Վաչագան Խալաթյան

Վաչագան Գևորգի Խալաթյան (), սուրդոմանկավարժ, մանկավարժական գիտությունների թեկնածու։

Նա առաջին հայ մանկավարժն է, որը ստացել է բարձրագույն արատաբանական կրթություն։ Ստեղծել է մատնախոսության հայերեն այբուբենը և ժեստերի լեզվի համառոտ բառարանը։

 Կենսագրություն 
 Մանկություն և պատանեկություն 
Վաչագան Գևորգի Խալաթյանը ծնվել է Լոռու մարզի Ուռուտ գյուղում։ Գյուղի ութնամյակն ավարտելուց հետո բարձր դասարանների ուսումը շարունակում է Ստեփանավանի միջնակարգ դպրոցում, որն ավարտում է 1949-1950 ուսումնական տարում։ Նույն տարում ընդունվում է Երևանի Բրյուսովի անվան օտար լեզուների պետական մանկավարժական ինստիտուտի ֆրանսիական ֆակուլտետը։ 1954 թվականին ավարտում է ինստիտուտը և զորակոչվում բանակ։

 Գիտական գործունեության սկիզբ 
Զորացրվելուց հետո (1958 թ.) ընդունվում է աշխատանքի Երևանի խուլ երեխաների գիշերօթիկ դպրոցում։ Սկզբում աշխատում է որպես դաստիարակ, ապա հայոց լեզվի ուսուցիչ և լսողական կաբինետի վարիչ։ Աշխատանքին զուգընթաց (1959-1961 թթ.), սովորում և ավարտում է Մոսկվայի մանկավարժական ինստիտուտի դեֆեկտոլոգիայի ֆակուլտետի սուրդոմանկավարժության բաժինը։
ձախից|frameless|197x197փքս
Մոսկվայում ուսանելու տարիներին Խալաթյանը ծանոթանում է Գ.Զայցեվայի (Зайцева, Галина Лазаревна) և Կարպ Միքայելյանի հետ, ով 1930-ականներից սկսած համարվել է Մոսկվայում լսողության խնդիրներ ունեցող երեխաների ուսուցման և դաստիարակության համակարգի առաջատար կազմակերպիչներից մեկը։ Այդ ծանոթություները ն ու հանդիպումները ը սկիզբ են դնում երկարատև և շատ ոգևորիչ համագործակցության:

1961 թ. Խալաթյանը ստեղծում է մատնախոսության այբուբենի հայկական տարբերակը։ Նա առաջին հայ մանկավարժն է, որը ստացել է բարձրագույն արատաբանական կրթություն։ 
ձախից|frameless|238x238փքս
ձախից|frameless|239x239փքս
1967 թվականին Վ. Խալաթյանի նախաձեռնությամբ և ակտիվ մասնակցությամբ հիմնադրվեց Երևանի լսողության խնդիրներ ունեցող երեխաների գիշերօթիկ դպրոցն ու մանկապարտեզը: Դրա հիմնական նպատակն էր առավելագույնի հասցնել մնացորդային լսողության օգտագործումը և զարգացումը՝ մատնախոսության իմացության, ինչպես նաև շրթունքներով կարդալու և գրավոր լեզվի միջոցով՝ որպես հաղորդակցման հիմք: Նրա ղեկավարությամբ՝ ավելի քան երկու տասնամյակ, այս կրթական հաստատությունը նաև առաջարկում էր փայտագործության, կոշիկի նորոգման և կարի մասնագիտական ​​​​ուսուցում, ստեղծելով ապահով միջավայր լսողության խնդիրներ ունեցող ուսանողների ակադեմիական, սոցիալական և հուզական զարգացման համար:

Աշխատանքին զուգընթաց Խալաթյանը զբաղվում է ուսումնամեթոդական և գիտահետազոտական աշխատանքներով։ 1983 թ. Մոսկվայում պաշտպանում է դիսերտացիա և ստանում մանկավարժական գիտությունների թեկնածուի կոչում։ 1983 թվականից զբաղվում է նաև մանկավարժական կադրերի պատրաստման հարցերով, դասավանդում է Երևանի Խ. Աբովյանի մանկավարժական համալսարանի դեֆեկտոլոգիայի բաժնում։ Նրա նախաձեռնությամբ 1998 թ. նույն համալսարանում բացվում է սուրդոմանկավարժների պատրաստման բաժին: Հեղինակ է երկու տասնյակից ավելի գիտամանկավարժական հոդվածների։ Բազմիցս մասնակցում է հանրապետական, համամիութենական և միջազգային գիտաժողովների և հանդես գալիս զեկուցումներով։ Սիստեմատիկաբար կազմակերպում է դասընթացներ սկսնակ մանկավարժների համար։ Լուրջ ներդրումներ ունի հատուկ ուսուցման համակարգի զարգացման բնագավառում։ Հրատարակում է «Հատուկ մանկավարժության բառարան», «Հայկական ժեստերի լեզվի բառարան» (2001 թ.) և «Խոսող ձեռքեր» Հայկական ժեստերի լեզվի բառարան ուսումնաօժանդակ ձեռնարկները։

