Սավուր

Սավուր, ավան Հայոց Միջագետքում, իսկ ապա քաղաք Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Սավուրի գավառակում։ Գտնվում էր Մարդին քաղաքից 22 կմ հյուսիս-արևելք, Սուլթան յայլաղի լեռան արևելյան ստորոտին, Տիգրիսի Սավուր վտակի վերին հոսանքի ափին։

Հանդիսանում էր նույնանուն գավառակի կենտրոնը։

 Բնակչություն 
Ինչպես Սավուրի, այնպես էլ հարևան Իսյան (Իսքյան) գավառների բնակչության զգալի մասը հայեր էին (մասամբ՝ քրդախոս)։ Մինչև XIX դ․ 2-րդ կեսը ապրում էին կիսանկախ ավատապետական կյանքով։ Թուրքական կառավարության ոտնձգությունների դեպքում հաճախ դաշնակցում էին Իսյանի բնակչությանը։ Նրանց հնազանդեցնելու թուրքական փորձերը (1782, 1785, 1798 ևն) ձախողվել են։ Հայ տղամարդիկ շրջում էին սպառազեն, իրենց զավակներին մանկուց վարժեցնում զենքի։ Ղ. Ինճիճյանը Սավուրի հայերին նկարագրում է հաղթանդամ ու բարձրահասակ, որոնք շրջակա քրդերից զանազանվելու համար գլխներին կրում էին ճերմակ փաթաթոց։

1915 թվականին ուներ 3000 հայ բնակիչ։ Մեծ եղեռնի ժամանակ Սավուրի հայ բնակչությունը ենթարկվեց թուրքական կառավարության կազմակերպած բռնագաղթին ու ջարդերին։ Լեռներում ապաստանածները գաղթեցին տարբեր երկրներ։

 Տնտեսություն 
Մշակում էին սալորի ընտիր տեսականի։ Զբաղվում էին հացահատիկի, խաղողի մշակությամբ, պարտիզպանությամբ, անասնապահությամբ, արհեստներով (զինագործություն, դարբնություն, խեցեգործություն, կտավագործություն, հյուսնություն ևն)։

 Պատմամշակութային կառույցներ 
Սավուրի մոտակայքում կար ավերակ բերդ«Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան», հտ 4, էջ 508-509։

Եկեղեցի, կրոնական սպասավորներ չունեին, բայց տարին մեկ անգամ՝ Ս․ Խաչի տոնին, 3–4 օրով ուխտի էին գնում հեռավոր Ս․ Առաքելոց վանքը, կազմակերպում խրախճալից տոնահանդես, որն ուղեկցվում էր երգերով, պարերով, զինախաղերով ու մրցություններով։  

 Տես նաև 
 Դիարբեքիրի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

 Ծանոթագրություններ 

 Աղբյուրներ 
 «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
 Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Մարդինի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Մարդինի նահանգի շրջաններ
Կատեգորիա:Տուր Աբդին
Կատեգորիա:Թուրքիայի քրդաբնակ բնակավայրեր