Տիանա Աբգար

Տիանա Աբգար (Տիանա Աղաբեկ–Աբգարեան, ), գրող, հրապարակախօս, մարդասէր, հասարակական գործիչ եւ դեսպան․ 1920-ին Ճափոնի եւ Հեռաւոր Արեւելքի մէջ նշանակուած է Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան դեսպան: Տիանա Աբգարի թոռնիկը՝ Միմի Մալայեան Տիանա Աբգարի նուիրուած ֆիլմի բեմադրիչն է:

 Կեանքն Ու Գործունէութիւնը 
 Կեանքը Կալկաթայի Մէջ 
Փոքր տարիքին ընտանիքը հաստատուած է Կալկաթա, ուր աշխոյժ հայկական գաղութ մը գոյութիւն ունէր: Ծնողքը պարսկահայ էր, հայրը՝ Նոր Ջուղա քաղաքէն, իսկ մայրը՝ Շիրազէն։ Ընտանիքին 7 զաւակներէն ամէնափոքր էր։ Ուսումը ստացած է Կալկաթայի Ս. Սանդխտեան վարժարանի աղջիկներուն դպրոցին մէջ։ Ան սահուն կը խօսէր հայերէն, անգլերէն, հինտուներէն եւ ճափոներէն:

1888-ին, կ'ամուսնանայ Աբգար Միքայէլ Աբգարին հետ, որուն մօր ընտանիքին արմատները Տիանային մօրը ծննդավայրէն էին։

Աբգարներուն ընտանիքին անդամները մեծանուն առեւտրականներ էին հարաւային եւ ծայրագոյն արեւելքի զանազան երկիրներուն մէջ։

 Կեանքը Ճափոնի Մէջ 
1891-ին, երիտասարդ զոյգը կը հաստատուի Ճափոնի Եոքոհամա քաղաքը, ուր եւ կ՛ընդլայնէ ընտանեկան առեւտուրի գործունէութիւնը հիմնելով արտահանման – ներածման առեւտրական ընկերութիւն մը։ Տիանա կը զբաղի 3 զաւակներուն դաստիարակութեամբ եւ միաժամանակ կը սկսի գրել։ Իրարու ետեւէ լոյս կը տեսնեն անոր գրական եւ պատմագիտական 10 գիրքերը, որոնցմէ 3-ը նուիրուած էին Հայաստանի եւ հայութեան դէմ գործուած բռնութիւններուն, ջարդերուն եւ տեղահանութեանՏիանա Աբգարին մասին ։

Տիանա Աբգար օտար շրջանակներուն մէջ համարձակօրէն կը ներկայացնէ հայ ժողովուրդին ծանր վիճակը Օսմանեան կայսրութեան մէջ։ Շնորհիւ իր ջանքերուն էր որ Ճափոնը կ՛ըլլայ այն առաջին երկիրներէն որ կը ճանչնայ 1920-ին Հայաստանի անկախութիւնը։

 Տիանա Աբգար Դեսպան՝ Նորանկախ Հայաստանի Հանրապետութեան 
Գնահատելով Տիանա Աբգարին հայրենասէր գործունէութիւնը, այդ օրերուն Հայաստանի Արտաքին Գործոց նախարար Համօ Օհանջանեանը անոր կը նշանակէ Հայաստանի Ա․ Հանրապետութեան Ճափոնի դեսպան եւ Եոքոհամայի հիւպատոս։ Ան մեծ ճիգ կը թափէ Հայաստանի նորաստեղծ հանրապետութեան ճանաչման համար ու կը յարգուի միջազգային դիւանագիտական շրջանակներէն։ Սակայն չի բաւարարուիր անորմով․ կը զբաղի նաեւ բարեսիրական գործունէութեամբ, օգնելով 1915-ի Ցեղասպանութենէն փրկուած գաղթականներուն՝ օրինաւոր հաստատուին եւրոպական երկիրներուն մէջ։

Ան իր պաշտօնէն կը դադրի Հայաստանի Հանրապետութեան խորհրդայնացումով։

Ամենայն Հայոց Գէորգ Ե․ կաթողիկոսը, ըստ արժանւոյն գնահատելով Աբգարի գործունէութիւնը, 1926-ին անոր կ՛արժանացնէ յատուկ կոնդակով` հայ ժողովուրդի շահերուն ծառայելու եւ դժուար պահերուն անոր կողքին ըլլալուն համար:

Տիանա Աբգար կը մահանայ Եոքոհամա եւ կը թաղուի Թոքիոյի օտարերկրացիներուն գերեզմանատան մէջ, իր սիրելի ամսուսինին քով: Անոր դամբանին այժմ հոգ կը տանի Թոքիոյի հայ-ճափոնական բարեկամութեան ընկերակցութիւնը։

 Ստեղծագործութիւններ 
Տիանա Աբգարը Ճապոնիայի անգլիալեզու մամուլի մէջ տպագրեր է հայ ժողովուրդին, Մեծ եղեռնին վերաբերուող յօդուածներ, հրատարակեր է «Հազար ու մէկ պատմութիւններ» պատմուածքներու ժողովածուն, «Մենաւոր խաչակիրը» վէպը, «Իմփերիալիզմը եւ օրէնքը», «Եւրոպայի խաղաղութիւնը», «Խաղաղութեան հիմնահարցը», «Խաղաղութիւն եւ ոչ խաղաղութիւն» աշխատութիւնները։ Գրած է նաեւ բանաստեղծութիւններ՝ Մայր Հայաստան կեղծանունով։ 
 «Սուսաննա»
 «Ճշմարտութիւն հայերու կոտորածի մասին»
 «Հայկական հարց»
 «Հայաստան, որուն դաւաճանեցին»
 «Քու անունով»
 «Խաղաղութիւնը Եւորպայի մէջ»
 «Խաղաղութեան խնդիրը»
 «Խաղաղութիւն եւ ոչ խաղաղութիւն»
 «Մեծ չարիք»
 «Սարսափելի անէծք»
 «Կայսերական Եւրոպայի միամտութեան մասին»
 «Իմփերիալիստական Եւրոպայի խաչի վրայ։ Խաչուած Հայաստան»
 «Միայնակ խաչակիր»
 «Իմփերիալիզմ եւ օրէնք»
 «Հազար ու մէկ պատմութիւն գիրքէն. պատմութիւններ Հայաստանի եւ հայ ժողովուրդի մասին: 1892—1922»

 Ծանօթագրութիւններ 

 Աղբիւրներ 

 ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ- Տիանա Աբգար՝ Ճափոնի Մօտ Հայաստանի Հիւպատոս 
 "Ազատ Օր" օրաթերթ, Յունաստան։

Ստորոգութիւն:12 Հոկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:8 Յուլիսի մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ մարդասէրներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակագիրներ
Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ
Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ
Ստորոգութիւն:Հայ հանրային գործիչներ
Ստորոգութիւն:Հայ դեսպաններ
Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով