ ամենակարեւոր վայրերէն մէկը, ինչպէս կ'երեւի կտաւին մէջ (Կանալետտո, 1749)
Հաստնիգսի ճակատամարտին իր հաղթանակէն ետք Ուիլիամ Նուաճող թագադրուեցաւ Ուեսթմինսթըրեան աբբայութեան մէջ 1066-ի սուրբ ծննդեան օրը: Ուիլիըմը կառուցեց Թաուեր, շատ Նորմանտական ամրոցներ վերակառուցեց քարէն, որպէսզի ահազդէ հարաւ արեւելեան մասին մէջ ապրող բնակչութեան: 1097-ին, Ուիլեամ II-ը սկսաւ Ուեսթմինսթըրեան դահլիճի կառուցումը աբբայութեան մօտ, որ յետագային հիմք հանդիսացաւ նոր Ուեսթմինսթըրեան պալատի համար:

12-րդ դարի ընթացքին կեդրոնական կառավարութեան կազմը, որ մեծապէս կեդրոնացուած էր թագաւորին շուրջը սկսաւ կեդրոնանալ մէկ վայրի մէջ։ Այս վայրը Ուեսթմինսթըրն էր, սակայն երբ գանձարանը տեղափոխուեցաւ Ուինչեսթըր, մէկ մասը տեղափոխուեցաւ Տաուեր: Մինչդեռ Ուեսթմինսթըր Սիթիին վերածուեցաւ կառավարութեան մայրաքաղաքի, անոր հարեւան Լոնտոնը դարձաւ Անգլիոյ ամենամեծ քաղաքը եւ առեւտրական կեդրոնը իր սեփական կառավարման մարմիններով: 1100-ին Լոնտոնի բնակչութիւնը 18.000 էր, իսկ 1300 թուականին ան դարձաւ 100.000:

Ժանտախտի տարիներուն 14-րդ դարու կէսերուն Լոնտոնի բնակչութեան երրորդ մասը մահացաւ: Լոնտոնը 1381-ին կը գտնուէր Ուտ Թեյլըրի ապստամբութեան կեդրոնին մէջ:

 Վաղ ժամանակակից 
մինի|Լոնտոնի մեծ հրդեհը տարածուած է քաղաքի զգալի հատուածներուն մէջ 1666 թուականին:
աջից|մինի|Լոնտոնը 1806-ին
Թիւդորներու ժամանակաշրջանի ընթացքին բարեփոխումները կը վերափոխէին կրօնը դէպի բողոքականութեան, Լոնտոնի մէջ եկեղեցիին սեփականութիւնը աստիճանաբար սկսաւ պատկանիլ մասնաւորին:Pevsner, Nikolaus. London I: The Cities of London and Westminster rev. edition, 1962. Introduction p. 48. Բուրդեայ հագուստներու նիւթերը կը ներմուծուէին Լոնտոն պատմական Նիտերլանտներու տարածքին մէջ, որոնք քաղաքին մէջ կը վերամշակուէին եւ կ'ուղարկուէին երկրի միւս հատուածները:

16-րդ դարին Ուիլիամ Շաքսպիրը եւ անոր ժամանակակիցները ապրեցան եւ ստեղծագործեցին Լոնտոնի մէջ, այս ժամանակ մեծ վերելք ապրեցաւ թատրոնը: Լիւտորներու ժամանակաշրջանի վերջին՝ 1603-ին, Լոնտոնի տարածքը թերեւս փոքր էր։ 5 Նոյեմբեր 1605-ին Վառոդներու սադրանքէն ետք Ճէյմզ I-ի վրայ կատարուեցաւ մահափորձ Ուեսթմինսթըրի մէջ: 17-րդ դարուն Լոնտոնի բնակչութեան մեծ մասը վարակուեցաւ ժանտախտով, արդիւնքը՝ մահացաւ 100.000 մարդ, կամ քաղաքի բնակչութեան հինգերորդ մասը:

