Հեռահաղորդակցությունը Հայաստանում

Հեռահաղորդակցությունը Հայաստանում ենթադրում է էլեկտրոնային սարքերի և ծառայությունների հասանելիություն և օգտագործում, ինչպիսիք են հեռախոսը, հեռուստատեսությունը, ռադիոն կամ համակարգիչը, հաղորդակցության նպատակով։ Հայաստանում հայտնաբերված և օգտագործվող հեռահաղորդակցության տարբեր համակարգերը ներառում են ռադիո, հեռուստատեսություն, ֆիքսված և բջջային հեռախոսներ և ինտերնետ։

 Հեռախոս 
Հայաստանում գործում են երեք հեռախոսային ընկերություններ՝ «Տելեկոմ Արմենիա» (Թիմ ապրանքանիշ), որը ապահովում է Հայաստանի հիմնական ֆիքսված հեռախոսակապի և բջջային հեռախոսակապի 30%-ը, «Վիվա Արմենիա», որին պատկանում է բջջային հեռախոսակապի 70%-ը, և «Յուքոմը», որը մատուցում է ինչպես շարժական, այնպես էլ ֆիքսված կապի ծառայություններ։ Թիմը ունի մոտ 550 000 բջջային կապի բաժանորդ, Վիվա Արմենիա-ն մոտ 1,8 միլիոն և Յուքոմի միայն շարժական ծառայությունների բաժանորդները՝ մոտ 300 000։ 
 Օպերատորներ Տեխնոլոգիա Հեռախոսահամարների կոդեր Բաժանորդներ Սեփականատեր Վիվա Արմենիա GSM, GPRS, EDGE, UMTS, HSDPA, LTE 77, 93, 94, 98 1,750,000 (2011, հունիս)1,800,000 (2012, մարտ)2,200,000 (2022, Q1) Ֆեդիլքո Գրուպ Լիմիթիդ (100%) Թիմ GSM, GPRS, EDGE, UMTS, HSDPA, LTE, LTE+ 33, 43, 91, 96, 99  550,000 (2011, հունիս)600,000 (2012, մարտ)1,000,000 (2017, նոյեմբեր) Տելեկոմ Արմենիա (100%) Յուքոմ GSM, GPRS, EDGE, UMTS, HSDPA, LTE+ 41, 44, 55, 95 330,000 (2011, հունիս)400,000 (2012, մարտ)933,000 (2017, դեկտեմբեր) Յուքոմ (100%)
մինի|Վիվա Արմենիա ընկերության կենտրոնական գրասենյակը
մինի|Տելեկոմ Արմենիա (նախկին ապրանքանիշ Բիլայն) ընկերության սպասարկման կենտրոնը Երևանի Ամիրյան փողոցում
մինի|Յուքոմի սպասարկման խանութ Երևանի Արաբկիր համայնքում
մինի|Նախկինում գործող Օրանժ ընկերության սպասարկման կենտրոնը Երևանի Հյուսային պողոտայում։ Յուքոմի՝ Օրանժի բաժնետոմսերը գնելուց հետո, սպասարկման կենտրոնը փոխվել է Յուքոմ ապրանքանիշով։
Տվյալ պահին բոլոր ընկերությունները գտնվում են մոդեռնիզացիայի պրոցեսում՝ լայնացնելով սպասարկման տարածքները։ Յուքոմը հայրենական ընկերություն է, որը ֆիքսված ծառայություններ է մատուցում սկսած 2007 թվականից, իսկ 2015 թվականին ձեռք է բերել նախկինում շարժական կապի ծառայություններ մատուցող Օրանժ Արմանիա ընկերության 100% բաժնետոմսերը։ 3G համակարգի ծառայություններ մատուցումը Հայաստանում առաջինը հայտարարել է ԱրմենՏել ընկերությունը 2008 թվականի ամռանը, իսկ հետո ՎիվաՍել-ՄՏՍ-ը՝ նույն թվականի հոկտեմբերին։ Երկու ընկերությունների ծառայությունները հասանելի են Հայաստանի բնակչության 90%-ի համար։ Յուքոմի շարժական ծառայությունները հասանելի են Հայաստանի տարածքի 95%-ում։ 4G ցանցը առաջինը Հայաստանում ներկայացրել է ՎիվաՍել-ՄՏՍ ընկերությունը։ Յուքոմ ընկերությունը 2016 թվականից մարտ ամսից նույնպես հայտարարել է 4G ցանցի ներդրման մասին, որը գործարկվել է 2016 թվականի սեպտեմբերի 23-ին։

