Հայաստանի կոմունիստական կուսակցություն (ՀԽՍՀ)

Հայաստանի կոմունիստական կուսակցություն (կրճատ՝ ՀԿԿ, ), հասարակական-քաղաքական կազմակերպություն էր։ Կազմավորվել էր 1920 թվականի հունիսին։ 1920 թվականի դեկտեմբերից մինչև 1990 թվականի օգոստոս եղել է Հայաստանի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունում ղեկավարող կուսակցություն, Խորհրդային Միության կոմունիստական կուսակցության մասնաճյուղն էր։

Հայաստանի կոմունիստական կուսակցության իշխանության տարիներին, ՀԿԿ ղեկավարությամբ Հայաստանը զգալի տնտեսական գիտամշակութային առաջընթաց է ապրել։ Վերականգնվել և վերակառուցվել է ժողովրդային տնտեսությունը, ստեղծվել են ծանր ու թեթև արդյունաբերության ձեռնարկություններ, էլեկտրակայաններ և այլն։ ՀԿԿ-ի իշխանության տարիների ընթացքում երկրում անվճար կրթության, առողջապահության, բնակարանային ապահովման արդյունավետ համակարգ է եղել։

Սակայն 1920-ական թվականներից սկսյալ արմատավորվող վարչահրամայական գործելակերպը, զանգվածային հալածանքները, այլախոհության հանդեպ անհանդուրժողականության սաստկացումները մեծ դժվարություններ ստեղծեցին հայ ժողովրդին և հայ մտավորականությանը։ Դրա գագաթնակետը հանդիսացավ 1930-ականների բռնաճնշումները։ Կուսակցության նախկին առաջին քարտուղարներ՝ Գևորգ Ալիխանյանը, Հայկ Հովսեփյանը, Հայկազ Կոստանյանը և Ամատունի Վարդապետյանը բռնաճնշումների ժամանակ դատպարտվեցին մահապտժի։

1980-ական տարիների ժողովրդային ընդվզումներն ու ցույցերը պատճառ դարձան Խորհրդային Միության և Հայկական ԽՍՀ-ի փլուզմանը, Հայաստանի կոմունիստական կուսակցության իշխանության կորուստին և Հայաստանի հռչակման։ ՀԽՍՀ կոմկուսի անդամ եղած որոշ գործիչներ «Միասնություն դաշինքի» կազմում 1999 թվականին ընտրվեցին Ազգային ժողովի պատգամավորներ, ինչպես նաև Հայաստանի կառավարությունում նշանակվեցին տարբեր պաշտոնների, Ազգային ժողովի նախագահ ընտրվեց ՀԽՍՀ կոմկուսի կենտրոնական կոմիտեի նախկին առաջին քարտուղար Կարեն Դեմիրճյանը։

 Պատմություն 
Հայ սոցիալ-դեմոկրատների միությունը հիմնադրվել է 1902 թվականին Թիֆլիսում։ Այն բաժանվեց Բոլշևիկ և Մենշևիկ խմբերի։ Բոլշևիկների խմբի և Հայաստանի առաջին հանրապետությունում գտնվող «Հայաստանի կոմունիստական կուսակցություն» հայ կումունիստների կազմակերպության միաձուլման արդյունքում 1920 թվականի հունիսի 30-ին ստեղծվեց կուսակցությունը։ Կուսակցության շատ ղեկավարներ մեղադրվել են Տրոցկիստ կամ Դաշնակիստ լինելու մեջ և մահապատժի ենթարկվել 1937 թվականին։

 Լուծարում 
1991 թվականին Արամ Գ. Սարգսյանը և ՀԿԿ այլ ղեկավարներ լուծարեցին Հայաստանի ԽՍՀ-ում գործող Հայաստանի կոմունիստական կուսակցությունը՝ հիմնելով Հայաստանի Դեմոկրատական կուսակցությունը։

