Ափրիկէ

Ափրիկէ, աշխարհի երկրորդ մեծագոյն ցամաքամասն է իր տարածութեամբ եւ կը բաղկանայ 53 երկիրներէ։

Ափրիկէի մեծագոյն մասը ծածկուած է տափաստաններով եւ անապատներով ( Սահարա, Քալահարի, եւլն )։

Սահարա, Ափրիկէի հիւսիսակողմը, աշխարհի ամէնատաք շրջանն է։ Հասարակածը կ'անցնի Ափրիկէի մէջէն Կապոնէն մինչեւ Քենիա:

Հասարակածային գօտիին մօտիկ կը տարածուին շատ խիտ անտառներ, մինչ հարուստ դաշտագետինները կը ծածկեն արեւելքի եւ հարաւի մեծ մասը։ Հոն կ'ապրին կենդանիներու մեծ խումբեր (վագերաձի, յամոյր, իմփալա, ընձուղտ, եւ փիղ, որոնք որսն են միւս կենդանիներուն՝ առիւծին, բորենիին, ընձառիւծին)։

 Հիւսիսային Ափրիկէ 
մինի|240px|Ռամզէս II փարաւոնի տաճարը Ապու Սիմպլին մէջ, Եգիպտոս
Հիւսիսային Ափրիկէն մեծ մասով ծածկուած է Սահարայի անապատով։ Հոն հազուադէպօրէն կ'անձրեւէ։ Ջուր դժուար է գտնել հոն, բացառեալ ովասիսները, ուր հողին մակերերեսը հազիւ կը թրջուի։ Հիւսիսային Ափրիկէն բնակուած է արաբներէ եւ սպիտակ ցեղի պերպերներէ։ Պերպեր ցեղերու կողքին ներկայ են թուարէկներ եւ մաւեր (սերած արաբ եւ պերպեր ցեղերու խառնուրդէն)։ Թուարէկները Սարահայի մէջ բնակող վաչկատուն հովիւներ են։ Կը պահեն արաբական ուղտերու կարեւոր խումբեր եւ այծեր։ Ափրիկէի հիւսիսը բաղկացած է գլխաւորապէս Մաղրիպէն (Ալճերիա, Թունիզ, Մարոք), Լիպիայէն, Եգիպտոսէն, Մաւրիտանեայէն։ Հիւսիսային Ափրիկէն կը յատկանշուի իսլամական կրօնքով։

 Արեւմտեան Ափրիկէ 
մինի|240px|Սբ. Գէորգ եկեղեցին Լալիպելային մէջ, Եթովպիա
Արեւմտեան Ափրիկէի երկիրներէն ոմանք, ինչպէս՝ Սենեկալ, Ղանա եւ Նիճերիա տարածուն են, իսկ ուրիշներ, ինչպէս՝ Թոկօ եւ Կամպիա, փոքրատարած։ Իրենց բարեբեր հողին վրայ կը մշակուին սուրճ, քաքաօ, ձգախէժ եւ արմաւի իւղ։ Նիճերիան Ափրիկէի ամէնախիտ բնակչութիւն ունեցող երկիրն է, ուր քարիւղ կայ։ Շնորհիւ իր քարիւղին՝ Նիճերիան դարձած է ճարտարարուեստական երկիր մը։ Ունի սննդեղէնի, զգեստեղէնի ու պողպատի արտադրութիւն եւ ինքնաշարժի ճարտարարուեստ։

 Կեդրոնական Ափրիկէ 
Կեդրոնական Ափրիկեան Հանրապետութիւն, Քամերուն եւ Գոնկօ մաս կը կազմեն կեդրոնական Ափրիկէին։ Գոնկօ (կամ Զայիր) գետի ափին կը տարածուի արեւադարձային խիտ անտառը։ Գետին վրայ կը տեղափոխուին նաւով կամ մակոյկով՝ շինուած անտառի փայտէն։ Նաւու մը վրայ կայ շուկայ, դեղարան եւ ոստիկանութիւն՝ նմանելով գետին վրայ տեղափոխուող քաղաքի մը։

 Արեւելեան Ափրիկէ 
Արեւելեան Ափրիկէն կը բաղկանայ 7 երկիրներէ, որոնց շարքին են Եթովպիա, Սոմալիա եւ Թանզանիա: Հոն կլիման աւելի զով է, քան մօտակայ ուրիշ շրջանները։ Արդարեւ, հոն կը տիրապետեն լեռներն ու բարձրաւանդակները։ Ափրիկէի մեծ մասը ծածկուած է բարձրահասակ խոտերով եւ ծառերով։ Այս շրջանները կը կոչուին Սաւաննա։ Արեւելեան Ափրիկէն ունի հսկայ տարածութիւններ, ուր կը պաշտպանուին վայրի կենդանիներ, ինչպէս՝ առիւծներ, վագրեր, գետաձիեր, ընձուղտներ եւ փիղեր:

 Հարաւային Ափրիկէ 
Հարաւային Ափրիկէն բաղկացած է հետեւեալ երկիրներէն՝ Անկոլա, Զամպիա, Մալաուի, Նամիպիա, Զիմպապուէ, Մոզամպիք, Պոթսուանա, Հարաւին Ափրիկէ եւ Մատակասքար կղզին։ Արեւելեան կողմը կան բարձր տափաստաններ, խորունկ հովիտներ եւ երկու մեծ գետեր՝ Լիմփոփօ եւ Զամպէզի: Արեւմտեան կողմը՝ Ատլանտեանը եզերող շրջանը Քալահարի անապատն է, որ կ'իշխէ։ Այս անապատին մէջ պոշիմանները կ'ապրին որսով, ինչպէս մեղրով եւ պտուղներով։ Հարաւային Ափրիկէի երկիրներուն հողին ընդերքը կը պարունակէ ադամանդ, ոսկի, երկաթ եւ պղինձ: Հարաւային Ափրիկէն աշխարհի ամէնահարուստ երկիրն է ոսկիի եւ ադամանդի հանքերով։

 Երկիրներ 
 -- region-table, but it might overlap for some browsers.
 -- DON'T USE "align=right" but use style="float:right" as
 -- the right-side alignment used by infoboxes.
--> style="width:155px; float:right; margin-right:0.0em;"
մինի|աջից|300px|Ալճերիական բնապատկեր  մինի|աջից|180px|Ղպտիներու եկեղեցի, Եգիպտոսմինի|աջից|160px|Կեդրոնական Ափրիկեան բնակիչմինի|աջից|240px|Քենիա մինի|աջից|160px|Մատակասքար մինի|աջից|280px|Որսորդ, Մալի մինի|աջից|120px|Մասաի ցեղի կին մինի|աջից|400px|Սաւաննա Թանզանիոյ մէջ

