Բարոկկո

մինի|աջից|Բերնինի, Սուրբ Թերեզայի հափշտակությունը, 1652 
Բարոկկո (ենթադրաբար , արտասովոր ձևի մարգարտահատիկ, կամ , սխոլաստիկ տրամաբանության սիլլոգիզմներից մեկի մնեմոնիկ անվանումը)։ 16-րդ դարավերջից մինչև 18-րդ դարի առաջին կեսը եվրոպական արվեստում իշխում էր մի ոճ, որը ստացավ «բարոկկո»  անունը (իտալերենից թարգմանաբար նշանակում է տարօրինակ, զարմանահրաշ, արտասովոր)։ Այս ոճի հիմնական առանձնահատկություններն են ճոխությունը, շքեղությունը, վեհությունը։ 

 Ճարտարապետություն 
Հակառեֆորմացիան է, որ լայնորեն կիրառել է բարոկկոն տաճարային շինարվեստում (ճիզվիտների կառույցները, Լատինական Ամերիկայի «ուլտրաբարոկկո» ճարտարապետություն)։ Սակայն տարածվել է ոչ միայն կաթոլիկական, այլև բողոքական, հետագայում՝ ուղղափառ եկեղեցու երկրներում։ Պալատական և եկեղեցական բարոկկոյի կողքին զարգացել են հակաֆեոդալական բողոքի, ինչպես և Հաբսբուրգների ու օսմանյան լծի դեմ սլավոնական ժողովուրդների ազգային-ազատագրական շարժումների հետ կապված «ստորին բարոկկոյի» ձևերը։ Բարոկկոյին բնորոշ է աշխարհի ընկալման և արտացոլման հակասությունը, զգայական և մտավոր լարվածությունը, ասկետության կոչերը միահյուսված են գեդոնիզմին, նրբությունը՝ կոպտությանը, վերացական սիմվոլիկան՝ մանրամասների նատուրալիստական մեկնաբանությանը։ Բարոկկոն դինամիկ, աֆեկտացիայի հակամետ ոճ էր, որին հատուկ էին թատերայնությունը, պատրանքայինը։ Բարոկկոն յուրացրել և մշակել է գեղարվեստական տարբեր ավանդույթներ՝ դրանք մտցնելով ազգային ոճերի զարգացման մեջ։ Բարոկկոյին բնորոշ է նաև արվեստի տարբեր տեսակների փոխադարձ ներգործությունը (օպերա), պոեզիայի ընկալումը որպես խոսող գեղանկարչություն, իսկ գեղանկարչությունը որպես համր պոեզիա, էմբլեմներով և այլաբանությամբ հրապուրվելը։ Բարոկկոն հենվել է սխոլաստիկ տրամաբանության և ճարտասանության վրա, կիրառել է բարդ փոխաբերություններ և նմանեցումներ, ժառանգել է միջնադարի և Վերածննդի առավել արտահայտիչ գեղարվեստական ձևերը, անտիկ կերպարները համադրել քրիստոնեականին։ Նկատելի է բարոկկոյի յուրացումն ու կիրառումը ռոմանտիզմի և նորագույն մոդեռնիստական հոսանքների կողմից։

Ճարտարապետության մեջ, կերպարվեստում և դեկորատիվ արվեստում 16-րդ դարի կեսից մինչև 18-րդ դարի կեսը բարոկկոն եղել է հիմնական ոճական ուղղություններից մեկը։ Սերտորեն կապված լինելով միապետությանը, արիստոկրատիային և եկեղեցուն՝ բարոկկոյի արվեստը կոչված էր փառաբանելու, պրոպագանդելու նրանց հզորությունը։ Միաժամանակ արտացոլել է աշխարհի անսահմանության, բազմազանության, միասնականության, դրամատիկ բարդության և հավերժ փոփոխելիության նոր պատկերացումները, հետաքրքրությունը միջավայրի, մարդու շրջապատի և բնության տարերքի նկատմամբ։ Բարոկկոն հաջորդել է ինչպես Վերածննդի գեղարվեստական մշակույթին, այնպես էլ մաներիզմի սուբյեկտիվիստական արվեստին։ Բարոկկոյի արվեստին բնորոշ են վիթխարիությունը, ճոխությունն ու դինամիկան, պաթետիկ ոգևորությունը, զգացմունքի լարվածությունը, էֆեկտիվ տեսարանների, պատրանքայինի և իրականի համատեղման հակումը, մասշտաբների ու ռիթմերի, նյութերի ու ֆակտուրաների, լույսի և ստվերի ուժեղ կոնտրաստների հակումը։

Ռուսաստանում բարոկկոյի արվեստը զարգացել է 18-րդ դարի առաջին կեսին և արտացոլել է ազնվականական բացարձակ միապետության աճն ու ամրապնդումը (Պետերբուրգի, Պետերգոֆի, Ցարսկոյե Սելոյի և այլն համալիրները)։

18-րդ դարի առաջին կեսին բարոկկոն վերաճել է ռոկոկո ոճին, գոյակցել և միահյուսվել է նրան, իսկ 1760-ական թվականներին դուրս է մղվել կլասիցիզմի կողմից։
մինի|աջից|Տրևի շատրվանը Հռոմում 

 Բարոկկոյի գրականություն 
Բարոկկո տերմինը գրականության մեջ կիրառվել է 19-րդ դարի կեսից։ 20-րդ դարի 20-ական թվականները ունեցել է մի շարք սուբյեկտիվիստական մեկնաբանություններ, որոնք սակայն չեն համապատասխանում տերմինի ողջ տարողունակությանը, լայն առումով բարոկկոն դիտվում է որպես եվրոպական գրականության զարգացման պատմականորեն օրինաչափ ընդհանուր ոճ։ Գրական բարոկկոյին բնորոշ են հռետորականությունը և անսպասելի, երևակայությունը ցնցող «հեռավոր» գաղափարների, կերպարների ու պատկերացումների համադրություն պահանջող, «սրամտության սկզբունքի» վրա հենվող բարդ փոխաբերականությունը։

 Երաժշտություն 
Արտասահմանյան երաժշտագիտության մեջ «Բարոկկո» տերմինը կիրառվում է 20-րդ դարի սկզբից։ Երաժշտական բարոկկոյի դարաշրջան է համարվում  16-րդ դարի վերջից 18-րդ դարի կեսը, երբ Եվրոպայի տարբեր երկրների երաժշտական մշակույթում երևան են եկել կոմպոզիցիոն տեխնիկայի մի շարք ընդհանուր հատկանիշներ՝ հիմնված մաժորա-մինոր համակարգի և ֆունկցիոնալ հարմոնիայի ձևավորման վրա (ակորդների և նրանց ֆունկցիոնալ հարաբերակցության գիտակցում, գեներալ-բասի հաստատում, տակտաբաժանման կիրառում և այլն) և երաժշտական-գործիքային նոր ժանրեր (պարտիա, սոնատ, ռիչերկար, օրատորիա, սյուիտ, ֆուգա, կոնցերտ)։ Բարոկկո դարաշրջանին է վերագրվում սինթետիկ ժանր օպերայի ծաղկումը։ Եկեղեցական երաժշտության մեջ սկսեցին գերիշխել խոշոր ձևերը (օրատորիա, կանտատ, պասսիոն), զարգացում ապրեցին գործիքային ժանրերը (սյուիտ, կոնչերտոգրոսսո, անսամբլային և մենանվագ սոնատներ)։ Կատարող-երաժիշտների շրջանում պահանջարկ առաջացավ ավելի կատարյալ գործիքների։ Եվ հենց այդ ժամանակաշրջանում են իտալացի վարպետներ Ա․ Ամատին, Ջ․ Գվարներին, Ա․ Ստրադիվարիուսը պատրաստել իրենց ջութակները, ալտերն ու թավջութակները։ Բարոկկոյի արվեստն իր գագաթնակետին հասավ Եվրոպայի տարբեր երկրներում ապրող և ստեղծագործող կոմպոզիտորներ Կ․ Մոնտեվերդիի, Ա․ Կորելլիի, Ա․ Վիվալդիի ստեղծագործության մեջ։ Երաժշտության մեջ բարոկկո ոճի կարկառուն ներկայացուցիչներն են Գեորգ Ֆրիդրիխ Հենդելը և Յոհան Սեբաստիան Բախը։ 

 Տես նաև 
 Ուկրաինական բարոկկո
Ռուսական բարոկկո

 Գրականություն 
 Вельфлин Г., Ренессанс и барокко, пер. с нем., СПБ, 1918
 Его же, Основные понятия истории искусства, пер. с нем., М., 1930
 Всеобщая история искусств, т 4, М., 1963
 Ренессанс. Барокко. Классицизм, М., 1966
 Wi n d f ս h г М., Die Barocfce Bildlichfceit und ihre Kritiker, Stuttg.? 1966

Կատեգորիա:Արվեստի ոճեր
Կատեգորիա:Բարոկկո
Կատեգորիա:Վաղ ժամանակակից պատմություն