Յուպիտերի արբանյակներ

Յուպիտերի արբանյակներ, Յուպիտեր մոլորակի բնական արբանյակներ։ 2025 թվականի ապրիլի 30-ի դրությամբ հայտնի է Յուպիտերի 97 արբանյակ, սա Արեգակնային համակարգի մոլորակների մեջ առավելագույն ցուցանիշն է, եթե հաշվի չենք առնում Սատուրնի օղակներում հայտնաբերված փոքրիկ արբանյակները։ Յուպիտերի ուղեծրում գտնվող մարմինների ընդհանուր զանգվածի մոտ 99,997% կազմում են չորս Գալիլեյան արբանյակները, բոլոր մնացած արբանյակները և օղակները միասին կազմում են ընդամենը 0,003%։

Արբանյակներից ամենամեծերն են չորս Գալիլեյան արբանյակները, որոնք իրարից անկախ 1610 թվականին հայտնաբերել են Գալիլեո Գալիլեյը և Սիմոն Մարիուսը։ 19-րդ դարի վերջից սկսած հայտնաբերվել են մոլորակի տասնյակ զգալիորեն ավելի փոքր արբանյակներ, որոնք անվանվում են Հռոմեական աստված Յուպիտերի կամ նրա Հունական տարբերակ Զևսի սիրուհիների և դստրերի անուններով։

Յուպիտերի արբանյակներից ութը ուղիղ շարժում ունեն, ուղեծրերը համարյա շրջանաձև են և թեքումը չափազանց փոքր է Յուպիտերի հասարակածային հարթության նկատմամբ։ Գալիլեյան արբանյակները ունեն համարյա գնդաձև ձև, և կարող են գնահատվել որպես առնվազն գաճաճ մոլորակներ։ Մյուս չորս կանոնավոր արբանյակները շատ ավելի փոքր են, և պտտվում են մոլորակին մոտ, այս արբանյակները ծառայում են մոլորակի օղակների համար որպես մասնիկների աղբյուր, որոնք արտանետվում են այս արբանյակներից երկնաքերերի հետ բախումների արդյունքում։

Յուպիտերի մյուս բոլոր արբանյակները անկանոն են և պտտվում են հակադարձ ուղղությամբ, ուղեծրերը շատ ավելի հեռու են մոլորակից, ունեն համեմատաբար մեծ ուղեծրի թեքում և էքսցենտրիսիտետ, այսինքն ուղեծրերը էլիպսային են։ Այս արբանյակները հավանաբար որսացվել են մոլորակի ձգողական դաշտի կողմից արեգակնային ուղեծրերից։

 Արբայակների ցանկ 
Նշանակումներ♠ Գալիլեյան արբանյակներ† Ուղիղ շարժմամբ անկանոն արբանյակներ‡ Հակադարձ շարժմամբ արբանյակներ
 Հերթ. հմր.Հերթականությունը բխում է այլ արբանյակների միջև Յուպիտերից միջին հեռավորությունից ՆշանակումՆշանակումը կատարվում է Հռոմեական թվերով նրանց անվանման հերթականությամբ ԱնունԼուսանկար Բաց.մեծ-ն. Տրամագիծ(կմ)Բազմաթիվ մասերով ցուցադրված տրամագծերը, օրինակ՝ "60 × 40 × 34", վերաբերվում են որ գնդաձև մարմիններին, և ցույց են տալիս արբանյակի  չափերը Զանգված( կգ) Մեծ կիսաառանցք(կմ) Սիդերիկ պարբերություն(օր)Բացսական պարբերությունը հակադարձ շարժման նշումն է Ուղեծրի թեքում(°) Էքսց. Հայտնաբերման տարին]] Հայտնաբերող Խումբ"?" նշումն արվում է այն արբանյակների դեպքում, որոնց պատկանելությունը խմբին հաստատված չէ1  Մետիս  50px|center             0.0077  1979  Սիննոտ(Վոյաջեր-1)  Ներքին2 Ադրաստեա  50px|center           0.0063  1979  Ջուիտ(Վոյաջեր-2)Ներքին3 Ամալթեա  50px|center            0.0075  1892  Բարնարդ  Ներքին4 Թեբե  50px|center             0.0180  1979 Սիննոտ(Վոյաջեր-1) Ներքին5 Իո♠alt=|center|50px|center           0.0041  1610  Գալիլեյ  Գալիլեյան6 Եվրոպա♠ 50px|center             0.0094  1610  Գալիլեյ Գալիլեյան7 Գանիմեդ♠centre|50px|center             0.0011  1610  Գալիլեյ Գալիլեյան8 Կալիստո♠ 50px|center             0.0074  1610  Գալիլեյ Գալիլեյան9 Ֆեմիստո† 50px|center         +129.87    0.2115  1975/2000  Կովալ և Ռյոմեր/Շեփարդ  Ֆեմիստոյի խումբ10 Լեդա†         +240.82    0.1673  1974  Կովալ  Հիմալիայի խումբ11 Հիմալիա† 50px|center         +250.23    0.1513  1904  Պերրին Հիմալիայի խումբ12Հերսա†        +250.40    0.0944  2018  Շեփարդ Հիմալիայի խումբ13Պանդիա†        +251.77    0.1800  2017  Շեփարդ Հիմալիայի խումբ14 Լիսիստեյա† 50px|center         +259.89    0.1322  1938  Նիկոլսոն Հիմալիայի խումբ15 Էլարա† 50px|center         +259.64   0.1948  1905  Պերրին Հիմալիայի խումբ16  Դիա†         +287.93     0.2058  2001  Շեփարդ  Հիմալիայի խումբ17 Կարպո†         +458.62    0.2735  2003  Շեփարդ  Կարպոյի խումբ18  S/2003 J 12‡        −482.69  142.680  0.4449  2003  Շեփարդ  Անանկեի խումբ (չհաստատված)19  Վալետուդո†        +532.00   0.2219  2016  Շեփարդ  Վալետուդոյի խումբ20 Էվպորիե‡         −538.78  144.694  0.0960  2002  Շեփարդ  Անանկեի խումբ21 Էուֆեմե‡         −561.52  146.363  0.2507  2003  Շեփարդ  Անանկեի խումբ22  S/2003 J 18‡         −587.38  146.376  0.1048  2003  Գլեդման  Անանկեի խումբ23  S/2010 J 2‡        −588.36  150.4  0.307  2010  Վեյլեթ  Անանկեի խումբ24 Տելքսինոե‡         −597.61  151.292  0.2684  2003  Շեփարդ  Անանկեի խումբ25 Էվանտե‡          −598.09  143.409  0.2000  2002  Շեփարդ  Անանկեի խումբ26 Հելիկե‡          −601.40  154.586  0.1374  2003  Շեփարդ  Անանկեի խումբ27 Օրթոսիե‡         −602.62  142.366  0.2433  2002  Շեփարդ  Անանկեի խումբ28 S/2017 J 7‡         −602.77  143.438  0.2147  2017  Շեփարդ  Անանկեի խումբ29 S/2016 J 1‡         −603.83  139.839  0.1377  2016  Շեփարդ  Անանկեի խումբ30 S/2017 J 3‡        −605.76  147.915  0.1477  2017  Շեփարդ  Անանկեի խումբ31 Իոկաստե‡         −609.43  147.248  0.2874  2001  Շեփարդ  Անանկեի խումբ32   S/2003 J 16‡        −610.36  150.769  0.3184  2003  Գլեդման  Անանկեի խումբ33 Պրաքսիդիկե‡         −613.90  144.205  0.1840  2001  Շեփարդ  Անանկեի խումբ34 Հարպալիկե‡          −624.54  147.223  0.2440  2001  Շեփարդ  Անանկեի խումբ35 Մնեմե‡          −627.48  149.732  0.3169  2003  Գլեդման  Անանկեի խումբ36 Հերմիպպե‡ 50px|center         −629.81  151.242  0.2290  2002  Շեփարդ  Անանկեի խումբ37 Թիոնե‡          −639.80  147.276  0.2525  2002  Շեփարդ  Անանկեի խումբ38 S/2017 J 9‡        −640.90  152.661  0.2288  2017  Շեփարդ  Անանկեի խումբ39 Անանկե‡ 50px|center        −640.38  151.564  0.3445  1951  Նիկոլսոն  Անանկեի խումբ40  Հերսե‡        −672.75  162.490  0.2379  2003  Գլեդման  Կարմեի խումբ41 Էթնե‡         −679.64  165.562  0.3927  2002  Շեփարդ  Կարմեի խումբ42 S/2017 J 6‡        −684.66  155.185  0.5569  2017  Շեփարդ  Պասիֆեի խումբ (սահմանային անդամ)43  S/2011 J 1‡       −694.98  163.341  0.2328  2011  Շեփարդ  Կարմեի խումբ44 Կալե‡          −685.32  165.378  0.2011  2002 Շեփարդ  Կարմեի խումբ45 Տայգետե‡          −686.67  164.890  0.3678  2001 Շեփարդ  Կարմեի խումբ46  S/2003 J 19‡         −698.55  166.657  0.2572  2003 Գլեդման  Կարմեի խումբ47 Քալդենե‡         −699.33  167.070  0.2916  2001 Շեփարդ  Կարմեի խումբ48 Ֆիլոֆրոսինե‡         −699.68  141.812  0.0932  2003  Շեփարդ  Պասիֆեի խումբ49  S/2003 J 10‡         −700.13  163.813  0.3438  2003 Շեփարդ  Կարմեի խումբ50   S/2003 J 23‡ 50px|center          −700.54  148.849  0.3930  2004  Շեփարդ  Պասիֆեի խումբ51 Էրինոմե‡          −711.96  163.737  0.2552  2001 Շեփարդ  Կարմեի խումբ52 Աոեդե‡          −714.66  160.482  0.4311  2003  Շեփարդ  Պասիֆեի խումբ53 Կալիքորե‡          −717.81  164.605  0.2041  2003 Շեփարդ  Կարմեի խումբ54 S/2017 J 5‡         −720.49  164.331  0.2842  2017  Շեփարդ  Կարմեի խումբ55 S/2017 J 8‡         −720.73  164.782  0.3118  2017  Շեփարդ  Կարմեի խումբ56 Կալիկե‡         −721.02  165.505  0.2139  2001 Շեփարդ  Կարմեի խումբ57 Կարմե‡ 50px|center         −702.28  165.047  0.2342  1938 Նիկոլսոն  Կարմեի խումբ58 Կալիրոե‡ 50px|center         −727.11  139.849  0.2582  2000 Սփար  Սփեյսուոչ ծրագիր  Պասիֆեի խումբ59 Էվրիդոմե‡         −723.36  149.324  0.3769  2002 Շեփարդ  Պասիֆեի խումբ60 S/2017 J 2‡         −723.83  166.398  0.2360 2017  Շեփարդ  Կարմեի խումբ61 Պազիթեե‡         −726.93  165.759  0.3288  2002 Շեփարդ  Կարմեի խումբ62  S/2010 J 1‡        −724.34  163.2  0.320  2010  Ջեյքոբսոն  Կարմեի խումբ63   Կորե‡          −723.72  137.371  0.1951  2003 Շեփարդ  Պասիֆեի խումբ64 Կիլլենե‡          −731.10  140.148  0.4115  2003 Շեփարդ  Պասիֆեի խումբ65  S/2011 J 2‡        −731.32  148.77  0.3321  2011  Շեփարդ  Պասիֆեի խումբ66 Էվկլադե‡          −735.20  163.996  0.2828  2003 Շեփարդ  Կարմեի խումբ67  S/2017 J 1‡         −734.15 149.197  0.3969  2017 Շեփարդ  Պասիֆեի խումբ68   S/2003 J 4‡         −739.29  147.175  0.3003  2003 Շեփարդ  Պասիֆեի խումբ69 Պասիֆե‡ 50px|center         −739.80  141.803  0.3743  1908 Մելոտտ  Պասիֆեի խումբ70 Հեգեմոնե‡          −745.50  152.506  0.4077  2003 Շեփարդ  Պասիֆեի խումբ71 Արքե‡ 50px|center         −746.19  164.587  0.1492  2002 Շեփարդ  Կարմեի խումբ72 Իսոնոե‡          −750.13  165.127  0.1775  2001 Շեփարդ  Կարմեի խումբ73   S/2003 J 9‡        −752.84  164.980  0.2761  2003 Շեփարդ  Կարմեի խումբ74 Էյրենե‡         −758.34  165.549  0.3070  2003 Շեփարդ  Կարմեի խումբ75 Սինոպե‡ 50px|center         −739.33  153.778  0.2750  1914 Նիկոլսոն  Պասիֆեի խումբ76 Սպոնդե‡          −771.60  154.372  0.4431  2002 Շեփարդ  Պասիֆեի խումբ77Ավտոնոե‡          −772.17  151.058  0.3690  2002 Շեփարդ  Պասիֆեի խումբ78 Մեգակլիտե‡          −792.44  150.398  0.3077  2001 Շեփարդ  Պասիֆեի խումբ79  S/2003 J 2‡       -981.55  153.521 0.4074  2003 Շեփարդ  Պասիֆեի խումբ (չհաստատված)

 Տես նաև 
 Յուպիտեր
 Անկանոն արբանյակ
 Բնական արբանյակ

 Նշումներ 

 Ծանոթագրություններ 

 Արտաքին հղումներ 

 Յուպիտերի արբանյակները 
 Յուպիտերի արբանյակների դիրքը այս պահին 
 Յուպիտերի հայտնի արբանյակները 
 Յուպիտերի արբանյակների էջ 
 Յուպիտերի արբանյակների դիրքերը ցույց տվող սիմուլացիա 
 Յուպիտերի արբանյակները  ՆԱՍԱ-ի Solar System Exploration կայքում 
 Յուպիտերի համակարգի մասին հոդվածների արխիվ Planetary Science Research Discoveries կայքում 
 Յուպիտերի համակարգի արբանյակների անիմացիա 
 Քեյն Ֆրեյզեր. Astronomy Cast Ep 57: Jupiter's Moons 

Կատեգորիա:Յուպիտերի արբանյակներ
Կատեգորիա:Յուպիտեր