Հայկական Դրամ

300px|մինի|աջից|100 000 դրամնոց թղթադրամը, որ հրապարակուած է 2009 թուականէն
ՀՀ ազգային դրամանիշի ներդրումը իրականացուած է ՀՀ Գերագոյն խորհուրդին կողմէ ստեղծուած ՀՀ-ի մէջ դրամաշրջանառութեան կարգաւորման պետական յանձնաժողովի՝ 19 Նոյեմբեր, 1993-ի որոշումով, որու համաձայն՝ «22 Նոյեմբեր, 1993-ին, ժամը 00:00-ին ՀՀ տարածքին վրայ օրինական վճարամիջոց կը հանդիսանան ՀՀ ԿԲ 1993-ի նմոյշի 10, 25, 50, 100, 200 եւ 500 դրամ անուանական արժէքներով դրամատնային թղթադրամները»Դրամի պաշտպանական յատկանիշները; armworld.am /վերցված է 2015-11-27/Վերադարձ 1993 թվական՝ դրամը 20 տարեկան է; banks.am /վերցված է 2015-11-29/։

Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ պետական դրամատպարանի եւ դրամահատարանի բացակայութեան պարագաներուն, ՀՀ Կեդրոնական դրամատան կողմէ հրատարակուած շրջանառու թղթադրամները եւ մետաղադրամները կը պատրաստուին երկրէն դուրս։ ՀՀ Կեդրոնական դրամատունը համագործակցած է հետեւեալ ընկերութիւններուն եւ դրամահատարաններուն հետ՝ 
  «OeBS» ընկերութիւն,
  «Giesecke & Devrient» ընկերութիւն ,
  Լեհաստանի դրամահատարան,
  «De La Rue» ընկերութիւն ,
  Մեծն Բրիտանիոյ արքայական դրամահատարան,
  «Joh. Enschede» ընկերութիւն,
  Նիտերլանտներու արքայական դրամահատարան,
  Քրեմնիսայի դրամահատարան,
  Ֆինլանտայի դրամահատարան ։

ՀՀ շրջանառու դրամանիշներուն սկզբնական հեղինակներն են՝ Աշոտ Մանուկեան, Հռաչեայ Ասլանեան, Կարապետ Աբրահամեան, Ռուբէն Արուտչեան եւ Յարութիւն Սամուէլեան։

 Պատմութիւն 
<center>135px<center>135px<center>Քոմենտարեանի՝ դրամի սկզբնական գրանշանը<center>Արուտչեանին պատկերը
150px|thumb|right|Դրամը խորհրդանշող պրոնզէ արձանը
21 Սեպտեմբեր, 1991-ին, ՀՀ անկախութեան հռչակումով յառաջացաւ ազգային դրամանիշ ունենալու անհրաժեշտութիւնը։ Սակայն մինչ ազգային դրամանիշի ներդրումը, Հայաստանի մէջ պաշտօնական շրջանառութեան մէջ էին խորհրդային ռուպլիի՝ 1961-1991 թուականներու նմուշի եւ ռուսական ռուպլիի՝ 1991-1992 թուականներու նմուշի դրամատնային տոմսերը։

Ազգային դրամանիշի անուան տարբեր առաջարկներ կային՝ «դրամ», «ստակ», «իպար», «դահեկան», արտադրեալ միաւորինը՝ «մանրադրամ», «ար», «մանր», «իմի», «զուզա», «բլիք», «լումա»։ 27 Մարտ 1992-ին, յատուկ յանձնաժողովի կողմէ որոշուեցաւ ՀՀ ազգային դրամանիշի անուանումը՝ «դրամ», արտադրեալ միաւորինը՝ «լումա»Հայկական դրամի պատմությունից. 1993-ի նոյեմբերի 22-ին «ծնվեց» հայկական դրամը; panarmenian.net /վերցված է 2015-12-02/Драму - 15 лет; express.am   /վերցված է 2015-11-27/։

