Ժեհիթայի Քարանձաւ

մինի
Ժեհիթայի Քարանձաւ (արաբերէն` مغارة جعيتا‎), երկու իրարմէ առանձին, բայց հաղորդակցող քարանձաւներու համակարգ մը, որ ունի շուրջ 9 քմ. երկայնք: Քարանձաւը կը գտնուին նահր էլ Քալպ հովիտին մէջ:

 Նկարագրութիւն 
Ժեհիթան (յաճախ կ'անուանուի նաեւ նահր էլ Քալպ) չոր քարանձաւ մըն է, գետի հոսանքէն 56 մեթր արեւելք, ստորին քարանձաւին հետ կապուած է նեղ փապուղիներով:

Բնական մուտքը ծովու մակերեսէն 100 մեթր բարձր է: Անիկա կը գտնուի Միջերկրականի ծովափէն 5 քմ. արեւելք, իսկ Լիբանանի մայրաքաղաք Պէյրութէն՝ 18 քմ. հարաւVerheyden, Sophie; Fadi Nader, Hai Cheng, Lawrence Edwards , Rudy Swennen. Centre de development et de recherche (CDR) (2008). :

Ժեհիթայի մէջ յայտնաբերուած են հին բնակչութեան ապացոյցներLorraine Copeland; P. Wescombe (1965). : Ստորին քարանձաւը հնագոյն ժամանակներուն  բնակեցուած է. անիկա վերայայտնաբերուած է 1836-ին, Ուիլիամ Թոմսընի կողմէ, երբ ան անձաւը այցելած է նաւակով մը:

1958-ին, պեղումներու շնորհիւ, ստորին քարանձաւէն 60 մեթր վեր կը յայտնաբերուի վերին քարանձաւներու ցանցը: Քարանձաւներու ցանցը կազմուած է իրարու միացած խորշերէ, որոնցմէ ամէնէն մեծը ունի 120 մեթր բարձրութիւն:

Ժեհիթան Լիբանանի ազգային խորհրդանիշն է, զբօսաշրջութեան կեդրոն մը, որ ունի կարեւոր հանրային, տնտեսական եւ մշակութային նշանակութիւն:

Եղած է աշխարհի նոր 7 հրաշալիքներու եզրափակիչ հանգրուանին անցնող 14 թեկնածուներէն մէկը:մինի|Դէպի Քարանձաւ

 Պատմութիւն 
250px|մինի|ձախից|Գերշ. Դանիէլ Լ․ Պլիս, Ժեհիթա քարանձաւը առաջին հետազօտողներէն մէկը
Մետաղաձուլութեան հնագոյն մնացորդներ յայտնաբերուած են Նահր էլ Քալպի մօտ գտնուող փոքր քարանձաւին մէջ, որմէ կ'ենթադրուի, որ հնագոյն ժամանակներուն քարանձաւը օգտագործուած է թուրերու ձուլման համար"Qada' (caza) Keserwan"  (.:

Ուիլիամ Թոմսըն Ժեհիթայի ստորգետնեայ գետը յայտնաբերած է 1836-ին: Ամերիկացի քարոզիչ Թոմսըն քարանձաւէն շուրջ 50 մեթր ներս խորանալով, հասած է ստորգետնեայ գետի մը եւ կրահած, թէ յառաջացող արձագանքը մեծ նշանակութիւն ունեցող քարանձաւ մը կրնայ ըլլալ:

1873-ին քարանձաւները ուսումնասիրած են Պէյրութի ջրային ընկերութեան ճարտարագէտներ՝ Վ․ Ջ․ Մաքսուէլ եւ Հ․ Գ․ Հաքսլի, ինչպէս նաեւ իրենց ընկերը՝ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանի նախագահ Գերշ. Դանիէլ Պլիս:

1873 եւ 1874 թուականներուն երկու գիտարշաւներու ընթացքին, անոնք քարանձաւէն շուրջ 1060 մեթր ներս խորացած են: Պլիս, Մաքսուէլ եւ միւս ճարտարագէտները իրենց անունները եւ տարեթիւը արձանագրած են Մաքսուէլի սիւնին վրայ, որ ունի 625 մեթր բարձրութիւն: 200 մեթրէն ներս, այսպէս կոչուած պանթէոնին մէջ, անոնք գրած են իրենց անունները, իսկ գիտարշաւին մանրամասնութիւնները թուղթի մը վրայ գրելէ ետք, շիշի մը մէջ դրած են ու զետեղած պտկաքարի մը վրայ: Ժամանակի ընթացքին ջուրը շիշին վրայ ճերմակ կիր մը կապած է` շիշը  ամրացնելով քարին վրայ:

1892 - 1940 թուականներուն գիտարշաւներ կազմակերպած են անգլիացի, ամերիկացի եւ ֆրանսացի հետազօտողներ: Անոնք 1750 մեթր խորացած են քարանձաւէն ներս:

1940-ականներուն լիբանանցի հետազօտողներ, յատկապէս  Speleo Club du Liban-ի (Լիբանանի հանքափորներու ակումբ) անդամ Լիոնէլ Ղոռան"Spռlռo Club du Liban - History".  աւելի խորանալով քարանձաւէն ներս, յայտնաբերած են հսկայական ստորգետնեայ համակարգ մը, որ այսօրուան տուեալներով ունի շուրջ 9 քմ. երկայնքDuckeck, Jochen (6 January 2008). Short, Ramsay (2003-05-24). Larwood, Elaine; Hassan Salamռ - Sarkis. :

1958-ին ստորին քարանձաւները կը բացուին հասարակութեան համար, հակառակ անոր, որ հետազօտութիւնները դեռ կը շարունակուէին: Այս հետազօտութիւններուն շնորհիւ հետագային կը յայտնաբերուին վերին քարանձաւները:

1962-ին, Սպելէոյ Ակումբը կը սկսի հետազօտել վերին քարանձաւը՝ զբօսաշրջութեան փապուղի փորելու նպատակով:

Վերին քարանձաւին վրայ աշխատանքները կը սկսին 1968-ին: Քարանձաւին բացման կը յաջորդէ քայլուղիներու տեղադրումը, որ զբօսաշրջիկներուն կը թոյլատրէ անվտանգ քալել վերին քարանձաւին մէջARCHNET; Aga Khan Trust for Culture (AKTC). :
ձախից|մինի|Ժեհիթայի Ճոպանուղին

1969-ին վերին քարանձաւին պաշտօնական բացման առիթով կը նուագէ ֆրանսացի երգահան Ֆրանսուա ՊէյլBlesser, Barry; Linda-Ruth Salter (2007). : Այս միջոցառումը կազմակերպած էր լիբանանցի նկարիչ եւ քանդակագործ Ղասան Քլինք: Հոս կը կազմակերպուին նաեւ այլ մշակութային միջոցառումներ, ինչպէս` գերմանացի երգահան Քարլհայնց Շտոքհաուզընի համերգը  Նոյեմբեր 1969-ինAnne-Marie Deshayes (1969).  իսկ 2008-ին` լիբանանահայ երգահան Կի Մանուկեանի համերգըLebanese Broadcasting Corporation (Director) (2008). :

1978-ին, Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմին, քարանձաւները կը փակուին եւ կ'օգտագործուին ռազմամթերք պահպանելու նպատակովFadi H., Nader (2004). : Քարանձաւները կը վերաբացուին 1995-ինCarter, Terry; Lara Dunston, Amelia Thomas (2008).  եւ այսօր կը համարուին Լիբանանի կարեւոր բնական զբօսաշրջութեան կեդրոններէն մէկը"Jeita Grotto" . Oxford Business Group (2008). :

 Այլ Անուանումներ 
250px|մինի|աջից|Քարանձաւին զբօսաշրջութեան կառոյցները
Յայտնաբերումէն ետք քարանձաւին անունը քանի մը անգամ փոխուած է: Սկիզբը անուանուած է «Նահր էլ Քալպի քարանձաւներ», ապա անուանուած է համապատասխանաբար «Դջայթա», «Ճէհիթա» եւ վերջապէս «Ժեհիթա»: Ժեհիթա արամերէնէն թարգմանաբար կը նշանակէ աղմկոտ ջուր: Անուան փոփոխութիւնը տեղի ունեցած է 1927-ին:Karanouh, Rena. 

 Դրամահատութիւն Եւ Դրոշմաթուղթ 
1961-ին, Ժեհիթա կը դառնայ ազգային խորհրդանիշ, կը տպուին դրոշմաթուղթեր՝ զբօսաշրջութիւնը խթանելու նպատակով: Դրոշմաթուղթին վրայ պատկերուած Մարուն Հաժ անունով անձը 40 տարի ետք դեռ նաւակներ կը վարէThomas, Lera (January–February 2001). : Ժեհիթա քարանձաւը պատկերուած է նաեւ 1964-ին մէկ Լիրային վրայ:Bank of Lebanon (2007). 

 Ծանօթագրութիւններ 

 Արտաքին յղումներ 
 Ժեհիթա քարայրին կայքէջ
 360 HD համայնապատկեր 
 360 Ժեհիթա քարանձաւ, ստորին քարանձաւ
 Ժեհիթայի քարայրը Beautiful World-ին մէջ

Ստորոգութիւն:Փալէոլիթ
Ստորոգութիւն:Լիբանանի տեսարժան վայրեր