Հույները Հայաստանում և Արցախում

Հույները Հայաստանում, Հայաստանում և Արցախում բնակվող հույները։

 Պատմություն 
Հայաստանում հույները բնակվել են դեռևս Տիգրան Մեծի օրոք, երբ վերջինս գաղթեցրեց նրանց Կիլիկիայից Տիգրանակերտ։ Սակայն հույների մեծ ներհոսք եղավ ավելի քան 2 հարյուր տարի առաջ՝1760-ականներին, երբ Իրակլի թագավորի հրավերով Օսմանյան կայսրությունից մեծ թվով հույն հանքափորներ են տեղափոխվել և բնակություն հաստատել Հայաստան։
Հիմնականում հույների ուժերով է կառուցվել նախ Ախթալայի արծաթաձուլական, իսկ 1770 թվականին՝ Ալավերդու, այնուհետև՝ Շամլուղի պղնձաձուլական գործարանները։

Հայաստանի տարբեր համայնքներում ապրող հույները համախմբված են հունական համայնքներում, որոնց միավորում է «Հայաստանի հունական համայնքների միություն» հասարակական կազմակերպությունըՀայաստանի հունական համայնքների միություն

 Եկեղեցի 
Ներկայումս պահպանվել են մի քանի հունական եկեղեցիներ Հանքավանում՝ «Այոս Գեորգիոս» Սուրբ Գևորգը, Յաղդանում, Կապանում, Մադանում։
19-րդ դարում հունական եկեղեցի է գործել նաև Գյումրիում, իսկ 1865 թվականի Կապանի հույն ձեռնարկատերեր Կոնդուրովները կառուցեցին Սուրբ Խարալամբոս եկեղեցին, որին տեղացիներն անվանում էին «բերձենների եկեղեցի»։ Եկեղեցին մինչ օրս կա, սակայն գտնվում է կիսավեր վիճակում։

 Եկեղեցի, Մադան, Ալավերդի
 Սուրբ Գևորգ, Հանքավան
 Սուրբ Խարալամբոս, Կավարտ, Կապան
 Եկեղեցի, Յաղդան

 Բնակության վայրեր
Ներկայումս հունական համայնքներ կան Ալավերդիում, Ստեփանավանում, Վանաձորում, Լոռու մարզի տարբեր գյուղերում, ինչպես նաև Գյումրիում, Նոյեմբերյանում, Հանքավանում  և Երևանում։ Ներկայումս Հայաստանի հունական գյուղերը  Յաղդանը և Կողեսն են։ Հույներ ապրում են նաև Արցախի Մեհմանա գյուղում և Ստեփանակերտում։

 Մադան (Լենհանքեր)  
20 տարի առաջ ազգությամբ հույն 800 բնակիչ ունեցող Մադանն այլևս ոչ թե առանձին գյուղ է, այլ 5 կմ հեռավորության վրա գտնվող Ալավերդի քաղաքի մի թաղամասն է, ընդամենը՝ 75 բնակչով։ Ընդ որում, Մադանում ապրող 40 ընտանիքներից միայն 5-ն է հունական՝ հիմնականում ծեր թոշակառուներից բաղկացած։ Մադանում չկա հունական-ուղղափառ եկեղեցի։

 Թվաքանակ 
Պաշտոնական տվյալներով Հայաստանում բնակվում է  1000-1500 հույն

 Լեզու 
Հայաստանի հույների մի մասը պոնտացիների ժառանգներն են և խոսում են հունարենի պոնտական բարբառով, սակայն Հայաստանի տարբեր քաղաքներում գործող հունական համայնքներում անց են կացվում նոր հունարենի անվճար դասընթացներ։

 Պատկերասրահ 

 Ծանոթագրություններ 

 Արտաքին հղումներ 
 «Պոնտոսցի հույների ժառանգները Հայաստանում նշեցին հունարենի օրը» հոդված-ռադիոհրապարակում Հայաստանի Հանրային ռադիոյի կայքում, (արխիվացված 19․02․2024 թվականին)։

Կատեգորիա:Հույները Հայաստանում