Զանգվածի և էներգիայի համարժեքություն

Զանգվածի և էներգիայի համարժեքություն, հասկացություն ֆիզիկայում՝ հարաբերականության տեսության մեջ, ըստ որի՝ ֆիզիկական համակարգի կամ մարմնի լրիվ էներգիան հավասար է նրա զանգվածի և վակուումում լույսի արագության քառակուսու արտադրյալին․


որտեղ -ն  զանգվածով մարմնի կամ համակարգի էներգիան է,  -ն՝ լույսի արագությունը վակումում, արժեքը՝  մ/վ։

Ելնելով «զանգված» և «էներգիա» տերմինների ընկալումից՝ բանաձևը կարելի է երկու կերպ մեկնաբանել․
 Մի կողմից այս հասկացությունը նշանակում է, որ մարմնի զանգվածը (ինվարիանտ զանգվածը, որը նաև կոչվում է հանգստի զանգված) հավասար է ( հաստատուն բազմապապատկիչի ճշտությամբ)Այսինքն՝ ունիվերսալ հաստատունի ճշտությամբ, որը  միավորների չափման համակարգի ընտրությամբ կարելի է մեկ դարձնել։ «նրանում պարփակված» էներգիային, այսինքն՝ համապատասխան հաշվարկման համակարգում (հանգստի հաշվարկման համակարգում) չափված կամ հաշվարկված էներգիային՝ այսպես կոչված հանգստի էներգիային կամ, լայն իմաստով, այդ մարմնի ներքին էներգիայինEinstein A., Über das Relativitätsprinzip und die aus demselben gezogenen Folgerungen ,
  որտեղ ֊ն մարմնի հանգստի էներգիան է, ֊ը՝ հանգստի զանգվածը։

 Մյուս կողմից կարելի է պնդել, որ ֆիզիկական օբյեկտի (անպայման չէ մարմնի) էներգիայի ցանկացած տեսակին համապատասխանում է որոշակի զանգված․ օրինակ, ցանկացած շարժվող օբյեկտի համար ներմուծվում է ռելյատիվիստական զանգվածի հասկացություն։ Ռելյատիվիստական զանգվածը ( c2 բազմապատկիչի ճշտությամբ) հավասար է օբյեկտի լրիվ էներգիային (ներառյալ կինետիկական էներգիան)Паули В., Теория относительности, §41. Инерция энергии, М., Наука, 1991, 166—169,  5-02-014346-4՝
  որտեղ ֊ն  օբյեկտի լրիվ էներգիան է,  ֊ը՝ ռելյատիվիստական զանգվածը։

Առաջին մեկնաբանությունը երկրորդի մասնավոր դեպքը չէ։ Չնայած դադարի էներգիան էներգիայի մասնավոր դեպքն է, իսկ ֊ը գործնականում հավասար է ֊ին մարմնի շարժման զրոյական կամ փոքր արագության դեպքում, բայց ֊ի ֆիզիկական բովանդակությունը երկրորդ մեկնաբանության շրջանակներից ավելին է․ այն սկալյար  (այսինքն՝ արտահայտվում է մեկ թվով) ինվարիանտ (անփոփոխ՝ հաշվարկման համակարգի փոփոխության դեպքում) բազմապատկիչ է էներգիայի և իմպուլսի քառաչափ սահմանման մեջ, անալոգ է նյուտոնյան զանգվածին և նրա ուղղակի ընդհանրացումն էԱյնպես, ինչպես ոչ ռելյատիվիստական տեսության մաջ, զանգվածը մտնում է որպես սկալյար բազմապատկիչ էներգիայի և իմպուլսի սահմանման մեջ։, և բացի այդ, ֊ը 4֊իմպուլսի վեկտորի մոդուլն է։ Ավելին, հենց  մեծությունն (և ոչ ֊ն) է միակ սկալյարը, որը ոչ միայն բնութագրում է մարմնի իներտ հատկությունները փոքր արագությունների դեպքում, այլև որով այդ հատկությունները կարող են բավական պարզ գրվել մարմնի ցանկացած շարժման արագության համար֊ի  (և արագության) միջոցով այդ հատկություններն, իհարկե, նույնպես կարելի է գրել, սակայն պակաս սեղմ, սիմետրիկ և գեղեցիկ տեսքով։  Մեկ այլ մոտեցման մեջ անհրաժեշտ է լինում մի քանի բաղադրիչներով մեծություններ ներառել, օրինակ՝ «երկայնական» և «լայնական» զանգվածները։։
մինի|271x271փքս|Զանգվածի և էներգիայի համարժեքություն
Այսպիսով, ֊ը՝ ինվարիանտ զանգվածը, ֆիզիկական մեծություն է, որն ունի ինքնուրույն և հիմնարար իմաստУгаров В. А., Специальная теория относительности,  Москва, Наука, 1977։

Ժամանակակից տեսական ֆիզիկայում զանգվածի և էներգիայի համարժեքության հասկացությունը սովորաբար կիրառվում է առաջին իմաստովОкунь Л. Б., Понятие массы (Масса, энергия, относительность) (Методические заметки),  УФН, 1989,  том 158,  страницы=511—530։

Բանաձևն ամենաընդհանրական ձևով առաջին անգամ ձևակերպել է Ալբերտ Այնշտայնը 1905 թվականին, սակայն մարմնի էներգիայի և իներտ հատկությունների կապի մասին պատկերացումները մշակվել են նաև այլ հետազոտողների ավելի վաղ աշխատանքներում։

Ժամանակակից մշակույթում  բանաձևը թերևս բոլոր ֆիզիկական բանաձևերից ամենահայտնին է, ինչը պայմանավորված է ատոմային զենքի հետ նրա կապով։ Բացի այդ, հենց այս բանաձևն է խորհրդանշում հարաբերականության տեսությունը և լայնորեն օգտագործվում է գիտության հասարակայնացման համարОкунь Л. Б., Формула Эйнштейна: E0 = mc2. «Не смеётся ли Господь Бог»?, УФН, 2008, том  178, ст.541–555։

 Նշումներ 

 Ծանոթագրություններ 

Կատեգորիա:Հարաբերականության տեսություն
Կատեգորիա:Էներգիա (ֆիզիկա)
Կատեգորիա:Ալբերտ Այնշտայն