Հայաստանի արտաքին քաղաքականություն

Հայաստանն ունի դիվանագիտական հարաբերություններ աշխարհի 150 երկրների հետ, ինչպես նաև հանդիսանում է ավելի քան 40 միջազգային կառույցների անդամ, այդ թվում՝ Միավորված ազգերի կազմակերպության, Եվրոպայի Խորհրդի, ԱՊՀ-ի, Եվրոպայի անվտանգության և համագործակցության կազմակերպության, Արժույթի միջազգային հիմնադրամի և այլն։

 Միջազգային գործունեություն 
 Հայոց ցեղասպանության ճանաչում 

Հայոց ցեղասպանության ճանաչման գործընթացը սկսվել է 1965 թվականից, երբ Ուրուգվայը առաջինը ճանաչեց այն։
մինի|420x420px|աջից|Այն պետությունների քարտեզը, որոնք պաշտոնապես ճանաչել են Հայոց ցեղասպանությունը։ Բաց կանաչ գույնով նշված են այն պետությունները, որոնց շրջանների միայն մի մասն է ճանաչել ցեղասպանությունը 
  (2019, 2021)
  (2015)
  (2 օրենք, 5 բանաձև)Argentina Senate Declaration, March 31, 2004Argentina Law, January 15, 2007)

 Belgium Senate Resolution, March 26, 1998
  (2015)
  (2014)
  (2015)
 Vatican City Communiqué, November 10, 2000
 Venezuela National Assembly Resolution, July 14,2005 
 Официальный сайт БундестагGermany Parliament Resolution, June 15, 2005
 Greece (Hellenic Republic) Parliament Resolution, April 25, 1996
 Italy Chamber of Deputies Resolution, November 16, 2000
  (1996Canada House of Commons Resolution, April 23, 1996, 2002Canada Senate Resolution, June 13, 2002, 2004Canada House of Commons Resolution, April 21, 2004)
 Cyprus House of Representatives Resolution, April 29, 1982
 Lebanon Chamber of Deputies Resolution, April 3, 1997
 Lithuania Assembly Resolution, December 15, 2005
  (2015)
 Netherlands Parliament Resolution, December 21, 2004
 Poland Parliament Resolution, April 19, 2005 
  (2019)
 Ռուսաստանի Դաշնության Պետական Դումայի դաշնային ժողովի հայտարարությունը «1915-1922թթ. Հայոց ցեղասպանության դատապարտում»
  (2015)
 Slovakia Resolution, November 30, 2004
  (2015)
  (1965Uruguay Senate and House of Representatives Resolution, April 20, 1965, 2004Uruguay Law, March 26, 2004)
  (1998France National Assembly Law, May 28, 1998, 2000France Senate Law, November 7, 2000, 2001France Law, January 29, 2001, 2006[ Proposition de loi complétant la loi n° 2001-70 du 29 janvier 2001 relative à la reconnaissance du génocide arménien de 1915 ]Ֆրանսիայի Ազգային ժողովը հաստատել է օրինագիծը, որի համաձայն 1915-17  Օսմանյան կայսրության տարիների Հայոց ցեղասպանության ժխտումը հայտարարվում է քրեական հանցագործություն)
 Րիա Նովոստի. 20:19 06/06/2007. Չիլիի Սենատը ընդունել է Հայոց ցեղասպանությունը դատապարտող մի փաստաթուղթ
  - Շվեյցարիայի ազգային խորհուրդ (խորհրդարանի ստորին պալատ)
 Շվեդիայի խորհրդարանը ճանաչել է Հայոց ցեղասպանությունըՇվեդիան ճանաչել է Օսմանյան կայսրության կողմից իրականացված Հայոց ցեղասպանությունը։BBC Russian — Շվեդիան ճանաչել է Օսմանյան Թուրքիայում տեղի ունեցած Հայոց ցեղասպանությունը

Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչել են նաև հետևյալ շրջանները և նահանգները՝

 Բրազիլիա՝ 22px Սան Պաուլու, 22px Սեարա և 22px և Պարանա նահանգները , 
 Մեծ Բրիտանիա՝ , ,  
 Իսպանիա՝ , , Բասկերի խորհրդարանը ճանաչում է Հայոց ցեղասպանությունը
 ԱՄՆ՝ 50 նահանգներից 43-ըՀայկական Ազգային Ինստիտուտ, Armenian National Institute, Inc.,  պաշտոնապես ճանաչել և դատապարտել են Հայոց ցեղասպանությունը, ինչպես նաև ապրիլի 24-ը հայտարարել են հայ ժողովրդի ցեղասպանության զոհերի հիշատակի օր։ Սկսած 1970-ական թվականներից՝ ամեն տարի ԱՄՆ նախագահները ապրիլի 24-ին հանդես են գալիս ելույթով՝ ուղղված ամերիկաբնակ հայերին։
 Ուկրաինա՝ , Ղրիմի Բարձրագույն ռադան ճանաչել է Հայոց ցեղասպանությունըCRIMEAN PARLIAMENT REFUSED TO CANCEL THE DECISION TO RECOGNIZE ARMENIAN GENOCIDE, PanARMENIAN.Net (June 25, 2005)

