Խոսպ

Խոսպ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Հայոց ձորի գավառում։

 Անվանում 
Հիշատակվում է նաև Խոսբ,  Խոսփ և Խուսփ անվանաձևերով։ 
Ներկայիս անվանումը Սաքալար է։

 Տեղադրություն 
Հայոց ձոր գավառի կենտրանական գյուղերից է։ Հիրճ և Վերին Մժնկերտ գյուղերի միջակայքում։ Գտնվում է Անգղ գետի ձախ ափից 4 կմ հարավ։ Ծովի մակերևույթից միջին բարձրությունը 1850-1860 մ էՍամվել Կարապետյան, Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամ, «Հայոց ձոր, Հայաստանի պատմություն գրքաշար, հատոր Ա», Երևան 2015 թվական։։

 Պատմություն 
Գյուղում և հարակից տարածքներում գտնված հուշարձանների մնացորդներից կարելի է ենթադրել, որ այն գողություն է ունեց էլ միջնադարից։ Գրավոր հիշատակություններում գյուղը հիշատակվում է սկսած 19-րդ դարի կեսերից։ Բոլոր այդ հիշատակություններում նկարագրվում է գյուղի կողոպված լինելը. 
1. 1877 թվականի մայիսի 28



2. 1878 թվականի նոյեմբերի 5



Խոսպեցիների բնաջնջման ծրագիրը իշխանությունները վստահել էին քուրդ հայտնի ավազակներ Լազգոյին և Ջանկոյին, որոնք 1915 թվականի ապրիլի 7-ին գյուղում սպանեցին 50 տղամարդու, որոնց մեջ էին տեր Մարտիրոսը, ռես Ազիզը, նախկին ռեզ Սարգիսը և այլքՎշտապատում, էջ 59Հայոց ցեղասպանությունը Օսմանյան Թուրքիայում, հ 1, էջ 162։ Համաձայն խոսպեցի Կարապետ Դավթյանի, որը ուշագրավ տեղեկատվություն է տրամադրում, 1915 թվականի ապրիլի 2-ին պժնկերտցի քուրդ Մճոն խոսպեցի հայերին զգուշացրել էր սպասվելիք կոտորածի մասին, սակայն հակառակ այս իրողությանը՝ ապրիլի 7-ին տեղի ունեցած այս արհավիրքին խոսպեցիները պատրաստ չէին։

 Այլ տեղեկատվություն 
1909 թվականին ուներ 43 տուն (223 շունչ) հայ բնակիչ։ Զբաղվում էին երկրագործությամբ և նասնապահությամբ։

Գյուղը ուներ եկեղեցի (Ս. Սարգիս), իսկ մոտ 2 կմ հեռավորության վրա գտնվում էր Ս. Աստվածածին անունով փոքրիկ, առանց գմբեթի վանքը, որի շուրջը կային խաչքարեր։ Բնակիչները բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
 Տես նաև 
 Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

 Ծանոթագրություններ 

 Աղբյուրներ 
 «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
 Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր