Խոսե Մարտի

Խոսե Խուլիան Մարտի Պերես () (), կուբացի ժողովրդավարական հանրապետական քաղաքական գործիչ, մտավորական, լրագրող, փիլիսոփա, բանաստեղծ, հրատարակիչ, պրոֆեսոր։ Համարվում է Կուբայի ազգային հերոս՝ Իսպանիայից իր երկրի ազատագրման գործում ունեցած դերի համար։ Նա նաև կարևոր դեմք է լատինաամերիկյան գրականության պատմության մեջ, որտեղ բնորոշվում է որպես մեդեռնիզմի հայր։ Բացի այդ՝ քաղաքական խոշոր գործիչ էր և համարվում է կարևոր փիլիսոփա ու քաղաքական տեսաբան։ Իր գրվածքների և քաղաքական գործունեության միջոցով դարձավ 19-րդ դարում Իսպանական կայսրությունից Կուբայի անկախության համար պայքարի խորհրդանիշ. նրան անվանում են «Կուբայի անկախության առաքյալ», «Կուբայի նահատակ»։ Երիտասարդ տարիներից սկսած՝ նա իր կյանքը նվիրեց ազատության, Կուբայի քաղաքական անկախության և բոլոր իսպանա-ամերիկացիների անկախության խթանմանը. նրա մահը օգտագործվեց որպես Իսպանիայից Կուբայի անկախության կոչ՝ թե՛ կուբացի հեղափոխականների, թե՛ այն կուբացիների կողմից, ովքեր նախկինում դժկամում էին ապստամբություն սկսել։

Կուբայական «Հեղափոխական» կուսակցության հիմնադիրն էր և 1895-ի պատերազմի կամ «Անհրաժեշտ պատերազմ»-ի կազմակերպիչը։

Մարտին իր քաղաքական գորունեությունն սկսել է վաղ տարիքից։ Նա շատ է ճանապարհորդել Իսպանիայում, Լատինական Ամերիկայում և Միացյալ Նահանգներում՝ մեծացնելով Կուբայի անկախության գործի իրազեկվածությունն ու աջակցությունը։ Կուբացի ներգաղթյալների համայնքին նրա միանալը, մասնավորապես Ֆլորիդայում, կարևոր դեր խաղաց Իսպանիայի դեմ Կուբայի մղած անկախության պատերազմի հաջողության գործում։ Նա կարևոր դեմք էր այդ պատերազմի պլանավորման և իրականացման գործում, ու նաև Կուբայի հեղափոխական կուսակցության և դրա գաղափարախոսության նախաձեռնողն ու նախագծողն էր։ Նա զոհվել է ռազմական գործողությունների ժամանակ՝ Դոս Ռիոսի ճակատամարտում, 1895 թվականի մայիսի 19-ին։ 

Մարտին համարվում է դարասկզբի լատինաամերիկյան մեծ մտավորականներից մեկը։ Նրա գրվածքների թվում են մի շարք բանաստեղծություններ, էսսեներ, նամակներ, դասախոսություններ, վեպ և մանկական ամսագիր։

Նա գրել է բազմաթիվ լատինաամերիկյան և ամերիկյան թերթերի համար, ինչպես նաև հիմնադրել է մի շարք թերթեր։ Այդ թերթերից մեկը՝ «Պատրիան», կարևոր գործիք էր Կուբայի անկախության համար մղվող պայքարում։ Մարտիի մահից հետո նրա «Վերսոս Սենսիլոս» (Պարզ բանաստեղծություններ) գրքից շատ տողեր վերափոխվեցին «Գուանտամերա» հայրենասիրական երգի, որը դարձել է Կուբայի ներկայացուցչական ակնառու երգը։ Ազատության և ժողովրդավարության հասկացությունները նրա բոլոր ստեղծագործություններում հիմնական թեմաներ են, դրանք նկատելի ազդեցություն են թողել նիկարագուացի բանաստեղծ Ռուբեն Դարիոյի և չիլիացի Գաբրիելա Միստրալի վրա։ 1959 թվականի կուբայական հեղափոխությունից հետո Մարտիի գաղափարախոսությունը դարձել է Կուբայի քաղաքականության հիմնական շարժիչ ուժը։

 Երկերի ընտրանի 
Խոսե Մարտիի կենդանության օրոք հրատարակված հիմնարար աշխատություններ

 1869 հունվար. Abdala
 1869 հունվար. 10 de octubre
 1871: El presidio político en Cuba
 1873: La República Española ante la revolución cubana
 1875: Amor con amor se paga
 1882: Ismaelillo
 1882 փետրվար. Ryan vs. Sullivan
 1882 փետրվար. Un incendio
 1882 հուլիս. El ajusticiamiento de Guiteau
 1883 հունվար. Batallas de la Paz
 1883 մարտ. Que son graneros humanos
 1883 մարտ. Karl Marx ha muerto
 1883 մարտ.El Puente de Brooklyn
 1883 սեպտեմբեր. En Coney Island se vacía Nueva York
 1883 դեկտեմբեր. Los políticos de oficio"
 1883 դեկտեմբեր. Bufalo Bil
 1884 ապրիլ. Los caminadores
 1884 նոյեմբեր. Norteamericanos
 1884 նոյեմբեր. El juego de pelota de pies
 1885: Amistad funesta
 1885 հունվար. Teatro en Nueva York
 1885 Una gran rosa de bronce encendida
 1885 մարտ.Los fundadores de la constitución
 1885 հունիս. Somos pueblo original
 1885 օգոստոս. Los políticos tiene sus púgiles
 1886 մայիս. Las revueltas anarquistas de Chicago
 1886 սեպտեմբեր. La ensenanza
 1886 հոկտեմբեր. La Estatua de la Libertad
 1887 ապրիլ. El poeta Walt Whitman
 1887 ապրիլ. El Madison Square
 1887 նոյեմբեր. Ejecución de los dirigentes anarquistas de Chicago
 1887 նոյեմբեր. La gran Nevada
 1888 մայիս. El ferrocarril elevado
 1888 օգոստոս. Verano en Nueva York
 1888 նոյեմբեր. Ojos abiertos, y gargantas secas
 1888 նոյեմբեր. Amanece y ya es fragor
 1889: La edad de oro
 1889 մայիս. El centenario de George Washington
 1889 հուլիս. Bañistas
 1889 օգոստոս. Nube Roja
 1889 սեպտեմբեր. La caza de negros
 1890 նոյեմբեր. El jardín de las orquídeas
 1891 հոկտեմբեր. Versos sencillos
 1891 հունվար. Nuestra América
 1894 հունվար. ¡A Cuba!
 1895: Manifiesto de Montecristi- coauthor with Máximo Gómez

Հետմահու հրատարակված առավել նշանակալի երկեր

 Adúltera
 Versos libres

 Ծանոթագրություններ 

 Արտաքին հղումներ 
 Obras completas de José Martí (Index to Complete Works; Spanish)
 José Martí (.cu)
 José Martí (.org)
 Romero Family Papers Regarding José Martí and books by José Martí fully and freely available from the Digital Library of the Caribbean (dLOC)
 Fernandina Expedition

 Works by or about José Martí at the Internet Archive


Կատեգորիա:19-րդ դարի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Անկախության ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Անձինք թղթադրամների վրա
Կատեգորիա:Անձինք մետաղադրամների վրա
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Իսպանալեզու գրողներ
Կատեգորիա:Կուբացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Կուբացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Կուբացի հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Կուբացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Կուբացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Մադրիդի Կոմպլուտենսե համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մոդեռնիստ գրողներ
Կատեգորիա:Ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Սարագոսայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Սպանված քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Քաղաքական փիլիսոփաներ