 Միջազգային կազմակերպություններին անդամակցությունը 
 Հայաստանը հանդիսանում է Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության մշտական անդամը։ 2008 թ սեպտեմբերին Հայաստանն ընդունել է կազմակերպության նախագահությունըՀայաստանի արտաքին քաղաքականությունը 2008թ․ Հայաստանի ԱԳ նախարարության հաշվետվությունը։
 Հայաստանը չի հանդիսանում ՆԱՏՕ-ի անդամ, սակայն մասնակցում է ՆԱՏՕ-ի Գործընկերություն հանուն խաղաղության ծրագրին և անդամակցում է Եվրոատլանտյան գործընկերության խորհրդին։

 Երկկողմ հարաբերություններ 


Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև սահմանը այժմ փակ է, ինչպես նաև երկրների միջև հաստատված չեն դիվանագիտական հարաբերություններ։ Ըստ Ադրբեջանի՝ Հայաստանը բռնազավթել է իր տարածքի 14 %-ը (Արցախի Հանրապետության տարածքը)։ Վերջիններիս միջև գնում են բանակցություններ Արցախի կարգավիճակի շուրջ՝ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի շրջանակներում։ Բաքվում հաճախ են կրկնում, որ եթե բանակցությունները ձախողվեն, Ադրբեջանը պատրաստ է իր վերահսկողությունից դուրս գտնվող տարածքները վերադարձնել ռազմական ճանապարհովМосковский Комсомолец։ Ղարաբաղում նոր պատերազմի անհրաժեշտության մասին խոսում են նաև խորհրդարանի բազմաթիվ պատգամավորներՊատերազմը Արցախում կարող է կրկնվել։

2008 թվականի նոյեմբերի 2-ին Ադրբեջանի, Ռուսաստանի և Հայաստանի նախագահները ստորագրեցին Լեռնային Ղարաբաղի հռչակագիրը Ղարաբաղյան հակամարտության վերաբերյալ։ Երեք երկրների նախագահները համաձայնվեցին համատեղ աշխատել Կովկասում իրավիճակի կարգավորման շուրջ։

Ադրբեջանի արտաքին քաղաքականությունը նպատակաուղղված է մեկուսացնելու Հայաստանը տարածաշրջանային նախագծերից։ 2006 թվականին արաբալեզու Ալ-Ջազիրա հեռուստաընկերությանը տված հարցազրույցում Իլհամ Ալիևը հայտարարել է, որ Ադրբեջանը վարում է Հայաստանը էներգետիկ և տրանսպորտային փակուղու մեջ մտցնելու քաղաքականությունԻլհամ Ալիև. Ադրբեջանը Հայաստանին մտցրել է փակուղու մեջ։

Ադրբեջանը հրաժարվում է մուտքի արտոնագիր տրամադրել Հայաստանի քաղաքացիներին, ինչպես նաև օտարերկրյա այն քաղաքացիներին, որոնք ունեն հայկական ծագումAzerbaijan Country Page. NCSJ: Advocates on Behalf of Jews in Russia, Ukraine, the Baltic States & Eurasia. "Azerbaijan Wins 2011 Eurovision Song Contest". Ianyan Magazine - Independent Armenian Publication.  ։
 Եվրոպա 
 Երկիր Պաշտոնապես հարաբերությունները սկսել եննշումներ 1993-02-18Տես Հայաստան-Ալբանիա հարաբերություններ
 Ալբանիայի Հանրապետությունում ՀՀ դեսպանատունը գտնվում է Աթենքում։
 Հայաստանում Ալբանիայի Հանրապետության դեսպանատունը գտնվում է Աթենքում։ 2003-11-18Տես Հայաստան-Անդորրա հարաբերություններ
 Անդորրայում Հայաստանի դեսպանատունը գտնվում է Փարիզում։
 Հայաստանում Անդորրայի դեսպանատունը գտնվում է Փարիզում։ 1992-02-19Տես Հայ-ավստրիական հարաբերություններ
 Ավստրայում Հայաստանի դեսպանատունը գտնվում է Վիեննայում։
 Հայաստանում Ավստրիայի դեսպանատունը գտնվում է Մոսկվայում ունի հյուպատոսություն Երևանում։ 
 Ավստրիան ճանաչել է Հայոց ցեղասպանությունը 2015թ. 1992-03-10Տես Հայաստան-Բելգիա հարաբերություններ
 Հայաստանը դեսպանատուն ունի Բրյուսելյում։
 Հայաստանում Բելգիայի դեսպանատունը գտնվում է Մոսկվայում ունի հյուպատոսություն Երևանում։ 1992-06-12Տես Հայաստան-Բելառուս հարաբերություններ
 Հայաստանը դեսպանատուն ունի Մինսկում։
 Բելառուսը դեսպանատուն ունի Երևանում։ 1997-07-29Տես Հայաստան-Բոսնիա և Հերցեգովինա հարաբերություններ
 Բոսնիայում Հայաստանը դեսպան չի նշանակել։
 Հայաստանում Բոսնիայի դեսպանատունը գտնվում է Մոսկվայում։ 1992-01-18Տես Հայաստան-Բուլղարիա հարաբերություններ
 Հայաստանը դեսպանատուն ունի Սոֆիայում և 2 հյուպատոսություն Վառնայում և Պլովդիվում։
 Բուլղարիան դեսպանատուն ունի Երևանում։ 1992-01Տես Հայ-գերմանական հարաբերություններ
 Հայաստանը դեսպանատուն ունի Բեռլինում և հյուպատոսություն Կառլսրուեում։
 Գերմանիան դեսպանատուն ունի Երևանում։ 
 Գերմանիան Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչել է 2005թ. 1992-01-14Տես Հայաստան-Դանիա հարաբերություններ
 Հայաստանը դեսպանատուն ունի Կոպենհագենում։
 Հայաստանում Դանիայի դեսպանատունը գտնվում է Կիևում ունի հյուպատոսություն Երևանում։  1992-02-24Տես Հայ-ֆրանսիական հարաբերություններ
 Հայաստանն ունի դեսպանություն Փարիզում և հյուպատոսություններ Լիոնում և Մարսելում։
 Ֆրանսիա դեսպանատուն ունի Երևանում։ 
 Ֆրանսիան ճանաչել է Հայոց ցեղասպանությունը 1998թ. 1992-01-30Տես Հայ-նիդերլանդական հարաբերություններ
 Հայաստանը դեսպանատուն ունի Հաագա։
 Նիդերլանդներ դեսպանատուն ունի Երևանում։ 
 Նիդեռլանդները ճանաչել է Հայոց ցեղասպանությունը 2004թ.  1992-02-26Տես Հայ-լեհական հարաբերություններ
 Հայաստանը դեսպանատուն ունի Վարշավա։
 Լեհաստան դեսպանատուն ունի Երևանում։ 
 Լեհաստան ճանաչել է Հայոց ցեղասպանությունը 2005թ.  1992-07-10Տես Հայ-Շվեդիա հարաբերություններ
 Հայաստանը դեսպանատուն ունի Ստոկհոլմ։
 Շվեդիա դեսպանատուն ունի Երևանում։ 
 Շվեդիա ճանաչել է Հայոց ցեղասպանությունը 2010թ.


2012 թվականի օգոստոսի 31-ին Հայաստանի և Հունգարիայի միջև դիվանագիտական հարաբերեությունները խզվեցինՀայաստանը կասեցնում է Հունգարիայի հետ դիվանագիտական հարաբերությունները. Սերժ Սարգսյան։ Խզման պատճառը ադրբեջացնի մարդասպան Ռամիլ Սաֆարովի արտահանձնումն էր Ադրբեջանին։ Վերջինս Հունգարիայում դատապարտվել էր ցմահ ազատազրկման հայազգի Գուրգեն Մարգարյանին կացնով սպանելու համար։ Սակայն Ադրբեջան վերադառնալուն պես Իլհամ Ալիևի հրամանագրով Ռամիլ Սաֆարովը ազատ է արձակվել և պարգևատրվել մի շարք մրցանակներով։



Հունաստանը մեկն էր այն առաջին երկրներից, որոնք ճանաչեցին 1991 թվականի սեպտեմբերի 21-ին հռչակած Հայաստանի Երրորդ Հանրապետության անկախությունը, ինչպես նաև մեկն է այն պետություններից, որոնք պետականորեն ճանաչել և դատապարտել են Հայոց ցեղասպանությունը։ 2007 թվականի հունիսին Հունաստանի նախագահ Կառլոս Պապուլյասը այցելեց Հայաստան։ Նրա խոսքերով.

