Խոսրով Անձեւացի

Խոսրով Անձեւացի (ծննդեան թուականը անյայտ - մահացած է շուրջ 964-ին), հայ եկեղեցական գործիչ, մատենագիր։

 Կեանքը 
Աշակերտած է Արամ մատենագիրին՝ Գրիգոր Նարեկացիին հօր։ Սկիզբը աշխարհական կեանք կը վարէ, կնոջ մահէն ետք կը ստանայ հոգեւորականի աստիճան։ Անանիա Մոկացի կաթողիկոսին ձեռքով 940-ական թուականներուն կը ձեռնադրուի Վասպուրականի Անձեւացիք գաւառին եպիսկոպոս (նոյն կաթողիկոսը զինք կ'անուանէ «այր համեստ եւ գիտնաւոր»)։ Որդիները՝ Յովհաննէսն ու Գրիգորը, Խոսրով Անձեւացի կը յանձնէ Նարեկավանք՝ Անանիա Նարեկացիին քով կրօնաւորելու (միջնեկ որդին՝ Սահակը, հաւանաբար կ'ըլլայ աշխարհական)։

Խոսրով Անձեւացիէն մեզի հասած է երկու մեկնութիւն։ 950-ական թուականներուն ան գրած է հայ եկեղեցւոյ պատարագին մեկնութիւնը։ Իր թելադրանքով որդին՝ Յովհաննէսը, 950-ին կը մեկնէ Աղօթամատոյցը։ Հայոց եկեղեցւոյ ժամակարգութեան մեկնութեան նուիրուած աշխատութեան մէջ («Մեկնութիւն Ժամակարգութեան») Խոսրով Անձեւացի կը վերլուծէ հայոց եկեղեցական օրհնութիւնները, աղօթքներն ու մաղթանքները, քարոզները եւ անոնց արարողակարգը։

Այդ մեկնութիւնները կարեւոր են պատմական տեսակետէն, որովհետեւ առատ տեղեկութիւններ կը պարունակեն Ժ. դարուն եկեղեցական ծիսական գիրքերու յօրինուածքին վերաբերեալ։ Խոսրով Անձեւացիին աշխատութիւններուն մէջ ուշագրաւ տուեալներ կան այդ միջնադարեան Հայաստանի հասարակական-տնտեսական յարաբերութիւններուն մասին։

Ծերացած Խոսրով Անձեւացի 954-ին կը մեղադրուի աղանդաւորականութիւնը (ըստ երեւոյթին թոնդրակեաններուն) հարելու մէջ եւ կը բանադրուի Անանիա Մոկացի կաթողիկոսին կողմէն Վերջինը Խոսրով Անձեւացին («Պատճառ յաղագս զԽոսրով նզովելոյն զԱնձեւացւոյ եպիսկոպոսն», «Արարատ», 1897, N» 6) կը դատապարտէ հերձամիտ հակումներուն ու արարքներուն համար եւ կը շեշտէ, որ Խոսրով Անձեւացին աւելորդ կը համարէ խաչին օրհնութիւնը, հրեշտակները պաշտելը, կաթողիկոսն ու եպիսկոպոսները մեծարելը եւ այլն։ Կաթողիկոսը կը ջանայ Խոսրով Անձեւացին ետ պահել աղանդաւորական միտումներէն, բայց՝ ապարդիւն։

 Երկեր 
 Մեկնութիւն ժամակարգութեան, Օրթագիւղ, [ԿՊ], 1840։ 
 Մեկնութիւն աղօթից պատարագին, Վնտ., 1869։

 Գրականութիւն  
 Ստեփաննոս Օրբելեան, Պատմութիւն նահանգին Սիրական, Թ., 1910։ 
 Տէր-Մկրտիչեան Գ., Հայկականք, Վաղ-պատ, 1894։

 Արտաքին յղումներ 
 Խոսրով Անձեւացի «Խրատ»

Ստորոգութիւն:Հայ եկեղեցական գործիչներ
Ստորոգութիւն:Գրիգոր Նարեկացի