Թիմ Պըրթըն

մինի
ձախից|մինի|2009
Թիմըթի Ուալթըր «Թիմ» ՊըրթընԹիմ Պըրթընի միջին անունը յիշուած է իբրեւ Ուալթըր Museum of Modern Art թանգարանի 2009-ի ներկայացումին, որ նուիրուած էր Պըրթընին եւ գիրքի մը մէջ, որ կը խօսի Պըրթըրնի կեանքի ու ասպարեզի մասին. սակայն Tim Burton Collective եւ այլ աղբիւրներ կը նշեն, թէ Ուիլիըմ է եւ ոչ Ուալթըր (անգլ.՝ Timothy Walter "Tim" Burton (bɜrtən), ծնած 25 Օգոստոս, 1958, Պըրպէնք, Քալիֆորնիա, ԱՄՆ) Ամերիկացի ֆիլմի բեմադրիչ, արտադրիչ, արուեստագէտ, գրող եւ ծաղրանկարի ձեւաւորող մըն է: Ան ճանչցուած է մութ, կոպիտ, բարբարոսական եւ տարօրինակ իր ֆիլմերով, ինչպէս Beetlejuice (1988), Edward Scissorhands (1990), երգախառն The Nightmare Before Christmas (1993), կենսագրական վաւերագրական Ed Wood (1994), զգայացունց Sleepy Hollow (1999), ինչպէս նաեւ Corpse Bride (2005), Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street (2007), Dark Shadows (2012) եւ Frankenweenie (2012): Ան նաեւ ճանչցուած է իր շատ մեծ շահոյթ ունեցող ֆիլմերով, ինչպէս կատակերգական եւ արկածախնդրական Pee-wee's Big Adventure (1985), աշխարհահռչակ Batman (1989) ֆիլմը եւ իր շարունակութիւնը Batman Returns (1992), գիտախառն Planet of the Apes (2001), երեւակայական տրամա Big Fish (2003), երաժշտական եւ արկածախնդրական Charlie and the Chocolate Factory (2005) եւ երեւակայական Alice in Wonderland (2010), որու շահոյթն էր $1,000,000,000:

Պըրթընը աշխատած է Ճոնի Տեփփի հետ յաճախ, որ նաեւ դարձած է իր մտերիմներէն մէկը իրենց միասնական առաջին ֆիլմէն ի վեր: Ան նաեւ աշխատակցած է երաժիշտ Տենի Էլֆմընի հետ, որ յօրինած է բոլոր եղանակներն ու երգերը Պըրթընի բեմադրած ֆիլմերուն: Դերասանուհի Հելենա Պոնհըմ Քարթըր, Պըրթընի նախկին սիրածը, յաճախ դերեր ստանձնած է իր գրեթէ բոլոր ֆիլմերուն մէջ։ Պըրթրըն նաեւ գրած եւ գծագրած է գիրք մը՝ The Melancholy Death of Oyster Boy & Other Stories, հրատարակուած 1997-ին Faber and Faber հրատարակչատան կողմէ, ինչպէս նաեւ կոյտ մը իր գծագրածներէն եւ ուրիշ արուեստի կտորներ կան բոլորը հաւաքուած The Art of Tim Burton գիրքին մէջ, որ հրատարակուած է 2009-ին: Այդ գիրքին շարունակութիւնը՝ The Napkin Art of Tim Burton: Things You Think About in a Bar, կը պարունակէր Պըրթընի բոլոր գործերը, որոնք գծագրուած են թաշկինակներու վրայ, երբ ան ճաշարաններու եւ կամ գինետուներու մէջ էր։ Այդ գիրքը հրատարակուած է 2015-ին Steeles Publishing հրատարակչատան կողմէ:

 Վաղ Կեանք 
Պըրթըն ծնած է 25 Օգոստոս, 1958-ին, Պըրպէնք, Քալիֆորնիա, ԱՄՆ, եւ զաւակն էր մօր՝ Ճին Պըրթընի, նուէրի խանութի մը տէրը, եւ հօր Պիլլ Պըրթընի, որ մարզիկ էր եւ Burbank Park and Recreation Department գործատեղիի աշխատաւոր: Իբրեւ պատանի, Պըրթըն կարճ ֆիլմեր կը պատրաստէր իր տան պարտէզին մէջ եւ այդպիսով ալ իր առաջին կարճ ֆիլմը՝ The Island of Doctor Agor, նկարահանած է երբ 13 տարեկան էր։ Պըրթըն յաճախած է Burbank High School երկրորդական դպրոցը, բայց լաւ աշակերտ մը չէր: Ան ընդհանրապէս չէր սիրեր պտոյտներ եւ կը սիրէր զբաղիլ գծագրութեամբ եւ ֆիլմ դիտելով: Իր ապագայ գործերը արդէն ազդուած են Դկ. Սուսի եւ Ռոալտ Տահլի պէս անձերու կողմէAlison McMahan (2005). "The Films of Tim Burton: Animating Live Action in Contemporary Hollywood". p.27. Continuum International Publishing Group, 2005: Դպրոց աւարտելէ ետք, Պըրթըն սկսաւ յաճախել California Institute of the Arts, Վալենսիա, Քալիֆորնիա, որպէսզի ուսանի ծաղրանկարչութեան ձեւաւորման ճիւղը: Իբրեւ աշակերտ CalArts-ի (ծանօթ կրճատում California Institute of the Arts-ի), Պըրթըն կը պատրաստէ բազմաթիւ կարճ ֆիլմեր, ինչպէս Stalk of the Celery Monster եւ King and Octopus:

 Ասպարէզ 
 Վաղ Ասպարէզ՝ 1980ական Թուականներ 
Stalk of the Celery Monster կարճ ֆիլմը կը դառնայ աշխարհահռչակ Walt Disney Productions ծաղրանկարչական ֆիլմի արտադրութեան հետաքրքրութեան կէտը, որոնք Պըրթընը կը հրաւիրեն ընկերութենէն ներս եւ կը ներառեն զինք իբրեւ աշակերտ, որմէ ետք արդէն կը դառնայ մնայուն ձեւաւորող, տարիներ շարունակ: Ան բազմաթիւ արտադրական կազմերու մաս կազմած է հռչակաւոր ֆիլմերու պատրաստութիւններու ընթացքին, ինչպէս The Fox and the Hound (1981), The Black Cauldron եւ Tron:

Երբ ան Տիզնի կ'աշխատէր, 1982-ին ան իր առաջին կարճ ֆիլմը ստեղծեց՝ Vincent, 6 վարկեան տեւողութիւն ունեցող ֆիլմ մը, պատանի տղեկի մը երազներուն մասին: Ֆիլմը կը ցուցադրուի Շիքակոյի Ֆիլմի Փառատօնին (Chicago Film Festival) եւ կը ցուցադրուի շարժապատկերներու պաստառներու վրայ 2 շաբթուայ վրայ։ Այս ֆիլմէն ետք, Պըրթըն կը ստեղծէ իր Ճաբոնական թեմայով Hansel and Gretel ֆիլմը, որ 1983-ի Հալոուինի գիշերը ժամը 10:30-ին կը ցուցադրուի եւ ոչ մէկ ուրիշ անգամ անկէ ետք, ինչ որ կասկած կ'արթնցնէր շատերու մէջ, եթէ իրապէս այդպէս ֆիլմ մը ստեղծած էր Պըրթըն, թէ ոչ: Սակայն 2009-ին եւ 2011-ին, Museum of Modern Art թանգարանի Պըրթընի նուիրուած ցուցահանդէսի ընթացքին ցուցադրեցին այդ ֆիլմը. վայրն էր LACMA:

 Ֆիլմ 
 Տարի Վերնագիր Բեմադրիչ Արտադրիչ Թատերագիր Ուրիշ Ելեւմտացոյց Շահոյթ Ծան. USD$ 1978 The Lord of the Rings Արուեստագէտ 4,000,000 30,471,420 1979 The Muppet Movie Պուպրիկ Խաղցնող 8,000,000 65,200,000 1981 The Fox and the Hound Ծաղրանկարի ձեւաւորող 12,000,000 63,456,988 1982 Tron Ծաղրանկարի ձեւաւորող 17,000,000 74,000,000 1985 The Black Cauldron Արուեստագէտ 44,000,000 21,288,692 Pee-wee's Big Adventure  Դերասան 7,000,000 40,940,662 1988 Beetlejuice  15,000,000 73,707,461 1989 Batman  35,000,000 411,348,924 1990 Edward Scissorhands    20,000,000 86,024,005 1992 Singles  Դերասան 9,000,00018,471,850 Batman Returns   80,000,000 266,822,354 Stay Tuned Ձեւաւորող  Չգիտցուած 10,736,401Review of Stay Tuned from Variety 1993 Hoffa  Դերասան 35,000,000 $29,302,121http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=hoffa.htm Tim Burton's The Nightmare Before Christmas   Արտադրման ձեւաւորող 18,000,000 75,082,668 1994 Cabin Boy   10,000,0003,662,459 Ed Wood   18,000,000 5,887,457 1995 Batman Forever  100,000,000 336,529,144 1996 Mary Reilly Մասնակից 47,000,000 12,379,402 James and the Giant Peach  38,000,000 37,734,758 Mars Attacks!   70,000,000 101,371,017 1999 Sleepy Hollow  100,000,000 206,071,502 2001 Planet of the Apes  100,000,000 362,211,740 2003 Big Fish  70,000,000 122,919,055 2004 Catwoman Մասնակից 100,000,000 82,102,379http://www.metacritic.com/movie/catwoman 2005 Charlie and the Chocolate Factory  150,000,000 474,968,763 Tim Burton's Corpse Bride    40,000,000 117,195,061 2007 Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street  50,000,000 152,523,164 2009 Coraline Ձեւաւորող  60,000,000 124,596,398 Waking Sleeping Beauty Մասնակից Շգիտցուած 84,918 9  30,000,000 48,428,063 2010 Alice in Wonderland  150,000,000–200,000,000 1,025,467,110 2012 Dark Shadows  150,000,000 245,527,149 Men in Black 3  Դերասան 215,000,000 624,000,000 Abraham Lincoln: Vampire Hunter  69,000,000 108,319,139 Frankenweenie    39,000,000 81,150,788 2014  Maleficent Participant 180,000,000 758,410,378 Big Eyes    10,000,000 29,253,166http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=bigeyes.htm 2016 Alice Through the Looking Glass  170,000,000 299,377,321 Miss Peregrine's Home for Peculiar Children    110,000,000 259,800,113http://www.hollywoodreporter.com/news/hugh-jackmans-greatest-showman-earth-824884 

 Կարճ Ֆիլմ 
 Վերնագիր Տարի Բեմադրիչ Արտադրիչ Թատերագիր Ուրիշ Ծան. The Island of Doctor Agor 1971   Դերասան Doctor of Doom 1979    Stalk of the Celery Monster    Ծաղրանկարի ձեւաւորող Luau 1982    Դերասան Vincent   Արտադրական ձեւաւորող Hansel and Gretel 1983   Արտադրական ձեւաւորող Frankenweenie 1984    http://uk.movies.yahoo.com/blogs/movie-editors/tim-burton-disney-fired-181740632.html Lost in Oz 2000    - The Wizard of Oz at the Museum of Computer Adventure Game History - Telarium Corporation at Adventureland Stainboy   

 Հեռուստաշար 
 Վերնագիր Տարի Բեմադրիչ Գործադիր Արտադրիչ Թատերագիր Ուրիշ Ծան. Faerie Tale Theatre: Aladdin and His Wonderful Lamp (Եղանակ 5, դրուագ 1) 1984   ASIN: B001AZIRV8 Alfred Hitchcock Presents: The Jar (Եղանակ 1, դրուագ 20) 1986  Lambert, David. "Alfred Hitchcock Presents - What's the Release Date for 'Season 6' DVDs? How About...TODAY!,"  TVShowsOnDVD.com (Nov. 08, 2013). Amazing Stories: The Family Dog (Եղանակ 2, դրուագ 16) 1987   Ծաղրանկարի ձեւաւորող Beetlejuice 1989–1991   Family Dog 1993   Ձեւաւորող

 Երգի Տեսահոլովակ 
 Վերնագիր Տարի Բեմադրիչ Գործադիր Արտադրիչ Թատերագիր Ուրիշ Ծան. The Killers: Bones  2006  The Killers: Here with Me 2012  

 Մրցանակներ 
Emmy Award
 (1990) Յաղթած — Outstanding Children's Animated Program / Beetlejuice

Academy Awards
 (2006) Պաշտօնակարգուած — Best Animated Feature / Corpse Bride
 (2013) Պաշտօնակարգուած — Best Animated Feature / Frankenweenie

BAFTA Awards
 (2004) Պաշտօնակարգուած — Best Direction / Big Fish
 (2005) Պաշտօնակարգուած — Best Feature Film / Charlie and the Chocolate Factory
 (2013) Պաշտօնակարգուած — Best Animated Film / Frankenweenie

Golden Globe Awards
 (2008) Պաշտօնակարգուած — Best Director – Motion Picture / Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street
 (2008) Յաղթած — Best Motion Picture – Musical or Comedy / Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street
 (2010) Պաշտօնակարգուած — Best Motion Picture – Musical or Comedy / Alice in Wonderland
 (2013) Պաշտօնակարգուած — Best Animated Film / Frankenweenie

