Վակուում

Վակուում (), ոչ մի նյութ չպարունակող տարածություն։ Տեխնիկայում և ֆիզիկայում վակուում ասելով՝ հասկանում են մի միջավայր, որը պարունակում է մթնոլորտայինից ցածր ճնշման տակ գտնվող գազ։ Վակուումը բնութագրվում է գազի մոլեկուլների ազատ վազքի երկարության`λ, և միջավայրի չափի` d (օրինակ վակուումային պոմպի պատերի հեռավորությունը), հարաբերությամբ։ Կախված λ/d հարաբերության չափից՝ տարբերում են փոքր(λ/d<<1), միջին(λ/d≈1) և մեծ(λ/d>>1) վակուումներ։ 
x+y=z ելեկտրական վակում

 Տեխնիկական վակուում 

Վակուումային վիճակ ստանալու և պահպանելու համար օգտագործվող սարքերը կոչվում են վակուումային պոմպեր։ 
Գազերի կլանման և անհրաժեշտ  աստիճանի  վակուումի ստեղծման համար օգտագործվում է Գետտեր (գազի կլանիչներ)։ Կան նաև վակուումալին պոմպերի ավելի լայն տեսականիններ, որոնք ներառում է նաև վակուումի չափման և վերահսկման գործիքներ, վակուումային ապարատի տեխնոլոգիական գործառնությունների իրականացում և այլն։ Բարձր վակուումային պոմպերները համարվում են բարդ տեխնիկական սարքավորումներ։

 Ֆիզիկական վակուում 
Ֆիզիկական վակուումի մասին մանրամասն խոսվում է քվանտային ֆիզիկայի դասընթացներում։

 Կեղծ վակուում 

Կեղծ վակուումը քվանտային դաշտի վիճակ է, որը գլոբալ նվազագույն էներգիա ունեցող վիճակ չէ, սակայն համապատասխանում է իր լոկալ նվազագույնին։
Այս վիճակը կայուն է որոշակի ժամանակով (metastable), բայց դա կարող է «թունել» լինել իրական վակուումայինի վիճակի հասնելու համար։
 Էյնշտեյնյան վակուում 

Էյնշտեյնյան վակուում
Բանաձևը գրվում է հետևյալ ձևով՝



 Չափումներ 
Վակուումը բաժանված է միջակայքների, համաձայն այն տեխնոլոգիայի, որին անհրաժեշտ է հասնել կամ չափել։ Այդ միջակայքերը չունեն ընդհանուր ընդունված սահմանումներ, սակայն բնորոշ բաշխումը հետևյալն է.
  Ճնշում (մմ սնդիկի սյուն)  Ճնշում (Պս)Մթնոլորտային ճնշում  760   1,013×10+5Ցածր վակուում   760 - 25  от 1×10+5 до 3,3×10+3Միջին վակուում  25 - 1×10−3  от 3,3×10+3 до 1,3×10−1Բարձր վակուում  1×10−3 - 1×10−9   1,3×10−1 - 1,3×10−7Ուլտրա-բարձր վակուում  1×10−9 - 1×10−12   1,3×10−7 - 1,3×10−10Էքստրեմալ վակուում <1×10−12  <1,3×10−10Տիեզերական տարածություն 1×10−6 - <3×10−17   1,3×10−4 - <1,3×10−15Բացարձակ վակուում 0  0

 Կիրառումներ 
մինի|Լամպի մեջ օգտագործվում է ցածր վակուում
Վակուումը օգտակար է բազմաթիվ գործընթացների համար և օգտագործվում է տարբեր սարքերում։ Առաջին անգամ այն օգտագործվել է շիկացման լամպերի արտադրության համար, որպեսզի թելանման շիրացվող լարը պաշտպանվի քիմիական տարրերից։
ձախից|մինի|Այս մակերեսային պոմպը նվազեցնում է մթնոլորտի ճնշումը իր սեփական խցիկի ներսում

Վակուումի էլեկտրական հատկությունները հնարավորություն են տալիս ստեղծել էլեկտրոնային մանրադիտակներ և վակուումային խողովակներ, ներառյալ կատոդի ճառագայթային խողովակներ։ Վակուումային անցքահատը արդյունաբերական նշանակություն ունի պողպատի և բարձրորակ  որոշ նյութերի արտադրության համար։ Օդային շփման վերացումը օգտակար է ցնցուղի և ծայրակցող սարքի աշխատանքի համար։ Վակուումային  զոդման ժամանակ օգտագործվում է վակուումային էլեկտրամագնիսական ներդիր։
Նվազագույն ճնշումները, որոնք ներկայում կարելի է ստանալ լաբորատոր պայմաններում, կազմում են մոտ 10-13 Torr (13 pՊա)։ Այնուամենայնիվ, 5 × 10-17 Torr- ից (6.7 ֆՊա) ցածր ճնշումները անուղղակիորեն չափվում են կրիոգենային վակուումային համակարգով։ Սա համապատասխանում է ≈ 100 մաս / սմ3։ Բարձր վակուումային համակարգերը պետք է մաքուր լինեն, դրանք չպետք է պարունակեն օրգանական նյութեր`գազի արտահոսքը նվազեցնելու համար։

 Տես նաև 
Մթնոլորտ (չափման միավոր)

 Ծանոթագրություններ 

 Արտաքին հղումներ 






 Крамер Д. и др. Точные решения уравнений Эйнштейна. М.: Мир, 1982. — 416 с.

 Паули В. Теория относительности. М.: Наука, 1991
 Гриб А. А. Проблема неинвариантности вакуума в квантовой теории поля. М.: Атомиздат, 1978

Կատեգորիա:Դատարկություն
Կատեգորիա:Ոչինչ
Կատեգորիա:Վակուում
Կատեգորիա:Ֆիզիկայի հասկացություններ