Մանազկերտի Ճակատամարտ (1915)

Մանազկերտի ճակատամարտ, Կովկասեան ճակատի մարտերէն մէկն է՝ համաշխարհային առաջին պատերազմի ընթացքին: Ռազմական գործողութիւններու թատերաբեմը Արեւմտեան Հայաստանի մէջ (ներկայիս Թուրքիոյ արեւելեան մասին մէջ) եղած է: Չնայած ծանր կորուստներուն, որոնք եղած են, ինչպէս ռուսական, այնպէս ալ թրքական կողմէն, ճակատամարտէն ետք ռազմական իրավիճակի առումով գրեթէ ոչինչ փոխուած է. Ռուսաստանը ձեռք բերած է վարուելագիտական փոքր առաւելութիւն մը:

10 Յուլիս 1915-ին կովկասեան բանակային 4-րդ մարմինի զօրավար Պ. Օգանովսկիի գլխաւորութեամբ կը սկսի յարձակումը՝ Մանազկերտէն արեւմուտք ինկած բարձունքները գրաւելու համար: Սակայն անոնց կը դիմագրաւէ թրքական քանի մը բաժին` մօտ 40.000 մարդ, որոնց մասին սկիզբէն տեղեկութիւն չկար: 16 Յուլիս-ին օսմանեան բանակը Ապտուլքերիմ փաշայի գլխաւորութեամբ հակայարձակման կ՛անցնի: Հակամարտող կողմերէն, թրքական կողմի զինուորներու քանակը մօտ երեք անգամ հակառակորդի ուժերուն կը գերազանցէր: Օգանովսկիի ջոկատները ստիպուած էին նահանջել Մանազկերտէն` կորսնցնելով զինամթերքով գնացքը: 20 Յուլիս-ին, թուրքերը կը վերագրաւեն Մանազկերտը, իսկ 27 Յուլիս-ին ռուսական զօրքերը Մուշէն դուրս կը մղեն: Ռուսական հաղորդակցութեան վատ պայմաններու պատճառով, Նիքոլայ Յուդենիչ, որ Կովկասեան ռազմաճակատի գլխաւոր հրամանատարն էր, չէր գիտնար, որ ռուսական բանակը յարաբերական կայունութիւն ձեռք բերած է ճակատին վրայ, մինչեւ 22 Յուլիս. Յուդենիչը թուրքերու յարձակման մասին իմացած էր 22 Յուլիս-ին:

Հասկանալով, որ եթէ օսմանցիները շարունակեն յարձակումը, իր բանակը կը ոչնչանայ, Յուդենիչը կը հրամայէ նահանջիլ: Ռուսական զօրքերը Մանազկերտէն կը նահանջեն` լքելով Վանի վիլայէթը:

Նահանջէն ետք ռուսական զօրքերը շուտով կը վրախմբաւորուին եւ հակայարձակման կ՛անցնին, որուն կը մասնակցէին 22.000 հետեւակ եւ հեծելազօր: Նահանջի ժամանակ կազակական հեծելագունդը գերի կը վերցնէ 6.000 թուրք: Ռուսական կողմի կորուստը 7.000-10.000 մարդ կը կազմէր, թրքական կողմի կորուստը անյայտ է: Մանազկերտը կը գրաւուի, սակայն Յուդենիչը ժամանակ չունէր յաջողութիւնը զարգացնելու:

 Հետեւանքներ 
1915-ին Կովկասեան ճակատը համեմատաբար հանգիստ էր: Ռուսաստանը այս հանգստութիւնը որպէս երկրորդական ճակատ կը դիտէր` լեհական ճակատին նախընտրութիւն տալով: Մանազկերտի գրաւումը գրեթէ ոչինչ չի փոխեր ռազմական իրավիճակին մէջ, սակայն գերմանական ճակատին վրայ շարունակուող կորուստներու վրայ, բարոյական դրական նշանակութիւն ունէր:

 Տես նաեւ 
 Մանազկերտի Ճակատամարտ

 Ծանօթագրութիւններ 

Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի ճակատամարտներ
Ստորոգութիւն:Օսմանեան կայսրութեան ճակատամարտներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ ճակատամարտներ
Ստորոգութիւն:Հայաստանի ճակատամարտներ
Ստորոգութիւն:Համաշխարհային առաջին պատերազմի ճակատամարտներ