Cannes Film Festival
 (1994) Պաշտօնակարգուած — Palme d'Or / Ed Wood

Saturn Awards
 (1990) Պաշտօնակարգուած — Best Director / Beetlejuice
 (1993) Պաշտօնակարգուած — Best Director / Batman Returns
 (1997) Պաշտօնակարգուած — Best Director / Mars Attacks!
 (2000) Պաշտօնակարգուած — Best Director / Sleepy Hollow
 (2008) Պաշտօնակարգուած — Best Director / Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street
 (2013) Յաղթած — Best Animated Film / Frankenweenie

National Board of Review Awards
 (2008) Յաղթած – Best Director / Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street

Chicago Film Critics Association Awards
 (2004) Պաշտօնակարգուած — Best Director / Big Fish

Producers Guild of America Awards
 (2006) Պաշտօնակարգուած – Animated Motion Picture / Corpse Bride
 (2008) Honored — Scream Awards: Scream Immortal Award, for his unique interpretation of horror and fantasy
 (2009) Յաղթած — Best Producer / 9

64th Venice International Film Festival
 (2007) Honored — Golden Lion for Lifetime Achievement

Lacanian Psychoanalysis Prize
 (2010) Յաղթած — Alice in Wonderland

The Order of the Arts and Letters
 (2010) Knighted by Culture Minister of France

Moscow International Film Festival
 (2012) "Golden George" for his contribution to world cinema.

 Գնահատանք եւ Քննադատում 
 Տարի Ֆիլմ Rotten Tomatoes Metacritic CinemaScore Ելեւմտացոյց Շահոյթ 1985 Pee-wee's Big Adventure  89% (44 քուէ)(7.8/10)  47 (14 քուէ)  Չյայտարարուած  $7 միլիոն  $40.9 միլիոն 1988 Beetlejuice  81% (43 քուէ)(7/10)  67 (13 քուէ)  B  $15 միլիոն  $73.7 միլիոն 1989  Batman  72% (68 քուէ)(6.6/10)  69 (21 քուէ)  A  $35 միլիոն  $411.3 միլիոն 1990 Edward Scissorhands  89% (56 քուէ)(7.7/10)  74 (19 քուէ)  A–  $20 միլիոն  $86 միլիոն 1992 Batman Returns  80% (71 քուէ)(6.7/10)  68 (23 քուէ)  B  $80 միլիոն  $266.8 միլիոն  1994 Ed Wood  92% (60 քուէ)(8/10)  70 (19 քուէ)  B+  $18 միլիոն  $5.9 միլիոն 1996 Mars Attacks!  52% (63 քուէ)(5.9/10)  52 (19 քուէ)  B  $70 միլիոն  $101.4 միլիոն 1999 Sleepy Hollow  67% (126 քուէ)(6.3/10)  65 (35 քուէ)  B–  $100 միլիոն  $206.1 միլիոն 2001 Planet of the Apes  45% (156 քուէ)(5.5/10)  50 (34 քուէ)  B–  $100 միլիոն  $362.2 միլիոն 2003 Big Fish  77% (214 քուէ)(7.2/10)  58 (42 քուէ)  B+  $70 միլիոն  $122.9 միլիոն 2005 Charlie and the Chocolate Factory  83% (221 քուէ)(7.2/10)  72 (40 քուէ)  A–  $150 միլիոն  $475 միլիոն  2005 Corpse Bride  83% (187 քուէ)(7.2/10)  83 (35 քուէ)  B+  $40 միլիոն  $117.2 միլիոն 2007 Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street  86% (222 քուէ)(7.7/10)  83 (39 քուէ)  Չյայտարարուած  $50 միլիոն  $152.5 միլիոն 2010 Alice in Wonderland  52% (262 քուէ)(5.7/10)  53 (38 քուէ)  A–  $150–200 միլիոն  $1.025 պիլիոն 2012 Dark Shadows  37% (233 քուէ)(5.3/10)  55 (42 քուէ)  B–  $150 միլիոն  $245.5 միլիոն 2012 Frankenweenie  87% (200 քուէ)(7.6/10)  74 (38 քուէ)  B+  $39 միլիոն  $81.5 միլիոն  2014 Big Eyes  72% (166 քուէ)(6.6/10)  62 (40 քուէ)  Չյայտարարուած  $10 միլիոն  $29.3 միլիոն 2016 Miss Peregrine's Home for Peculiar Children  63% (188 քուէ)(5.9/10)  57 (43 քուէ)  B+  $110 միլիոն  $258.3 միլիոն

 Ծանօթագրութիւններ