22 Նոյեմբեր, 1993-ին, ազգային դրամանիշի ներդրումով, ՀՀ տարածքին մէջ կը դադրի խորհրդային եւ ռուսական դրամանիշներու շրջանառութիւնը․ փոխանակման համար կ'ընդունուի «1 դրամ = 200 խորհրդային ռուպլի» յարաբերակցութիւնըԴրամաշրջանառությունը ՀՀ-ում; ՀՀ ԿԲ կայք /վերցված է 2015-11-29/։

 Դրամի գրանշանը 

ՀՀ ԿԲ խորհուրդի 9 Հոկտեմբեր, 2001-ի թիւ 25 արձանագրային որոշումով, հայկական դրամի գրանշանի առաջարկուած տարբերակներէն հաւանութիւնը կը տրուի Կարէն Քոմենտարեանին եւ Ռուբէն ԱրուտչեանինՀայաստանի Հանրապետութեան դրամի գրանշանը; ՀՀ ԿԲ կայքՀայաստանի Հանրապետութեան Կեդրոնական դրամատան խորհուրդ․ Արձանագրային որոշում Հայաստանի Հանրապետութեան դրամի խորհրդանշանի ընտրութեան մասին; irtek.am։ Ան հայոց այբուբենի մեծատառ «Դ» տառն է՝ երկու հորիզոնական գիծերով։

2007-ին, «baseline|10px» գրանշանը կը գրանցուի ՀՀ պետական չափանիշով, իսկ 2012-ին վերջնականապէս կը հաստատուի ISO/UNICODE միջազգային չափանիշներով։

Հայկական դրամի 15-ամեակի առիթով, Կեդրոնական դրամատան դիմաց, 2008-ին կը տեղադրուի դրամին նուիրուած եւ դրամը խորհրդանշող պրոնզէ արձան մը։ Հեղինակը՝ քանդակագործ Էտուարտ Շախիկեանն է։

 Թղթադրամներ 
2015-ի Դեկտեմբերի դրութեամբ, Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ կը շրջանառուէին եօթը անուանական արժէքներով թղթադրամներ։ Անոնք բոլորը ունին բարձր պաշտպանուածութիւն եւ որակ, իրենց գիտարուեստական բնութագիրներով չեն զիջիր արտերկրեայ թղթադրամներուն, որոշ դէպքերու մէջ նաեւ կը գերազանցենՀայկական դրամը պաշտպանվածության մակարդակով չի զիջում եվրոյինՀայկական դրամի պատմությունից. Նոր հայկական թղթադրամները; panarmenian.net /վերցված է 2005-11-29/։ Շրջանառութեան հետ առնչուած միւս բոլոր թղթադրամները ենթակայ են փոխանակման ՀՀ կեդրոնական դրամատուներուն եւ Հայաստանի տարածքին մէջ գործող բոլոր առեւտրային դրամատուներուն մէջԻնչպէս է ստեղծվել հայկական դրամը; slaq.am /վերցված է 2015-11-29/։

 1993-1995 թուականներու նմուշի թղթադրամներ 
Գրառումները դիմերեսին՝ անուանական արժէքը թուանշաններով եւ բառերով, շարքը, տպագրման տարեթիւը, հրապարակող դրամատան անուանումը՝ «ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹԵԱՆ ՊԱՆՔ» (1000 եւ 5000 դրամ անուանական արժէքով թղթադրամներուն վրայ՝ «ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹԵԱՆ ԿԵԴՐՈՆԱԿԱՆ ՊԱՆՔ»), «Պանքի նախագահ» եւ «Տնտեսութեան նախարար» գրառումները եւ այդ պաշտօնեաներուն ստորագրութիւնները։

Գրառումները հակակողմին՝ անուանական արժէքը թուանշաններով եւ բառերով, հրապարակող դրամատան անուանումը՝ «ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹԵԱՆ ՊԱՆՔ» կամ «ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹԵԱՆ ԿԵԴՐՈՆԱԿԱՆ ՊԱՆՔ»։

10, 25, 50, 100, 200 եւ 500 դրամնոց թղթադրամներուն պատկերը պատրաստած են՝ Հռաչեայ Ասլանեանը եւ Աշոտ Մանուկեանը, 1000 դրամնոց թղթադրամինը՝ Աշոտ Մանուկեանը, եւ 5000 դրամնոց թղթադրամինը՝ Հռաչեայ Ասլանեանը։ Թղթադրամները տպագրուած են գերմանական «Giesecke & Devrient» ընկերութեան մէջ։

Դիմերեսի եւ հակակողմի պատկերներԱնուանական արժէքՉափեր, մմՀիմնական գոյներՆկարագրութիւնՇրջանառութեան մէջ էՇրջանառութենէն հանուած է 175px 175px 10 դրամ 125×62 սրճագոյն, մանիշակագոյն Դիմերեսը՝ Երեւանի երկաթուղային կայարանը եւ Սասունցի Դաւիթի արձանը։ հակակողմը՝ Արարատ լեռը։ 1993-11-22-էն 2014-04-01 175px 175px 25 դրամ 125×62 դեղին, շագանակագոյն Դիմերեսը՝ սեպագիր արձանագրութիւն եւ առիւծի որմնանկար Էրեբունի ամրոցէն։ հակակողմը՝ զարդանախշեր։ 1993-11-22-էն 2014-04-01 175px 175px 50 դրամ 125×62 կապոյտ, կարմիր Դիմերեսը՝ ազգային պատկերասրահի եւ պատմութեան թանգարանի շէնքը Երեւանի մէջ։ հակակողմը՝ ՀՀ Ազգային ժողովի շէնքը։ 1993-11-22-էն 2014-04-01 189px 189px 100 դրամ 135×65 մանիշակագոյն, կապոյտ, կարմիր Դիմերեսը՝ Արարատ լեռը եւ Զուարթնոցի տաճարը։ հակակողմը՝ Սբենտիարեանի անուան օփերայի եւ պալէյի թատրոնի շէնքը։ 1993-11-22-էն 2014-04-01 189px 189px 200 դրամ 135×65 շագանակագոյն, դեղին, կանաչ Դիմերեսը՝ Էջմիածնի Ս.Հռիփսիմէ եկեղեցին եւ զարդանախշեր։ հակակողմը՝ զարդանախշեր։ 1993-11-22-էն 2014-04-01 189px 189px 500 դրամ 135×65 կանաչ, շագանակագոյն  Դիմերեսը՝ Տիգրան Մեծի արծաթէ դրամը, Արարատ լեռը եւ զարդանախշեր։հակակողմը՝ բացուած գիրք՝ հայոց այբուբենի առաջին տառերով, փետուր եւ զարդանախշեր։  2005-09-01 203px 203px 1000 դրամ 145×68 շագանակագոյն, նարնջագոյն Դիմերեսը՝ Մեսրոպ Մաշտոցի արձանը եւ Մատենադարանի շէնքը։ հակակողմը՝ Աղիտու գիւղի կոթող-մահարձանը։ 1994-10-24-էն 2004-03-01 203px 203px 5000 դրամ 145×71 կանաչ, մանիշակագոյն, դեղին Դիմերեսը՝ Գառնիի հեթանոսական տաճարը։ հակակողմը՝ Անահիտ դիցուհիի դիմաքանդակը։ 1995-09-06-էն 2005-07-01Պատկերների մասշտաբը՝ 1.4 փիքսել 1 մմ-ի վրա։

 1998-2015 թուականներու նմոյշի թղթադրամներ 
Գրառումները դիմերեսին՝ անուանական արժէքը թուանշաններով եւ բառերով, շարքը, տպագրման տարեթիւը, հրապարակող դրամատան անուանումը (բացառութեամբ 50.000 դրամ անուանական արժէքով թղթադրամին)՝ «ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹԵԱՆ ԿԵԴՐՈՆԱԿԱՆ ՊԱՆՔ» եւ , «պանքի նախագահ» եւ «Տնտեսութեան նախարար» գրառումները եւ այդ պաշտօնեաներուն ստորագրութիւնները, 50, 100, 500, 1000, 5000, 10 000 եւ 20 000 դրամնոց թղթադրամներուն վրայ՝ նաեւ պատկերուած են գործիչներուն անունները, ծննդեան եւ մահուան տարիները, իսկ 50.000 դրամնոց թղթադրամին վրայ՝ «ՔՐԻՍՏՈՆեՈՒԹՅՈՒՆԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ ՊԵՏԱԿԱՆ ԿՐՈՆ » (Քրիստոնէութիւնը Պետական Կրօն) եւ «1700» գրառումները։

