Սրաշեն

Սրաշեն, գյուղ Հայաստանի Սյունիքի մարզի Կապան համայնքումՏեղեկություններ Կապան համայնքի մասին Սյունիքի մարզի մարզպետարանի կայքում, (արխիվացված 23․12․2023 թվական)։՝ հայ-ադրբեջանական շփման գծի հարևանությամբՀայաստանի Հանրապետության կառավարության որոշում «Հայաստանի Հանրապետության սահմանամերձ համայնքների ցանկը հաստատելու մասին» 17 նոյեմբերի 1998 թվականի N 713, քաղ. Երևան։։

 Անուն 
Գյուղի պաշտոնական անունը Սրաշեն է։ Ռուսական կայսրության ժամանակաշրջանում հայտնի է եղել Քիլիսաքենդ անունով«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան», հտ 5, էջ 381։ Քիլիսա բառը թուրքերենից թարգմանաբար նշանակում է եկեղեցի, իսկ քենդը՝ գյուղ, այսինքն՝ Եկեղեցու գյուղ։

 Աշխարհագրություն 
Սյունիքի մարզի մարզկենտրոն Կապան քաղաքից հեռու է մոտ 15 կմ հարավ-արևելք։ Ծովի մակարդակից բարձր է 980-ից 1060 մ։

 Պատմություն 
Ստեփանոս Օրբելյանի հարկացուցակում Սրաշեն անունը գոյություն չունի։ Հավանաբար սա նախկին Պողոսի վանք գյուղն է եղել։
Ըստ ցարական կամերալ (ծխական) նկարագրությունների Սրաշեն գյուղը 1832 թվականին ուներ 16 ծուխ՝ 97 բնակիչ։

Գյուղում հարգի է եղել շերամապահությունը, որով զբաղվում էին նախախորհրդային շրջանում։ Ավանդության համաձայն սրաշենցիները Խուդափիրինի կամրջով անցել են Պարսկաստան և այնտեղից գյուղ բերել թթենու տնկիներ և շերամ։ 
Լավագույն շերամապահը այս կողմերում համարվել է Սրաշեն գյուղացի Մկրտիչը։

1980-ական թթ. սկզբին Սոսիների պուրակի տարածքում կառուցված պոմպակայանից ջուրը մղվեց Սրաշենի ընդարձակ վարելահողերը, որը օգնեց վարելահողերի և այգիների ոռոգմանը, տարիներ շարունակ ստացում էր առատ բերք։
1965 թվականին Սրաշենի կոլտնտեսությունը միավորվել է Շիկահողի պետական տնտեսության հետ։ Հիմնական զբաղմունքն էր անասնապահությունը, ծխախոտագործությունը, պղտղաբուծությունը, հացահատիկի արտադրությունը։
1991 թվականին, հողի սեփականաշնորհումից հետո գյուղն անցավ մասնավոր տնտեսավարման։ 1989-ին և Ղարաբաղյան պատերազմի ողջ ընթացքում գյուղն ուներ 108 բնակիչ, որը չխանգարեց Սրաշենին լինել սահմանամերձ ամենահերոսական գյուղերից մեկը։ Բազմաթիվ սրաշենցիներ, ինչպես նաև դրսից օգնության հասած կամավորներ իրենց կյանքը տվեցին գյուղի պաշտպանության համար։

Գյուղից ներքև Փշոնց կոչվող տարածքում հայտնաբերվել են դամբարանադաշտեր։ Հս-արևմուտքում, Ճանճապտուկ լեռան
արևելյան լանջին գտնվում է Սղնախատեղ ավերակ գյուղատեղին։ Մոտակայքում կան նաև միջնադարյան ամրոցի ավերակներ։
Գյուղից արևելք, Շիկահող գետի ափին կան պղնձահանքի պաշարներ, որոնք, անկասկած, արդյունահանվել են վաղ
անցյալում։ Սրաշենցիների մի մասը տեղաբնիկ է։ Մյուս մասը տարեցների վկայությամբ այստեղ է տեղափոխվել Ղարադաղից, Ողջի գետի աջ ափի Ասկուլում գյուղից, իսկ հետագայում նաև Ըռոտմանց (Ղուրղուլու) գյուղից։ Սրաշենցիները բնավորությամբ
կամեցող են, հանդուրժող, համեստ, աշխատասեր։ Նրանք հումորի բարձր զգացում ունեն։ Ցավոք գյուղը զգալիորեն տուժել
է Արցախյան ազատամարտի ժամանակ։

 Պատմամշակութային հուշարձաններ 

 Բնակչություն 
Համաձայն 2011 թվականին Հայաստանում անցկացված մարդահամարի արդյունքների՝ Սրաշենի մշտական բնակչությունը կազմել է 90, առկա բնակչությունը՝ 83 մարդ։ Գյուղը մշտապես բնակեցված է եղել հայերովԶավեն Կորկոտյան, «Խորհրդային Հայաստանի բնակչությունը վերջին հարյուրամյակում (1831-1931)»«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան», հ. 4, էջ 690, որոնց նախնիների մի մասը եկել է 19-րդ դարում ՂարադաղիցՍրաշենի մասին տեղեկություններ։ Ստորև ներկայացված է Սրաշեն գյուղի բնակչության թվային փոփոխությունն ըստ տարիների.

 Տարի 1831 1873 1897 1926 1939 1959 1970 1979 1989 2001 2011 Բնակիչ 101 78 235 470 414 245 171 114 108 1052001 թ Հայաստանի մարդահամարի արդյունքները 90

 Տնտեսություն 
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, ծխախոտագործությամբ և պտղաբուծությամբ։

 Կրթություն 
Սրաշեն գյուղի ծխական դպրոցի մասին հիշատակություն կա 1908 թվականի Կովկասի հայ ՝բարեգործական ընկերության նպաստառու դպրոցների ցուցակում։ Խորհրդային ժամանակներում գործել է տարրական դպրոց։ Սրաշենցի երեխաները միջնակարգ կրթություն ստանում էին Շիկահողի և Կապան քաղաքի միջնակարգ դպրոցներում։ Այս գյուղի՝  ինչպես, դպրոցի, այնպես էլ պատմության վերաբերյալ սակավ են վավերագրերը։ ՀՀ ազգային արխիվում պահպանվում է սրաշենցիների մի խնդրագիրը Գևորգ 5-րդ Ամենայն Հայոց կաթողիկոսին՝ գյուղում եկեղեցական – ծխական դպրոց բացելու մասին։

 Ծանոթագրություններ 

 Արտաքին հղումներ 
 Էջը Սյունիքի մարզպետարանի կայքում 

Կատեգորիա:Կապան համայնքի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Հայ-ադրբեջանական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գյուղեր