Երեւանի Մեթրոն

Երեւանի Մեթրոն, պաշտօնապէս՝ Կարէն Տէմիրճեանի անունով Երեւանի Մեթրոն, Երեւանի մեթրոյի ցանցն է։ Կառուցումը սկսած է 1972-ին, գործել սկսած է 1981-ին եւ ընդլայնուած է մինչեւ 1996 թուական: Կը գտնուի Երեւանի քաղաքապետարանի ենթակայութեան տակ։ Աշխատողներու թիւը 2005-ի տուեալներով կազմած է 1.129 մարդ։

 Պատմութիւն 
100px|մինի|ձախից|Մեթրոյի ժետոն, օգտագործուած է մինչեւ 2009 թուական

Կառուցման նախագիծը հաստատուած է որպէս ստորգետնեայ թրամուայի նախագիծ, սակայն հետագային ան վերափոխուած է մեթրոյի։ Կառուցումը սկսած է 1972 թուականին, սակայն, քանի որ հինգ տարուան ընթացքին ճանապարհին միայն 3,9 քմ.-ը պատրաստ էր, 1977-ին համայնավարական կուսակցութիւնը որոշում առաւ սովետական այլ քաղաքներէն (Մոսկուայի, Լենինկրատի, Մինսքի կամ Թիֆլիսի) օգնութեան կանչել նման աշխատանքներու փորձ ունեցող մասնագէտներ։

Մեթրոն բացուեցաւ 7 Մարտ 1981-ին։ Հետագայ տարիներու ընթացքին ան ընդլայնեցաւ մինչեւ քաղաքի հարաւային մասերը։ Վերջին կայարանը (Չարբախ) շահագործման յանձնուած է 1996 թուականին:

Մեթրոյին կառուցումը եւ ընդլայնումը կատարուած է Կարէն Տէմիրճեանի ղեկավարութեան օրով եւ անոր անմիջական հովանաւորութեամբ։ 28 Դեկտեմբեր 1999-ին Երեւանի մեթրոն կոչուեցաւ 27 Հոկտեմբերի Ազգային ժողովին մէջ ահաբեկչական գործողութեան ժամանակ սպաննուած Կարէն Տէմիրճեանի անունով։

Կառուցման բարձր որակին շնորհիւ մեթրոն 1988-ի կործանարար երկրաշարժի ժամանակ չկրեց որեւէ լուրջ վնաս, եւ շարունակեց աշխատիլ արդէն իսկ յաջորդ օրը։ Սակայն երկրաշարժը դարձաւ մեթրոյի ընդլայնման աշխատանքներու կանխեցման գլխաւոր պատճառներէն մէկը, քանի որ հանրապետութեան ամբողջ շինարարական միջոցները ուղղուած էր աւերուած շրջաններու վերականգման։

1990-ականներու սկիզբը ճգնաժամի ընթացքին հասարակական փոխադրամիջոցի միակ ձեւն էր, որ չէր կեցած իր աշխատանքը։

 Ժամանակագրութիւն 
ՀատուածըԲացման ամիսըԲարեկամութիւն - Սասունցի Դաւիթ7 Մարտ 1981Հանրապետութեան Հրապարակ26 Դեկտեմբեր 1981Սասունցի Դաւիթ - Գործարանային11 Յուլիս 1983Գործարանային - Շէնգաւիթ26 Դեկտեմբեր 1985Շէնգաւիթ - Գարեգին Նժդեհի Հրապարակ1 Յունուար 1987Զօրավար Անդրանիկ2 Դեկտեմբեր 1989Շէնգաւիթ - Չարբախ26 Դեկտեմբեր 1996
N.B Շէնգաւիթ-Չարբախ երթուղին կը գործածուի որպէս առանձին  ծառայութիւն։