Գրառումները հակակողմին՝ անուանական արժէքը թուանշաններով եւ բառերով, հրապարակող դրամատան անուանումը՝ «ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԵՆՏՐՈՆԱԿԱՆ ԲԱՆԿ» (Հայաստանի Հանրապետութեան Կեդրոնական Պանք) եւ , իսկ 50.000 դրամնոց թղթադրամին վրայ՝ նաեւ «ԱՍՏՎԱԾ ԸՆԴ ՄԵԶ Է» (Աստուած Ընդ Մեզ Է) եւ «301-2001» գրառումները։

50, 100, 500, 1000, 5000, 10.000 եւ 20.000 դրամնոց թղթադրամներուն պատկերը պատրաստած է՝ Աշոտ Մանուկեանը, 50.000 դրամնոց թղթադրամինը՝ Ռուբէն Արուտչեանը, 100.000 դրամնոց թղթադրամինը՝ Յարութիւն Սամուէլեանը։ Թղթադրամները տպագրուած են աւստրիական «OeBS», բրիտանական «De La Rue», գերմանական «Giesecke & Devrient» եւ նիտըրլանտական «Joh. Enschede» ընկերութիւններուն մէջ։ 50.000 դրամ անուանական արժէքով թղթադրամը նուիրուած է Հայաստանի մէջ քրիստոնէութիւնը պետական կրօն հռչակելու 1700-ամեակին․ ան առաջին եւ առայժմ միակ հայկական յոբելեանական թղթադրամն է, հրապարակուած է շարքէն դուրս եւ կը հանդիսանայ առանձին հրապարակումԱզգային դրամանիշերը; countryarmenia.com  /վերցուած է 2015-11-29/։ Արժութային հարցերով միջազգային միութեան կողմէ կազմակերպուած 2010-ի միջազգային մրցոյթին, 100.000 դրամ անուանական արժէքով թղթադրամը «Տարուան լաւագոյն թղթադրամը կամ թղթադրամներու շարքը» անուանակարգին մէջ գրաւած է երկրորդ տեղըԻ՞նչ արժեն հայկական մետաղադրամները; armenian.irib.ir  /վերցված է 2016-01-05/, իսկ թղթադրամներու միջազգային հանրութեան կողմէ կազմակերպուած 2010-ի միջազգային մրցոյթին մէջ՝ երրորդ տեղը «Տարուան թղթադրամը» անուանակարգին մէջ։
 Դիմերեսի եւ հակակողմի պատկերներԱնուանական արժէքՉափեր, մմՀիմնական գոյներՆկարագրութիւնՇրջանառութեան մէջ էՇրջանառութենէն վերցուած է 171px 171px 50 դրամ 122×65 վարդագոյն, երկնագոյն Դիմերեսը՝ երգահան Արամ Խաչատուրեանին դիմանկարը, Սբենտիարեանի անուան օփերայի եւ պալէյի թատրոնին շէնքը։ հակակողմը՝ դրուագ «Գայեանէ» պալէյէն, Արարատ լեռը։ 1998-11-23-էն 2004-04-01 171px 171px 100 դրամ 122×65 կապոյտ, մանիշակագոյն Դիմերեսը՝ աստղագէտ՝ Վիքթոր Համբարձումեանի դիմանկարը, տիեզերքի խորհրդանշական պատկերը։ հակակողմը՝ Բիւրականի աստղադիտարանը, աստղադիտակի պատկեր։ 1998-11-23-էն 2004-04-01 181px 181px 500 դրամ 129×72 մոխրագոյն, կարմիր Դիմերեսը՝ ճարտարապետ Ալեքսանտր Թամանեանի դիմանկարը, հատուած Երեւանի յատակագիծէն։ հակակողմը՝ ՀՀ կառավարութեան շէնքը։   190px 190px 1000 դրամ 136×72 կանաչ, մոխրագոյն Դիմերեսը՝ գրող Եղիշէ Չարենցին դիմանկարը, հատուած