Վերոնա

Վերոնա (), քաղաք Իտալիայի հյուսիս-արևելքում` Վենետո մարզի Վերոնա պրովինցիայում (գավառում), վերջինիս վարչական կենտրոնը։ Տեղադրված է Ադիջե գետի ափերին։ 2024 թվականի հունվարի 1-ի տվյալներով՝ քաղաքի բնակչությունը կազմում է 255 298 մարդ։ Քաղաքի սուրբը Զենոն Վերոնացին և Պետրոս Վերոնացին են, իսկ քաղաքի տոնը՝ մայիսի 21-ին։ Վերոնայի առաջին բնակավայրը հիշատակվում է դեռևս Դոմիցիանոս կայսեր օրոք։

 Պատմություն 
Վերոնայի վաղ պատմությունը, ինչպես նաև անվանման ծագումը մնում է առեղծված։ Վերոնայի հիմնադրումը վերագրվում է հյուսիսային Իտալիայում և Ալպերում բնակվող ցեղերից էվգենեյներին կամ ռետերին, այլ տարբերակով` վենետներին։ Մինչև հռոմեացիները հայտնվելը տարածքն ըստ երևույթին բնակեցված է եղել վենետների և գալիական ցեղերից կենոմանների կողմից։ Վերոնան մ.թ.ա. 89 թվականին ճանաչվել է հռոմեական կոլոնիա, իսկ մ.թ.ա. 49-ին ստացել մունիցիպիումի` քաղաքի կարգավիճակ։

 Ժողովրդագրություն 
2024 թվականի հունվարի 1-ի տվյալներով՝ քաղաքի բնակչությունը կազմում էր 255 298 մարդ, որոնցից 122 109-ը տղամարդիկ էին, 133 189-ը` կանայք։ Նույն ժամանակի տվյալներով բնակիչներից 217 685-ը կամ 85,3%-ը կազմում էին Իտալիայի քաղաքացիները։ Այլ երկրների քաղաքացիներից շատ էին Ռումինիայի, Շրի Լանկայի, Մոլդովայի քաղաքացիները, մանրամասների համար տես կցված աղյուսակը։
 Այլ երկրների քաղաքացի բնակիչների թիվն ըստ երկրիResident population by sex, municipality and citizenshipԵրկիրԲնակչություն8 9677 9642 3171 8431 7501 6091 5611 076

 Աշխարհագրություն 
Քաղաքը գտնվում է ծովի մակարդակից 59 մ բարձրության վրա` Ադիջե գետի ափերին, Իտալիայի ամենամեծ Գարդա լճի հարավարևելյան ափից մոտ 20 կմ հեռավորության վրա։ Հանդիսանում է կարևոր տրանսպորտային հանգույց` գտնվելով Միլանը Վենետիկի և Իտալիան Ավստրիայի հետ կապող ճանապարհների խաչմերուկին։

800px|thumb|center|Քաղաքի համայնապատկերը Սան Պիետրո ամրոցից

 Կլիմա 
Վերոնայի կլիման մերձարևադարձային մուսսոնային է` տաք ամառներով և սառը, խոնավ ձմեռներով։ Սա բնորոշ է Հյուսիսային Իտալիայի ցամաքային տարածքներին, Վերոնայի դեպքում կլիմայի վրա որոշակի ազդեցություն թողնում է նաև Գարդա լիճըThomas A. Blair, Climatology: General and Regional, Prentice Hall pages 131-132; Adriana Rigutti, Meteorologia, Giunti, p, 95, 2009.։ Օդի հարաբերական խոնավությունը տարվա ընթացքում բարձր է, հատկապես ձմռանը, ինչն առաջացնում է մառախուղներ` հիմնականում մայրամուտից մինչև ուշ առավոտ։ Վերջին տարիներին այս երևույթը ավելի ու ավելի հազվադեպ է դիտվում։

 Տեսարժան վայրեր 
Շնորհիվ անտիկ ժամանակների, միջնադարի և վերածննդի ժամանակաշրջանի պահպանված բազմաթիվ արժեքավոր կառույցների` Վերոնան 2000 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից ճանաչվել է որպես համաշխարհային մշակույթի ժառանգության մաս։

 Հռոմեական շրջանի կառույցներ 
Հռոմեական շրջանի կառույցներից առավել հայտնի է Վերոնայի ամֆիթատրոնը` Արենան, որը զբաղեցնում է քաղաքի ամենախոշոր հրապարակի` Պիացցա Բրայի հյուսիսարևելյան մասը։ Այն կառուցվել է մոտ մ.թ. 30 թվականին և հանդիսանում է Իտալիայի երրորդ ամենախոշոր ամֆիթատրոնը Հռոմի Կոլիզեումից և Կապուայի ամֆիթատրոնից հետո. անտիկ ժամանակներում այն տեղավորել է մինչև 30 հազար մարդ։ Իր տեսակի մեջ ամենալավ պահպանված հուշարձաններից մեկն է։ Ներկայումս այն շարունակվում է օգտագործվել թատերական ներկայացումների, զանազան հասարակական միջոցառումների և, ամենակարևորը, ամեն ամառ անցկացվող օպերայի փառատոները հյուրընկալելու նպատակով։