 1972 թուականին՝ Կը սկսի Երեւանի մեթրոյի շինարարութիւնը։
 7 Մարտ 1981-ին՝ Շահագործման կը յանձնուի Բարեկամութիւն - Սասունցի Դաւիթ հատուածը։
 26 Դեկտեմբեր 1981-ին՝ Կը բացուի Լենինի Հրապարակ կայարանը։
 11 Յուլիս 1983-ին՝ Շահագործման կը յանձնուի Սասունցի Դաւիթ - Գործարանային հատուածը
 26 Դեկտեմբեր 1985-ին՝ Շահագործման կը յանձնուի Գործարանային - Շէնգաւիթ հատուածը։
 1 Յունուար 1987-ին՝ Շահագործման կը յանձնուի Շէնգաւիթ - Սփանտարեան Հրապարակ հատուածը։
 Դեկտեմբեր 1988-ին՝ Սպիտակի երկրաշարժէն ետք կը կենան Աջափնեակ եւ Դաւիթաշէն թաղամասերուն մէջ Մեթրոյի Կայարաններ կառուցելու աշխատանքները։
 2 Դեկտեմբեր 1989-ին՝ Կը բացուի Հոկտեմբերեան կայարանը։
 26 Դեկտեմբեր 1996-ին՝ Շահագործման կը յանձնուի Շէնգաւիթ - Չարբախ հատուածը։
 28 Դեկտեմբեր 1999-ին՝ Երեւանի մեթրոյին կը տրուի Կարէն Տէմիրճեանի անունը։
 21 Յուլիս 2011-ին՝ Մեթրոյի ուղեվարձը կը սահմանուի 100 դրամ:

 Վերաանուանումներ 
1992-ին՝ Հայաստանի անկախացումէն եւ Խորհրդային միութեան փլուզումէն ետք վերանուանուած են Երեւանի մեթրոյի կայարաններէն մի քանին։

Կայարանը  Նախկին անունը  ՏարիներՄարշալ ԲաղրամեանՍարալանջի1981-1982Հանրապետութեան ՀրապարակԼենինի Հրապարակ1981-1992Գարեգին Նժդեհի ՀրապարակՍփանտարեան Հրապարակ1987-1992Զօրավար ԱնդրանիկՀոկտեմբերեան1989-1992

 Թիւեր եւ փաստեր 
 1981-ի դրութեամբ տարեկան 14 միլիոն մարդ կ'օգտուէր մեթրոյէն, 1987 թուականին այդ թիւը արդէն կը հասնէր 31 միլիոնի (որ կը կազմէր բոլոր փոխադրամիջոցներով կատարուող ուղեւորահոսքի 9 %-ին)։ 2001-ին այդ թիւը կը կազմէր 15,5 միլիոն երթեւեկող։ 2008-ին մեթրոն 18 միլիոն ուղեւոր տեղափոխած է, 2023-ին՝ 29,6 միլիոն։ Ներկայիս մեթրոյէն օրական կ'օգտուի 81000 հազար մարդ։
 Երեւանի մեթրոյի ուղիներու ընդհանուր երկարութիւնը 12,1 քմ. է, կ'աշխատին 10 կայարաններ: Կայարաններէն երեքը՝ Սասունցի Դաւիթ, Գործարանային եւ Չարբախ կայարանները վերգետնեայ են, մնացած եօթը՝ ստորգետնեայ։

 Կայարանները 
 Կայարանի անունը  Մուտքը/ելքը  Խորութիւնը  Շահագործման հանձնելու ամիսը  Բարեկամութիւն  Քիեւեանի խաչմերուկ   7 Մարտ 1981 Մարշալ ԲաղրամեանՄինչեւ 1982 թուական՝ Սարալանջի  Մարշալ Բաղրամեան պողոտայ, Սիրահարներու այգի   7 Մարտ 1981 Երիտասարդական  Իսահակեան եւ Աբովեան փողոցներու խաչմերուկ   7 Մարտ 1981 Հանրապետութեան հրապարակՄինչեւ 1992 թուական՝ Լենինի հրապարակ  Կառավարութեան 3-րդ մասնաշէնք   26 Դեկտեմբեր 1981 Զօրավար ԱնդրանիկՄինչեւ 1992 թուական՝ Հոկտեմբերեան  Տիգրան Մեծի պողոտայ, Խորենացիի եւ Ագաթանգեղոսի փողոցներ   2 Դեկտեմբեր 1989  Սասունցի Դաւիթ  Երկաթուղային կայարան  Վերգետնեայ  7 Մարտ 1981 Գործարանային  1-ին մաս  Վերգետնեայ  11 Յուլիս 1983  Շէնգաւիթ  Շէնգաւիթ   26 Դեկտեմբեր 1985 Գարեգին Նժդեհի հրապարակՄինչեւ 1992 թուական՝ Սփանտարեան Հրապարակ  Գարեգին Նժդեհի հրապարակ   1 Յունուար 1987  Չարբախ  Չարբախ  Վերգետնեայ  26 Դեկտեմբեր 1996

 Ծանօթագրութիւններ 

 Արտաքին յղումներ 
 Կարէն Տեմիրճեանի անունով Երեւանի Մետրոպոլիտը
 Հմայող երակ
 Երիտասարդական կայարանի 3D տեսարանը 

Ստորոգութիւն:Երեւանի մեթրոը