Շառավղային արագություն

Շառավղային արագություն ( աստղագիտության մեջ՝ ճառագայթային արագություն, սպեկտրասկոպական շառավղային արագություն ) կետի (նկարում՝ A) արագության պրոյեկցիան այդ կետը կոորդինատների սկզբնակետին (O) միացնող ուղղի (OA) վրա։
աջից|մինի|vr շառավղային արագություն

Գլանային, գնդային և բևեռային կոորդինատական համակարգերում արագության բաղադրիչներից մեկն է (մյուս բաղադրիչը ազիմուտային արագությունն է)։ Ուստի այդ կոորդինատական համակարգերում այն ընդհանրացված արագություն է։

 Սահմանումը 
Ըստ սահմանման, շառավղային արագությունը սկալյար մեծություն է և հաշվարկվում է ըստ


բանաձևի, որտեղ -ը շառավիղ-վեկտորի օրթն է։

Լրիվ արագությունը որոշվում է շառավղային և ազիմուտային արագությունների գումարով՝

:

Կոորդինատներով արտահայտած, շառավղային արագությունը միշտ հավասար է
:

Եթե երկու կետերից մեկն ընդունենք կոորդինատական համակարգի սկզբնակետ, ապա շառավղային արագությունը կբնութագրի այդ կետերի՝ կամ միմյանց մոտենալու արագությունը (եթե ) կամ միմյանցից հեռանալու արագությունը (եթե )։

Դրա համաձայն, աստղագիտության մեջ, որտեղ հաշվարկման սկիզբ (այն կետը, որտեղ գտնվում է դիտորդը) է համարվում Երկիրը, ճառագայթային արագությունը որոշվում է որպես օբյեկտի (սովորաբար՝ աստղագիտական) արագությունը տեսողության ճառագայթի նկատմամբ։ Այս մեծությունը չափում ենք՝ հաշվի առնելով Դոպլերի էֆեկտը։ Օրինակ, ստանալով մեծ թույլտվությամբ սպեկտր և համեմատելով հայտնի սպեկտրալ գծերի չափված ալիքի երկարությունները լաբորատոր փորձերի տվյալների հետ։

 Ճառագայթային արագություն 
Աստղագիտության մեջ շառավղային արագությունը սովորաբար վերաբերում է ճառագայթային արագությանը (սպեկտրասկոպական շառավղային արագությանը)։ Եթե հաշվարկման սկիզբ է համարվում Երկիրը (այն կետը, որտեղ գտնվում է դիտորդը), ճառագայթային արագությունը որոշվում է որպես աստղագիտական օբյեկտի արագություն տեսողության ճառագայթի նկատմամբ։ Այս մեծությունը չափում ենք՝ հաշվի առնելով Դոպլերի էֆեկտը։ Օրինակ, ստանալով մեծ թույլտվությամբ սպեկտր և համեմատելով հայտնի սպեկտրալ գծերի չափված ալիքի երկարությունները լաբորատոր փորձերի տվյալների հետ։

 Ճառագայթային արագությունների համեմատական աղյուսակ 
+Մոլորակ ԶանգվածՀեռավորություն ա.մ.Շառավղային արագություն (vradial) Յուպիտեր 1 28.4 մ/վ Յուպիտեր 5 12.7 մ/վ Նեպտուն 0.1 4.8 մ/վ Նեպտուն 1 1.5 մ/վ Սուպեր-Երկիրhttp://en.wikipedia.org/wiki/Super-Earth (5 M⊕)  0.1  1.4 մ/վ Կենտավրոսի ալֆայի Bb (1.13 ± 0.09 M⊕)  0.04 0.51 մ/վ Սուպեր-Երկիր (5 M⊕)  1 0.45 մ/վ Երկիր 1 0.09 մ/վ

 Ծանոթագրություններ 

Կատեգորիա:Դասական մեխանիկա
Կատեգորիա:Ֆիզիկական մեծություններ