 Դրօշ Անունը Տարածք(քմ²) Բնակչութիւն ՄայրաքաղաքՀիւսիսային Ափրիկէ 42px  Ալճերիա2 381 74034 178 188 Ալճերիա 42px ԵգիպտոսԵգիպտոսի մի մասը տեղակայուած է Արեւմտեան Ասիոյ մէջ, նշուած տարածքը եւ բնակչութիւնը կը վերաբերի միայն ափրիկական տարածքին, Սուէզի ջրանցքէն դէպի արեւմուտք ընկած մասին:1 001 45082 868 000Գահիրէ 42px Լիպիա1 759 5406 310 434 Թրիփոլի 42px Մարոք446 55034 859 364Ռապաթ 42pxՍուտան1 861 48430 894 000Խարթում 42px  Թունիս163 61010 486 339 Թունիս 42px  Արեւմտեան ՍահարաԱրեւմտեան Սահարայի տարածքին վրայ կը հաւակնէ Մարոքը:266 000405 210Էլ ԱյիւնԱրեւելեան Ափրիկէ 42px  Պուրունտի27 8308 988 091Պուճումպուրայ 42px  Քոմորեան կղզիներ2 170752 438Մորոնի 42px  Ճիպութի23 000623 891Ճիպութի 42px  Երիթրէա121 3205 647 168Ասմերա 42px  Եթովպիա1 127 12784 320 987Ատիս Ապէպա 42px  Քենիա582 65039 002 772Նայրոպի 42px Մատակասքար587 04020 653 556Անթանանարիվու 42pxՄալաուի118 48014 268 711Լիլոնկուէ 42pxՄաւրիկիոս2 0401 284 264Պորթ Լուիս 42pxՄոզամպիք801 59021 669 278Մապութու 42px  Ռուանտա26 33810 473 282Քիկալի 42pxՍէյշելներ45587 476Վիքթորիա 42pxՍոմալիա637 6579 832 017Մոկատիշու 42pxՀարաւային Սուտան619 7458 260 490Ճուպա 42pxԹանզանիա945 08744 929 002Տոտոմա 42px Ուկանտա236 04032 369 558Քամփալա 42px Զամպիա752 61411 862 740Լուսաքա 42px Զիմպապուէ390 58011 392 629ՀարարէԿեդրոնական Ափրիկէ 42pxԱնկոլա1 246 70012 799 293Լուանտա 42px Քամերուն475 44018 879 301Եաունտէ 42pxԿեդրոնական Ափրիկէի Հանրապետութիւն622 9844 511 488Պանկուի 42px Շատ1 284 00010 329 208Ն'Տճամենա 42pxՔոնկօի Հանրապետութիւն342 0004 012 809Պրազավիլ 42pxՔոնկօի Տեմօկրաթական Հանրապետութիւն2 345 41069 575 000Քինշասա 42px Հասարակածային Կուինէա28 051633 441Մալապու 42px Կապոն267 6671 514 993Լիպրէվիլ 42px  Սան Թոմէ եւ Փրինսիփ1 001212 679Սան ԹոմէՀարաւային Ափրիկէ 42pxՊոթսուանա600 3701 990 876Կապորոնէ 42px Լեսոթոյ30 3552 130 819Մասերու 42px Նամիպիա825 4182 108 665Ուինտհուք 42pxՀարաւ-Ափրիկէան Հանրապետութիւն1 219 91251 770 560Պլումֆոնթէյն, Քէյփթաուն, ՓրեթորիաՊլումֆոնթէյնը Հարաւային Ափրիկէի դատական մայրաքաղաքն է, Փրեթորիանկառավարութեան նստավայրն է,  Քէյփթաունը՝ օրենսդիր մարմնի: 42pxՍուազիլենտ17 3631 123 913ՄպապանէԱրեւմտեան Ափրիկէ 42px Պենին112 6208 791 832Փորթօ Նովօ 42px Պուրքինա Ֆասօ274 20015 746 232Ուակատուկու 42px  Քափու Վերտէ4 033429 474Փրաեա 42px Կամպիա11 3001 782 893Պանճուլ 42px Ղանա239 46023 832 495Աքքրա 42px Կուինէա245 85710 057 975Քոնաքրի 42px Կուինէա Պիսսաու36 1201 533 964Պիսսաու 42pxՔոթ տ'Իվուար322 46020 617 068Ապիճան,Yamoussoukro is the official capital of Côte d'Ivoire, while Abidjan is the de facto seat. Եամուսուքրօ 42px Լիպերիա111 3703 441 790Մոնրովիա 42pxՄալի1 240 00012 666 987Պամաքօ 42px Մաւրիթանիա1 030 7003 129 486Նուաքշոթ 42px Նիկեր1 267 00015 306 252Նիամէյ 42px Նայճերիա923 768166 629 000Ապուճա 42px Սենեկալ196 19013 711 597Տաքար 42px Սիերրա Լեօնէ71 7406 440 053Ֆրիթաուն 42px Թոկօ56 7856 019 877ԼոմէԵւրոպական Տէրութիւններու Տարածքներ 28px Սբ. Հեղինէի, Համբարձման Եւ Թրիսթան տա Քունեայ Կղզիներ 420 7 728  28px Պրիթանական Տարածք Հնդկական Ովկիանոսին Մէջ 56 3 000 28px Քանարեան ԿղզիներThe Spanish Canary Islands, of which Las Palmas de Gran Canaria are Santa Cruz de Tenerife are co-capitals, are often considered part of Northern Africa due to their relative proximity to Morocco and Western Sahara; population and area figures are for 2001. 7 492 1 694 477 28px CeutaThe Spanish exclave of Ceuta is surrounded on land by Morocco in Northern Africa; population and area figures are for 2001. 20 71 505 28px ՄելիլեայThe Spanish exclave of Melilla is surrounded on land by Morocco in Northern Africa; population and area figures are for 2001. 12 66 411  28px  Մատէյրա ԿղզիներThe Portuguese Madeira Islands are often considered part of Northern Africa due to their relative proximity to Morocco; population and area figures are for 2001. 797 245 000 28px Մայեօթ 374 223 765 28px Ռեիւնիոն 2 512 743 981  Ընդհանուր30 368 6091 001 320 281

 Ծանօթագրութիւններ 

 Աղբիւրներ 
 Մշակութային Իմ Առաջին Հանրաքիտարանս, Հրատարակութիւն CCM, էջ 8,9,10,11:

Ստորոգութիւն:Ափրիկէ
Ստորոգութիւն:Մայրցամաքներ