Աղանդեր

Աղանդեր (), սեղանին մատուցուող աւարտական ուտեստ: Նախատեսուած է, որ համտեսողը ստանայ հաճելի զգացումներ ճաշէն կամ ընթրիքէն ետք: Աղանդերը հիմնականին քաղցր խորտիկ է (ո՛չ միրգերը):

Աղանդերը կը հրամցուի հիմնականին յատուկ ափսէներով եւ որպէս կանոն կ՛ուտուի յատուկ դգալներով: Վերջիններուն չափերը կը տատանին ճաշի դգալի եւ թէյի դգալի չափերուն միջեւ: Աղանդերներու սեղանի բաղկացուցիչ մասերէն կը համարուին նաեւ աղանդերային դանակն ու պատառաքաղը։

 Պատմութիւն 
մինի|Շառլոթքա
մինի|Ֆլամպէ
մինի|Ֆրանսական Պաղպաղակ
մինի|Շոքոլադապատ միրգեր
մինի|Ֆալուտէ անանուխի տերեւներով
Հիմնական ճաշատեսակներէն ետք, քաղցր ուտելիքներ ճաշակելու սովորութիւնը լայն տարածում գտած է Եւրոպայի մէջ միայն 19-րդ դարուն, երբ լայն տարածում գտաւ շաքարի արտադրութիւնը: Մինչ այդ, շաքարի լայն տարածումէն միայն հարուստ ընտանիքներու ներկայացուցիչները  կ՛օգտուէին: Միջին կամ ցած խաւի սեղաններուն  միայն տօնական օրերուն քաղցրաւենիք կը յայտնուէր: Այս փաստը հիմք հանդիսացաւ, որպէսզի աղանդերը այդքան գեղեցիկ ու տօնական կերպով զարդարուի:

 Նկարագիր 
Աղանդերը, որպէս կանոն, քաղցր ուտեստ կը համարուի (օրինակ՝ պաղպաղակը կամ կարկանդակը): Սակայն, կան նաեւ ոչ քաղցր տարատեսակներ, որոնք պատրաստուած են միրգերէն, զանազան ընկոյզներէն, պանիրներէն, ու կրկին ոչ քաղցր հրուշակեղէնէն: Բացի այդ, ոչ բոլոր քաղցր ուտեստները կը համարուին աղանդեր: Օրինակ, չինական խոհանոցին մէջ կան քաղցր մսային ճաշատեսակներ, որոնք երբեք աղանդեր չեն համարուիր, ինչպէս եւ վանաշաքարներ՝ պատրաստուած պղպեղով եւ կոճապղպեղով, որոնք նոյնպէս աղանդեր չեն համարուիր: Կեդրոնական Ամերիկայի բնիկները մինչեւ քոլումպոսեան ժամանակաշրջանը կը պատրաստէին ըմպելիք քաքաոյի հատիկներով, որուն կը կոչէին շոքոլատ: Շաքարաւազի փոխարէն անոնք նոյնպէս կ՛օգտագործէին պղպեղ եւ այլ համեմունքներ«Чтоб вам весь год пить чоколатль!» — журнал «Eclectic».: Ռուսական խոհանոցին մէջ հանդիպող սեւ ձկնկիթը կը հանդիսանայ ոչ քաղցր աղանդեր: Իսկ Ֆրանսայի մէջ ամենատարածուած եւ դասական աղանդերը պանիրն է:

 Տեսակներ 
Հրամցնելու ջերմաստիճանէն կախուած աղանդերները կ՛ըլլան տաք եւ պաղ:

Որպէս աղանդեր կրնան հրամցուիլ հետեւեալ սննդամթերքները.
 հրուշակեղէնէն՝ կարկանդակներ, զանազան տեսակներու թխուածքաբլիթներ, քաքարներ, թխուածքներ
 տարբեր տեսակի ու համի քաղցրաւենիքներ
 հարած սերուցքով ուտեստներ
 պաղպաղակներ եւ պաղպաղակէ պատրաստած աղանդեր
 քաղցր մրգահատապտղային խառնուրդներ՝ մրգային աղցաններ, մրգային մածուններ, սնիկերոսով աղցան

Ըմպելիքներ՝
 տաք ըմպելիքներէն՝ թէյ, քաքաօ, սուրճ, պաղպաղակով սուրճ (café glacé)
 թոյլալքոլային ըմպելիքներ՝ աղանդերային գինիներ, տաք գլինտուէյն
 անալքոլ ըմպելիքներ՝ հիւթեր, կազաւորուած ըմպելիքներ, քոմբոտներ, կիսելներ
 քաղցր կաթնային աղանդեր, շոքոլայով եւ մրգահատապտղային մուսեր, քրէմներ, դոնդողներ, անուշներ
 խիւսեր (խնձորապուր)
 Աղանդերային ազգային ուտեստներ 
 Չակ-չակ
 Փուտինկ
 Թիրամիսու
 Հալուա
 Կրիլիաժ
 Չիզքէյք
 Էկլեր
 Մուրապա
 Դիմսամ՝ կը հրամցուի հիմնականին թէյախմութեան ժամանակ
 Պրալինէ
 Ցիմես
 Քաղցր հաց (չորահաց, տապակած հաց)
 Մացեպրա
 Պրոֆիտրոլի
 Պաննա կոտտա
 Ֆալուտէ
 Իտալական սառոյց՝ սառեցուած օշարակ եւ մրգախիւս
 Կրանիտա
 Պաստեղ
 Փախլաւա
 Շարլոտքա
 Շտրուտել
 Քլաֆուտի
 Շոտօ
 Քանոլի
 Փարֆէ
 Շոքմանժէ
 Պլանմանժէ

 Ծանօթագրութիւններ 

Ստորոգութիւն:Խոհանոց