անոր բանաստեղծութիւններէն՝ Արարատ լերան ֆոնի վրայ։ հակակողմը՝ պատկեր Հին Երեւանէն՝ երկյարկանի շէնք եւ երկու ձիերով կառք։ 1999-03-01-էն 200px 200px 5000 դրամ 143×72 կանաչ, կասիայի գոյն Դիմերեսը՝ գրագէտ, հեքիաթագիր, բանաստեղծ՝ Յովհաննէս Թումանեանի դիմանկարը եւ ճարտարապետական յուշարձանի հատուած մը։ հակակողմը՝ Լոռի-ի բնապատկեր Սարեանի կտաւէն։  210px 210px 10 000 դրամ150×72 մանիշակագոյն, երկնագոյն Դիմերեսը՝ գրագէտ՝ Աւետիք Իսահակեանի դիմանկարը՝ Արագած լերան ֆոնի վրայ, փետրագրիչ։ հակակողմը՝ տեսարան Հին Գիւմրիէն։ 2003-11-01-էն 217px 217px 20 000 դրամ155×72 շագանակագոյն, դեղին, նարնջագոյն Դիմերեսը՝ գեղանկարիչ Մարտիրոս Սարեանին դիմանկարը՝ անոր կտաւներէն մէկուն ֆոնին վրայ։ հակակողմը՝ հատուած Սարեանի «Հայաստան» բնանկարէն։ 1999-03-01-էն 224px 224px 50 000 դրամ 160×79 շագանակագոյն, կասիայի գոյն Դիմերեսը՝ Էջմիածնի Մայր Տաճարը եւ կամարի հատուած։ հակակողմը՝ խաչքար Կեչառիսէն, Արարատ լեռը եւ խորհրդանշական պատկեր․ Գրիգոր Լուսաւորիչը եւ Մեծն Տրդատ արքային ձեռքերուն վրայ կը բարձրացնէ Հայաստանեայց եկեղեցին։ 2001-06-04-էն 224px 224px 100 000 դրամ 160×72 կապոյտ, կասիայի գոյն Դիմերեսը՝ Եդեսիոյ Աբգար Ե. արքան, հատուած առաջին դարու տարածաշրջանային քարտէսէն, ոսկեայ դրամ։ հակակողմը՝ Թադէոս առաքեալին կողմէ Աբգար Ե. արքային Քրիստոսի կենդանագիր պատկերով դաստառակի փոխանցման տեսարանը։ 2009-08-24-էնՊատկերների մասշտաբը՝ 1.4 փիքսել 1 մմ-ի վրա։
Վերաթողարկումները Դիմերեսի եւ հակակողմի պատկերներԱնուանական արժէքՉափեր, մմՀիմնական գոյներՏարբերութիւնը առաջին նմոյշի համեմատութեամբՇրջանառութեան մէջ էՇրջանառութենէն հանուած է190px190px1000 դրամ136×72կանաչ, մոխրագոյն   190px190px1000 դրամ136×72կանաչ, մոխրագոյն 2011-09-30-էն190px190px1000 դրամ136×72կանաչ, մոխրագոյն 2015-12-21-ից200px200px5000 դրամ143×72կանաչ, կասիայի գոյն 2003-07-10-էն200px200px5000 դրամ143×72կանաչ, կասիայի գոյն 200px200px5000 դրամ143×72կանաչ, կասիայի գոյն 2012-06-25-էն210px210px10 000 դրամ150×72մանիշակագոյն, երկնագոյն 2006-05-31-էն210px210px10 000 դրամ150×72մանիշակագոյն, երկնագոյն 2008-04-14-էն210px210px10 000 դրամ150×72մանիշակագոյն, երկնագոյն 2012-06-25-էն217px217px20 000 դրամ155×72շագանակագոյն, դեղին, նարնջագոյն 2007-06-15-էն217px217px20 000 դրամ155×72շագանակագոյն, դեղին, նարնջագոյն 217px217px20 000 դրամ155×72շագանակագոյն, դեղին, նարնջագոյն 2012-06-25-էնՊատկերների մասշտաբը՝ 1.4 փիքսել 1 մմ-ի վրա։

 Մետաղադրամներ 
ՀՀ Կեդրոնական պանքի սահմանմամբ Հայաստանի դրամաշրջանառութեան մէջ կը գտնուին մետաղադրամներու հետեւեալ տեսակներըՃանաչիր քո դրամը; ՀՀ ԿԲ կայք, էջ 16-20՝
 շրջանառու մետաղադրամներ․ կը հրապարակուին դրամաշրջանառութիւնը ապահովելու նպատակով; 
 յիշատակային եւ հոբելիանական շրջանառու մետաղադրամներ․ կը հրապարակուին ի յիշատակ պատմական եւ ժամանակակից նշանակալի իրադարձութիւններուն եւ կրնան վերահրապարակուիլ;
 հուշադրամներ․ կ'առանձնանան պատրաստման բարձր որակով եւ կը հրապարակուին ազգային, միջազգային, պատմամշակութային, հոգեւոր եւ այլ արժէքները այս ձեւով հաւերժացնելու, հասարակութեան ներկայացնելու եւ դրամագիտական շուկայի պահանջարկը բաւարարելու համար եւ ենթակայ չեն վերահրապարակմանՀայաստանի Հանրապետության հուշադրամները; ՀՀ ԿԲ կայք;
 ներդրումային մետաղադրամներ․ կը հրապարակուին բնակչութեան՝ ազատ միջոցները արծաթէ դրամներուն ներդնելու հնարաւորութիւնը տալու, ինչպէս նաեւ ազգային պատմութեան ճանաչումը եւ մշակութային արժէքներու տարածման նպատակով եւ կրնան վերահրապարակուիլՆերդրումային դրամներ; ՀՀ ԿԲ կայք /վերցված է 2015-10-23/։ 
 Շրջանառու մետաղադրամներ 
 1994 թուականի նմուշի մետաղադրամներ 
Դիմերեսը՝ ՀՀ զինանշանը եւ պետութեան անուանումը՝ «ՀԱՅԱՍՏԱՆ»։

Հակակողմը՝ անուանական արժէքը՝ «ԼՈՒՄԱ» կամ «ԴՐԱՄ» գրառումով, հրապարակելու տարեթիւը (1994), «դրամ» նիշով մետաղադրամներուն վրայ՝ հատուող ճիւղերով ձեւաւորմամբ։

Մետաղադրամները պատրաստուած են Լեհաստանի դրամահատարաներուն մէջ, իսկ 10 դրամ անուանական արժէքով մետաղադրամը՝ զուգահեռաբար նաեւ Սլովաքիոյ Քրեմնիսայի դրամահատարանին մէջ։
Դիմերեսի եւ հակակողմի պատկերներԱնուանական արժէքՆիւթԿշիռք, կՏրամագիծ, մմԴրամաշուրթՇրջանառութեան մէջ է64px64px 10 լումա ալիւմին 0.59 16.0 հարթ 1994-02-21-էն72px72px 20 լումա ալիւմին 0.75 18.0 հարթ 1994-02-21-էն80px80px 50 լումա ալիւմին 0.93 20.0 հարթ 1994-02-21-էն88px88px 1 դրամ ալիւմին 1.39 22.0 ատամնաւոր 1994-02-21-էն96px96px 3 դրամ ալիւմին 1.63 24.0 ատամնաւոր 1994-02-21-էն104px104px 5 դրամ ալիւմին 1.98 26.0 հարթ 1994-02-21-էն112px112px 10 դրամ ալիւմին 2.30 28.0 հարթ 1994-02-21-էն

 2003-2004 թուականներու նմուշի մետաղադրամներ 
Դիմերես․ կեդրոնը՝ պետական զինանշանը, աւելի ցած՝ հրապարակման տարեթիւը, եզրով՝ հրապարակող դրամատան անուանումը՝ «ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԵՆՏՐՈՆԱԿԱՆ ԲԱՆԿ» (10 դրամ անուանական արժէքով դրամի վրայ՝ «ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ» գրառումը), եզրով վարի մասը (բացառութեամբ 500 դրամ անուանական արժէքով մետաղադրամի)՝ անուանական արժէքը բառերով՝ «ՏԱՍԸ ԴՐԱՄ», «ՔՍԱՆ ԴՐԱՄ», «ՀԻՍՈՒՆ ԴՐԱՄ», «ՀԱՐՅՈՒՐ ԴՐԱՄ» կամ «ԵՐԿՈՒ ՀԱՐՅՈՒՐ ԴՐԱՄ»։

Հակակողմը՝ անուանական արժէքը՝ եզերուող զարդանախշային ձեւաւորմամբ։

Պատկերները պատրաստած է՝ Կարապետ Աբրահամեանը, մետաղադրամները պատրաստուած են Լեհաստանի դրամահատարանին մէջ, իսկ 50 դրամ անուանական արժէքով մետաղադրամը՝ զուգահեռաբար նաեւ Ֆինլանտայի դրամահատարանին մէջ։
Դիմերեսի եւ հակակողմի պատկերներԱնուանական արժէքՆիւթԿշիռք, կՏրամագիծ, մմԴրամաշուրթՇրջանառութեան մէջ է80px80px 10 դրամ ալիւմին 1.30 20.0 հարթ 2004-12-01-էն82px82px 20 դրամ պղնձապատ պողպատ 2.75 20.5 հարթ 2003-01-01-էն86px86px 50 դրամ արոյրապատ պողպատ 3.50 21.5 ատամնաւոր 2003-01-01-էն90px90px 100 դրամ նիքըլապատ պողպատ 4.00 22.5 ատամնաւոր 2003-01-01-էն96px96px 200 դրամ արոյր 4.50 24.0 ատամնաւոր 2003-01-01-էն88px88px 500 դրամ մելկիոր (կեդրոն), արոյր (օղակ) 5.00 22.0 ընդհատուող ատամնաւոր 2003-03-31-էն

 Յիշատակային եւ հոբելիանական շրջանառու մետաղադրամներ 
ՀՀ Կեդրոնական պանքը թողարկած է նաեւ յիշատակային եւ յոբելեանական մետաղադրամներու 20 տարատեսակներ, որոնք կը բնորոշուին որպէս շրջանառու մետաղադրամներ․
 «32-րդ շախմատային ողիմպիական ախոյեան»՝ 100 դրամ անուանական արժէքով (մելկիոր), շրջանառութեան մէջ է 1996-07-04-էն, պատրաստուած է Լեհաստանի դրամահատարանին մէջ;
 «Անահիտ դիցուհի»՝ 25 000 դրամ անուանական արժէքով (900 հարգի ոսկի), շրջանառութեան մէջ է 1997-07-05-էն, պատրաստուած է Նիտերլանտներու արքայական դրամահատարանին մէջ ;
 «Եղիշէ Չարենցի ծննդեան 100-ամեակ»՝ 100 դրամ անուանական արժէքով (մելկիոր), շրջանառութեան մէջ է 1997-10-06-էն, պատրատուած է Մեծն Բրիտանիոյ արքայական դրամահատարանին մէջ;
 «Հայաստանի մարզեր եւ Երեւան» շարքի 11 մետաղադրամներ՝ 50 դրամ անուանական արժէքով (արոյրապատ պողպատ), շրջանառութեան մէջ են 2012-06-25-էն, պատրաստուած են Ֆինլանտայի դրամահատարանին մէջ;
 «Հայաստանի վայրի ծառերը» շարքի 6 մետաղադրամներ՝ 200 դրամ անուանական արժէքով (արոյր), շրջանառութեան մէջ է 2014-12-29-էն, պատրաստուած են Սլովաքիոյ Քրեմնիսայի դրամահատարանին մէջՄամլոյ հաղորդագրություն «Հայաստանի վայրի ծառերը» շրջանառու հիշատակային մետաղադրամների վերաբերյալ; ՀՀ ԿԲ կայք ։

 Յիշատակային եւ յոբելեանական մետաղադրամներ 

Յիշատակային եւ յոբելեանական մետաղադրամները (կամ պարզապէս՝ յուշադրամներ) կրնան օգտագործուիլ որպէս վճարամիջոց, սակայն չեն օգտագործուիր որպէս այդպիսին, քանի որ հաւաքորդական առարկայ են եւ ունին անուանական արժէքէն շատ աւելի բարձր վաճառքի գին։

 Նշումներ 

 Ծանօթագրութիւններ