Շուշանիկի Վարք

Սուրբ Շուշանիկ թագուհիի նահատակութիւնը (, Ծամեբայ ծմիդիսա շուշանիկիսի դեդոփլիսայ), վրացական ինքնուրոյն գրականութեան՝ մեզ հասած ամէնահին նմոյշը։ Ստեղծուած է հաւանաբար 476 եւ 483 թուականներու միջեւ, պահպանուած ամէնահին ձեռագիրը կը վերաբերի 10-րդ դարուն

Ստեղծագործութեան հեղինակը՝ Յակով Ցուրթաւելին է, որ եղած է ստեղծագործութեան մէջ յիշատակուող դէպքերու ժամանակակիցն ու մասնակիցը։ Մօտաւորապէս այդ ժամանակ ստեղծուած է նաեւ Շուշանիկի վարքի հայկական կրճատ տարբերակը։

«Շուշանիկի վարքը» ստեղծագործութեան մէջ պատկերուած է Վարդան Մամիկոնեանի դստեր՝ Շուշանիկի տառապանքներն ու սպանութիւնը իր ամուսինին՝ Վարսկենի (Վազգէն) ձեռքով, որ Հարաւային Քարթլիի թագաւորն է։ Պարսիկներու հետ համագործակցելու նպատակով ընդունելով զրադաշտականութիւնը՝ ան նոյնը պահանջեց նաեւ իր կնոջմէն ու երեխաներէն։ Շուշանիկը, մերժելով հրաժարիլ քրիստոնէութենէն, վեց տարի անցուցած է զնտանի մէջ՝ ենթարկուելով տանջանքներու ու ստորացման, իսկ՝ եօթներորդ տարին՝ մահացած է։

Յակով Ցուրթաւելին կը հաստատէ, որ եղած է թագուհիին խոստովանահայրը, իր ստեղծագործութեան մէջ կը շարադրէ իր զրոյցները թագուհիին հետ, ինչ որ մեծ արժէք կու տայ երկրին՝ իբրեւ պատմական աղբիւրի։ Ատոր մէջ գրեթէ չկան աւանդական վարքագրութիւններուն յատուկ կաղապարուած արտայայտութիւններ ու հատուածներ։ Երկը բաւական տեղեկութիւններ կը պարունակէ երկրի պետական կառուցուածքի, պատմութեան, կրօնի, հին Վրաստանի ու Հայաստանի բնակիչներու առօրեայ կեանքին մասին։ Բացի այդ, «Շուշանիկի վարքը» կը համարուի վրացական արձակի փայլուն նմոյշներէն մէկը՝ շնորհիւ անոր լակոնիկ, բայց փոխաբերութիւններով հարուստ ոճի ու գեղարուեստական տարրերու (ինչ բանի պատճառով այս ստեղծագործութիւնը երբեմն կը կոչեն «վարքագրական վէպ»)։

«Շուշանիկի վարքը» առաջին անգամ հրատարակուած է 1882 թուականին: Ան թագմանուած է ռուսերէնի, լատիներէնի, անգլերէնի, գերմաներէնի, ֆրանսերէնի, սպաներէնի եւ յունարէնի: 1979 թուականին, ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի կողմէն նշուած է այդ գրական յուշարձանի 1500-ամեակը։

 Տե՛ս նաեւ 
 Սուրբ Շուշանիկ
 Յակով Ցուրթաւելի
 Վրացական միջնադարեան գրականութեան ժամանակագրութիւն

 Գրականութիւն 
 Шушаника // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

 Արտաքին Յղումներ 
 Текст «Мученичества» в русском переводе 
 Статья о произведении 

 Ծանօթագրութիւններ