Հռոմեական շրջանի այլ հայտնի կառույցներից են
 Հռոմեական թատրոնը` կառուցված մ.թ.ա. I դարի վերջին։ Ներկայումս պահպվանվել են միայն կառույցի մնացորդները, որոնք պեղվել և մասամբ վերականգնվել են 1830 թվականից սկսած,
 Պոնտե Պիետրա կամուրջը (իտալ. Ponte Pietra, թարգմանաբար` քարե կամուրջ)` կառուցված մ.թ.ա. I դարի սկզբին։ 1945 թվականին քաղաքից նահանջի ժամանակ կամուրջը պայթեցվել է գերմանական զորքերի կողմից, սակայն վերականգնվել է 1957-1959 թվականներին՝ գետի հունից հանված բնօրինակ օրիգինալ բեկորների օգտագործմամբ,
 Արկո դեի Գավի հաղթական կամարը (իտալ. Arco dei Gavi)` կառուցված մ.թ. I դարի երկրորդ կեսին։ 1805 թվականին այն պայթեցվել է ֆրանսիական զորքերի կողմից և ապա վերականգնվել 1930 թվականին,
 Պորտա Բորսարի դարպասը (իտալ. Porta Borsari)` կառուցված մ.թ. I դարում։

 Միջնադարյան և Նոր շրջանների կառույցներ 
Քաղաքի կենտրոնական մասում է Պիացցա դելլե Էրբե հրապարակը (իտալ. Piazza delle Erbe, բառացի` խոտերի հրապարակ), որը գտնվում է հռոմեական շրջանի ֆորումի տեղում։ Հրապարակի հյուսիսային մասում է Մաֆֆեի պալատը (իտալ. Palazzo Maffei)` կառուցված XV-XVII դարերում, որի դիմաց կանգնած է մարմարե սյուն` պսակված Վենետիկի խորհրդանիշը հանդիսացող թևավոր առյուծով։ Հարևանությամբ 44 մ բարձրությամբ դել Գարդելլո աշտարակն է (իտալ. Torre del Gardello)` կառուցված XIII-XV դարերում։ Հյուսիս-արևելքից Մացցանտի տունն է (իտալ. Case Mazzanti)` կառուցված XIII դարում, վերակառուցված և վերաձևավորված XVI դարում։ Արևելքից հրապարակի միջին մասում է 84 մ բարձրությամբ Լամբերտի աշտարակը (իտալ. Torre dei Lamberti)` կառուցված XII-XV դարերում։ Արևմուտքից միջին մասում է Առևտրականների տունը (իտալ.  Casa dei Mercanti կամ Domus Mercatorum)` կառուցված XII դարում փայտից, ապա վերակառուցված քարից և վերջնական տեսք ստացած XIX դարում։ Հրապարակի կենտրոնում գտնվում է 1368 թվականին կառուցված շատրվան` Վերոնայի տիրամայր (իտալ. Madonna Verona) կոչվող արձանով, որը սակայն հռոմեական շրջանի ստեղծագործություն է։

Պիացցա դելլե Էրբեի մերձակայքում է Պիացցա դեի Սինյորին (իտալ. Piazza dei Signori)` ևս մեկ գեղեցիկ միջնադարյան հրապարակ շրջապատված զանազան հետաքրքիր շինություններով։ Հրապարակի կենտրոնում Դանթե Ալիգիերիի արձանն է` տեղադրված 1865 թվականին։

 Եկեղեցիներ 
Առավել նշանավոր եկեղեցիներն են
 Սուրբ Զենոնի բազիլիկը (իտալ. Basilica di San Zeno կամ San Zeno Maggiore), որը գտնվում է քաղաքի հովանավոր սուրբ Զենոնի թաղման տեղում։ Այս տեղում առաջին եկեղեցին կառուցվել է դեռ IV դարի վերջում, սակայն այն ավերվել է, և IX դարի սկզբում կառուցվել է նոր եկեղեցի։ Ներկայիս  ռոմանական եկեղեցին կառուցվել է X-XII դարերում և վերջնական տեսքի եկել XIV դարի վերջում։
 Սանտա Մարիա Անտիկա եկեղեցին (իտալ. Chiesa di Santa Maria Antica), որը կառուցվել է XII դարում` երկրաշարժից ավերված VII դարի եկեղեցու տեղում։
 Վերոնայի կաթողիկե տաճարը (իտալ. Cattedrale Santa Maria Matricolare կամ Duomo di Verona)` կառուցված XII դարում` ավելի հին եկեղեցիների տեղում։
 Սուրբ Անաստասիայի գոթական բազիլիկը (իտալ. La chiesa di San Pietro da Verona in Santa Anastasia)` կառուցված XIII-XV դարերում, որը Վերոնայի եկեղեցիներից ամենախոշորն է։

 Քույր քաղաքներ 
  Բեթղեհեմ (), Պաղեստին
  Դեթմոլդ (), Գերմանիա
  Զալցբուրգ (), Ավստրիա
  Կոշիցե, Սլովակիա
  Մաշհադ (), Իրան
  Մյունխեն (), Գերմանիա
  Նագահամա (), Ճապոնիա
  Նիմ (, ), Ֆրանսիա
  Պուլա (), Խորվաթիա
  Ռաանանա (), Իսրայել
  Ֆրեզնո (), Կալիֆորնիա, ԱՄՆ

 Ծանոթագրություններ 

 Արտաքին հղումներ 
 Վերոնայի մունիցիպալիտետի պաշտոնական կայք էջը 

Կատեգորիա:Իտալիայի համալսարանական քաղաքներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Իտալիայում