Հայաստանի կենդանիների Կարմիր գիրք

Հայաստանի կենդանիների Կարմիր գիրք, Հայաստանի տարածքում հազվագյուտ և ոչնչացման վտանգի տակ գտնվող կենդանիների անոտացված (լրացման, խմբագրման ենթակա) ցուցակ։ Հայաստանում հրատարակվել է երկու Կարմիր գիրք՝ 1987 և 2010 թվականներին։ Հայաստանի կենդանիների Կարմիր գրքի երկրորդ հրատարակությունը հաստատվել է Հայաստանի կառավարության 29.01.10 թ.-ի թիվ 71–Ն որոշմամբ։

Հայաստանի նոր Կարմիր գրքի պատրաստումը իրականացվել է 2007–2009 թթ.-ի ժամանակահատվածում առկա տվյալների և նոր դաշտային ուսումնասիրությունների հիման վրա՝ Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի կենդանաբանության և հիդրոէկոլոգիայի գիտական կենտրոնի, Երևանի պետական համալսարանի և այլ գիտական կառույցների մասնագետների կողմից։

Տեսակների վիճակի գնահատումը և կատեգորիաների որոշումը իրականացվել է միջազգային չափորոշիչների հիման վրա՝ Բնության պահպանության միջազգային միության դասակարգիչների կիրառմամբ (IUCN, 2007–2009, տարբերակ 3.1)։

Հայաստանի Կարմիր գիրքը ներառում է 153 տեսակի ողնաշարավոր կենդանիներ, որոնցից՝ ոսկրային ձկներ (Osteichthyes –7    տեսակ), երկկենցաղներ (Amphibia – 2 տեսակ), սողուններ (Reptilia – 19 տեսակ), թռչուններ (Aves– 96 տեսակ) և կաթնասուններ (Mammalia – 29 տեսակ)։ Ներառված են նաև 155 տեսակի անողնաշար կենդանիներ, այդ թվում՝ 16 տեսակի փորոտանիներ և 139 տեսակի միջատներ։

Անողնաշար կենդանիների ուսումնասիրությունը Հայաստանում բացահայտել է շուրջ 316 էնդեմիկ և 300-ից ավելի հազվագյուտ ու անհետացող տեսակներ։ Հայաստանում հանդիպում են  53 տեսակի սողուններ, որոնցից շատերը Հայկական լեռնաշխարհի և կովկասյան ֆաունայի էնդեմիկներ են և վտանգված են։ Չնայած թռչունների կազմում բացակայում են էնդեմիկ տեսակներ, սակայն թռչունների մի քանի տասնյակ կիսաանապատային ու ալպյան ձևեր գնահատվել են որպես կրիտիկական վիճակում գտնվող, վտանգված կամ խոցելի տեսակներ։ Կաթնասունների տեսակներից վեցը, իսկ ձկներից` 4-ը էնդեմիկներ են։ Առավել վտանգված վիճակում են գտնվում ընձառյուծը, հայկական մուֆլոնը, բեզոարյան այծը, խայտաքիսը, ջրասամույրը, մանուլը և այլն։

Կարմիր գրքում ներառված կենդանիների տեսակները բաժանվում են հետևյալ կատեգորիաների`

 Անհետացած տեսակ (EX):
 Տարածաշրջանում անհետացած տեսակ (RE):
 Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ (CR):
 Վտանգված տեսակ (EN):
 Խոցելի տեսակ (VU):
 Տվյալների անբավարարություն (DD):

ՀՀ Կարմիր գրքում ընդգրկված ողնաշարավոր կենդանիների
տեսակների քանակը՝ ըստ կարգաբանական խմբերի և

հազվագյուտության կարգավիճակիԿարգաբանական խումբՏեսակների
ընդհանուր

քանակըՏեսակների քանակըՏեսակների քանակը
Միջազգային Կարմիր

գրքումանհետացածանհետացողհազվագյուտկրճատվողանորոշՁկներ2212Երկկենցաղներ11Սողուններ116417Թռչուններ672034133Կաթնասուններ18236631

+ ՀՀ Կարմիր գրքում ընդգրկված ողնաշարավոր կենդանիներիցcenter|225pxcenter|225pxcenter|145pxcenter|180px center|200pxԱռաջավորասիական ընձառյուծԳորշ արջԳառնանգղՍև անգղՔարարծիվ