Լոնտոնի մեծ հրդեհը բռնկուեցաւ 1666-ին եւ արագ տարածուեցաւ քաղաքի փայտէ տուներով: Վերակառուցումը տեւեց աւելի քան տասը տարի, ղեակավարեց Ռոպըրթ Հուքը, որ քաղաքի գլխաւոր տեսուչն էր:The curious life of Robert Hooke, the man who measured London by Lisa Jardine 1708-ին աւարտեցաւ Քրիստոֆիր Ռենին գլուխ գործոցը համարուող Սուրբ Պողոսի տաճարի շինարարութիւնը: Գերորգեան ժամանակաշրջանի ընթացքին արեւմուտքին մէջ կառուցուեցան նոր թաղամասեր ինչպէս՝ Մայֆայրը, կառուցուեցան նոր կամուրջներ Թեմզային երկայնքով:

1762-ին Գէորգ III-ը սկսաւ Պուքինգեմեան պալատի շինարարութեան, որ ընդարձակուեցաւ յաջորդ 75 տարիներու ընթացքին: 18-րդ դարու ընթացքին աճեցան յանցագործութիւնները եւ 1750-ին ստեղծուեցաւ առաջին արհեստավարժ ոստիկանութիւնը:"Thief Taker, Constable, Police". Public Broadcasting Service (PBS). Աւելի քան 200 յանցագործ մահապատիժի ենթարկուեցան: Երեխաներու 74 տոկոսը կը մահանային մինչեւ 5 տարեկան լրանալը: Սրճարանները դարձան քննարկումներու ամենայայտնի վայրերը, մամուլի աճի հետ աճեցաւ թերթերուն քանակը, Ֆլիտ Սթրիթը դարձաւ Բրիտանական մամուլի կեդրոն:

Ուշ ժամանակակից
մինի|Բրիտանական կամաւորական զօրակոչիկները Լոնտոնի մէջ, Օգոստոս 1914
մինի|Ռմբակոծուած Լոնտոնի փողոցները Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ
Լոնտոնը ամենամեծ քաղաքն էր 1831-էն 1925 թուականներուն: Լոնտոնի գերբնակեցուած վիճակը բերաւ քոլերա համաճարակը, խլելով 14.000 մարդու կեանք 1848-ին եւ 6000 կեանք՝ 1866-ին: Բնակչութեան աճը ստիպեց կառուցել աշխարհին մէջ առաջին քաղաքային փոխադրամիջոցը: Լոնտոնը ռմբակոծուեցաւ առաջին համաշխարհային պատերազմին ժամանակ, քաղաքը մեծ աւերածութիւններու ենթարկուեցաւ նաեւ երկրորդ համաշխարհային պատերզամի ժամանակ, այդ ժամանակ Լիւֆտվաֆէի ռմբակոծութիւններէն մահացան մօտ 30.000 Լոնտոնցի: Անմիջապէս պատերազմէն ետք 1948-ին Լոնտոնի մէջ կազմակերպուեցաւ Ամառնային ողիմպիական խաղեր, որուն բացումը տեղի ունեցաւ Ուեմպլի մարզադաշտին մէջ:

1951-ին Սաութպանքի մէջ տեղի ունեցաւ Բրիտանական փառատոնը: 1952-ի Մեծ սմոգ ստիպեց 1956-ին ընդունիլ օրէնք մաքուր օդի մասին, արդիւնքը՝ զգալիօրէն վերացաւ քաղաքի ծուխը, որ վատ համբաւ կը բերէր քաղաքին: 1940-ականներուն Լոնտոնը դարձաւ բազմաթիւ ներգաղթեալներու տուն, մասնաւորապէս՝ թագաւորութեան տարածքներէն Ճամայքան, Հնդկաստանը, Պանկլատեշը եւ Բաքիստանը, դարձնելով Լոնտոնը ամենախառն քաղաքը Եւրոպայի մէջ:

