Ճէյմս Պաղեան

Ճէյմս Ֆիլիփ Պաղեան (անգլերէն՝ James Philipp Bagian, ), Ամերիկահայ երկրաչափ, մարզիկ, բժշկագէտ, առաջին հայ տիեզերագնացը։

 Կենսագրութիւն 
 Ծագում 
Ճէյմս Ֆիլիփ Պաղեան ծնած է 22 Փետրուար 1952-ին, ԱՄՆ-ի Փենսիլվենիա նահանգինՖիլատելֆիա քաղաքին մէջ։ Նախնիներուն մականունը եղած է Կունտեպաղեան, բայց ԱՄՆ-ի ներգաղթային ծառայութեան աշխատակիցները կրճատած են եւ դարձուցած՝ ՊաղեանՃէյմս Պաղեան. «Երջանիկ եմ, որ տիեզերք թռած առաջին հայն եմ» ( Արծուի Բախչինեանին հարցազրոյցը տիեզերագնացին հետ)։

Ճէյմս Պաղեանի հօր մեծ հայրը՝ Նազարէթ Կունտեպաղեան, Միացեալ Նահանգներ գաղթած է 1913-ին Արաբկիրէն։ Ամուսնացած է ԱՄՆ-ի Մալատիա նահանգին մէջ, աւելի շուտ՝ (1908-ին), գաղթած Սաթենիկին հետ։ Ճէյմս Պաղեանի հայրը՝ Ֆիլիփը, ինչպէս նաեւ անոր եղբայրներն ու քոյրերը հարիւր տոկոսով հայ են, ծնած ԱՄՆ-ի մէջ։ Ճէյմսին մայրը Գերմանուհի է։ 

Հայրը օդաչու եղած է։

 Կրթութիւն 
Յաճախած է Ֆիլատելֆիոյ կեդրոնական միջնակարգ դպրոցը։

1969-1973 թուականներուն ուսած է «Drexel» համալսարանին մէջ՝ ստանալով երկրաչափի դիրքը։ Ապա ուսումը շարունակած է «Thomas Jefferson» համալսարանին մէջ եւ 1977-ին, ստացած է բժշկական գիտութիւններու բժիշկի կոչումը։

 Աշխատանքային գործունէութիւն 

 1974-1978 թուականներուն մասնակած է բազմաթիւ մրցոյթներու, իսկ 1982-ին ներառուած է ԱՄՆ-ի տիեզերագնացներու խումբին կազմին մէջ։
 1973-ին իբրեւ երկրաչափ աշխատանքի անցած է Պրիսթոլ քաղաքի «3Մ» գործարանին մէջ։
 1976-1978 թուականներուն ԱՄՆ ռազմածովային փորձարարական կեդրոնին (Մերիլենտ նահանգ) երկրաչափը եղած է։
 1978-ին իբրեւ վիրաբուժ եւ բժիշկ, աշխատած է Լէոնիտ Ճեքսընի անուան կեդրոնին մէջ՝ միաժամանակ ուսանելով ԱՄՆ Ռազմական ուժերու թռիչքային վիրաբուժութեան եւ ԱՄՆ Ռազմական ուժերու տիեզերական բժշկութեան դպրոցներուն մէջ։
 1986-ին ստացած է մասնագիտական երկրաչափի դիրքը, իսկ 1987-ին՝ տիեզերանաւի բժիշկի դիրքը։
 Յուլիս 1980-ին, իբրեւ տիեզերագնաց սկսած է աշխատիլ ՆԱՍԱ-ին մէջ (Ամերիկեան ազգային տիեզերական գործակալութիւն)։
 Պաղեան ունեցած է տիեզերական բժշկութեան տիտղոսը, եղած է ՆԱՍԱ-ի Օդաչու-վիրաբուժներու միութեան, Ամերիկացի երկրաչափ միութեան, Ալֆա եւ օմեկա Տիեզերագնացներուն եւ այլ կազմակերպութիւններու անդամ։

 Թռիչք տիեզերանաւով 
13-18 մարտ 1989-ին, որպէս բժշկակենսաբանական մասնագէտ, առաջին անգամ թռիչք կատարած է ամերիկեան տիեզերանաւով։ Ան մարդկային գործօններու, շրջակայ միջավայրի եւ տիեզերանաւորդներու բժշկութեան վերաբերեալ բազմաթիւ աշխատութիւններու հեղինակ է։

