Սովորական լուսան

Սովորական լուսան (Կենդանիների անվանումների հնգալեզու բառարան։ Ն. Բ. Անանև, Լ. Յա. Բորկին, Ի. Ս. Դարևսկի, Ն. Լ. Օրլով։ 108 էջ), լուսանների ցեղի կաթնասուն կենդանի։ Հիմնականում տարածված են Եվրոպայի և Սիբիրի անտառներում։

Հայտնաբերվել է 1758 թվականին Կառլ Լիննեյի կողմից։ Համարվում է ամենահյուսիսաբնակ կատվազգիներից մեկը։

 Նկարագրություն 
Սովորական լուսանների մարմնի երկարությունը կազմում է 80-130 սմ, ընդ որում 70 սմ-ը կազմում է կենդանիների հետնաբաշը։ Սովորաբար նրանք լինում են մեծ շան չափերի։

Չափահաս արուների քաշը կազմում է 18-ից 25 կգ և հազվադեպ կարող է հասնել մինչև 30 կգ-ի։ Ի տարբերություն արուների, էգերը ավելի փոքր են և միջինում կշռում են 18 կգ։ Ականջները երկար են և նման են մյուս կատվազգիների ականջներին։

Պոչը շատ ավելի կարճ է՝ 20-40 սմ, իսկ գլուխը մարմնի համեմատ փոքր է՝ կլորավուն։ Դունչը կարճ է, աչքերը լայն են և կլորավուն։

Մազափոխումը սովորական լուսանների մոտ տարվա ընթացքում տեղի է ունենում երկու անգամ՝ գարնան և աշնան ամիսներին։ Լուսանների նոր ծևավորված մորթին շատ խիտ է և հաստ։ Հատկապես լավ արտահայտված մորթային մազածածկ կա լուսանների որովայնի հատվածում։ Այս հարմարանքը նրանց օգնում է ձմռան ամիսներին տեղաշարժվել ձյան հաստ շերտի միջով։

Գոյություն ունեն սովորական լուսանների բազմաթիվ մորթածածկեր՝ կախված տարածվածության արեալից։ Դրանք շատ ավելի հաստ և փափուկ են մեջքի, որովայնի և ոտքերի շրջաններում։ Մորթին հիմնականում ունի գորշ գունավորում, իսկ հազվադեպ նաև սպիտակ։

Հարավում տարածված լուսանների մազածածկույթը շատ ավելի թույլ է արտահայտված։ Ոտնահետքերը նման են կատվի ոտնահետքերին՝ առանց ճանկերի։

 Տարածվածություն 
Սովորական լուսանները համարվում են կատվազգիների ընտանիքի ամենահյուսիսային տեսակները։ Սկանդինավյան թերակղզում այս կենդանիները հանդիպում են նույնիսկ բևեռային շրջաններում։

Ժամանակին այս կենդանին սովորական էր համարվում Եվրոպայի համար, սակայն 20-րդ դարի կեսին նրանց մեծ մասը ոչնչացվեցին Եվրոպայի արևմտյան և կենտրոնական հատվածներից։ Ներկայումս ձեռնարկվում են կենդանիների պոպուլյացիաների վերակենդանացման ծրագրեր։

Լուսանները Ռուսաստանում հանդիպում են խուլ, խիստ աղբոտած տարածքներում, ինչպես նաև փշատերև անտառներում՝ Կամչատկայից մինչև Սախալին, ուր լուսանները ներխուժել են բոլորովին վերջերս։ Հարակից տարածքներից հանդիպում են Կովկասում, Կարպատներում և Միջին Ասիայում։

Սովորական լուսանները տարածված են Ռուսաստանում, Վրաստանում, Էստոնիայում, Ֆինլանդիայում, Շվեդիայում, Լեհաստանում, Չեխիայում, Հունգարիայում, Ռումինիայում, Իսպանիայում, Սերբիայում, Մակեդոնիայում, Սլովենիայում, Սլովակիայում, Բելառուսում, Խորվաթիայում, Ալբանիայում, Հունաստանում, Լիտվայում, Լատվիայում, Ուկրաինայում, Հայաստանում, Ադրբեջանում և Ղազախստանում։

 Տարածվածությունը Հայաստանում 
alt=Թողարկման օրը` 28 դեկտեմբերի 2015 թ.  Նկարիչը` Արմենակ Գրիգորյան  Դիզայնը՝ Ստեփան Ազարյան|մինի|277x277px|Կովկասյան լուսան (Lynx lynx dinniki) պատկերող նամականիշ|border|ձախից
Հայաստանում տարածված է սովորական լուսանի կովկասյան ենթատեսակը (Lynx lynx dinniki)։ Կովկասյան լուսանը (Lynx lynx dinniki) տեսանկարվել է Վայրի բնության և մշակութային արժեքների պահպանման հիմնադրամի  կողմից տեղադրված տեսախցիկի միջոցով։ Տեսսանյութը կարող եք դիտել այս հղումով։

Հայաստանում կովկասյան լուսանը տարածված է Արարատի, Լոռու, Տավուշի, Սյունիքի Կոտայքի, և Գեղարքունիկի մարզերի անտառներում։

Կովկասյան լուսանը պատկերող նամականիշի նմուշը հաստատվել և գործողության մեջ է դրվել Հայաստանի տրանսպորտի և կապի նախարարի 2015 թվականի դեկտեմբերի 11-ի։

 Ծանոթագրություններ 

 Արտաքին հղումներ 

 IUCN Կաթնասունների թիրախային խմբեր 
 Եվրոասիական լուսանի մասին օնլայն տեղեկատվություն 
 Եվրասիական լուսանի մասին 
 Սովորական լուսանի մասին  IUCN կարմիր ցանկում
 Լուսանների դասակարգում
 Բալկանյան լուսանները և այլ լուսաններ 
 Լուսանների պահպանման նախագծերը Սլովենիայում և Խորվաթիայում 

Կատեգորիա:Անդրկովկասի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Ասիայի կաթնասուններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Ասիայի կաթնասուններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Լուսաններ
Կատեգորիա:Հայաստանի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Չինաստանի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի կենդանական աշխարհ