1690-ականներու կէսերուն Լոնտոնը դարձաւ երիտասարդական մշակույթի կեդրոն: Նորաձեւութեան դերը վերականգնուեցաւ Ֆանկ ժամանակաշրջանին: 1965-ին Լոնտոնի քաղական դաշտը ընդարձակեց իր սահմանները եւ ստեղծուեցաւ Մեծ Լոնտոնի խորհուրդը: Հիւսիսային Իռլանտայի խռովութիւններու ժամանակ Լոնտոնը ռմբակոծութեան ենթարկուեցաւ: Ռասիստական անհաւասարութիւնը 1981-ին չեղեալ յայտարարուեցաւ Պրիքսթոնի ապստամբութիւնէն հետոյ: Մեծ Լոնտոնի բնակչութիւնը Երկրորդ համաշխարհայինէն ետք սկսաւ նուազիլ, 1939-ին քաղաքի բնակչութիւնը 8, 6 միլիոն էր, իսկ 1980-ականներուն ան նուազեցաւ մինչեւ 6, 8 միլիոնի: Լոնտոնի հիմնական նաւահանգիստները դարձան Ֆելիքստոուն եւ Տիպուրին: Ան մեծ դեր խաղցաւ Լոնտոնի ֆինանսական կեդրոն դառնալուն 1980-ականներուն:

Թեմզայի պատնեշի շինարարութիւնները աւարտեցաւ 1980-ականներուն, ան կոչուած էր պաշտպանելու քաղաքը ջրհեղեղներէն: Մեծ Լոնտոնի խորհորդը լուծարուեցաւ 1986-ին, մինչեւ 2000 թուական Լոնտոնը միակ մեծ քաղաքն էր առանց կառավարութեան, բայց անոնցմէ ետք կազմաւորուեցաւ նոր կառավարութեան աւելի լայն լիազօրութիւններով: 21-րդ դարու սկիզբը տօնելու համար կառուցուեցաւ Միլենիում Տոմը, Լոնտոնի աչքը եւ Միլենիում կամուրջը: 2012-ին Լոնտոնը ընդունեց ամառնյին Ողիմբիական խաղերը դարձնելով միակ քաղաքը, որ ընդունած է օլիմբիական խաղերը 3 անգամ:

 Կառավարութիւն 
 Տեղական կառավարութիւն 
Լոնտոնի կառավարութիւնը բաժնուած է երկու ճիւղերու, ռազմավարական ճիւղ եւ տեղական ճիւղ: Ռազմավարական կառավարութիւնը կը հսկէ Մեծ Լոնտոնի կառավարումը, իսկ տեղական կառավարութիւնը կը հսկէ 33 վարչական համայնքներու կառավարումը: Ռազմավարական կառավարութիւնը կը բաժնուէր երկու մասի, Լոնտոնի քաղապետը եւ Լոնտոնի ժողովը, որ կը հաստատէ քաղաքի պիւտժէն ամէն տարի:.
Ռազմավարական կառավարութեան կեդրոնը Սիթի Հոլն է, որ կը գտնուի Սաութուորքի մէջ, քաղաքապետն է Բորիս Ճոնսոնը: Քաղաքապետը կը հաստատէ քաղաքի ռազմավարական ծրագիրը, որ վերջին անգամ վերանայուած է 2011-ին: Ժողովը կազմուած է 32 տեղական համայնքներու անդամներէն եւ Լոնտոն Սիթի ընկերութեան անդամներէն: Անոնք պատասխանատու են տեղական ծառայութիւններու համար, ինչպէս՝ աղբահանութիւնը, դպրոցները, ընկերային ծառայութիւնները, Ճանապարհաշինութիւնը եւ այլն: Այնպիսի գործառնութիւններուն, ինչպէս թափոններու կառավարումը, ժողովը կը վերահսկէ համատեղ տեղական կառավարման մարմիններուն հետ: 2009-2010-ին Լոնտոնի կառավարութեան ընդհանուր ծախսերը կը կազմեն 22 միլիոն ֆունտ:http://www.communities.gov.uk/documents/statistics/pdf/1911067.pdf

Հսկողութիւնը Մեծ Լոնտոնի մէջ բացի Լոնտոն քաղաքէն կ'իրականացնեն Մեդրոբոլի ոստիկանական ուժերը, որոնց կը ղեկավարէ քաղաքապետի ենթակայութեան տակ գտնուող (MOPAC) մարմինը: Լոնտոն Սիթին ունի իր սեփական ոստիկանութիւնը, որ կը կոչուի Լոնտոնի ոստիկանութիւն: Բրիտանական փոխադրութեան ոստիկանութիւնը կը հսկէ քաղաքի երկաթուղային փոխադրութիւնը եւ մեդրոբոլը:

