Էդվարդ Աթայան

Էդվարդ Ռաֆայելի Աթայան (), հայ փիլիսոփա, լեզվաբան։ Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր (1984), պրոֆեսոր (1986), ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս (1996, թղթակից անդամ՝ 1986 թվականից)։

Արձակագիր, գրականագետ Ռաֆայել Աթայանի որդին։

 Կենսագրական տվյալներ 
Ծնվել է 1932 թ. փետրվարի 10-ին, Երևանում։ 
Ավարտել է Երևանի օտար լեզուների ինստիտուտը և ԵՊՀ ասպիրանտուրան՝ ընդհանուր լեզվաբանություն մասնագիտացմամբ։ 1957 թ. մինչև կյանքի վերջը (2001) դասավանդել է և ամբիոններ է ղեկավարել ԵՊՀ-ում և Վ. Բրյուսովի անվան ինստիտուտում։ 
1957-1962 թթ. եղել է ԵՊՀ ռոմանագերմանական ամբիոնի դասախոս, 1962-1968 թթ՝ այդ ամբիոնի դոցենտ, 1972-1977 թթ.՝ ռոմանագերմանական բանասիրության ամբիոնի վարիչ, 1986-1987 թթ.՝ ընդհանուր լեզվաբանության ամբիոնի պրոֆեսոր, 1987 թվականից՝ լեզուների տիպաբանության, ռուսաց լեզվի տեսության և մեթոդիկայի ամբիոնի պրոֆեսոր, 1987-1993 թթ.՝ այդ ամբիոնի վարիչ։ 1968-1969 թթ. նա համալսարանում աշխատանքին զուգակցել է ընդհանուր լեզվաբանության ամբիոնի ղեկավարումը Երևանի Վ. Բրյուսովի անվան ռուսաց և օտար լեզուների պետական մանկավարժական ինստիտուտում։
Բանասիրական գիտությունների թեկնածու (1965), փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր (1984), ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ (1986), ՀՀ ԳԱԱ իսկական անդամ (1996)։ 1993 թվականից եղել է Հայկական փիլիսոփայական ակադեմիայի ակադեմիկոս և փոխնախագահ։

մինի|Էդվարդ Աթայանի հուշատախտակը Երևանի Աբովյանի փողոցի 31 շենքի պատին

 Գործունեությունը 
Աթայանը բազմաթիվ լեզվաբանական, փիլիսոփայական, նշանագիտական աշխատությունների հեղինակ է, աշխատությունները վերաբերում են լեզվի կառուցվածքային շարահյուսությանը։ Դրանցից են «Կառուցվածքային շարահյուսության առարկան և հիմնական հասկացությունները» (1968), «Լեզվական ոլորտի կազմակերպման և գործառման հայեցակերպերը» (1976), «Լեզվական աշխարհի ներքին կերպավորումը և արտաքին վերաբերությունը» (1981), «Ազատությունը որպես գաղափար և որպես իրականություն» (1992), «Առողջների հիվանդությունը. անազատության բնութաբանություն և տիպաբանություն» (1997) մենագրությունները։ Գրել է շուրջ 60 գիտական և մի շարք հրապարակախոսական հոդվածներ, կատարել է թարգմանություններ տարբեր լեզուներից։

Աթայանի փիլիսոփայության առանցքն անհատի ազատ ստեղծագործելու իրավունքն է։ Ըստ Աթայանի՝ ազատությունն ապահովում է անհրաժեշտության և պատահականության դիալեկտիկ, միասնությունը։ Ազատության և անազատության փիլիսոփայության և նշանագիտական վերլուծությունը լրացվում է նաև հոգեբանական քննությամբ։ Աթայանի դիտարկման կիզակետում անհատի (նաև ազգային հանրույթի) հոգեբանությունն է («Ազատությունը որպես գաղափար և որպես իրականություն», 1992, ռուսերեն, «Առողջների հիվանդությունը. անազատության բնութաբանություն և տիպաբանություն, 1997, ռուսերեն, «Հոգի և ազատություն», 2005)։

 Պարգևներ 
Արժանացել է ՀՀ Մովսես Խորենացու մեդալիanunner.com Էդուարդ Աթայան Ռաֆայելի։

 Աշխատություններ 
 Аспекты организации и функционирования языковой сферы.- Ереван, ЕГУ, 1976, 191 с.
 Болезнь здоровых.- Ереван, С. Хаченц, 1997, 206 с.
 Коммуникация и раскрытие потенций языкового сознания.- Ереван, Изд-во Ерев. ун-та, 1981, 60 с.

 Մամուլ 
 Հոդվածների մատենագիտություն։

 Թարգմանություններ 

 Աթայան Էդուարդ։ Անկախության իմաստը։ Հոդվածներ և թարգմանություններ.- Երևան։ Սարգիս Խաչենց-Փրինթինֆո, 2010.- 300 էջ.- (Ժամանակ և խոսք).- Ռուդոլֆ Շտայներ. Լեզուն և սոցիալական կյանքի եռանդամությունը (հատվածներ «Լեզվի երեք գոյակերպերը հասարակության մեջ» դասախոսությունից, 1919 թ.); Անհատականություն առանց անհատապաշտության (Ծաղկաքաղ «Անթրոպոս» ծաղկաքաղից); Մարդկային համակեցության հիմնահարցեր; Մարգարիտա Վոլոշինայի հուշերից (էջ 121-172)։
 Աթայան Էդուարդ։ Հոգի և ազատություն։ Հոդվածներ և թարգմանություններ.- Երևան։ Սարգիս Խաչենց, 2005.- 619 էջ.- Բովանդ-ից՝ Վիլհելմ ֆոն Հումբոլդտ. Պետություն, անհատ, հաղորդայցում (հատվածներ «Պետության ազդեցության սահմանները որոշելու փորձ» գրքից, 1792); Ֆրիդրիխ Շիլլեր. Նամակներ մարդու գեղեցկաբանական դաստիարակության մասին; Ռուդոլֆ Շտայներ. Հայր մեր (աղոթքի ներփակ քննություն); Զավեշտականը և նրա կապը արվեստի ու կյանքի հետ; Նիկոլայ Բերդյաև. Սեռի և սիրո բնազանցությունը; Մոլեռանդության, ուղղափառության և ճշմարտության մասին; Պավել Ֆլորենսկի. Իդեալիզմի համամարդկային արմատները (հատվածներ 1908 թ. կարդացած դասախոսությունից); Բելա Համվաշ. Ջրհոսը; Գեորգի Գաչև. Հնդկաստանի պատկերացումները (հելլենական և գերմանական) (էջ 413-615)։

 Ծանոթագրություններ 

 Արտաքին հղումներ 
 Էդվարդ Աթայանը գրապահարանում 

Կատեգորիա:1932 ծնունդներ
Կատեգորիա:2002 մահեր
Կատեգորիա:ԵՊԼՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ վախճանված անդամներ
Կատեգորիա:Հայ լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Մովսես Խորենացու մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