 Հայաստանի կարմիր գրքի կենդանիների այբբենական ցանկ 
Հայերեն անվանումԱնգլերեն/լատիներեն անվանումԱլեքսանդրի գնայուկChylotomus alexandriԱլեքսանդրի երկրաչափ թիթեռEupithecia alexandrianaԱլեքսանոր առագաստաթիթեռPapilio alexanor orientalisԱլկոն կապտաթիթեռMaculinea alcon monticolaԱլպիական ճայYellow-billed choughԱլպյան ռոզալիաRosalia alpinaԱկրամովսկու խխունջEuxina akramowskiiԱկրամովսկու շադինիաShadinia akramovskiiԱղաբաբյանի երկարաբեղիկAsias aghababianiԱղաբաբյանի ոսկեբզեզSphaerobothris aghababianiԱղավնաբազեMerlinԱմառային բախտակSummer bakhtakԱմրակազմ մեղուAnthophora robustaԱնանդալեի խխունջOdhneripisidium annandaleiԱնապատային խածկտիկTrumpeter finchԱնապատային կաքավSee-see partridgeԱնդրկովկասյան բազմագույն մողեսիկSteppe runnerԱնդրկովկասյան կապտաթիթեռPlebejus transcaucasicusԱնդրկովկասյան մողեսիկTranscaucasian racerunnerԱնդրկովկասյան սահնօձTranscaucasian rat snakeԱնդրկովկասյան տակիրային կլորագլուխHorvath’s toadhead agamaԱնդրկովկասյան փասիանCommon pheasantԱնտառակատուWild catԱնտեսված կապտաթիթեռAgrodiaetus neglectusԱպոլոնParnassius apollo kashtshenkoiԱռաջավորասիական ծականGolden spined loachԱռաջավորասիական մաբույաGolden grass mabuyaԱսիական լայնականջ չղջիկEastern barbastelleԱվետյանի երկրաչափ թիթեռCidaria avetianaeԱվրորինա դեղնաթիթեռColias aurorinaԱրարատյան որդան կարմիրPorphyrophora hammeliiԱրաքսյան բնդեռTanyproctus araxidisԱրաքսյան գիշերաչղջիկArax myotisԱրաքսյան չրխկանCardiophorus araxicolaԱրաքսյան տերևակերCryptocephalus araxicolaԱրենիական գնայուկPristonychus arenicusԱրիոն կապտաթիթեռMaculinea arion zaraԱֆրիկական փրոթերեբիաProterebia afra hyrcanaԲալոբանSaker falconԲեզոարյան այծBezoar goatԲեխշտեյնի գիշերաչղջիկBechstein’s myotisԲզակտուցPied avocetԲլազիի պայտաքիթBlasius’ horseshoe batԲլրային արծիվEastern imperial eagleԲոգաչևի սևամարմինEctromopsis bogatcheviԲոուդենի ճերմակաթիթեռArtogeia bowdeniԲոջակBojakԲորենիStriped hyenaԲուլղարական խխունջOrculella bulgaricaԲվեճEurasian eagle-owlԲրենթիս ԻնոBrenthis ino schmitziԳաճաճ արծիվBooted eagleԳանգրափետուր հավալուսնDalmatian pelicanԳառնանգղ (մորուքավոր անգղ)LammergeierԳեղանի կռունկDemoiselle craneԳեղարդյան ոսկեբզեզSphenoptera geghardicaԳեղարքունիGegharkuniԳիշանգղEgyptian vultureԳորբունովի երկարաբեղիկDorcadion gorbunoviԳորշ ականջեղBrown long-eared batԳորշ արջBrown bearԴալի ավազամուկDahl’s jirdԴալի մողեսDahl’s lizardԴամոնիդես կապտաթիթեռAgrodiaetus damonidesԴարևսկու իժDarevsky’s viperԴարչնագույն առվակային գնայուկTrechus infuscatusԴեղնագլուխ խաղտտնիկCitrine wagtailԴիանա կապտաթիթեռNeolysandra dianaԵվրոպական ճնճղաճուռակLevant sparrowhawkԵրևանյան գիշաճանճMachimus erevanensisԵրևանյան կապտաթիթեռAgrodiaetus eriwanensisԵրևանյան սևամարմինCylindronotus erivanusԵրկարալեզու մեղուTetralonia macroglossaԵրկարաոտ սցինկSchneider’s skinkԵրկգիծ երկարաբեղիկDorcadion bistriatumԶարդավոր չրխկանAeoloides fi guratusԶարմանահրաշ փղիկBaris mirificaԸնձառյուծLeopardԹամբակիր ճպուռHemianax ephippigerԹամբակուրծք թարախահանMylabris sedilithoraxԹավշաոտ բուBoreal owlԹշշան կարապMute swanԹուրաջBlack francolinԹուրքական կապտաթիթեռAgrodiaetus turcicusԺայռային դրախտապանGrey-necked buntingԻշամեղու ալագյոզյանBombus alagesianusԻշամեղու գետնայինBombus terrestrisԻշամեղու դաղստանյանBombus daghestanicusԻշամեղու հայկականBombus armeniacusԻշամեղու ձնափայլBombus niveatusԻշամեղու մարգագետնայինBombus pratorumԻսպանական ճնճղուկSpanish sparrowԻֆիգենիա կապտաթիթեռAgrodiaetus iphigenia araratensisԼայնականջ ոզնիLong eared hedgehogԼայնակտուց բադNorthern shovelerԼինդենի նետիկErythromma lindeniԼճային խխունջAcroloxus lacustrisԽայտաբադCommon shelduckԽայտաքիսEuropean marbled polecatԽաչկտուցRed crossbillԽճաքարային խխունջOrculella ruderalisԽնձորյանի գնայուկDeltomerus khnzorianiԽնձորյանի ոսկեբզեզSphenoptera khnzorianiԾալքաշուրթ լայնականջ չղջիկEuropean freetailed batԾովային քարադրKentish ploverԾվվան սագLesser whitefronted gooseԿազիկոպորանյան երկարաբեղիկDorcadion kasikoporanumԿաղնու մեծ երկարաբեղիկCerambyx cerdo acuminatusԿանաչ մեղվակերBluecheeked bee-eaterԿանաչավուն դեղնաթիթեռColias chlorocomaԿանոնավոր խխունջGyraulus regularisԿապանյան երկարաբեղիկCortodera kaphanicaԿապույտ ճպուռAeshna cyaneaԿատարավոր խխունջPlanorbis carinatusԿարելինի մռայլ արջաթիթեռAxiopoena kareliniԿարճամարմին ոսկեբզեզAnthaxia breviformisԿարմիր բադRuddy shelduckԿարմիր ցինRed kiteԿարմրաթև մագլցողWallcreeperԿարմրախածի սագRed-breasted gooseԿարմրակատար շամփրուկWoodchat shrikeԿարմրաոտ բազեRed-footed falconԿարմրավուն մրջյունManica rubidaԿեղծ խոտային չրխկանCardiophorus pseudogramineusԿիսաատամ մրջյունCrematogaster subdentataԿիսասպիտակավիզ ճանճորսSemi-collared flycatcherԿիսափայլ երկարաբեղիկDorcadion semilucensԿոռոստելյովի երկարաբեղիկAgapanthia korosteleviԿովկասյան ազնվացեղ եղջերու կամ մարալCaspian red deer or maralԿովկասյան բնդեռիկGlaphyrus caucasicusԿովկասյան կատվաօձCat snakeԿովկասյան մարեհավCaucasian black grouseԿովկասյան փարավոնPharaonus caucasicusԿուզնեցովի երկրաչափ թիթեռOrtholitha kuznetzoviԿպչուկի իլիկաթիթեռHyles hippophaes caucasicaԿտցար-կաչաղակEurasian oystercatcherԿրկնակտցարGreat snipeՀամլետի երկրաչափ թիթեռEupithecia hamletiՀայկական բնդեռիկGlaphyrus calvasterՀայկական գիշերաչղջիկArmenian whiskered batՀայկական իժ կամ Ռադդեի իժАrmenian or Radde’s viperՀայկական տափաստանային իժArmenian steppe viperՀայկական ծաղկեփոշեկերIsomira armenaՀայկական կարմրակնArmenian roachՀայկական մկնիկАrmenian birch mouseՀայկական մուֆլոնArmenian mouflonՀայկական որորArmenian gullՀայկական սևամարմինArmenohelops armeniacusՀաշամAspՀաստածղրիդ լայնացածBradyporus dilatatusՀաստակտուց քարադրGreater sand ploverՀարավային պայտաքիթMediterranean horseshoe batՀարթ խխունջGyraulus laevisՀարթ մրջյունTetra morium levigatusՀնդկական եղեգնաթռչնակPaddyfi eld warblerՀնդկական վայրենակերպ կամ մացառախոզIndian crested