Այտափոսիկ

Այտափոսիկ, այտփոսիկ կամ մատնեհար, բնական փոքրիկ փոսիկներ մարդու այտերուն եւ կզակին:

 Բնութագիր 

Փոսիկները կ’ըլլան տարբեր չափերու եւ խորութեան: Կ’ըլլան շրջանաձեւ կամ ուղղահայեաց կերպով ձգուած: Սովորաբար կը հանդիպին բերանի կողային անկիւններուն տարբեր հեռաւորութեանց վրայ: Փոսիկները կը յառաջանան երկու այտերուն, սակայն հաւանական է նաեւ, որ ըլլան միայն մէկ այտի վրայ: Սովորաբար դէմքի մկաններու հանգիստ վիճակին փոսիկները նկատելի չեն: Ատոնք կ’երեւին միայն ժպտալու ատեն կամ բուռն դիմախաղի պարագային:

Ժամանակ առ ժամանակ փոսիկները կրնան անհետանալ եւ կրկին յայտնուիլAm J Med Genet. 1990 Jul;36(3):376. Cheek dimples.: Փրոֆեսոր Մաք-Տոնալտ իր հետազօտութեամբ եզրակացուցեր է, որ փոսիկները սխալմամբ բնութագրուեր են որպէս գէնականօրէն փոխանցուող իշխող ծին (գէն): Սակայն, Եութայի համալսարանի գիտնականները կը համարեն, որ ատոնք ոչ մշտական իշխող ծին են, որոնք սովորաբար կը կառավարուին մէկ ծինի կողմէ, բայց միեւնոյն ատեն կը գտնուին միւս ծիներու ազդեցութեան տակ:

 Յառաջացման պատճառներ 

Կը շրջանառուին տարբեր վարկածներ այտափոսիկներու յառաջացման պատճառներուն վերաբերեալ: Բայց ատոնք բոլորն ալ կը յանգեցնեն այն մտքին, որ այտափոսիկներու յառաջացման հիմնական պատճառը այտոսկրային մեծ մկանի () կառուցուածքային առանձնայատկութիւններն են: Այտոսկրային մեծ մկանը կծկուելու ատեն բերանի անկիւնը վեր կը բարձրացնէ եւ քիչ մը կը ձգէ դէպի դուրս, որու պատճառով կը ձեւաւորուի ժպիտը: Այս պատճառով ալ զայն երբեմն կ’անուանեն «ժպիտի գլխաւոր մկան»:

Կան շարք մը կազմողական վիրահատութիւններ այտերու արհեստական փոսիկներ ստեղծելու համար: Սակայն յայտնի չէ՝ ատոնք երկար ժամանակ կը պահպանուի՞ն, թէ՞ ոչ, քանի որ տարիքի հետ մէկտեղ մաշկի առաձգականութիւնը կը նուազուի եւ փոսիկները կրնան անհետանալ:

 Մշակութային առանձնայատկութիւններ 

Որոշ մշակութային ուսումնասիրութիւններով պարզ դարձած է, որ ասիական եւ հնդեւրոպական ցեղային ենթախումբերուն մէջ կայ նախապատուութիւն այտափոսիկներ ունեցող մարդոց նկատմամբ եւ անոնք կը համարուին առաւել գրաւիչ ու անկեղծ:

 Յատկանիշներ 
Երկկողմանի փոսիկներ ունենալը (փոսիկներ՝ երկու այտերուն վրայ) այտի փոսիկներու ամենատարածուած ձեւն է։ 2018-ի ուսումնասիրութեան մը համաձայն, որուն մասնակցած են 18-42 տարեկան 216 անձեր՝ թէ՛ միակողմանի (մէկ փոսիկ) եւ թէ՛ երկկողմանի փոսիկներով, 120-ը (55.6%) ունէին փոսիկներ իրենց երկու այտերուն վրայ։ Սկզբնական շրջանին եզրակացուած էր, թէ մէկ փոսիկ ունեցողներուն 60%-ը հաւանաբար զայն ունի ձախ այտին վրայ, սակայն աւելի ուշ կատարուած հետազօտութիւն մը ցոյց տուաւ, որ 53%-ը աջ կողմն է. այս տարբերութիւնը կրնայ յառաջանալ մշակութային տարբերութիւններու պատճառով։

Փոսիկները համանման են, եւ անոնց կազմաւորումը այտերուն վրայ կը տարբերի անձէ անձ։ Փոսիկի խորութիւնն ու չափը նոյնպէս կրնան տարբերիլ. միակողմանի փոսիկները սովորաբար մեծ կ’ըլլան, իսկ երկկողմանի փոսիկներ ունեցողներուն հաւանական 12.8%-ը ունի անհամաչափ դիրքաւորուած փոսիկներ։ Անոնք կապ չունին կզակի փոսիկին հետ. Իլորինի համալսարանին (University of Ilorin) կողմէ 2010-ին կատարուած ուսումնասիրութիւն մը քննած է 500 եորուպացի նիկերիացիներ, որոնք ունէին թէ՛ միակողմանի եւ թէ՛ երկկողմանի այտի փոսիկներ, եւ յայտնաբերած է, որ միայն 36-ը (7.2%) ունէր նաեւ ճեղքուած կզակ։Անձի մը դէմքին ձեւը նոյնպէս կրնայ ազդել փոսիկի տեսքին եւ ձեւին վրայ.

 Leptoprosopic (երկար եւ նեղ) դէմքերը ունին երկար եւ նեղ փոսիկներ։
 Euryprosopic (կարճ եւ լայն) դէմքերը ունին կարճ, բոլորակ փոսիկներ։
 Mesoprosopic դէմքի ձեւ ունեցողները աւելի հակամէտ են այտերու փոսիկներ ունենալու, քան որեւէ այլ ձեւի դէմք ունեցողներ։

Սինկափուրցի plastic surgeon Քու Պու-Չայը (1929–2012) եզրակացուցած է, որ այտի փոսիկը կը յառաջանայ բերնի անկիւնին եւ աչքի արտաքին անկիւնին  միջեւ գտնուող հատման գիծին վրայ (որ փոսիկի վիրահատութեան մէջ կը կոչուի «KBC կէտ»), սակայն բնական փոսիկներ ունեցողները միշտ չէ որ իրենց փոսիկները ճիշդ KBC կէտին վրայ ունին։ Դէմքի փոսիկներու միւս տարածուած տեսակը կը կազմաւորուի բերնին մօտ՝ երեք ձեւերով.

 Ստորին յարանկիւնային (lower para-angle)՝ բերնի եւ շրթունքներու տակ։
 Յարանկիւնային (para-angle)՝ բերնի անկիւնի շուրջ։
 Վերին յարանկիւնային (upper para-angle)՝ բերնի եւ շրթունքներու վերեւ։

 Պատկերասրահ 

 Ծանօթագրութիւններ 

 Արտաքին յղումներ 
 Possible inheritance of dimples.

Ստորոգութիւն:Դեմք
Ստորոգութիւն:Գենետիկա