 Միջազգային համակարգ 
Երևանը Վրաստանի տարածքով միացված է Անդրասիական-Եվրոպական օպտիկամանրաթելային մալուխին։ Լրացուցիչ միջազգային ծառայությունը հասանելի է միկրոալիքային ռադիոռելեի և ԱՊՀ այլ երկրների ֆիքսված կապի, Մոսկվայի միջազգային անջատիչի և արբանյակային կապի միջոցով։

Հայկական ցանցերի ողնաշարը բաղկացած է E3 կամ STM-1 գծերից՝ միկրոալիքային բլոկների միջոցով ամբողջ երկրում՝ բազմաթիվ պասիվ ռելեներով։

 Լարային հեռախոսային ծառայություններ 
Ավանդաբար Հայաստանում ֆիքսված հեռախոսակապը լավ զարգացած է։ Հեռահաղորդակցության միջազգային միության պաշտոնական վիճակագրության համաձայն՝ 2017 թվականի դրությամբ Հայաստանում ֆիքսված հեռախոսակապի 505,190 բաժանորդ (բնակիչներ և բիզնես) կա կամ 100 բնակչի հաշվով՝ 17,24 բաժանորդ։ Ֆիքսված հեռախոսակապից օգտվողների թիվը զգալիորեն նվազել է նախորդ 10 տարիների համեմատ՝ 2006 թվականի 20,41-ից։ Անկման հիմնական պատճառը ֆիքսված կապի փոխարինումն է բջջայինով։

 Ռադիո 
2012 թվականի դրությամբ Հայաստանում գործում են 9 AM և 18 FM ռադիոկայաններ։ Ռադիոկայաններին ցանցը տրամադրվում է Հայաստանի Հեռուստատեսության և ռադիոյի ազգային կոմիտեի կողմից։

 Հեռուստատեսություն 
Հիմնական հոդվածը` Հեռուստատեսությունը Հայաստանում։
Հայաստանում գործում են 1 պետական և 48 մասնավոր հեռուստաալիքներ։ Հայաստանի հեռուստատեսությունը անալոգային համակարգից լիովին անցումը թվային հեռարձակման նախատեսված է եղել 2015 թվականին2015-ին Հայաստանում անալոգային հեռուստատեսություն չի գործելու, անցնելու ենք թվայնացվածին Թվային հեռուստատեսությունը կգործի 2015 թվականից  Առավոտ օրաթերթԱնցումը թվային  հեռուստատեսության մոտենում է , սակայն անցումը հետաձգվել է մինչև 2016 թվականի հոկտեմբերի 20-ը։

 Համացանց 
Հիմնական հոդվածը` Հայաստանի համացանցային ծառայություն տրամադրողների ցանկ։
Հայաստանում ինտերնետից օգտագործողների թիվը հասնում է մոտ 1,5 միլիոնի, և մոտ 65,279 ինտերնետի հասցեներ Հայաստանի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է .am, որը նախկինում օգտագործվում էր AM-ռադիոկայանների կայքէջերի համարCountry_code_top-level_domain#Commercial_and_vanity_use։ Հայաստանին է տրվել 1994 թվականի օգոստոսի 26-ին։

2015 թվականից հայաստանին հատկացվել է երկրորդ վերին մակարդակի ազգային դոմեյնը՝ .հայ։ Դա .am-ի հայատառ տարբերակն է։

«ԱրմենՏել» ազգային կապի ընկերությունը միայն օպտիկամալուխային միացումով միանում է համացանցին Վրաստանից (Մառնեուլի քաղաքից)Fiber Optic Cable Damage in Georgia, Arminco, June 5, 2008., այնուհետև միանում է ինտերնետին Սև ծովի միջով անցնող ներգետնյա մալուխովARMENIA SUFFERS WIDESPREAD INTERNET OUTAGE , EurasiaNet, August 7, 2006.։ Հայաստանը միացված է Ասիա-Եվրոպական օպտիկական մալուխային համակարգին Վրաստանի տարածքով, որն անցնում է Փոթիից դեպի Թբիլիսի երկաթգծի շուրջ։ GNC-Alfa-ն ինտերնետ և տվյալների խոշորագույն անկախ մատակարարն է Հայաստանում՝ 1500 կմ երկարությամբ օպտիկամանրաթելային մալուխի ենթակառուցվածքով, որն ընդգրկում է Հայաստանի տարածքի 70%-ը։

