Մինաս Բժշկեան

Հայր Մինաս Բժշկեան (), հայ բանասէր, մանկավարժ, պատմաբան, ազգագրագէտ, երաժշտագէտ, Վենետիկի Մխիթարեան միաբանութեան անդամ։

 Կենսագրութիւն 
Հայր Մինաս Բժշկեան ծնած է Տրապիզոն, 15 Հոկտեմբեր 1777-ին։ Վարդապետ ձեռնադրուած է Ս. Ղազարի մէջ, 1804-ին։  Շուտով, միաբանութիւնը զինք ղրկած է Թուրքիա՝ կրթական առաքելութեամբ։ Շրջան մը գործած է իր ծննդավայրին մէջ, շրջան մըն ալ՝ Պոլիս:

1825-ին հեռացած է Թուրքիայէն ու հաստատուած՝ Ղարասու-բազար (Խրիմի թերակղզին), որպէս տեղւոյն հռոմէադաւան հայերու հոգեւոր հովիւ։ Շուրջ քսան տարի գործած է հոն, անդադար շարունակելով իր կրթական ու գրական աշխատանքները։

Իբրեւ լեզուագէտ, զբաղած է քերականական հարցերով։ Հայ հին ձայնագրութեան եւ երաժշտական խազերու մասնագէտ եղած է։

Բազմաշնորհ վարդապետը վախճանած է Վենետիկ, 1851-ին։

 Հրատարակութիւններ 
Հայր Մինաս Բժշկեան եռանդուն կողմնակից էր աշխարհաբարի։ Պոլիս ապրած ժամանակաշրջանին աշխարհաբարով թատերգութիւններ գրած է՝ դպրոցական բեմերու համար։ Այդ թատերգութիւններէն ոմանք իր իսկ հսկողութեամբ ներկայացուած են Տիւզեաններու Գուրուչէշմէի ապարանքին մէջ, 1815-ին։

Բժշկեանի գլխաւոր մտասեւեռումը պատանիներու դաստիարակութիւնն էր։ Այդ հիմամբ ալ, 1815-ին հրատարակած է «Ճեմարան գիտելեաց» դասագիրքը, ուր կը խօսէր գիտութեան եւ արուեստներու տարբեր ճիւղերուն մասին։

1818-ին հրատարակած է «Հմտութիւն մանկանց» աշխարհաբար դասագիրքը (չորս մասերով):

1818-ին Բժշկեան ֆրանսերէնէ կատարած է «Առակք Եզովբոսի» 540 էջանի հայերէն թարգմանութիւնը (1818), որ քանիցս վերատպուած է։ Այս գիրքն ալ, նախորդներուն նման, տպուած է Վենետիկի մէջ։ Նոյն տարին, լոյս տեսած է ֆրանսերէնէ թարգմանած Ռոպենսոն Գրուզոյի պատմութիւնը, 600 էջ, աշխարհաբարով:

1817-1818 տարիներուն, Հ. Բժշկեան առիթ ունեցած է երկար ճանապարհորդութիւն մը կատարելու Սեւ ծովու ամբողջ երկայնքին՝ Տրապիզոնէն սկսեալ մինչեւ Պոլսոյ ափունքը։ 1819-ին առանձին գրքով հրատարակած է իր ուղեգրութիւնը՝ «Պատմութիւն Պոնտոսի, որ է Սեւ ծով» հատորը։

Այս ուղեգրութիւնը Հրանդ Տէր Անդրէասեանի կողմէ թրքերէնի թարգմանուած ու տպուած է 1967-ին, Պոլիս, «Karadeniz Kıyıları Tarih ve Coğrafyası 1817-1819» անունով։

1830-ին, Լեհաստան կատարած իր քննական մէկ ճամբորդութեան տպաւորութիւնները հաւաքած է «Ճանապարհորդութիւն ի Լեհաստան» հատորին մէջ (1830), նկարագրելով վերջալոյսն ու մաշումը լեհահայ պատմական համայնքին, որուն նախահայրերը Անիէն եկած էին։

1838-ին, մշակած ու հրատարակած է «Սրբազան պատմութիւն» խորագրեալ երկհատոր գործ մը, ուր կը խօսի քրիստոնեայ եկեղեցւոյ սկզբնաւորման ու օրէնքներուն, ինչպէս նաեւ Հռոմի քահանայապետերու պատմութեան մասին՝ Պետրոս Առաքեալէն մինչեւ Գրիգոր ԺԶ. պապը (1830-ական թուականներ)։

Հ. Բժշկեան ունի ռուսերէնի քերականութեան նուիրուած հայերէն աշխատասիրութիւն մը (1828), նաեւ՝ հայերէնի քերականութեան ռուսալեզու դասագիրք մը (1840)։ Քերականական այլ ձեռնարկ մըն ալ ինքզինք կը բացատրէ իր վերնագրով իսկ,- «Քերականութիւն բազմալեզու, յորում բովանդակին սկզբունք արաբացի, պարսիկ, օսմանեան եւ թաթար բարբառ, հանդերձ ծանօթութեամբք այլ եւ այլ լեզուանց» (1844)։ Ասոնց կողքին, գրած է կենսագրական բառարան մը՝ նշանաւոր դէմքերու մասին ամփոփ տեղեկութիւններով (1850)։

 Ծանօթագրութիւններ 

 Աղբիւրներ 
ՄԻՆԱՍ ԲԺՇԿեԱՆ ՄԱՆՈՒԿԻ
Համշէնական Ինքնութիւնը Օսմանեան Փաստաթղթերում
Հայր Մինաս Բժշկեան, Պատմութիւն Պոնտոսի
Հայր Մինաս Բժշկեան. Երաժշտութիւն… 
Հայր Մինաս Բժշկեան 1836 Պատմութիւն Վարուց Ռօպէնսօնին Քրիւզօէ
Հ. Մինաս Բժշկեան - Երաժշտութիւն 1815
"Բժշկյան,%20Մինաս%20Մանուկի,"  ԵՊՀ Գրադարանի քարտարան Բժշկեան, Մինաս Մանուկի,"'
"Բժշկյան%2C%20Մինաս%20Մանուկի%2C" Ճանապարհորդութիւն ի Լեհաստան եւ յայլ կողմանս բնակեալս ի Հայկազանց սիրելոց ի նախնեաց Անի քաղաքին / Շարագրեալ Տն.Հ. Մինասայ Բժշկեանց.
ԲԺՇԿԵԱՆ ՄԻՆԱՍ Ճեմարան գիտելեաց: Արդեամբք ազնուական Յակոբ Չէլէպիյի Տիւզեան:

Ստորոգութիւն:1777 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:15 Հոկտեմբերի ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Տրապիզոն ծնունդներ
Ստորոգութիւն:1851 մահեր
Ստորոգութիւն:26 Նոյեմբերի մահեր
Ստորոգութիւն:Վենետիկ մահեր
Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ
Ստորոգութիւն:Հայ մանկավարժներ
Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ
Ստորոգութիւն:Հայ ազգագրագէտներ
Ստորոգութիւն:Հայ երաժշտագէտներ