Յակոբ Մարթայեան

Յակոբ Մարթաեան (), հռչակաւոր լեզուաբան, բանասէր եւ ուսուցիչ: Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթիւրք զինք տուած է «Տիլաչար» մականունը:

 Կեանք եւ գործունէութիւն 
Պոլսահայ հռչակաւոր լեզուաբան եւ բանասէր Յակոբ Մարթաեան ծնած է Պիւյիւքտերէ 22 Մայիս 1895-ին: Հայրը՝ Վահան Մարթաեան իսկ մայրը՝ Էօժէնի Մարթաեան (ծնեալ Սարաֆեան): Մանկութիւնը անցուցած է Կէտիկփաշայի մէջ։ Չորս տարեկանին սկսած է յաճախել տեղւոյն ամերիկեան մանկապարտէզը, ուր միայն անգլերէն սորված է։ Միջնակարգի ուսումը ստացած է ամերիկեան վարժարանի մը մէջ։ 1907-ին խմբագրած է վարժարանին շաբաթաթերթը՝ «Սքուլ Նիուզ»: 1910 թուականին յաճախել սկսած է Ռոպէրթ Գոլէճ, ուր իր սորված լեզուներուն աւելցուցած է գերմաներէն, լատիներէն եւ դասական յունարէն: Իր ընկերներէն սորված է նաեւ ռուսերէն, լեհերէն եւ պուլկարերէն: Առաջին Համաշխարհային Պատերազմի պահուն Կովկասի ռազմաճակատին մէջ պաշտoն ստացած է որպէս պահեստի սպայ: 1918-ին գաղթած է Պէյրութ, ուր կարգուած է Սուրբ Նշան ազգային վարժարանի տնօրէնը: Լիբանանի մէջ հիմնած է հայերէն «Լոյս» շաբաթաթերթը:

1919-ին վերադարձած է Պոլիս եւ ուսուցչութիւն ըրած՝ Ռոպէրթ Գոլէճի մէջ։ 1922-ին ամուսնացած է Մելինէ անուն օրիորդի մը հետ, որմէ ետք մեկնած է Պուլկարիա: Հոն հրատարակած է «Մշակոյթ» շաբաթաթերթը եւ «Ռահվիրայ» ամսաթերթը։ Սոֆիայի համալսարանին մէջ սկսած է դասաւանդել դասական թրքերէն: Թրքերէն լեզուի մասին Պոլսոյ «Արեւելք» թերթին մէջ իր հրատարակած մէկ յօդուածին թարգմանութիւնը Մուսթաֆա Քէմալ Աթաթիւրքի ուշադրութիւնը կը գրաւէ եւ Մուսթաֆա Քէմալ Մարթաեանը կը հրաւիրէ Թուրքիա, որպէսզի դասախօսէ լեզուի, պատմութեան եւ աշխարհագրութեան կաճառներուն մէջ:

Պաշտօնավարած է Թուրք Լեզուի Հաստատութեան քարտուղարութեան մէջ: 1934 թուականին մականունի օրէնքով, թրքերէնի մասին կատարած աշխատութիւններուն փոխարէն, Մուսթաֆա Քեմալ իրեն «Տիլաչար» մականունը (Թրքերէնի մէջ «տիլաչար» կը նշանակէ լեզու բացող) տուած է: Թուրքիոյ Խորհրդարանին առաջարկած է Մուսթաֆա Քեմալին «Աթաթիւրք» մականունը տրուիլը:

 Մամուլի աշխատակից 
Աշխատակցած է նաեւ Պոլսահայ մամուլին, մանաւանդ «Մարմարա» օրաթերթին:

 Հրատարակութիւններ 
Հայերէնով հրատարակած է երկու գրքոյկներ՝ «1500-ամեակի Խոհեր» (1951) եւ «Աստուածաշունչը եւ աշխարհաբարը» (1956): 1977-ին «Մարմարա» թերթի ձեռնարկութեամբ նշուած է Յակոբ Մարթաեանի գործունեութեան 70 ամեակը:

Ունի անտիպ բազմաթիւ ստեղծագործական լեզուագիտական եւ թարգմանական աշխատասիրութիւններ՝ «Սալին Վրայ» (գրական փորձեր),« Խոնջած Երազներ» (բանաստեղծութիւններ), «Ցայգաթիթեռ» (թատրերգութիւն), «Լեւոն Շանթ՝ Իր Փիլիսոփայութիւնը եւ Գեղարուեստը» (մենագրութիւն), «Հայ Դիւցազնավէպը Բաղդատական Հիմի Վրայ:

 Մահ 
1979-ին Մարթաեան մահացած է Պոլսոյ մէջ, իր ետին ձգելով պարբերաթերթերու մէջ ցրուած անհամար յօդուածներ: Իր մահազդը «ԹէՐէԹէ-ի () կողմէ ծանուցուեցաւ որպէս «Ատիլ Աչար»: Այս կացութեան հանդերձ իր Յակոբ անունը չյայտարարուեցաւ, միայն «Ա. Տիլաչար» ձեւով սխալը շտկեցին:

 Ծանօթագրութիւններ 

Ստորոգութիւն:1895 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1979 մահեր
Ստորոգութիւն:22 Մայիսի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:12 Սեպտեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Սթամպուլ ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Սթամպուլ մահեր
Ստորոգութիւն:Հայեր
Ստորոգութիւն:12 Սեպտեմբերի մահացածներ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