Գրիգոր Ավետյան

Գրիգոր Կարապետի Ավետյան (), հայ դերասան։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1935)։

 Կենսագրություն 
Գրիգոր Ավետյանը ծնվել է 1870 թվականի հունվարի 20-ին Իրանի Ռաշթ քաղաքում։ 1870 թվականին ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Շուշի քաղաք, որտեղ ստացել է նախնական կրթություն։ Սովորել է Բաքվի ռեալական ուսումնարանում։ 1888 թվականին սկսել է բեմական գործունեությունը։ 1889-90 թվերին եղել է Մոսկվայում, սովորել առևտրական ուսումնարանում, երեկոյան դասախոսությունների փոխարեն հաճախում էր մասնավոր դրամատիկական կուրսերի։ Տեսնելով, որ դասընթացը գործնականորեն անօգուտ է, սկսում է թատրոններ հաճախել. ավելի հաճախ Փոքր և Կորչի թատրոնները, ուր դիտել է նշանավոր դերասանների խաղը։ 1890 թվականին վերադարձել է Կովկաս և մինչև 1923 հանդես եկել Բաքվում, Թիֆլիսում, Մոսկվայում, Բաթումում, Թեհրանում, Երևանում, Ղարսում, Կոստանդնուպոլսում, Զմյուռնիայում, Միջին Ասիայի, Բուլղարիայի, Ռումինիայի քաղաքներում և այլուր։

Գրել է «Քառասուն և հինգ տարի հայ բեմի վրա» (1933) հուշերի գիրքը, ուր տվել է իր բեմական գործունեության պատմությունը։ Եղել է թատերախմբերի ղեկավար և կազմակերպիչ, ռեժիսոր-դերուսույց, բազմաթիվ պիեսների թարգմանիչ։ Կատարել է գլխավորապես կատակերգական դերեր։ Ավետյանի դերասանական արվեստն աչքի է ընկել կյանքի ճանաչողությամբ, սոցիալական տարբեր խավերի, տիպերի ու կենցաղի իմացությամբ։ Ավետյանի կատակերգական արվեստն առանձին ուժ ու փայլ է ստացել այն դերերում, ուր երգիծանքը միախառնվում է դրամատիկական գույներին և ապրումներին։

Ռեալիստական խաղաոճ, նուրբ, չպարտադրող հումոր, խոսքի բնական հնչերանգ, նախատիպին հարազատ դերապատկեր, բեմական բնավորություն ստեղծելու վարպետություն՝ իր արվեստի այս հատկանիշներով Ավետյանը տեղ գտավ նաև հայ խորհրդային թատրոնում՝ դառնալով անցյալի ռեալիստական ավանդները նոր թատրոնին կապող օղակներից մեկը։ Ավետյանի լավագույն դերերը աչքի են ընկել կերպարի բնավորության, հոգեբանության և սոցիալական միջավայրի ստույգ զգացողությամբ։ Նպաստել է ազգային թատերական մշակույթի ստեղծագործական աճին։ Ավետյանի խաղը նշանավորվել է ինքնաբերականությամբ, հումորով և բարձր ճշգրտության ժեստերով, ինտոնացիաներով։

Համագործակցել է հայտնի հայ դերասաններ Հովհաննես Աբելյանի և Սիրանույշի հետ։ 1888 թվականին կազմակերպել է թատերախումբ՝ շրջելով Ռուսաստանում, Թիֆլիսում, Բաքվում և Կովկասի այլ քաղաքներում, Թուրքիայում և Ռումինիայում«Ով ով է։ Հայեր» հանրագիտարան, հատոր առաջին, գլխավոր խմբագիր՝ Հովհաննես Այվազյան, Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, Երևան, 2007։։

1923 թվականից եղել է Առաջին պետական թատրոնի դերասան։ Ստեղծել է մի շարք վառ կատակերգական դերեր։ Ստեղծագործական կյանքի ընթացքում (58 տարի) խաղացել է շուրջ ութ հարյուր դեր։ Սունդուկյանի անվան թատրոնում կատարել է մոտ 60 դեր։ Զբաղվել է նաև ռեժիսուրայով։ Թարգմանել է հայերեն լեզվով մի շարք բեմադրություններ, այդ թվում՝ Մաքսիմ Գորկու «Հատակումը», Անտոն Չեխովի Տաղտկալի պատմութիւն։ (Ծերունու օրագրից)Տաղտկալի պատմութիւն։ (Ծերունու օրագրից), Բաքու։ Տպարան Ս. Անտօնեանցի, 1903։

Մահացել է 1946 թվականի մայիսի 15-ին Երևանում։

 Դերերը թատրոնում 
+ԴերՆերկայացումՀեղինակՏուգոուխովսկի«Խելքից պատուհաս»Ալ․ԳրիբոյեդովԳիքո«Պեպո»Գ․ՍունդուկյանՍաղաթել«Պատվի համար»Ա․ՇիրվանզադեԼոդովիկո,
Բրաբանցիո«Օթելլո»Ու․ՇեքսպիրԴանիել«Ավազակները»Ֆ․ՇիլլերՄորտեն«Դոկտոր Շտոկման»Հ․ԻբսենԳերեզմանափոր«Համլետ»Ու․ՇեքսպիրՍգանարել«Դոն Ժուան»ՄոլիերՄանուկ-աղա«Մեծապատիվ մուրացկաններ»Հ․ՊարոնյանԼուկա«Հատակում»Մ․ԳորկիԲուբլիկ«Պլատոն Կրեչետ»Ն․ԿորնեյչուկԲոբչինսկի«Ռևիզոր»Ն․ԳոգոլԽեղկատակ«Արքա Լիր»Ու․ՇեքսպիրԳորնոստաև«Լյուբով Յարովայա»Կ․ՏրենյովՄինթոև«Մորգանի խնամին»Ալ․Շիրվանզադե

 Դերերը կինոյում 
+ԴերֆիլմթվականԳեներալ[ Գրիգոր Ավետյանը Geocinema կայքում]Ավազակ Արսեն1923ՋրաղացպանՇոր և Շորշոր1926ՅուսուֆՔրդեր-Եզդիներ1932ԾերունիԱրևի զավակը1933ԳիքոՊեպո1935Խուլ ծերունիԶանգեզուր1938Օղանա-ամիԼեռնային արշավ1939ՏարեգիրԴավիթ Բեկ1943

 Պարգևներ 
 Հայկական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (25.01.1927)
 Հայկական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1935)
 Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան (24.11.1945)

 Ծանոթագրություններ 

Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