Ճէյմս 337 ժամ անցուցած է տիեզերքի մէջ։

Այժմ Պաղեանը կը զբաղի կենսաբժշկական աշխատանքներով եւ կը ղեկավարէ «բուսակերներու առողջութեան պահպանման» ազգային կեդրոնը։

 Փորձառութիւն 
Պաղեանը աշխատած է իբրեւ գործընթացներու ճարտարագէտ «3M» Ընկերութեան համար՝ Փենսիլվանիոյ Բրիսթոլ քաղաքի մէջ, 1973 թուականին, իսկ յետոյ իբրեւ մեքենայական ճարտարագէտ՝ ԱՄՆ Ռազմածովային Օդային Փորձարկման Կեդրոնին (Naval Air Test Center) մէջ՝ Մերիլենտ նահանգի Փաթըքսընթ Ռիվըր քաղաքի մէջ, 1976-էն մինչեւ 1978 թուականը, եւ միաժամանակ կը հետապնդէր իր բժշկական կրթութիւնը։

Թովմաս Ճեֆերսընի Համալսարանը 1977-ին աւարտելէ ետք, Պաղեանը մէկ տարի ընդհանուր վիրաբուժութեան ռեզիտենս (residency) լրացուց Փենսիլվանիոյ Տէնվիլ քաղաքի «Geisinger» Բժշկական Կեդրոնին մէջ։

Անիկա յետագային անցաւ աշխատանքի իբրեւ Թռիչքի Վիրաբոյժ (flight surgeon) եւ Հետազօտական Բժշկական Պաշտօնեայ՝ Լինտըն Պի. Ճոնսընի Տիեզերական Կեդրոնին մէջ 1978 թուականին, միաժամանակ լրացնելով ուսումը Թեքսաս նահանգի Սան Անթոնիոյի ԱՄՆ Ռազմաօդային Ուժերու Տիեզերական Բժշկութեան Դպրոցին մէջ, ուր աւարտեց առաջինը իր թռիչքի վիրաբոյժներու դասարանէն։ Անիկա կը լրացնէր Անեսթեզիոլոգիայի ռեզիտենսը Փենսիլվանիոյ Համալսարանին մէջ, երբ «ՆԱՍԱ»-ի կողմէ տեղեկացուեցաւ տիեզերագնացի թեկնածուի ծրագրի համար իր ընտրութեան մասին։

Պաղեանը ստացաւ իր Մասնագիտացած Ճարտարագէտի Հաւաստագիրը (Professional Engineers Certification) 1986 թուականին եւ 1987-ին Ամերիկեան Կանխարգելիչ Բժշկութեան Քոլեճի կողմէ ստացաւ տիեզերական բժշկութեան խորհուրդի հաւաստագիր (board-certified)։

1981 թուականէն ի վեր, Պաղեանը գործուն է լեռնային փրկարարական համայնքին մէջ եւ ծառայած է իբրեւ անդամ Տենալիի Բժշկական Հետազօտութեան Ծրագրին մէջ՝ Տենալիի (Denali) վրայ։ Անիկա այս ժամանակաշրջանին եղած է ձիւնի եւ սառցի փրկարարական տեխնիքներու հրահանգիչ՝ Հուտ Լեռան (Mount Hood) վրայ։ Պաղեանը գնդապետ է ԱՄՆ Ռազմաօդային Ուժերու Պահեստազօրի մէջ եւ պարափրկարարական թռիչքի վիրաբոյժ է 939-րդ Օդային Փրկարարական Թեւի համար։ Անիկա ԱՄՆ ՌՕՈՒ-ի կողմէ որակաւորուած ազատ անկումով պարաշիւթիստ է, ունի անձնական օդաչուի արտօնագիր եւ գրանցած է աւելի քան 1,500 ժամ թռիչքի ժամանակ՝ շարժիչաւոր եւ րէաքթիւ օդանաւերով, ուղղաթիռներով եւ սաւառնակներով։

 Ընտանիք 
Հայ տիեզերագնացը ամուսնացած է ամերիկացի Տանթ Պենսընին հետ։ Ունին չորս զաւակ։

 Պարգեւներ 

 Իր գործունէութեան համար Պաղեան պարգեւատրուած է ՆԱՍԱ-ի մետալով,
 տիեզերագնացութեան միջազգային վկայականով,
 տիեզերական հիւանդութիւններու բուժման ձեւերու մշակման մետալով,
 1989 եւ 1991 թուականներուն դէպի տիեզերք կատարած թռիչքներուն համար՝ ՆԱՍԱ-ի մրցանակներով։

մինի|ձախից|20px|«Դիսքաւերի» (STS-29) «Տիսքաւըրի» (STS-29),(ձախէն-աջ՝) Ճէյմս Պաղեան (Թռիչքի ծրագիրին թիւ 1 մասնագէտ), Ճ. Պլահա, Ռ. Սփինկըր, Մ. Քոուտս եւ Ճ. Փակլի
 50px|«Դիսքավերի» (STS-29) «Տիսքաւըրի» (STS-29) 
Թռիչք՝ 13 Մարտ, 1989-ին, 14։57։00 UTCՎայրէջք՝ 18 Մարտ, 1989-ին 14։35։51 UTC

Անձնակազմ
  (ՆԱՍԱ)։ Մայքլ Քոուտս (2) - հրամանատար,
  (ՆԱՍԱ)։ Ճոն Պլահա (1) - օդաչու,
  (ՆԱՍԱ)։ Ճէյմս Պաղեան (1) - թռիչքին ծրագիրին մասնագէտ - թիւ 1,
  (ՆԱՍԱ)։ Ճէյմս Պակլի (3) - թռիչքին ծրագիրին մասնագէտ - թիւ 2,
  (ՆԱՍԱ)։ Ռոպuրթ Սպինկեր (1) -թռիչքին ծրագրի մասնագէտ -թիւ 3:
STS-29 ի անձնակազմը լրիւ յանձնուած էր 61-H արշաւախումբի կազմին, բայց 1988-ին, թռիչքին ծրագիրին թիւ 1 մասնագէտը կը նշանակուի Ճէյմս Պաղեանը։

 50px|«Կոլումպիա» (STS-40) «Քոլումպիա» (STS-40) 
մինի|ձախից|20px|«Քոլումպիա» (STS-40) «Քոլումպիա» (STS-40),(ձախէն-աջ՝) Է, Կեֆֆնի, Պ. Օ' Քոննոր, Մ. Հիւզ-Ֆուլֆորտ, Թ. Ճերնիգան, Մ. Սետտոն, Ս. Քուտիերրես եւ Ճէյմս Պաղեան
Թռիչք՝ 5 Յունիս, 1991-ին 13։24։51 UTCՎայրէջք՝14 Յունիս, 1991-ին 15։39։11 UTC

Անձնակազմ
 (ՆԱՍԱ)։ Պրայըն Օ' Քոննըր (2) - հրամանատար,
 (ՆԱՍԱ)։ Սիտնի Քուտիերրես (1) - օդաչու,
  (ՆԱՍԱ)։ Ճէյմս Պաղեան (2) - թռիչքի ծրագիրի մասնագէտ - թիւ 1,
  (ՆԱՍԱ)։ Թամարա Ճերնիգան (1) - թռիչքի ծրագիրի մասնագէտ - թիւ 2,
 (ՆԱՍԱ)։ Մարկարեդ Սետտոն (2) - թռիչքի ծրագիրի մասնագէտ - թիւ 3,
  (ՆԱՍԱ)։ Էնտրիւ Կեֆֆնի (1) - օգտակար բեռներու մասնագէտ - թիւ 1,
 (ՆԱՍԱ)։ Միլլի Հիւզ-Ֆուլֆորտ (1) - օգտակար բեռներու մասնագէտ - թիւ 2:

 Ծանօթագրութիւններ 

 Արտաքին յղումներ 
 Ճէյմս Պաղեանին կենսագրութիւնը 
 ՆԱՍԱ-ի պաշտօնական կայք. կենսագրութիւն 

Ստորոգութիւն:1952 ծնունդներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկացի տիեզերագնացներ
Ստորոգութիւն:22 Փետրուարի ծնածներ‎
Ստորոգութիւն:Ամերիկահայ բժիշկներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկահայ մարզիկներ
Ստորոգութիւն:Ամերիկահայ գիտնականներ
Ստորոգութիւն:Ֆիլատելֆիա ծնածներ