porcupineՀուբերտի կապտաթիթեռAgrodiaetus hubertiՀպարտ ոսկեբզեզAnthaxia superbaՀսկա գիշաճանճSatanas gigasՁմեռային իշխանWinter ishkhanՃախրուկSociable lapwingՃահճային ճպուռLeucorrhinia pectoralisՃչան կարապWhooper swanՃպուռ տափակաոտPlatycnemis pennipesՃպուռ-ծառաCrocothemis serviliaՄազոտ մեղուArchianthidium pubescensՄախմալ մրջյունCataglyphis machmalՄանուլPallas’s cat or manulՄանուշակագույն մեղու-ատաղձագործXylocopa violaceaՄարգագետնային ծիծառակտցարCollared pratincoleՄարգագետնային մկնաճուռակMontagu’s harrierՄարգագետնային մողեսMeadow lizardՄարգահավCorncrakeՄարմարյա մրտիմնMarbled tealՄգաթև մեղուLithurge fuscipenneՄեդվեդևի բնդեռիկPseudopachydema medvedeviՄեծ արոսGreat bustardՄեծ արորիկEurasian curlewՄեծ ենթարծիվGreater spotted eagleՄեծ ժայռային սիտեղEastern rock-nuthatchՄեծ իլիկակտցարBlack-tailed godwitՄեծ ձկնկուլGreat cormorantՄեծաչք ճպուռLestes macrostigmaՄեհելիի պայտաքիթ չղջիկMehely’s horseshoe batՄեղու ԴեսեպտորիաMegachile deseptoriaՄթնշաղային կապտաթիթեռMaculinea nausithousՄիջերկրածովային բազեLanner falconՄիջերկրածովային երաշտահավSombre titՄիջերկրածովային կրիաSpur-thighed tortoiseՄնեմոզինա կամ սև ապոլոնParnassius mnemosyne rjaboviՄոխրաայտ սուզակRed-necked grebeՄոխրագույն երկարաբեղիկDorcadion cineriferumՄոխրագույն կռունկCommon craneՄոխրագույն մեղուAnthophora cinereaՄոխրագույն սագGreylag gooseՄոմախոտի մեղուOsmia cerinthidesՄոնղոլական խածկտիկMongolian finchՄորեխ ելունդավորNocarodes nodosusՄորեխ հայկականGomphocerus armeniacusՄորթիավոր ոսկեբզեզAcmaeoderella pellitulaՅացենկո-Խմելևսկու առվակային գնայուկDuvalius yatsenkokhmelevskiiՆեղ խխունջVertigo angustiorՆեղ սևամարմինLaena constrictaՆետիկ զինվածCoenagrion armatumՆետիկ նրբագեղCoenagrion scitulumՆերկարարEuropean rollerՆինայի կապտաթիթեռAgrodiaetus ninaeՆմանաձև ծաղկեփոշեկերCteniopus persimilisՆմանաձև ճպուռOnychogomphus assimilis fulvipennisՇելկովնիկովի կուտորաTranscaucasian water shrewՇիդլովսկու դաշտամուկSchidlovsky’s pine voleՇիկապոչ քարաթռչնակKurdish wheatearՈտնացուպիկBlack-winged stiltՈրորակտուց ջրածիծառGull-billed ternՈւբադչի ճպուռGomphus ubadschiiՉեռնովի մերկաչքChernov’s snake-eyed skinkՊարսկական պսևդոցիկլոֆիսDark-headed dwarf racerՊիկի երկարաբեղիկPhytoecia piciՊորչինսկու իշամեղուBombus portshinskiiՊստիկ սպիտակատամPygmy white-toothed shrewՊրոզերպինա իլիկաթիթեռProserpinus proserpinaՋուլիայի մրջյունDiplorhoptrum juliaeՋրասամույրEurasian otterՋրարծիվOspreyՌավազինիի մրջյունMyrmica ravasiniiՌեյթերի հացաբզեզAnisoplia reitterianaՌիխտերի փղիկCyclobaris richteriՌյոզելի երկգույն ծղրիդBicolorana roeseliՌոմանովի թոմարեսTomares romanoviՌոստոմբեկովի մողեսRostombekov’s lizardՌուբենյանի բնդեռիկAdoretus rubenyaniՍաբինա ճպուռOrthetrum sabinaՍագա տափաստանայինSaga pedoՍանդղաձև խխունջTuranena scalarisՍանրաբեղ չրխկանCtenicera pectinicornisՍապսանPeregrine falconՍատունինի սևագլուխ ռինխոկալամուսBlack-headed rhynchocalamusՍատունինի