Հայկական եկեղեցական տոմար

Հայկական եկեղեցական տոմար, Հայ առաքելական եկեղեցու կողմից ընդունված տոմար, որը ընդունվել 553 թվականին Դվինի աշխարհաժողովի ժամանակ։ Ընդունումից հետո նույնիսկ երկար ժամանակ թվական դեռևս չէր դրվում՝ մինչ տոմարի իրոք կիրառության մեջ մտնելը։

Մինչ այդ դեռ լայն տարածում չէր ստացել ժամանակակից միջազգային տոմարը, որն իր թվագրությունը հաշվում է Հիսուսի ծննդից ու մոտավոր հաշվարկվել է Դիոնիսիուս Կրթսերի կողմից դրանից ընդամենը  28 տարի առաջ՝ 525 թվականին։ Կիրառվում էր հին հայ տոմարը։ Արձանագրություններում որևէ թվական ամրագրելու համար սովորաբար նշվում էր տվյալ շրջանում իշխող ղեկավարի՝ արքայի կամ իշխանի ղեկավարման հերթական տարին կամ այլ նշանակալի թվականի հետ համեմատական։

 Նկարագրություն 
Հայոց տոմարում տարիները տրվում են ԹՎ տառերով, որոնք նշանակում են թվին, հետևելով հայկական այբուբենով, որոնք գործածվում են որպես հայկական թվանշաններ։ 532-ամյա աղյուսակի (552+532) հետ է առնչվում Հայոց Փոքր թվականը (Հայոց անշարժ տոմարը)։ Ադանայի եկեղեցական ժողովում (1316) որոշվել է հրաժարվել Հայոց հին տոմարից և ընդունել հուլյանը։ Այդ որոշումը, սակայն, չի իրականացվել։ 1584 թվականին Հռոմի Գրիգորիս III պապի կարգադրությամբ հայերեն է թարգմանվել և հրատարակվել նոր՝ գրիգորյան տոմարը։ Այդուհանդերձ, հայոց ժամանակի հաշվարկը շարունակել են կատարել ավանդական շարժական տոմարով։ Երրորդ՝ 532-ամյա պարբերաշրջանի (552 թ.+532+532) հետ է կապվում Ազարիա Ջուղայեցու տոմարը։ Հայոց տոմարը հարատևել է մինչև XX դար։ 1920 թվականին Հայաստանում ընդունվել է գրիգորյան տոմարը, որը Հայ եկեղեցին պաշտոնապես ընդունել է 1923 թվականին։

 Տարվա նշանակումը 
Հայոց տոմարում տարիները տրվում են ԹՎ տառերով, որոնք նշանակում են թվին, հետևելով հայկական այբուբենով, որոնք գործածվում են որպես հայկական թվանշաններ։ Հայ եկեղեցական տոմարը Գրիգորյան օրացույցի վերածելու համար անհրաժեշտ է ավելացնել 551։
ՏառԹիվՏառԹիվՏառԹիվՏառԹիվԱ1Ժ10Ճ100Ռ1000Բ2Ի20Մ200Ս2000Գ3Լ30Յ300Վ3000Դ4Խ40Ն400Տ4000Ե5Ծ50Շ500Ր5000Զ6Կ60Ո600Ց6000Է7Հ70Չ700Ւ7000Ը8Ձ80Պ800Փ8000Թ9Ղ90Ջ900Ք9000

 Ամիսների անվանումը 
ՀամարԳրաբարԱշխարհաբարԻմաստ1նաւասարդնավասարդՆոր տարի2հոռիհոռիԵրկու3սահմիսահմիԵրեք4տրէտրե5քաղոցքաղոցԲույսերի ամիս6արացարաց7մեհեկանմեհեկանՄիթրայի փառատոն8արեգարեգԱրևի ամիս9ահեկանահեկանԿրակի փառատոն10մարերիմարերիՏարվա կես11մարգացմարգաց12հրոտիցհրոտից13աւելեացավելյացԱվելորդ

 Օրերի անվանումը 
Աղյուսակում ներկայացված է սովորական (30 օրանոց) ամսվա օրերի անունները
ՀամարԱշխարաբարԳրաբար1ԱրեգԱրէկ2ՀրանդՀրանդ3ԱրամԱրամ4ՄարգարՄարգար5ԱհրանքԱհրանկ6Մազդեղ7ԱստղիկԱստղիկ8ՄիհրՄիհր9Ձոպաբեր10ՄուրցՄուրց11Երեզկան12ԱնիԱնի13Փարաքար14ՎանատուրՎանատ15ԱրամազդԱրամազդ16ՄանիՄանի17ԱսակԱսակ18ՄասիսՄասիս19ԱնահիտԱնահիտ20ԱրագածԱրագած21Գորգոր22Կորդվիկ23ԾմակԾմակ24ԼուսնակԼուսնակ25Ցրոն26ՆպատՆպատ27ՎահագնՎահագն28ՍիմՍիմ29ՎարագՎարագ30Գիշերավար

 Տես նաև 
 Հայկական հեթանոսական տոմար

 Ծանոթագրություններ 

 Արտաքին հղումներ 
 Ջուլիետա Էյնաթյանի հոդվածը «Քրիստոնյա Հայաստան» հանրագիտարանում

 Գրականություն 
 Թումանյան Բ., Հայ աստղագիտության պատմություն, հ. 1, Երևան, 1964։
 Բադալյան Հ., Օրացույցի պատմություն, Երևան, 1970։
 Բադալյան Հ., Հայոց տոմարի պատմություն, Երևան, 1976։ 
 Վարդանյան Ռ., Հայոց Տոնացույցը (4–18-րդ դարեր), Երևան, 1999։

Կատեգորիա:Հայկական մշակույթ
Կատեգորիա:Հայկական տոմար