Նարամսին

Նարամսին, Նարամ-Սուեն (ծննդեան թուականը անյայտ, մահացած է մ.թ.ա. մօտ 2200 թուականին), Աքքատի թագաւոր մ.թ.ա. մօտ 2236 թուականէն: Սարգոն Ա.-ի թոռը: Երկիրը մտցուցած է ոռոգման միասնական համակարգ, իր ձեռքը կեդրոնացած է արքունական եւ տաճարային տնտեսութիւնները, հովանաւորած է ներքին եւ արտաքին առեւտուրը: 

Արշաւած է Էլամ, պարտութեան մատնած է անոր թագաւորը եւ կնքած պատմութեան յայտնի առաջին միջազգային պայմանագիրը (գրուած է կաւէ սալիկի վրայ): Յետագայ արշաւանքներուն ընթացքին (դէպի Իրանի սարահարթի հարաւ-արեւմուտք, Հայկական լեռնաշխարհի հարաւ-արեւելք եւ հարաւ-արեւմուտք շրջաններ, Արաբական թերակղզի հարաւ-արեւելք, Ասորիք) պարտութեան մատնած է 17 թագաւորներու դաշնակցութիւնը, կործանած է մ.թ.ա. 3 հազարամեակի ծաղկում ապրող Էպլան (Հալէպէն 70 քմ հարաւ), ստեղծած է իր ժամանակի ամէնամեծ պետութիւնըНАРАМ-СИН: БИОГРАФИЯ։ 

Նարամսինը Միջագետքի պատմութեան մեջ առաջին միապետն էր, որ աստուածացուած է կենդանութեան օրօքБ.А Тураев.ՙВыступление семитов՚.: «Շումերի եւ Աքքատի թագաւոր» տիտղոսը փոխարինած է «աշխարհի թագաւոր», «տիեզերքի թագաւոր», «աշխարհի չորս կողմերու թագաւոր» տիտղոսով: Սպաննուած է կուտիներու (գուտիներ) արշաւանքի ժամանակ, որոնք կործանեցին Աքքատը: 

Նարամսինի օրօք ծաղկման հասած է աքքատական մշակոյթը, ստեղծուած է Հին Արեւելքի նշանաւոր էպոսներէն մէկը՝ «Կիլկամէշը»:

 Հայաստանի՝ Արմէնիա Armani-ի յիշատակը Նարամսինի արձանագրութիւնը 
Մ.թ.ա. 3-րդ հազարամեակի երկրորդ կիսուն Նարամ-Սուեսը (Նարամսինը) քանի մը անգամ արշաւած է Միջագետքէն դէպի հիւսիս: Անոր արշաւանքներուն մասին վկայող աքքատերէն (ասորաբաբելերէն) եւ խեթերէն արձանագրութիւններ պահպանուած է: Աքքատերէն արձանագրութիւններէն մէկուն (փորագրուած մարմարի բեկորի վրայ) գրուած է ՝ «Աստուածային Նարամ-Սուենը՝ չորս կողմերու հզօր թագաւորը, նուաճող Armani-ի եւ Ebla-ի» (ոմանք այս անունները կը կարդան՝ Armanum, Armanim, Ibla)։ Armani-ի նուաճման մասին կը պատմեն նաեւ աքքատական այլ արձանագրութիւն մը (փորագրուած սկաւառակի վրայ), որ ջարդուած է, պահպանուած է այն մասը, որտէղ Նարամ-Սուենը կը յիշուի իբրեւ Armani-ի նուաճող: Այլ արձանագրութեան մէջ կը յիշուին Արմանիի թագաւորը՝ Ռէդ-Թէշուբ (ըստ այլ ընթերցման Ռէդ-Ադադ)Ռ. Իշխանյան, Հայ ժողովրդի ծագման ու հնագույն պատմության հարցեր::