 Մամուլում հրապարակված մեթոդա-մանկավարժական հոդվածների ցանկ 
 "Խուլ երեխայի ուշադրության զարգացման առանձնահատկությունները" -«Սովետական մանկավարժ» 1971 թ., № 9, էջ 28-31
 "Ուշադիր լինենք նրանց հանդեպ" – «Սովետական դպրոց» 28.04.1971 թ.
 "Ինչպես ստւգել երեխայի լսողությունը" - «Սովետական դպրոց» 09.02.1972 թ.
 "Մի քանի խոսք թուլյ լսող երեխաների ուսուցման մասին" - «Սովետական մանկավարժ» 1973 թ., № 7, էջ 17-19
 "Հայկական մատնախոսության այբուբեն" – «Դեֆեկտոլոգիա»Содержание журнала «Дефектология» № 4 за 1973 год ամսագիր 1973 թ., № 4, էջ 56-58 
 "Գրաճանաչության ուսուցման հարցերը հայկական թույլ լսող երեխաների դպրոցում" – «Դեֆեկտոլոգների 7-րդ գիտական հանձնաժողով» 1975 թ. 25-28 մարտի, էջ 162
 "Կարծիքներ, պատճառներ և հետևանքներ" – «Սովետական դպրոց» 29.05.1975 թ.
 "Մատնախոսության և ժեստերի լեզու" – «Գիտություն և տեխնիկա» 1976 թ., № 12, էջ 38-45
 "Ինչից սկսել խուլերի ուսուցումը - «Սովետական դպրոց» 1979 թ., № 2, էջ 21-24
 "Հատուկ դպրոցին հատուկ վերաբերմունք" - «Սովետական դպրոց» 15.05.1979 թ.
 "Շուրթերից կարդալը" - «Սովետական մանկավարժ» 1980 թ., №.11, էջ 71-72
 "Դասապատրաստումը հատուկ գիշերօթիկ դպրոցներում" - «Սովետական դպրոց» 07.01.1982 թ.
 "Խուլ երեխաների խոսքի ձևավորման առանձնահատկությունները" - «Սովետական մանկավարժ» 1984 թ., № 4, էջ. 54-57
 "Հատուկ դպրոցներ ելք փակուղուց" – «Դպրություն» 06.03.1990 թ. 
 "Խոսող ձեռքեր" – «Երևան» 11.03.1991 թ.
 "Կրթական թե բարեգործական օջախ" - «Դպրություն» 04.06.1991 թ.
 "Միթե արատաբանությունը գիտություն չէ" - «Հ.Հանրապետություն» - 27.12.1992 թ.
 "Առանձին, թե համատեղ" - «Դպրություն» - 5-11 օգոստոսի, 1993 թ.
 "Հատուկ ուսուցման համակարգը և նրա պրոբլեմները" - «Դպրոց» 01-08 փետրվարի, 1996 թ.
 "Հարցադրումներ քննարկման ակնկալիքով" - «Դպրոց» 17 հունիսի, 1996
 "Խուլերի կրթությունը և դաստիարակությունը ԱՄՆ-ում" - «Դպրոց» 1-17 սեպտեմբերի, 1996 թ.
 "Հետադարձ հայացք" - «Խաղաղ աշխարհ» 12 մարտի, 1991 թ.
 "Արատաբաններ`հատուկ դպրոցին" -«Դպրություն» 26 դեկտեմբերի 1991 թ.
 "Խուլերի համատեղ ուսուցման պրոբլեմը" - 3-րդ միջազգային գիտագործնական գիտաժողով –թեմա «Աջակցություն ֆիզիկական և հոգեկան զարգացման թերություններով երեխաների ուսումնական, դաստիարակչական և վերականգնողական ծրագրերի մշակմանը» 22-23 դեկտեմբերի, 1995 թ, Երևան 
 "Լսողության խանգարումով երեխաների ուսուցման հիմնահարցերը" թեզիս, 1998 թ, 48-րդ գիտաժողով 
 "Ժեստերի լեզվի համառոտ բառարան" (ձեռնարկ) - 2001 թ.
 "Հատուկ մանկավարժության բառարան" (ձեռնարկ) - 2001 թ.
 «Խոսող ձեռքեր» Հայկական ժեստերի լեզվի բառարան (ուսումնաօժանդակ ձեռնարկ) - 2004 թ.

 Տես նաև 
 Մատնախոսության այբուբեն
 Մատնախոսության հայերեն այբուբեն
 Ժեստերի լեզու
 Հայերեն ժեստերի լեզու

 Ծանոթագրություններ 

Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Մանկավարժական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Հայ լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Հայ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի լեզվաբաններ