Եսայի Նչեցի

Եսայի Նչեցի (1260-65, Սասունի Նիչ գաւառ - մօտ 1338, Գլաձորի համալսարան), մանկավարժ, քերական, մատենագիր, հասարակական-հոգեւոր գործիչ։ Սորված է Մուշի Առաքելոց դպրեվանքի, ապա՝ Քաջբերունեաց գաւառին մէջ եւ Վայոց ձորի Աղբերց վանքին մէջ՝ Ներսէս Մշեցիի մօտ։ Բարձրագոյն կրթութիւն ստացած է եւ վարդապետի (դոկտորի) աստիճան։ 1284 թ. Աղբերց վանքի դպրութեան աշխատանքները գլխաւորած է։

Եսայի Նչեցին եղած է Գլաձորի համալսարանի հիմնադիրն ու ղեկավարը։

Որպէս ուսուցչապետ, մեծ համբաւ վայելած է բնաշխարհին եւ Կիլիկիոյ հայկական պետութեան սահմաններուն մէջ։ Դասաւանդած է «եօթը ազատ արուեստներ»-ը։ Դաստիարակած եւ կրթած է մօտ 360 աշակերտ։

Նշեցիի գրական ժառանգութիւնը (մեկնութիւններ, ճառեր, նամակներ) գլխաւորաբար կրօնաբարոյական բովանդակութիւն ունին։ Անոր «Վերլուծութիւն քերականութեան» համալսարանական դասագիրքը, իր բնոյթով բանաքաղական երկ է, կ'ընդգրկէ Գաւիթ Քերականի, Տամամ Արեւելցիի, Արիստակէս Գրչի, Գէորգ Սկեւռացիի եւ այլոց քերականական մեկնութիւններու հիմնական դրոյթներն ու հարցադրումները։ Նշեցիի քերականութիւնը համարած է «դուռն ամենայն իմսատութեան եւ կրթութևան», համեմատութեան միջոցով առաջարկած է վերացնել հայոց հին ու նոր լեզուներու միջեւ առաջացած խզումը՝ վերականգնելով լեզուի հին ձեւերը։ Նշեցին անդրադարձած է «յունաբան դպրոց»ի թարգմանութիւններուն, խօսքի մասերուն եւ անոնց բաժանման, հոլովման, խոնարհման, լեզուներու ծագման եւ այլ հարցերու։

 Երկեր 
250px|մինի|ձախից|Եսայի Նշեցիի յուշարձանը Եղեգնաձորի մէջ
 «Մեկնութիւն Եզեկիէլի»
 «Վերլուծութիւն քերականութեան»
 «Դաւանութիւն եւ խոստովանութիւն ի Սուրբ Երրորդութիւն»
 «Սուղ ինչ պատճառ ձեռնադրութեան քահանայի»
 «Յաղագս կարգաց եկեղեցւոյ»
 «Յաղագս եկեղեցւոյ խորհրդեան»
 «Թուղթ վասն կարգաց եկեղեցւոյ եւ ժամուց»
 «Թուղթ Եսայեայ վարդապետին պատասխանի ընդդէմ պարոն Հեթմոյ»
 «Թուղթ Եսայեայ ի Տէր Մատթէոսն»
 «Թուղթ շրջաբերական յաղագս ողորմութիւն տալոյ ի նպաստ Ս. Կարապետին Տարօնոյ»

 Ծանօթագրութիւն 
Ստորոգութիւն:Հայ մատենագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ աստուածաբաններ
Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով