Զարեհ Մութաֆեան

Զարեհ Մութաֆեան (15 Մարտ 1907, Սամսուն Օսմ.Կայսրութիւն - 11 Մայիս 1980, Փարիզ), հայ նկարիչ եւ մտաւորական։

 Կենսագրութիւն 
Ծնած է Սամսոն՝ Սեւ Ծովու ափին։ Իր ընտանիքին բոլոր անդամները, 1915-ի Ցեղասպանութեան ժամանակ, սպանդի ենթարկուելով կը զոհուին։ Մանկութիւնը կ՛անցուցնէ որբանոցներու մէջ եւ կ՛ապրի թափառական կեանք մը՝ Յունաստանէն Իտալիա, ուր Միլանոյի Գեղարուեստի Ակադեմիային մէջ (Beaux-Arts) կը կատարելագործէ իր արուեստը։ Այնուհետեւ Մութաֆեան կը հանգրուանէ Զուիցերիա եւ վերջապէս կը հաստատուի Փարիզ, ուր շուտով ընդգրկուելով այն օրերու մտաւորական շրջանակին մէջ, նկարչութեան զուգահեռ կը նուիրուի նաեւ գրականութեան։

 Ասպարէզ 
Կ՛ունենայ բազմաթիւ ցուցահանդէսներ, որոնք մեծապէս կը գնահատուին արուեստի մարդոց կողմէ։ 40 տարիներու ընթացքին ան կը ճանչցուի է թէ՛ իբրեւ հայ մտաւորական եւ թէ իբրեւ ֆրանսացի արուեստագէտ. կը յաջողի գերազանցել իր ցաւը՝ միաժամանակ խորանալով եւրոպական մշակոյթի մէջ եւ պահպանելով իր արեւելեան ոգին. ան կը հանդիսանայ Ցեղասպանութեան խորհրդանիշ մը։ Այս նիւթին վերաբերեալ յիշատակի ցուցահանդէս մը կը կազմակերպէ 1965-ին, Մեծ Եղեռնի 50ամեակին առիթով։

Հայերէնով մտածող արուեստագէտը կը ներշնչուի իտալացի դասական մեծերու գործերէն, ֆրանսացի գունանկարիչներէն (coloristes), տպաւորապաշտներէն եւ ապա՝ Պոնարէն եւ Մաթիսէն։ Ան բացի Եւրոպայի եւ աւելի ուշ Միացեալ Նահանգներու զանազան շրջաններէն, ցուցահանդէսներ կ՛ունենայ նաեւ Խորհրդային Հայաստանի մէջ (1967-ին եւ 1971-ին)։

Էապէս խորհրդանշական պատկերներ գծած արուեստագէտը ծանօթ է իր դիմանկարներով, ծովանկարներով եւ գունաւոր տեսարաններով։ «Վերապրողներ» թեման միշտ կը հետապնդէ զինք իր կեանքի տարբեր հանգրուաններուն, շատ քիչ անգամ ուղղակի անդրադառնալով Ցեղասպանութեան նիւթին, որուն նկատմամբ զուսպ վերաբերում կ՛ունենայ։

Զարեհ Մութաֆեանի կեանքին ու գործին նուիրուած է ժապաւէն մը, զոր կը պարունակէ փաստաթուղթեր, լուսանկարներ, դիտուած՝ Արթօ Փեհլիվանեան մասնագէտին ոսպնեակով։

 Ստեղծագործական գործունէութիւն 
«Ջարդը»
«Մահը եւ Կեանքը»
«Հայ Մամիկը»
«Արշակ Չօպանեան»
«Մարիամ Տամլամեան»
«Նաուէր»
«Վենետիկ. Մեծ Ջրանցքը»
Կը ստեղծէ հայաստանեան պատկերներու շարք՝
«Տաթեւ»
«Արարատ եւ Արաքս»
«Արարատ»
«Էջմիածին»

Կը հրատարակէ գիրքեր, կը կազմակերպէ ցուցահանդէսներ՝ «Հայաստանը Մութաֆեանի աչքերով» (1968-1975)։

 Անհատական ցուցահանդէսներ 
Ժընեւ, 1935, 1938
Միլան, 1938
Փարիզ, 1945, 1976
ԱՄՆ, 1962, 1979
Երեւան, 1967, 1971, 1982, 1990, 2007Ֆրանսահայ նկարիչ Զարեհ Մութաֆեանի 100-ամեակի կապակցութեամբ Երեւանում կը բացուի նրա անհատական ցուցահանդէսը, 2013
 Մէջբերումներ Զարեհ Մութաֆեանէն 
Արուեստը ամէն մէկ ձգտումին մէջ կը ծնի, կ’երիտասարդանայ ու կը ծերանայ, բայց չի մեռնիր, միշտ կը վերածնի, ինչպէս օրուան արեւըՎերածնուող արուեստի մասը, Զարեհ Մութաֆեան։

 Երկեր 
 Հայերգութիւն վրձինով եւ գրչով (ֆրանսերէն, հայերէն), Վենետիկ, 1982
 Նկարչութեան դասական դպրոցները եւ արդի ձգտումները, Փարիզ, 1982
 Ծանօթագրութիւններ 

Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ
Ստորոգութիւն:1907 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:15 Մարտի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Սամսոն ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1980 մահեր
Ստորոգութիւն:11 Մայիսի մահեր
Ստորոգութիւն:Փարիզ մահեր
Ստորոգութիւն:Սամսուն ծնածներ
Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով
Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան ականատեսներ
Ստորոգութիւն:Թուրքիա ծնածներ