 Dial-up 
Dial-up-ը Հայաստանում կապի հիմնական տեսակն է արդեն մի քանի տարի։ Միավորված ազգերի կազմակերպության զարգացման ծրագիրը (ՄԱԶԾ) աջակցում էր dial-up ինտերնետ հասանելիությանը՝ սկսելով 1997 թվականին Հայաստանում գրասենյակ բացելուց և զարգացնելով "Freenet" կոչվող ցանցը, որը մինչև 2000 թվականը ընդգրկում էր 6000 օգտվող՝ 1000 կայքերով և 3 ՄԲ էլփոստ հիշողությամբ յուրաքանչյուր օգտագործողի համար և 3 ՄԲ վեբ հիշողությամբ։ Մինչև 2004 թվականը օգտվողների թիվը հասել էր 21,000 և 3,000 կայքերի, ընդ որում ավելացել է պահեստը։ Ստեղծվել է տեղական "Երևանի ինտերնետ-բորսան", որն ի սկզբանե հիմնված էր ռադիոկապի վրա, իսկ 2004 թվականին հիմնականում DSL միացումների վրա։  ՄԱԶԾ-ն համացանցի դերը դիտարկել է որպես ժողովրդավարության խթանման միջոց, առցանց ֆորումներում քննարկվել են մարդու իրավունքները, շրջակա միջավայրը, քաղաքական կուսակցությունները և ՀՀ Սահմանադրությունը։ 2008 թվականին dial-up կապերն ընդլայնվեցին, երբ «Տելեկոմ Արմենիա»-ն (Beeline TM) սկսեց գործել ADSL ցանցը և ՎիվաՍել-ՄՏՍ-ի և Օրանժ Արմենիայի հետ միասին ներկայացրեց նաև շարժական USB մոդեմներ, որոնք աշխատում են հիմնականում 3G-ով և դեռևս գործում են։ Տարածված է գյուղական վայրերում, հատկապես փոքր լեռնային գյուղերում, որտեղ լարային կապը հասանելի չէ։

 Լայնաշերտ ինտերնետ 
2010 թվականի մարտին Հայաստանում հաշվում էր շուրջ 100,000 լայնաշերտ ինտերնետի բաժանորդInternet Society of Armenian - Statistics։

 ADSL 
DSL կապի մեծ մասն առաջարկում է «Տելեկոմ Հայաստան» ՓԲԸ-ն։ Որոշ այլ ISP (Արմինկո, WEB, Bionet և այլն) առաջարկում են նաև DSL կապեր։

 WiMAX 
WiMAX-ի արագ զարգացումը գրանցվել է 2008–2010 թվականներին։ Երկու WiMAX պրովայդերներ, մասնավորապես Այքոն Քոմունիքեյշնսը և Cornet Ltd.-ն, որոնք աշխատում էին 3,6–3,8 ԳՀց տիրույթում, օգտագործելով IEEE 802.16e, հասան 2000 օգտատերերի յուրաքանչյուրը, բայց շուտով անհետացան շուկայից՝ ADSL և FTTB օպերատորների հետ ուժեղ մրցակցության պատճառով։ Cornet-ը փակվել է, իսկ Այքոն Քոմունիքեյշնսը ձեռք է բերել «Տելեկոմ Արմենիա» ՓԲԸ-ն։

 FTTH 
Յուքոմ ընկերությունը առաջինն է Հայաստանում ներկայացրել FTTH (Fiber to the home) ցանցը։

 2011 Հայկական ինտերնետի անջատում 
2011 թվականի ապրիլին Հայաստանում ինտերնետի խափանում է տեղի ունեցել, երբ վրացի մի տարեց կին պատահաբար կտրել է ստորգետնյա մալուխը, որը տալիս է Հայաստան ինտերնետ հասանելիություն։

 Ծանոթագրություններ 

Կատեգորիա:Կապը Հայաստանում
Կատեգորիա:Համացանցը Հայաստանում
Կատեգորիա:Հեռահաղորդակցություն