Լոնտոնի հրշէջ խումբը Մեծ Լոնտոնի հրշէջ ծառայութիւնն է: Ան կը համարուի երրորդ ամենամեծ հրշէջ խումբը աշխարհի մէջ: Շտապօգնութեան ծառայութիւնը կ'իրականացուէր Լոնտոնի շտապօգնութեան բրիգադի կողմէն, որ աշխարհի ամենամեծն է:

 Ազգային կառավարութիւն 
Լոնտոնը Մեծ Բրիտանիոյ կառավարութեան նստավայրն է, որ կը գտնուի Ուեսթմինսթըրի պալատի մօտ: Շատ կառավարական դեպարտամենտներ կը գտնուին Խորհրդարանի մօտ, Ուայթհոլլի երկայնքով, ներառեալ վարչապետի նստավայրը, որ կը գտնուի Տաունինկ սթրիթ 10 հասցէին: 

 Աշխարհագրութիւն 

 Շրջանակ 
Լոնտոնի տարածքը կը մտնէ Մեծ Լոնտոն վարչատարածքային միաւորի մէջ։ Հնագոյն Լոնտոն Սիթին ժամանակին կ'ընդգրկէր ամբողջ բնակավայրը, սակայն բնակչութեան աճի հետ միաւորուեցաւ նաեւ մերձքաղաքեայ բնակավայրերը եւ ստեղծուեցաւ ներկայիս Լոնտոնը: Մեծ Լոնտոնի 40 տոկոսը կը ծածկէ Լոնտոնի փոստային տարածքը, սակայն մնացած մասը փոստային հասցէներուն կ'օգտագործուի ԼՈՆՏՈՆ անուանումը:

Լոնտոնի հեռախօսային տարածաշրջանի քոտը (020) կը ծածկէ մեծ տարածք Մեծ Լոնտոնի կազմին մէջ, չնայած որոշ շրջաններ միացուած չեն հեռախօսային քոտին:

Արտաքին հատուածի բնակչութեան աճը այժմ կը կանխուի Մեդրոբոլիբ կանաչ գոտով, սակայն արտաքին հատուածին մէջ բնակելի տարածքի ընդլայնումը կը մօտենայ Մեծ Լոնտոնի սահմաններուն: Մեծ Լոնտոնը կը բաժնուի ներքին Լոնտոնի եւ արտաքին Լոնտոնի: Քաղաքը Թեմզա գետով կը բաժնուի Հիւսիսային եւ Հարաւային մասերու, որուն կեդրոնին մէջ կը գտնուի Կեդրոնական Լոնտոնը:

 Կարգավիճակ 
Լոնտոնի հետ միասին Լոնտոն Սիթին եւ Ուեսթմինսթըր Սիթին ունին քաղաքի կարգավիճակ, ինչպէս նաեւ Լոնտոն Սիթին եւ Մեծ Լոնտոնը ունին աւանդական երկրի կարգավիճակ: Մեծ Լոնտոնի տարածքին նախկին ժամանակին եղած են մի քանի պատմական երկիրներ, ինչպիսի են Միդլսեկսը, Քենթը, Սարեյը եւ Հերթֆորդշայրը: Անգլիոյ մայրաքաղաք, հետագային նաեւ Մեծ Բրիտանիոյ պաշտօնապէս յայտարարման որեւէ փաստաթուղթ չէ ստեղծուած:

Իր կարգավիճակը եղած է տի ֆաքթօ մայրաքաղաք: 12-րդ եւ 13-րդ դարերուն Ուեսթմինսթըրեան պալատի զարգացման հետ, Անգլիոյ մայրաքաղաքը տեղափոխուեցաւ ուինչեսդըր: Շատ յաճախ Մեծ Լոնտոնը կը համարուի Անգլիոյ շրջան:

 Ծանօթագրութիւններ 

Ստորոգութիւն:Մայրաքաղաքներ
Ստորոգութիւն:Եւրոպա