Նույն տարվա հուլիսի 29-ին, Հայաստանում հիմնվեց Հայաստանի կոմունիստական կուսակցություն, որի առաջին քարտուղար ընտրվեց Սերգեյ Բադալյանը։ Ներկայումս կուսակցության առաջին քարտուղարը Տաճատ Սարգսյանն է (2013 թվականից)։

 Առաջնորդներ 
Կուսակցության առաջնորդի կոչումը գրեթե միշտ եղել է «Հայաստանի կոմունիստական կուսակցություն կենտրոնական կոմիտեի առաջին քարտուղար«:
ՊատկերԱնունՊաշտոնը ստանձնել էՊաշտոնը լքել է ԿուսակցությունԱռաջին քարտուղար1Գևորգ Ալիխանյան(1897–1938)Դեկտեմբեր 1920 թ.Մայիս 1921 թ.ՀԿԿԳլխավոր քարտուղար2105x105pxԱսքանազ Մռավյան(1885–1929)Մայիս 1921 թ.Մայիս 1922 թ.ԽՄԿԿԱռաջին քարտուղար3Աշոտ Հովհաննիսյան(1887–1972)Հունվար 1922 թ.Հուլիսի 6 1927ԽՄԿԿ4105x105pxՀայկ Հովսեփյան(1891–1937)Հուլիսի 6 1927Ապրիլի 8 1928ԽՄԿԿ5105x105pxՀայկազ Կոստանյան(1898–1938)Ապրիլի 8 1928Մայիսի 7 1930ԽՄԿԿ6105x105pxԱղասի Խանջյան(1901–1936)Մայիսի 7 1930Հուլիսի 9 1936ԽՄԿԿ7105x105pxԱմատունի Վարդապետյան(1900–1938)Սեպտեմբերի 21 1936Սեպտեմբերի 23 1937ԽՄԿԿ8Գրիգորի Հարությունով(1900–1957)Սեպտեմբերի 23 1937Նոյեմբերի 28 1953ԽՄԿԿ9Սուրեն Թովմասյան(1910–1980)Նոյեմբերի 28 1953Դեկտեմբերի 28 1960ԽՄԿԿ10Յակով Զարոբյան(1908–1980)Դեկտեմբերի 28 1960Դեկտեմբերի 5 1966ԽՄԿԿ11Անտոն Քոչինյան(1913–1990)Փետրվարի 5 1966Նոյեմբերի 27 1974ԽՄԿԿ12105x105pxԿարեն Դեմիրճյան(1932–1999)Նոյեմբերի 27 1974Մայիսի 21 1988ԽՄԿԿ13Սուրեն Հարությունյան(1939–2019)Մայիսի 21 1988Ապրիլի 5 1990ԽՄԿԿ14Վլադիմիր Մովսիսյան(1933–2014)Ապրիլի 5 1990Նոյեմբերի 30 1990ԽՄԿԿ15Ստեփան Պողոսյան(1932–2012)Նոյեմբերի 30 1990Մայիս 1991 թ.ԽՄԿԿ16105x105pxԱրամ Գ. Սարգսյան(1949–)Մայիս 1991 թ.Սեպտեմբեր 1991 թ.ԽՄԿԿ

 Հրապարակումներ 
Կուսակցությունը հրատարակել է «Սովետական Հայաստան» օրաթերթը և «Լենինյան ուղիով» ամսագիրը։

 Տես նաև 
 Հայաստանի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն
 Հայաստանի կոմունիստական կուսակցություն (1917)
 Հայաստանի կոմունիստական կուսակցություն (ՀՀ) 1991-այսօր
 Հայաստանի միավորված կոմունիստական կուսակցություն
 Սպարտակ (երիտասարդական կազմակերպություն)
 Հայաստանի կոմունիստական բանվորական կուսակցության համագումարներ

 Ծանոթագրություններ 

Կատեգորիա:1920 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:1991 կազմալուծումներ Հայաստանում