սկոտոդրիմադուզաScotodrymadusa satuniniՍեղմված խխունջMusculium strictumՍեմյոնովի սևամարմինCyphostethe semenoviՍերգեյի երկրաչափ թիթեռEupithecia sergianaՍև անգղCinereous vultureՍև արագիլBlack storkՍև փայտփորBlack woodpeckerՍևագլուխ չրխկանDrasterius atricapillusՍևամարմին աքսորվածEntomogonus amandanusՍևանի բեղլուSevan barbelՍևանի կողակSevan khramulyaՍևանյան գնայուկDyschirius sevanensisՍևափոր դռլոնBlack-bellied sandgrouseՍևլճյան երկարաբեղիկDorcadion sevlicziՍևծովյան ճպուռLibellula ponticaՍիմպեկմա ճպուռSympecma paediscaՍիրիական սխտորագորտEastern spadefootՍղոցակիր ճպուռAeshna serrataՍղոցապոչ անդրկովկասյանPoecilimon geoktshaicusՍղոցապոչ հայկականPoecilimonella armeniacaՍյունաձև խխունջColumella columellaՍոխականման ճռիկահավSavi’s warblerՍոմխեթական չրխկանCardiophorus somcheticusՍովորական երկարաթև չղջիկSchreiber’s longfingered batՍովորական ֆլամինգոGreater flamingoՍուլթանական հավPurple swamphenՍուռակովի կապտաթիթեռAgrodiaetus surakoviՍպիտակ խխունջGyraulus albusՍպիտակաայտ ջրածիծառWhiskered ternՍպիտակաաչք սուզաբադFerruginous duckՍպիտակաբերան խխունջAnisus leucostomusՍպիտակագլուխ անգղGriffon vultureՍպիտակագլուխ բադ կամ սավկաWhite-headed duckՍպիտակաճակատ սագGreater white-fronted gooseՍպիտակապոչ արծիվWhite-tailed eagleՍպիտակապոչ եղտյուրիկWhite-tailed lapwingՍպիտակափող սոխակWhite-throated robinՍպիտակափոր մողեսWhite-bellied lizardՍտեփանավանյան առվակային գնայուկDuvalius stepanavanensisՎայրի հնդկահավ (Ուլար)Caspian snowcockՎան Բրինկի նետիկCoenagrion vanbrinkaeՎարդագույն հավալուսնGreat white pelicanՎեդիական բնդեռTanyproctus vedicusՎեդիական մելիթեաMelitaea vedicaՏարազույգ կապտաթիթեռThersamonolycaena dispar rutilaՏարգալակտուցEurasian spoonbillՏափակ ճպուռSympetrum depressiusculumՏափաստանային արծիվSteppe eagleՏափաստանային ծիծառակտցարBlack-winged pratincoleՏափաստանային հողմավար բազեLesser kestrelՏափաստանային մկնաճուռակPallid harrierՏոնական գնայուկPoecilus festivusՏուրպանVelvet scoterՏրոշելի խխունջBithynia troscheliՑախաքլորաորսNorthern goshawkՓոքր արոսLittle bustardՓոքր ենթարծիվLesser spotted eagleՓոքր կարապBewick’s swanՓոքր ձկնկուլPygmy cormorantՓոքր ճագարամուկSmall five-toed jerboaՓոքր չրխկանCraspedostethus permodicusՓոքր ջրածիծառLittle ternՓոքրասիական գետնասկյուռАsia Мinor ground squirrelՓոքրասիական մողեսLizard of Asia MinorՓոքրասիական տրիտոնNorthern banded newtՔալաշյանի երկարաբեղիկConizonia kalashianiՔալաշյանի մրջնասեր բզեզPhilomessor kalashianiՔաջահավGlossy ibisՔարարծիվGolden eagleՔուռի քարթակKura gudgeonՕձակեր արծիվShort-toed snake eagleՕրդուբադյան սևամարմինAdelphinus ordubadensisՖալետիի կողնջակեր ցայտագնայուկProcerus scabrosus fallettianusՖիտոդրիմադուզա հայկականPhytodrymadusa armeniaca

 Կենդանիների ցանկն ըստ տաքսոնոմիայի 

 Ծանոթագրություններ 

 Արտաքին հղումներ 
ՀՀ Կարմիր գիրք (կենդանիներ, սնկեր և բույսեր)

Կատեգորիա:Կարմիր գրքեր
Կատեգորիա:Հայաստանի բնություն