Հըզպալլա

Հըզպ Ալլահ (արաբերէն՝ حزب الله, բառացի «Աստուծոյ կուսակցութիւն»), շիա իսլամական կուսակցութիւն եւ կազմակերպութիւն Լիբանանի մէջ: Հըզպալլահը կը մատուցէ հասարակական ծառայութիւններ՝ գործակցելով դպրոցներու, հիւանդանոցներու, ինչպէս նաեւ կը կատարէ հողագործական ծառայութիւններ հազարաւոր լիբանանցի շիաների համար եւ զօրաւոր ու կարեւոր դեր կը խաղայ լիբանանեան քաղաքականութեան մէջ: Հըզպալլահը արաբական եւ իսլամական աշխարհի մէջ կը համարուի դիմադրական շարժում: Սակայն քանի մը արեւմտեան երկիրներ, ամբողջութեամբ կամ մասամբ, Հըզպալլահը կը դիտեն որպես ահաբեկչական կազմակերպութիւն:

Հըզպալլահն ստեղծուած է 1982 թուականին որպէս ռազմական կազմակերպութիւն, ի պատասխան Լիբանան ներխուժած Իսրայէլի, նպատակ ունենալով Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ դիմադրել Իսրայէլին: Անոր ղեկավարները ներշնչուած են Այաթուլլահ Խումեյնիէն, իսկ զօրքերը մարզուած եւ կազմակերպուած են Իրանի յեղափոխական պահակներու քանակակազմի մը կողմէ:

Հըզպալլահի 1985-ի մանիֆեստը կը նշէ երեք հիմնական նպատակներ. 

 վերջ տալ Լիբանանի գաղութաբնակութեան
 արդարութիւն հաստատել Ֆալանժ կուսակցութեան ոճրագործ անդամներու նկատմամբ
 Լիբանանի մէջ հաստատել իսլամական վարչակարգStalinsky, Steven. "An Islamic Republic Is Hezbollah's Aim."  The New York Sun. օգոստոսի 2, 2006։ Նոյեմբերի 1, 2007.: 

Հըզպալլահի ղեկավարները բազմաթիւ յայտարարութիւններ ըրած են Իսրայէլի կործանման վերաբերեալ՝ Իսրայէլը անուանելով «սիոնիստ էութիւն, որ կառուցուած է ուրիշներու հողերու վրայ»:
link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Sayyid_Hassan_Nasrallah_06.jpg|մինի|Սայիտ Հասան Նասրալլահ՝ Հըզպալլայի երրորդ եւ ներկայիս գլխաւոր քարտուղար
Հըզպալլահը, որ սկսած է որպէս փոքր ռազմական ոստիկանութիւն, այսօր մեծ կազմակերպութիւն է ունենալով աթոռներ Լիբանանի խորհրդարանին մէջ, ռատիօ եւ արբանեակային հեռուստատեսիլի կայան եւ ծրագիրներ՝ հասարակական զարցագման: Հըզպալլահ զօրաւոր կողմնակցութիւն ունի Լիբանանի շիա բնակչութենէն եւ շահած է մեծ ալիք՝ կողմնակցութեան Լիբանանի այլ բնակիչներէն (սուննի, քրիստոնեայ, տուրզի): 2006-ի Լիբանանի պատերազմէն ետք կրցած է ցոյցեր կատարել հարիւր հազարաւոր մարդոց մասնակցութեամբ"Huge Beirut protest backs Syria." BBC News. մարտի 8, 2005։ Փետրվարի 7, 2007.: Հըզպալլահը եւ այլ կուսակցութիւններ կազմակերպած են 2006-2008 լիբանանեան քաղաքական ցոյցերը Ֆուատ Սինիորայի կառավարութեան դէմ: Մէկ այլ վէճ Հըզպալլահի թելեքոմի ցանցի պահման իրաւունքի հանդէպ ընդհարումներ տարածուած են Լիբանանի փողոցներու մէջ Հըզպալլահի կողմէ ղեկավարուած ընդդիմադիր զօրքերու եւ կառավարութեան կողմնակիցներու միջեւ։ Ընդհարումները դադրած են Տոհայի համաձայնութենէն ետք,
link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Lebanon_Jul06.png|մինի|Կանաչը ցոյց կու տայ Լիբանանի շիա մեծամասնութեամբ շրջանները ուր Հըզպալլան զօրաւոր է:
Հըզպալլահը ստանացած է վեթոյի իրաւունք՝ Լիբանանի խորհրդարանին մէջ։ Նաեւ, ազգային միացման կառավարութիւն կը կազմուի, ուր Հըզպալլահը կ'ունենայ մէկ նախարար եւ տասնմէկ կապինետի աթոռ երեսունի վրայNational unity government: Հըզպալլահը ներկայիս կը վերահսկէ տասնչորս աթոռ 128-ի վրայ Լիբանանի խորհրդարանին մէջ։

Հըզպալլահը ֆինանսական օգնութիւն կը ստանայ Իրանէն, Սուրիայէն եւ նուիրատուութիւններ լիբանանցիներէ եւ այլ շիաներէ: Կազմակերպութեան ռազմական ուժը նաեւ զօրացած է 2000 թուականներուն: 

 Կուսակցութեան քարտուղարներ 
Չկան անկախ աղբիւրներ, որոնք մանրամասնօրէն կը քննարկեն կուսակցութեան կառավարման մեթոտները մինչեւ 1989 թուականը, սակայն շրջանառուող տեղեկատուութիւնը ցոյց կու տայ, որ ղեկավարութիւնը գոլեգդիւ եղած է, քանի դեռ չէր ընտրուած Հըզպալլահի առաջին գլխաւոր քարտուղար Սուպհի ալ-Թուֆէյլին, որ զբաղեցուցած է այդ պաշտօնը 1989-1991թթ. եւ Ապպաս ալ-Մուսաուին ստանձնեց գլխաւոր քարտուղարի պաշտօնը, բայց ան չդիմացաւ աւելի քան ինը ամիս, քանի որ Իսրայէլը սպաննեց զինք 1992 թուականին, իսկ Հասան Նասրալլան ղեկավարեց կուսակցութիւնը անկէ ետք, որ սպաննուեցաւ Իսրայէլի կողմէ 2024 թուականի Սեպտեմբեր 28-ին։

 Ծանօթագրութիւններ 

Ստորոգութիւն:Իսլամական կուսակցութիւններ