Հայոց Ազգային Համաժողով

Հայոց ազգային համաժողով (կամ՝ Արեւելահայերու համաժողովTer-Minassian p.30Stephen F. Jones Socialism in Georgian Colors: the European Road to Social Democracy (Harvard University Press, 2005), page 259), քաղաքական համաժողով մըն է, որ ստեղծուած էր Ռուսական կայսրութեան հայերուն ներկայացուցչութիւն տրամադրելու համարAdalian p.76։ Ան առաջին անգամ տեղի ունեցած է Թիֆլիսի գեղարուեստական թատրոնին մէջ 11 Հոկտեմբեր 1917 թուականին (Հին տոմար՝ 18 Սեպտեմբերին)Hovannisian Armenia on the Road to Independence, p.87Ter-Minassian p.30 for Old Style date։ Անոր ձեւաւորման նպաստեցին այն հնարաւորութիւնները, որոնք հայերուն (ինչպէս նաեւ Ռուսաստանի այլ ազգային փոքրամասնութիւններուն) համար Առաջին համաշխարհային պատերազմի աւարտին ստեղծեց Ռուսական Յեղափոխութիւնը։

 Անդամներ 
Համաժողովը բաղկացած էր բոլորովին Ռուսական կայսրութեան մաս կազմող 204 անդամներէ: Միայն հայ պոլշեւիկներն էին, որոնք հրաժարեցան մասնակցելէ՝ գաղափարական անհամաձայնութիւններէ մղուածHovannisian Republic, pp.16-17։ Այս համաժողովի մեծամասնութիւնը ՀՅԴ կուսակցութիւնն էր։

Կուսակցական անդամներն ենTer-Minassian pp.30-31,
 Դաշնակցականներ՝ 113 ներկայացուցիչ
Հայ ժողովրդական կուսակցութիւն՝ 43 ներկայացուցիչ
 Սոցիալիստ-յեղափոխականներ՝ 23 ներկայացուցիչ
 Սոցիալ-դեմոկրատներ՝ 9 ներկայացուցիչ
 Անկուսակցականներ՝ 7 ներկայացուցիչ
 Կար նաեւ քիչ թիւով ներկայացուցիչներ Արեւմտեան Հայաստանէն, որոնցմէ էր Անդրանիկ Օզանեանը։

 Գործունէութիւն 
Որովհետեւ Հայաստանի Երեւան նահանգը իշխանութիւն չունէր՝ Հայոց ազգային համաժողովը նահանգին մէջ ծառայած է որպէս կառավարութիւն։ Ըստ Ռիչըրտ Յովհաննիսեանի՝ համաժողովը «Ռուսաստանի կողմէ Անդրկովկասի նուաճման ժամանակ Արեւելեան Հայաստանի ամենահամապարփակ հաւաքն էր»։ Համաժողովի անմիջական նպատակները եղած են ռազմական գործողութիւններու ռազմավարութիւնը մշակելը, փախստականներու օգնութեան տրամադրումը եւ Կովկասի մէջ տարբեր հայաստանեան հաստատութիւններու տեղական ինքնավարութեան ապահովումը։ Համաժողովը նաեւ կոչ ըրած է Կովկասեան ճակատի ռազմականացմանը։ Հայոց ազգային համաժողովը կը սատարէր Ռուսաստանի ժամանակաւոր կառավարութեան ռազմական դիրքորոշումներուն եւ առաջարկած էր նաեւ նահանգի սահմաններու վերանայումը էթնիքական գծերու տեսակէտովHovannisian Republic, pp.17-18։ Համաժողովը մեծ դեր ունեցած է հայկական դպրոցներու աշխարհացման (դպրոցի բաժանումը եկեղեցիէ) եւ հայկական միջնակարգ դպրոցներու ազգայնականացման գործերուն մէջ։

Համաժողովը նախքան  լուծարուիլը 18 նիստ գումարած էTer-Minassian pp.33-34։

 Հրիտակ 
Նախքան լուծարումը, համաժողովը ստեղծած էր 35 անդամներէ բաղկացած Ազգային Հաւաքոյթ՝ Ռուսաստանի կայսրութեան մէջ հայերու համար օրէնսդիր մարմնի հանդէս գալու համարTer-Minassian p.34։ Այն նաեւ ստեղծած էր 15 անդամներէ կազմուած գործադիր մարմին, որ կը կոչուի Հայոց ազգային խորհուրդը, եւ որ կը գլխաւորէ Աւետիս Ահարոնեանը։ Այս խորհուրդը, վերջիվերջոյ, 28 Մայիս 1918 թուականին Արամ Մանուկեանի գլխաւորութեամբ հռչակեց Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան անկախացումը։

 Ծանօթագրութիւններ 

Ստորոգութիւն:Հայոց պատմութիւն
Ստորոգութիւն:1917