Այաքս (ֆուտբոլային ակումբ, Ամստերդամ)

«Այաքս» ֆուտբոլային ակումբ (), մասնագիտացված ֆուտբոլային ակումբ է Ամստերդամից, որը հանդես է գալիս հոլանդական Էրեդիվիզիյում։ Ակումբը հիմնադրվել է 1900 թ.-ի մարտի 18-ին և իր պատմության մեծ մասը անց է կացրել Նիդերլանդների բարձրագույն դիվիզիոնում։

Ակումբի առաջին խոշոր հաջողությունը 1917/18 մրցաշրջանն էր, երբ նրանք հաղթեցին իրենց առաջին առաջնությունը։ «Այաքսը» հաղթել է մի քանի առաջնություններում 1930-ական և 1970-ականներին, սակայն դրանից հետո խոշոր հաղթանակներ այդքան էլ չունեցավ, մինչև 1995 թ.։ Այս տասնամյակներում Այաքսը հաղթել է Էրեդիվիզիի 1917/18, 1918/19, 1930/31, 1931/32, 1933/34, 1936/37, 1938/39, 1946/47, 1956/57, 1959/60, 1965/66, 1966/67, 1967/68, 1969/70, 1971/72, 1972/73, 1976/77, 1978/79, 1979/80, 1981/82, 1982/83, 1984/85, 1989/90, 1993/94, 1994/95, 1995/96, 1997/98, 2001/02, 2003/04, 2010/11, 2011/12, 2012/13, 2013/14 մրցաշրջանները, և առաջին անգամ հասել Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչ, որտեղ, սակայն, պարտություն է կրել «Միլան»-ից։ Սակայն դա չխանգարեց ակումբին 1971 թ.-ին հաղթել Չեմպիոնների Լիգան։

Այաքսը ամենատիտղոսակիր ակումբն է Հոլանդիայում։ 2013/14 մրցաշրջանում «Այաքսը» հաղթել է Հոլանդիայի առաջնությունը 33-րդ անգամ։

Չնայած իրենց անվանը, ակումբը Ամստերդամի Այաքս թաղամասից չէ։ Ակումբի մարզադաշտն է «Ամստերդամ Արենան», որը կարող է տեղավորել մինչև 52,342 հանդիսական։

Այաքսի համազգեստի գույներն են՝ արքայական կարմիր վերնաշապիկ ու շորտեր, սպիտակ գուլպաներ։ Այս համադրությունն օգտագործվում է սկսած 1928 թ.ից։ Ակումբի լոգոն փոփոխվել է մի քանի անգամ, որպեսզի ավելի արդիական լինի, իսկ ընթացիկ լոգոն, որի վրա պատկերված է մարտիկ, դա ընդունվել է 1990-ականներին։ Ակումբի մարզադաշտն է՝ «Ամստերդամ Արենան» որը բացվել է 1996 թ.ին։

 Պատմություն 
 Նախապատմությանը (1893-1896) 
«Այաքսի» պատմությունը սկսվել է 1893 թվականից, երբ երեք ուսանողներ՝ Խան Դադեն, Կառել Ռեսերը և Ֆլորիս Ստեպելը, որոշեցին ստեղծել իրենց սեփական ֆուտբոլային ակումբը, ֆուտբոլային թիմի անունը կոչվեց «Միություն» ()։ Այաքսի առաջին խաղը եղել է Ամստերդամի Նիվեր Ամստել համայնքում։ Պատանի ֆուտբոլիստները ունեին անգամ կաշվից գնդակ, որի սեփականատերը եղել է Խան Դադեն։ Մի քանի ամիս անց հիմնադրած ակումբը փոխել է իր անունը, ստանալով «» (թարգմանվում է «») անունը, որը պարունակում է բացահայտ ուղղագրական սխալ։ Փոխվել է նաև խաղերի անցկացման վայրը, այսուհետ խաղալով Վիլեմսպարկի մարգագետնում, որը Հարավային Ամստերդամում է։ Դաշտը վարձակալելու համար թիմը վեց ամսում վճարում էր 15 գուլդեն։

90-ական թվերին, Ամստերդամում և նրա արվարձաններում, սկսեց հայտնվել ավելի շատ ֆուտբոլային թիմեր, որը զբաղեցնում էր մի զգալի մասը թափուր հողերի, որովհետև քաղաքային իշխանությունները որոշել են պարտադրել ավելի խիստ պահանջներ ակումբներում, ավելին, այն վայրում, որտեղ խաղացել է «Այաքսը» նախատեսվում էր կառուցել տները։ Դրանից հետո, շատ ֆուտբոլիստներ գնացին մյուս թիմեր, և հետևաբար, 1896 թ.-ին «Այաքսը» դադարել է գոյություն ունենալ։

 Վաղ շրջան (1900-1915) 
1900 թվականի մարտի 14-ին Ֆլորիս Ստեմպելը քսաներեք տարվա նամակ էր ուղարկել ընկերոջը, որի մեջ պարունակում էր Կալվերստրատ 2 փողոցում «Օսթ-Ինդիա» սրճարանում հանդիպելու հրավերը։

 1970-1991 
Յոհան Կրոյֆը 1973 թ.ին լքեց Այաքսը տեղափոխվելով Բարսելոնա։ Իսկ 1981 թ.ին, նա վերադարձավ Այաքս, 1980-ականներին խաղում էր նաև Մարկո վան Բաստենը և Ֆրենկ Ռայկարդը։

Այաքսը հիմնվել է 1900 թվականի մարտի 18-ին։ Առաջին տարիներին ակումբը ունեցել է մի քանի փոքր հաջողություններ։ Հետագայում հինգ անգամ դարձել է ազգային առաջնության հաղթող (1931, 1932, 1934, 1937, 1939 թթ․)։

Այաքսը 1966 և 1967 թթ. ընթացքում առաջնությունը թիմը սահմանեց ռեկորդ խփելով 122 գնդակ, իսկ թիմի լավագույն հարձակվող Յոհան Կրոյֆը խփեց 33 գնդակ։ 1968 թ.ին եվրոպայի գավաթի խաղարկություն եզրափակիչում Այաքսը խաղաց Միլանի դեմ։ Հոլանդիաի արաջնության 1969-70 մրցաշրջանում Այաքսը խաղաց 34 հանդիպում և հաղթեց 27 հանդիպմանը թիմը խփեց 100 գնդակ։ 1971 թվականին Եվրոպայի գավաթի եզրափակիչում Այաքսը հաղթեց Պարադինայկոսին 2-0 հաշվով գոլերը հեղինակեցին Դիկ վան Դիճկը և Արիե Հաննը։ 1995 թ.ին Եվրոպայի գավաթին Այաքսը հաղթում է Միլանին այդ խաղում միակ գոլը խփեց Պատրիկ Կլյուվերտը, իսկ 1996 թ.ի Չեմպիոնների լիգայում եզրափակիչում Այաքսը պարտվում է Յուվենտուսին 11 մ. ներով։

 Մարզադաշտ 
250px|thumb|right|<center>Օլիմպիական մարզադաշտը
Այաքսի իրական մարզադաշտը տրիբունայով պատրաստված է եղել փայտից 1911 թ.ին նա անվանվեց «Խետ Խաուն»։ Հետագայում ակումբը խաղաց 1928 թ.ի ամառային Օլիմպիական խաղերի համար կառուցված մարզադաշտում, որը պետք էր լիներ Ամսդերդամում։ Այդ մարզադաշտը նախագծվել է ճարտարապետ՝ Յան Վիլսոի կողմից, անունն էլ ստացվեց՝ «Օլիմպիական մարզադաշտ»։

 Ռեկորդներ 
Հենկ Գրուտը 1960–1961 մրցաշրջանում սահմանել է ռեկորդ Այաքսի կազմում՝ խփելով 64 գնդակ։ Իսկ թիմի բոլոր ժամանակների լավագույն ռմբարկուն Պիտ վան Ռենենն է 273 գոլով։ Ակումբի ներկայիս ամենամեծ քանակությամբ խաղեր անցկացրած խաղացողը դա Շակ Սվարտն է՝ 463 խաղով, նա նաև 176 գոլով 3-րդ տեղում է թիմի բոլոր ժամանակների լավագույն ռմբարկուների ցուցակում։

 Թիմի վիճակագրությունը 
<div align="left">
 <div
style="float:right;width:30px;"> </div>Լավագույն ռմբարկուները Հոլանդիայի առաջնություններում։ԽաղացողԳոլեր Պիտ վան Ռենեն273 Յոհան Կրոյֆ205 Շակ Սվարտ176 Հենկ Գրուտ162 Պիտ Կայզեր146 Մարկո վան Բաստեն129 Վիմ Վոլկերս128 Ռուդ Գելս123 Ռինուս Միխաելս122 Դենիս Բերգգամպ103 Գերիտ Ֆիշեր97<div align="left">
 <div

style="float:right;width:30px;"> </div>Ամենաշատ խաղ անցկացրած ֆուտբոլիստները Հոլանդիայի արաջնությունում։ԽաղացողԳոլեր Շակ Սվարտ463 Վիմ Սյուբիր393 Դաննի Բլինդ372 Պիտ Կայզեր364 Բինի Մյուլեր341 Ռուդ Կլոռ339 Ֆրանկ դե Բուռ328 Ջեռարդ վան Դեյկ325 Գեռ վան Մաուրիկ316 Վիմ Անդերսեն309 Գերիտ Կայզեր302

 Սիմվոլները 
 Լոգոն 
Սկսած ակումբի հիմնադրումից, Այաքսը ունեցել է երեք լոգո։ 1900 թ.

 Նվաճումներ 
 Ազգային 
 Էրեդիվիզի (մինչև 1955–56 մրցաշրջանը Նիդերլանդների Ֆուտբոլային Լիգայի Առաջնություն)
 Չեմպիոն (36)։ 1917–18, 1918–19, 1930–31, 1931–32, 1933–34, 1936–37, 1938–39, 1946–47, 1956–57, 1959–60, 1965–66, 1966–67, 1967–68, 1969–70, 1971–72, 1972–73, 1976–77, 1978–79, 1979–80, 1981–82, 1982–83, 1984–85, 1989–90, 1993–94, 1994–95, 1995–96, 1997–98, 2001–02, 2003–04, 2010–11, 2011–12, 2012-13, 2013-14, 2018-19, 2020-2021, 2021-22
 Ֆուտբոլի Հոլանդիայի գավաթ
 Գավաթակիր (17)։ 1917, 1943, 1961, 1967, 1970, 1971, 1972, 1979, 1983, 1986, 1987, 1993, 1998, 1999, 2002, 2006, 2007, 2010
 Յոհան Կրոյֆի գավաթ
 Գավաթակիր (8)։ 1993, 1994, 1995, 2002, 2005, 2006, 2007, 2013
 Եզրափակիչի մասնակից (7)։ 1996, 1998, 1999, 2004, 2010, 2011, 2012

 Եվրոպական 
   Եվրոպայի Չեմպիոնների Գավաթ / ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգա
 Չեմպիոնների Լիգա
 Գավաթակիր (4)։ 1971, 1972, 1973, 1995Football Europe: AFC Ajax; uefa.com
 ՈՒԵՖԱ-ի գավաթ
 Գավաթակիր (1)։ 1992

 Ներկա կազմ 
 2013/14 մրցաշրջանումAjax - Selectie 2013/14.. ajax.nl

 №14 նշանակել է Յոհան Կրոյֆը։

 Գնված և վաճառված խաղացողները 2013 թ. ամառը 
 Գնված խաղացողները 
ԴիրքԽաղացողՆախկին ակումբԿՊ Լերին Դյուրատ ՀերակլեսԿՊ Ստանիսլավ Լոբոտկա* ՏրենչինՀԱ Բոյան Կրկիչ* ԲարսելոնաՊՏ Մայք վան դեր Հորն ՈւտրեխտՀԱ Մարվին Հյոներ ԱրմինիաՀԱ Սէմ Հանդրիիկս Դե ԳրաֆսխապԿՊ Էյոնգ Էնո** ՖուլհեմՊՏ Սվեն Նիվպորտ** Ալմերո ՍիթիՀԱ Գեոֆրի Քաստրիլլիոն** Հերակլես
* Վարձավճարով։
** Վարձավճարից։
*** Ազատ գործակալ։

 Վաճառված խաղացողներ 
ԴիրքԽաղացողՆոր ակումբԿՊ Յուրի Դե Կամպս* ՀերենվենՊՏ Թոբի Ալդերվեյռելդ Ատլետիկո ՄադրիդԿՊ Կրիստիան Էրիկսեն Տոտտենհեմ ՀոտսպուրԿՊ Ջոդի Լուկոկի* ԿաբյուրԿՊ Դերկ Բուռռիգթեր ՍելտիկԿՊ Ռիկարդո Քիպ*** Ալմերո ՍիթիՀԱ Ջինո վան Կեսսել* ՏրենչինՊՏ Դիկո Կոպպերս ԹվենտեՊՏ Հենրի Թոիվոմյակիազատ գործակալՀԱ Ռայան Բաբել*** Քասը
մփաշաԿՊ Ռոլի Բոնեվացիա ՌոդաՀԱ Իսահակ Կունկա** ԲարսելոնաՊՏ Միտչելլ Դեյքս* ՀերենվենՊՏ Քսանդրո Սհենկ Գոյ Էհեդ ԻգլսՀԱ Միրալեմ Սուլեյմանի*** Բենֆիկա
* Վարձավճարով։
** Վարձավճարից։
*** Ազատ գործակալ։

 Գնված և վաճառված խաղացողները 2014 թ. ձմեռը 
 Գնված խաղացողները 
ԴիրքԽաղացողՆախկին ակումբՀԱ Ռիշայրո Ժիվկովիչ ԳրոնինգենՀԱ Արկադիուշ Միլիկ Բայեր 04ՊՏ Նիկ Վիրգեվեր ԱԶ
1 Ելնելու է վարձավճարից 2015 թվականի հունիսի 30-ին։

 Վաճառված խաղացողներ 
ԴիրքԽաղացողՆոր ակումբԿՊ Կրիստիան Պոուլսենազատ գործակալՀԱ Բոյան Կրկիչ ԲարսելոնաՀԱ Դաննի Հուսեն Գրոնինգեն
1 Պայմանագրի ավարտ։
2 Վարձավճարի ավարտ։

 Այաքսում խաղացած Հայ ֆուտբոլիստները 
ԴիրքՔաղաքացիությունըԽաղացողներըԹվականներըՀՐԷդգար Մանուչարյան2005–2010ԿՊ, Արաս Օզբիլիս2010–2012

 Ծանոթագրություններ 

Կատեգորիա:1900 հիմնադրված ֆուտբոլային ակումբներ
Կատեգորիա:Հոլանդական ֆուտբոլային ակումբներ