Նասրիներու Արքայատոհմ

Նասրիներու արքայատոհմ (արաբ․՝ بنو نصر‎‎, սպ.՝ Nazarí), արաբական արքայատոհմ, որ իշխած է Կրանատայի ամիրայութեան մէջ 1230-1490-ականներունHitti Philip K. (2002)։ History of The Arabs (անգլերէն)։ Palgrave Macmillan։ էջ 549։ ISBN 9781137039828։

Անոնց օրով կառուցուած է Կրանատայի իսլամական Սպանիոյ արուեստի մարգարիտը համարուող ալ-Համպրայի ճարտարապետական համալիրը (արաբ․՝ الحمراء‎‎, թարգմանաբար՝ «կարմիր»), որ ներկայիս ներառուած է Սպանիոյ ԻՒՆԵՍՔՕ-ի Համաշխարհային ժառանգութեան առարկաներու ցանկին մէջ։

 Պատմութիւն 
13-րդ դարու սկիզբը Սպանիոյ մէջ հաստատուած ալ-Մոհատներու դիրքերը խարխլուած են եւ վերջիններս սկսած են պայքարիլ իշխանութեան համար։ Յուլիս 1212-ին Լեոնի, Քասթիլիայի, Նաւառայի, Արակոնի միացեալ ուժերը կը շարժին Տոլետոյի հարաւը եւ կը հանդիպին ալ-Մոհատներու զօրքին՝ Լաս Նաւաս տէ Տոլոսա բնակավայրի մօտակայքը։ Ճակատամարտին արաբները ջախջախիչ պարտութիւն կը կրեն, սակայն այդ իր նպատակին չի ծառայեր մինչեւ 1123-ը, քանի դեռ քրիստոնեաները զբաղուած էին իրենց ներքին խնդիրներու լուծմամբ։ Մուհամմատ խալիֆը կը մահանայ 1213-ին, իսկ անոր յաջորդած որդին՝ 13-ամեայ Ապու Եագուպ Եուսուֆ Բ.-ը ի վիճակի չէր վերադարձնել կորսնցուցած իշխանութիւնըBarton Simon (2009)։ A History of Spain։ London: Palgrave Macmillan։ էջ 104։ ISBN 978-0-230-20012-8։

Ալ-Անտալուսի մէջ 1223-էն ի վեր առանձին ալ-մոհատական կառավարիչներ սահմանափակ տարածքներու մէջ կը պահպանէին իրենց իշխանութիւնը՝ կեդրոնական թագաւորական իշխանութեան բացակայութեան պայմաններուն։ 1230-ին Լեոնի եւ Քասթիլիայի միաւորմամբ կը ձեռնարկուի քրիստոնեաներու հերթական արշաւանքը։ Սպանական ուժերուն կը ղեկավարէր Ֆերտինանտ Գ.-ը, որ 1217-էն Քասթիլիայի թագաւորն էր։ Վերջինիս առաջնորդած բանակը կը գրաւէ ալ-Անտալուսի սիրտը։ Այսպէս՝ իսլամներու իշխանութիւնը Սպանիոյ մէջ վերջնականապէս կը վերջացնէ` մէկ բացառութեամբ։ Այդ բացառութիւնը Նասրիներու իշխանութեան հաստատումն էր Կրանատայի մէջ։ Մօտ 1231-ին Մուհամմատ իպն Եուսուֆ իպն Նասրը Խաենի շրջակայքին կը ստեղծէ փոքրիկ պետութիւն, իսկ 1235-ին գրաւելով Կրանատան կը դարձնէ իր պետականութեան մայրաքաղաքը։

Ռեքոնքիստայի ալիքի տակ չիյնալու եւ տէրութիւնը չկորսնցնելու նպատակով Նասրիները կ'որդեգրեն հետաքրքիր քաղաքականութիւն։ Քասթիլիայի թագաւորութեան արշաւանքներու շրջանին Նասրիները Կրանատայի ամիրայութիւնը կը ճանաչնան որպէս Ֆերտինանտ Գ.-ի վասալական տէրութիւն եւ կ՛օգնեն վերջիններուս պայքարիլ ալ-Անտալուսի իսլամադաւան պետութիւններուն դէմ։ Մուհամմատի ժառանգները Կրանատայի ամիրայութիւնը կը կառավարեն մինչեւ 1313-ը՝ մինչեւ Նասր իպն Մուհամմատի անժառանգ մահանալը։ Անոնց կը յաջորդեն Իսմայիլի (արքայատոհմի հիմնադիրի եղբայրն է) սերունդները։ 1481-ին՝ Ապուլ Հասան Ալի իպն Սատի օրով, քրիստոնեաներու դէմ պատերազմը կը վերսկսի։ Գրեթէ նոյն ժամանակաշրջանին երկրին մէջ կը սկսի գահակալական պայքար, որ կը հիւծէր երկիրը եւ կը տանէր անկման։ 1492-ին սպանացիները կ՛ազատագրեն Կրանատան՝ Փիրենեան թերակղզիի վերջին արաբական հենակէտը։ Նասրիներու իշխանութիւնը Սպանիոյ մէջ անկում կ՛ապրի։

 Էմիրներու ցանկ 
Ստորեւ ներկայացուած են Կրանատայի ամիրայութեան գահակալներըFernández-Puertas Antonio (April 1997)։ «The Three Great Sultans of al-Dawla al-Ismā'īliyya al-Naṣriyya Who Built the Fourteenth-Century Alhambra: Ismā'īl I, Yūsuf I, Muḥammad V (713-793/1314-1391)»։ Journal of the Royal Asiatic Society։ Third Series։ Vol. 7 (No. 1)․
ԹուականներՍուլթանԳահակալում1238–1272Մուհամմատ Ա. իպն Նասիր1273–1302Մուհամմատ Բ. ալ Ֆաքիհ1302–1309Մուհամմատ Գ.1309–1314Նասիր1314–1325Իսմայիլ Ա.1325–1333Մուհամմատ Դ.1333–1354Եուսուֆ Ա.1354–1359Մուհամմատ Ե.1359–1360Իսմայիլ Բ.1360–1362Մուհամմատ Զ.1362–1391Մուհամմատ Ե.Երկրորդ1391–1392Եուսուֆ Բ.1392–1408Մուհամմատ Է.1408–1417Եուսուֆ Գ.1417–1419Մուհամմատ Ը.1419–1427Մուհամմատ Թ.1427–1429Մուհամմատ Ը.Երկրորդ1430–1431Մուհամմատ Թ.Երկրորդ1432-1432Եուսուֆ Դ.1432–1445Մուհամմատ Թ.Երրորդ1445–1446Եուսուֆ Ե.1446–1448Մուհամմատ Ժ.1448–1453Մուհամմատ Թ.Չորրորդ1453–1454Մուհամմատ ԺԱ.1454–1461Սայիտ1462-1463Մուհամմատ Ե.Երկրորդ1464–1482Ալի Ապու ի Հասան1482–1483Մուհամմատ ԺԲ. Ապու ապտ Ալլահ1483–1485Ալի Ապու ի-ՀասանԵրկրորդ1485–1486Մուհամմատ ԺԳ. Ապու ապտ Ալլահ1486–1492Մուհամմատ ԺԲ. Ապու ապտ ԱլլահԵրկրորդ

 Ծանօթագրութիւններ 

 Գրականութիւն 





 Լրացուցիչ ընթերցանութիւն