 Արատտայի քուրմ-զօրավար-արքայ Էնրիդավիզիրը կը ջախջախէ Նարամսինի 
մինի|աջից|Նարամսինի պայմանագիրրը Ելամի թագաւորին հետ
Այսպէս մ.թ.ա. 22-րդ դարու վերջերը հայկական լեռնաշխարհի հարաւ-արեւելեան մասերէն՝ Կոդրուաց լեռներէն խոշոր արշաւանք մը կազմակերպուած է դէպի Ստորին կազմակերպուող արշաւանքները, որոնք ուղեկցուած էին դաժան սպանութիւններով, աւերով ու թալանով, մէծ անհանգստութիւն կը պատճառէին բնակիչներուն: Իրեն աստուած հռչակելով, Նարամսինը սկսաւ ոչնչացնել շումերական դիցարանի աստուածները՝ շումերական մշակոյթը եւ տաճարները: Շումերական աւագանին հարկադրուած էր օգնութեան համար դիմել Արատտայի (կուտիներո) քուրմերուն, որոնք եւ օգնութեան կանչեցին արիւնակէն «սումեր-սումարացիներուն» Արատտայի նահապետ՝ ԷնրիդապիզիրիՀայ ժողովրդի ռազմագիրքը 04 Մայիս 2011 13:55 Հայկազունիներ: Կորդվաց լեռներու բնակիչներու՝ կուտիներու (նաեւ գուտիներ) կազմակերպած արշաւանքըСадаев Д.Ч. История древней Ассирии Часть I. История Ассирийского государстваԱնժելա Տերյան, Կոտիների արշավանը Միջագետք:Նեպուրում պահպանվել է Аратта - Արատտայի Էնրիդավիզ քրմի արձան է....Կորդվաց լեռների բնակիչների՝ կուտիների (նաև գուտիներ) կազմակերպած արշավանքը, որը գլխավորում էր ցեղի առաջնորդ Էնրիդավիզիրը, նպատակ ուներ վերջ տալ աքքադացիների կողոպտչական ներխուժումներին, որ կը գլխաւորէ ցեղի առաջնորդ Էնրիդանավիզիրը, նպատակ ունէր վերջ տալ աքքատացիներուն կողոպտչական ներխուժումներուն: Յայտնի է, որ գոռոզ ու դաժան տիրակալ Նարամ-Սուենը սպաննուած է կուտիներու հետ տեղի ունեցած ճակատամարտի մը, մօտ մ.թ.ա. 2200 թուականին, որմէ յետոյ կուտիներու առաջնորդ ու զօրավար Էնրիդավիզիրը վերցուցած է սպաննուած Նարամ-Սուենի «աշխարհի չորս կողմերու թագաւոր» տիտղոսը: Կ'ենթադրուի որ Էնրիդավիզիրը առաջնորդած է հետիոտն բանակը (այդպիսին էր նաեւ աքքատացիներու բանակը): Էնրիդավիզիրը ոչ միայն փայլուն զօրավար էր, այլեւ հմուտ կազմակերպիչ, քանի որ մեծ յաջողութեամբ իրագործած է այն նպատակը, որուն համար ուղարկուած էր Միջագետք, այն է՝ վերջ տալ Նարամ-Սուենի բռնապետութեան եւ բոլոր ցեղերու համար խաղաղ գոյակցութեան պայմաններ ստեղծել:

Միջագետքի Նեպուր քաղաքի պեղումներէն յայտնաբերուած է մեծ գրադարան, ուր գտնուած է Նարամսինի տիրապետութեան վերջ տուած Արատտայի Էնրիդավիզիրը քուրմի՝ անունով Նեպուրում կազմած է 500 տողանոց աքքասերէն արձանագրութիւնը: Էնրիդավիզիրը արձանագրած է դէպի Միջագետք կատարած է իր արշաւանքի դրդապատճառը՝ սումարիները օգնութեան կանչած է իրենց արիւնակից Կորդուա-կուտիների բանակը, քանի որ Նարամսինը ինքզինք աստուած հռչակելով՝ կ'ոչնչացնէր սումեր-շումերներու դիցարանը եւ մշակոյթը: Նէպուրի կաւէ սալիկներէն մէկուն վրայ պահպանուած է անգամ Էնրիդավիզիրի պատկերը:

 Ծանօթագրութիւններ