Սենեքերիմ Մելքոնյան

Սենեքերիմ Արշակի Մելքոնյան (,Հայաստան), հայ լեզվաբան, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, պրոֆեսոր, հայոց լեզվի ոճաբանության հիմնադիր, թումանյանագետ։


 Կենսագրություն 
Սենեքերիմ Մելքոնյանը ծնվել է 1929 թվականի օգոստոսի 31-ին՝ Շիրակի մարզի Թորոս գյուղում։ Բարձրագույն կրթությունն ստացել է Գյումրու (նախկինում՝ Լենինականի) Մ. Նալբանդյանի անվան պետական մանկավարժական ինստիտուտի լեզվագրական ֆակուլտետում, որն ավարտել է գերազանցության դիպլոմով։ Այնուհետև ուսումնառությունը շարունակել է Կիևի պետական համալսարանի լեզվաբանական առարկաների դասախոսների պատրաստման դասընթացներում։

 Կոչումներ 
Գիտական աստիճաններ և կոչումներ
 1955 թ․ – Բանասիրական գիտությունների թեկնածու
 1960 թ․ – Դոցենտ
 1991 թ․ – Պրոֆեսոր

1952 թվականից մինչ իր կյանքի ավարտը՝ 2015 թվականը, աշխատել է Գյումրու պետական մանկավարժական ինստիտուտում (այժմ՝ Շիրակի պետական համալսարան), երկար տարիներ ղեկավարել է հայոց լեզվի ամբիոնը, եղել լեզվագրական ֆակուլտետի դեկան։

 Գիտական գործունեություն  

Նրա գրչին է պատկանում հայոց լեզվի ոճաբանության առաջին բուհական դասագիրքը։ Հեղինակել է 5 մենագրություն և ավելի քան 80 գիտական հոդվածներ, որոնք տպագրվել են ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ արտերկրում՝ հայագիտական հանդեսներում, ժողովածուներում և մամուլում։ Նրա ուսումնասիրությունները հիմնականում վերաբերում են գեղարվեստական լեզվին, թումանյանագիտությանը, հայոց լեզվի պատմությանը, բառագիտությանը, շարահյուսությանը և ոճաբանությանը։

Նրա նպատակը ոչ թե սոսկ քերականական իրողությունների բացահայտումն էր (օրինակ՝ այս մակդիրը կամ բառը գործածել է բանաստեղծը), այլ դրանց դերի ու նշանակության ուսումնասիրությունը՝ ստեղծագործության գեղարվեստական ամբողջության մեջ։ Նա կարևորում էր, որ բուհերում և դպրոցներում դասաժամեր հատկացվեն հայոց լեզվի ոճաբանությանը, որպեսզի աշակերտները կարողանան խորապես ըմբռնել լեզվական միջոցների ազդեցությունն ու գործառույթը գրական ստեղծագործություններում։

 Մանկավարժական գործունեություն 

Երկար տարիներ դասավանդել է Գյումրու պետական մանկավարժական ինստիտուտում, զբաղեցրել է հայոց լեզվի ամբիոնի վարիչի, ինչպես նաև լեզվագրական ֆակուլտետի դեկանի պաշտոնները։ Իր մանկավարժական գործունեության ընթացքում պատրաստել է բազմաթիվ ուսանողների, որոնք հետագայում դարձել են լեզվաբաններ, գրականագետներ և մանկավարժներ։ Նա եղել է նաև Հայաստանի կրթության և գիտության նախարարությանն առընթեր հայոց լեզվի ուսումնամեթոդական խորհրդի անդամ, գիտական ղեկավար և պաշտոնական ընդդիմախոս թեկնածուական ատենախոսությունների համար։

 Աշխատություններ 
Ս․ Մելքոնյանը մեծապես նպաստել է թումանյանագիտության զարգացմանը։ Նրա գլխավոր աշխատանքներից են՝
 «Թումանյանի պոեզիայի լեզուն և ոճը» (1969),
 «Հովհ. Թումանյանը և արևելահայ գեղարվեստական գրականության լեզուն» (1986),
 Թումանյանի հոգու կենսագրությունը։ Քառյակաշարը որպես քնարական պոեմ,Գյումրի, Դպիր, 2004։ ISBN 9993058246, ISBN 9789993058243

 Հոդվածներ 
 Բառական հոմանիշների ոճական կիրառությունը գեղարվեստական լեզվում. Լրաբեր Հասարակական Գիտությունների, № 4, է. 11-23
 Բառային համանունների կիրառությունը գեղարվեստական խոսքում. Լրաբեր Հասարակական Գիտությունների, № 12, է. 42-52
 Գեղարվեստական լեզվի բառապաշարի հարստացումը Հովհ. Շիրազի ստեղծագործություններում. Լրաբեր Հասարակական Գիտությունների, № 2, է. 25-36
 Հովհ. Թումանյանը և հայ գեղարվեստական գրականության լեզվի զարգացումը. Լրաբեր Հասարակական Գիտությունների, № 9, է. 23-40
 Հովհաննես Թումանյանի լեզվի էվոլյուցիան 80-90-ական թվականներին. Լրաբեր Հասարակական Գիտությունների, № 8, է. 26-37

 Հոդվածներ՝ տպագրված ամսագրերում և ժողովածուներում 
 Հովհ. Թումանյանի լեզվագիտական հայացքները, ՀՍՍՀ Տեղեկագիր, 1959, թ.6
 Հովհ. Թումանյանի ստեղծագործական լաբորատորիայից, Սովետական գրականություն, 1960, թ.2
 «Լոռեցի Սաքոն» պոեմի ստեղծագործական պատմության մի քանի հարցեր, Սովետական գրականություն, 1975, թ.5
 Հովհ. Թումանյանը և հայ գեղարվեստական գրականության լեզվի զարգացումը, ՀՍՍՀ ԳԱ Լրաբեր, 1977, թ.9
 Հովհ. Թումանյանի լեզվի էվոլյուցիան 80-90-ական թվականներին, ՀՍՍՀ ԳԱ Լրաբեր, 1979, թ.8
 Թումանյանը Չարենցի գնահատմամբ, Չարենցյան ընթերցումներ, 1997, Գյումրի
 Նարեկացիական ճառագումներ թումանյանական աշխարհում, ՀՀ ԳԱԱ Շիրակի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոն, 2011, թ.14
 «Թմկաբերդի առումը» պոեմի հրատարակումը հետաձգելու և հարակից հարցերի մասին, ՀՀ ԳԱԱ Շիրակի հայագիտական հետազոտությունների կենտրոն, 2014, թ.17

 Հոդվածներ և գրախոսականներ (տպագրված լրագրերում) 
 Հ. Թումանյանի մի նորահայտ ձեռագիր, «Բանվոր», 1962, ապրիլի 10
 Հ. Թումանյան և Սայաթ-Նովա, «Բանվոր», 1963, մայիսի 23
 Հ. Թումանյանի մի նորահայտ ձեռագիր, «Բանվոր», 1962, ապրիլի 10

 Պարգևներ և կոչումներ 
 1984 – ՀՍՍՀ Բարձրագույն դպրոցի վաստակավոր գործիչ
 Պարգևատրվել է «Աշխատանքի վետերան», «Բարեխիղճ աշխատանքի համար» մեդալներով
 2009 – ՀՀ կրթության և գիտության նախարարության բարձրագույն պարգև՝ «Ոսկե մեդալ»

 Անձնական կյանք 
Բացի գիտական գործունեությունից, Սենեքերիմ Մելքոնյանը մեծապես հետաքրքրված էր հայ գրականության պատմությամբ, դասական և ժամանակակից հեղինակների ստեղծագործություններով։ Նա իր ողջ կյանքը նվիրել է լեզվաբանությանը, ուսուցչությանը և թումանյանագիտությանը։

 Արտաքին հղումներ 
Արժեքավոր աշխատություն
Սենեքերիմ Մելքոնյան/տեսանյութ

Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Թորոսգյուղ գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ լեզվաբաններ