Այլաբանութիւն

Այլաբանութիւն ալեկորիա (հին յունարէն՝ ἀλληγορία` այլաբանութիւն), փոխակերպութեան տեսակներէն մէկը, որով իրականութեան որեւէ կողմի, երեւոյթի, առարկայի մասին գաղափար կը տրուի ո՛չ թէ ուղղակի նկարագրութեամբ, այլ գեղարուեստական յստակ պատկերի, խօսքի ուրոյն կառուցման միջոցով։

Այլաբանութիւնը լայնօրէն կը գործածուի առակներու եւ հէքեաթներու մէջ: Կենդանիներու, բոյսերու, անշունչ` առարկաներու եւ այլ բնական երեւոյթներու անձնաւորման միջոցով կը պատկերացուին մարդիկ, անոնց բնաւորութեան դրական կամ բացասական գիծերը` դաստիարակելու, թերութիւնները քննադատելու ուղղելու նպատակով: Օրինակ` առակներու մէջ աղուէսի միջոցով կ’ակնարկուի խորամանկ եւ հնարամիտ մարդոց, գայլի միջոցով` կը ծաղրուի մարդոց ագահութիւնը եւ դաժանութիւնը, ճպուռի միջոցով` ծուլութիւնը, կրիայի միջոցով` դանդաղութիւնը: Առակներու մէջ բնաւորութեան դրական գիծեր կը ներկայացնեն գառնուկը, մեղուն, մրջիւնը, աղաւնին, ձին եւ այլն:

Այլաբանական բնոյթի գրուածք մըն է Ղազարոս Աղայեանի «Յիշողութիւն» բանաստեղծութիւնը, որ գրած է ցարական կառավարութեան կողմէ հայկական դպրոցներու փակման առնչութեամբ: Հեղինակը կարելիութիւն չունենալով բացայայտ կերպով արտայայտելու իր միտքերը, դիմած է խօսքի այլաբանական ձեւին: Ոտանաւորին մէջ շարունակ բոյն շինող եւ նորոգող ծիծեռնակը կը ներկայացնէ հայ ժողովուրդը, անոր շինարար ոգին, բռնութիւններուն դիմանալու անոր կամքը: Իսկ արիւնարբու թշնամին կը ներկայացնէ բռնակալութիւնը:

 Ծանօթագրութիւն