Հունաստանը Ռուսաստանից հետո Հայաստանի երկրորդ ռազմական գործընկերներն է և ամենամոտ դաշնակիցը ՆԱՏՕ-ում։ Ամեն տարի մի քանի հայ սպաներ վերապատրաստություն են անցնում Հունաստանում, Հայաստանն էլ ռազմական և բժշկական աջակցություն է ցուցաբերում։

2003 թվականին երկու պետությունները ստորագրեցին փոխադարձ ռազմական աջակցության համաձայնագիր, որի համաձայն նախատեսվում է ավելացնել Աթենքի ռազմական և ռազմաբժշկական ակադեմիաներում սովորող և վերապատրաստում անցնող զինվորների սպաների թիվը։



Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ փակ սահմանների, ինչպես նաև դեպի ծովը ելք չունենալու պատճառով, Վրաստանը Հայաստանի համար բավականին մեծ դեր է խաղում ապրանքների արտահանման և ներմուծման ոլորտում։ Հայաստանի և Վրաստանի միջև գործում է երկաթուղի, որով էլ արտահանվում է հայկական ապրանքների մեծ մասը։ 2009 թվականին Վրաստանի ապրանքաշրջանառության մեջ Հայաստանը չորրորդ տեղում էր (Վրաստանի արտահանած ապրանքների 7,9%-ը)։ Հայաստանը Վրաստան է արտահանում հիմնականում էլեկտրաէներգիա։



Հայաստանը հայտարարել է իր մտադրությունները կապված եվրոպական ինտեգրման, ինչպես նաև Եվրոպական Միությանը անդամակցության հետ։ Հայաստանը 2004 թվականից մասնակցում է «Եվրոպական Հարևանության Քաղաքականություն» և 2009 թվականին «Արևելյան գործընկերություն» ծրագրերին։


Հայաստանը և Իսրայելը հաստատել են դիվանագիտական հարաբերություններ, սակայն միմյանց մոտ չունեն դեսպանատներ։ Փոխարենը, Իսրայելի դեսպանը Հայաստանում գտնվում է Թբիլիսի (Վրաստան), և Երևան է գալիս երկու ամիսը մեկ, իսկ Հայաստանի դեսպանը Իսրայելում գտնվում է Ֆրանսիայում։ Հայաստանը ունի հյուպատոսություն Իսրայելում։



Իրանի Իսլամական Հանրապետությունը 1991 թ. դեկտեմբերի 25-ին պաշտոնապես ճանաչեց Հայաստանի անկախությունը։ 1992 թ. փետրվարի 9-ին Թեհրանում ստորագրվեց հռչակագիր՝ Հայաստանի և Իրանի միջև դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատելու վերաբերյալ։ Նույն օրը ստորագրվեց Հայաստանի և Իրանի Իսլամական Հանրապետության միջև հարաբերությունների սկզբունքների և նպատակների մասին հռչակագիրը, որով Կողմերը հավաստում էին բարիդրացիական հարաբերություններ հաստատելու իրենց մտադրությունը։ 1992 թ. ապրիլին Երևանում տեղի ունեցավ Իրանի Իսլամական Հանրապետության դեսպանության բացման հանդիսավոր արարողությունը։ 1992 թ. դեկտեմբերին Թեհրանում բացվեց Հայաստանի դեսպանությունը։







Հայաստանի վերջին ամենանշանավոր արտաքին քաղաքականության հաջողությունը եղել է օգոստոսի 29-ին, երբ Ռուսաստանի հետ ստորագրեցին բարեկամության, համագործակցության և փոխադարձ օգնության մասին համաձայնագիր, որով Մոսկվան պարտավորվում է պաշտպանել Հայաստանին, երրորդ կողմի հարձակման դեպքում։Ռուսաստանը հանդիսանում է տարածաշրջանի անվտանգության պաշտպանության խաղացողներից մեկը, և այն Հայաստանի պատմական դաշնակիցն է։ Այս պայմանագիրը թեպետ հանդես է գալիս որպես պատասխան Ալիեևի ԱՄՆ մեկնելուն, այնուամենայնիվ պայմանագիրը հավանաբար վաղուց էր զարգացել։ Այնուամենայնիվ, ակնհայտ է, որ Հայաստանի արտաքին քաղաքականության ավելի լայն համատեքստում Երևանը թեև ողջունում է Ռուսաստանի անվտանգության երաշխիքը, բայց Հայաստանը չի ցանկանում ապավինել միայն Մոսկվային, ոչ էլ ցանկանում է դառնալ Ռուսաստանի և ԱՄՆ-ի Անդրկովկասյան հարցերի առճակատման մասը։





Հայաստանի և Թուրքիայի միջև հարաբերությունները լարված են Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման և Թուրքիայի՝ Ադրբեջանին Ղարաբաղյան հարցում աջակցության պատճառով։

 Տես նաև 
 Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարություն
 Հայաստանի դիվանագիտական ներկայացուցչությունների ցանկ
 Դիվանագիտական ներկայացուցչությունների ցանկ Հայաստանում

 Ծանոթագրություններ 

Կատեգորիա:Հայաստանի արտաքին հարաբերություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի արտաքին քաղաքականություն