Հայկական Կաւ

Հայկական Կաւ, կաւի տեսակ, որ կոչուած է նաեւ հայոց կաւ:

Մութ կարմիր գոյնով կաւաքար (ocre) մը, որ կը գործածուէր հին բժշկութեան մէջ՝ վէրքերը ցամքեցնելու կամ սպիացնելու նպատակով, ինչպէս նաեւ՝ իբրեւ արիւնարգել, զօրացուցիչ եւ պորոմիչ (astrigent)։

Գոյնը պայմանաւորուած է բաղադրութեան մէջ «Fe2O3»ի քանակով։ 

Ժամանակին հայկաւը կ'արտադրուէր Հայաստանի եւ Պարսկաստանի մէջ։ Ներկայիս անիկա առկայ է Իտալիոյ Թոսքանա գաւառին եւ Ֆրանսայի Սոմիւռ եւ Բլուա քաղաքներուն շրջակայքը։ Ֆրանսայի մէջ հայկաւով պատրաստուած դեղահատերը ժամանակին ծանօթ եղած են հայկաւի դեղահատերը (pilules de bol d'Armenie) անունով։

Հայկական կաւի բարձրորակ տեսակները հինէն ծանօթ եղած են Հայաստանի սահմաններէն ալ դուրս։ ԺԲ. դարու արաբ աշխարհագիր Իտրիսին կը պատմէ, որ Հայաստանի լիճերէն մէկուն ափին հանուած է կաւի տեսակ մը, որմէ ջուրի կուժեր շինած են։ Այդ գեղակերտ կաւէ սափորները Հայաստանէն ուղարկուած են Իրաք, Սուրիա եւ Եգիպտոս, ուր վաճառուած են բարձր գիներով։ Իսլամական աշխարհին մէջ բարձր գնահատուած է «Հայկաւ» հայկական կաւի տեսակըՀայկական կաւ։

Հայկական կաւին մասին ցարդ ծանօթ՝ առաջին գրաւոր յիշատակութիւնը կատարած է Կիլիկիա ծնած յոյն բժիշկ, դեղագործ, բուսագէտ եւ գիտնական` Փետանիուս Տիոսկորիտէսը (Pedanius Dioscorides 40-90), որ առաջին դարուն, շուրջ 70 թուականին հրատարակած է 5 հատոր յունարէն բժշկական հանրագիտարան մը, որ 1500 տարի օգտագործուած էՅոյն բժիշկի մը հաստատումը:

Հայ միջնադարեան մատենագրութեան մէջ հայկական կաւը կը յիշատակվուի նաեւ «հայհող» եւ «հայկաւակ» անուններով։

 Հայկաւը զանազան լեզուներով 
ձախից|մինի|Հայկական կաւ
 Ֆրանսերէն bol d'Armenie
 Անգլերէն Armenian bole
 Գերմաներէն Armenischer Bolus
 Հոլանտերէն Armeniaansche bolus
 Իտալերէն Bolo d'Armenia
 Սպաներէն Bolo de Aremnia
 Պարսկերէն կիլ Էրմէնի
 Արաբերէն հաճր-ը-էրմէնի
 Թրքերէն քիլ էրմէնի
 Բուժիչ յատկութիւններ 
մինի|Հայկական կաւի նմուշ, Հայ բժշկութեան թանգարանին մէջ
Կաւաբուժութիւնը կը համարուի հին հայկական աւանդական բուժիչ ձեւերէն մէկը Բուժիչ յատկութիւններ: Կաւը հարուստ է հանքային աղերով, որոնք խիստ անհրաժեշտ են մարդու կառուցուածքին:
 Կը դարմանէ բորբոքումները:
 Ունի հակակնճիռային յատկութիւն, կը կանխարգիլէ կնճիռներու յառաջացումը։
 Կը սպիտակեցնէ մաշկը։
 Կը քաշէ մաշկը։
 Կը սնուցանէ մաշկը ։
 Ոսկրաբեկումի կաղապարի կը ծառայէ:
 Արիւնահոսութիւնը կը դադրեցնէ:
 Անցեալին կը գործածուէր ձիերու եւ այլ ընտանի անասուններու դարմանումին համար: 
Հայկական կաւի՝ իբրեւ ոսկրախտի բուժման միջոցի, մաղձաբերի եւ հակաթոյնի մասին կը վկայեն Մխիթար Հերացիին եւ Ամիրտովլաթ Ամասիացիին աշխատութիւնները։

 Ծանօթագրութիւններ 

 Գրականութիւն 
 Պապէսեան Յովհաննէս (1961), «Հանրագիտակ», Կաթողիկոսութիւն Հայոց Մեծի Տանն Կիլիկիոյ, Անթիլիաս, Լիբանան, էջ 9։
 Արտաքին յղումներ 
Հայկական կաւ
Ստորոգութիւն:Երկրաբանութիւն