Եբրայերենի այբուբեն

Եբրայերենի այբուբեն կամ հրեական գիր, բաղկացած է արամեական ծագում ունեցող 22 տառերից, որոնք հայտնի են նաև «քառակուսի գիր» անունով։ Գործածվում է եբրայերենում, իդիշում և հրեական այլ լեզուներում։ Ինչպես և սեմական լեզուների մեծամասնության գիրը, եբրայական գրի ուղղությունն աջից ձախ է։ Արդյունքում եբրայերեն գրքերը սկսվում են այնտեղ, որտեղ այլ լեզուներով գրվածներն ավարտվում են։

 Այբուբեն 
Եբրայական գիրը բաղաձայնային է՝ տառերը մեծ մասամբ նշում են բաղաձայն հնչյունները, նաև այն ձայնավորները, որոնք հին եբրայերենում երկար էին։ Եբրայերեն տառերը չեն բաժանվում մեծատառերի ու փոքրատառերի, սակայն մեծապես տարբերվում են տպագիր ու ձեռագիր տառերը։ Տառերն ունեն նաև թվային արժեք։ Հին եբրայերենի հետ համեմատած՝ տառերի հնչյունական որակն արդի եբրայերենում կրել է որոշ փոփոխություններ, քանի որ արդի եբրայերենն ամբողջությամբ չի պահպանել հին եբրայերենի հնչյունական համակարգը։

 Ձայնավորներ 
Եբրայերենի մնացած ձայնավորները նշվում են կետերից ու գծիկներից կազմված հատուկ նշաններով՝ ձայնանիշերով (եբրայերեն՝ նեկուդոթ), որոնք, բացի մեկից, դրվում են տառի տակ և ընթերցվում նրանից հետո։ Ձայնանիշերով գրությունը կոչվում է ձայնավորված գրություն։ Այս գրությամբ, որպես կանոն, տպվում են բանաստեղծական ժողովածուները, կրոնական ու մանկական գրքերը, եբրայերեն լեզվի ուսումնական ձեռնարկներն ու բառարանները։ Այդուհանդերձ, տեքստերի մեծ մասը ձայնանիշեր չունի, իսկ այսպիսի գրությունը կոչվում է չձայնավորված։

 Տառերի գծագրությունը և արտասանությունը 
 Տառ Թվային արժեք Անվանումը Տառադարձություն Արտասանությունը (МФА) № Սկիզբ Վերջ Ստանդարտ Աշքենազյան Իվրիտ Հայկական Միջազգային Պարզեցված Իսրաելյան Աշքենազյան Սեֆերիդյան Վերականգնված Միշնային  Աստվածա-շնչային 1 א 1  Ալեֆ  Ալեֆ  אָלֶף ', ա, ե    '   [ — ]       2 ב 2  Բեթ (Վեթ)  Բեյս (Վեյս)  בֵּית բ, վ    b, v [ b, v ]    [ b, b~~v ]  [ b, β ]  [ b ] 3 ג 3  Գիմել  Գիմլ  גִימֶל գ    g          4 ד 4  Դալեթ  Դոլես  דָלֶת դ    d [ d ]         5 ה 5  Հե  Հեյ  הֵא հ    h   [ h, — ]  [ h, — ]  [ h, — ]  [ h ] 6 ו 6  Վավ  Վով  וָו վ  w  w [ v ]      [ w ]  [ w ] 7 ז 7  Զաին  Զաին  זַיִן զ  z  z [ z ]    [ z ]  [ z ]  [ dz ] 8 ח 8  Խեթ  Խես  חֵית խ    h՝, x     [ ħ ]  [ ħ, x ]  [ ħ, x ] 9 ט 9  Տեթ  Տես  טֵית տ    t՝          10 י 10 Յոդ  Յուդ  יוֹד ի    y [ j ]  [ j ]  [ j ]  [ j ]  [ j ] 11 ‭כך 20 Կաֆ (Խաֆ)  Կոֆ (Խոֆ)  כָּף կ, խ    k, kh [ k,  ]  [ k, x ]  [ k, x ]  [ k, x ]  [ k ] 12 ל 30 Լամեդ  Լոմեդ  לָמֶד լ  l  l [ l ]    [ l ]  [ l ]  [ l ] 13 ‭מם 40 Մեմ  Մեմ  מֵם մ  m  m [ m ]  [ m ]  [ m ]  [ m ]  [ m ] 14 ‭נן 50 Նուն  Նուն  נוּן ն  n  n [ n ]  [ n ]       15 ס 60 Սամեխ  Սոմեխ  סָמֶך ս  s  s [ s ]  [ s ]  [ s ]  [ s ]  [ ts ] 16 ע 70 Աին  Աին  עַיִן `, ա, ե  `  `   [ — ]       17 ‭פף 80 Պե (Ֆե)  Պեյ (Ֆեյ)  פֵּא պ, ֆ  p, ph  p, ph [ p, f ]  [ p, f ]  [ p, f ]    [ p ] 18 ‭צץ 90 Ցադի  Ցոդի, Ցոդիկ  צָדִי ց    s՝          19 ק 100 Կոֆ  Կուֆ  קוֹף կ  k  k [ k ]  [ k ]  [ k ]  [ q ]  [ kʼ ] 20 ר 200 Ղեշ  Ղեյշ  רֵיש ղ  r  r          21 ש 300 Շին (Սին)  Շին (Սին)  שִין շ, ս    sh, lh          22 ת 400 Թավ  Թով (Սով)  תָו թ    t, th[ t ]        

 Տառերի անուններն ու արտասանությունը 
Ստորև բերված աղյուսակում ներկայացվում են տառերի անվանումները՝ ըստ արդի եբրայերենում ընդունված արտասանության (թեև հին եբրայերենում տառերի անվանումներն էապես չեն տարբերվում արդի եբրայերենում ընդունված ձևերից), ինչպես նաև տառերի արտասանությունը հին եբրայերենում և արդի եբրայերենում։ Աղյուսակից հետո բերված են ծանոթագրություններ, որոնցում բացատրվում են տառերի արտասանական առանձնահատկությունները հին եբրայերենում։

ՏառըԱնունըԱրտասանությունը (հին եբրայերենում)(արդի եբրայերենում)אԱ՛լեֆ’Պատկանում է կոկորդային հնչյունների խմբին։ Հին եբրայերենում այն նշում էր սեմական լեզուներին բնորոշ կոկորդային հնչյուն` այսպես կոչված «կոկորդային պայթյունը»։ Արդի եբրայերենում կոկորդային պայթյունը մասամբ վերականգնվում է բառամիջում` բաղաձայնի ու ձայնավորի միջև` առաջացնելով խոսքային հոսքի ընդհատում։-, ’בԲեթ (վեթ)վվבּբբגԳի՛մելղգגּգדԴա՛լեթդՀին եբրայերենում սա միջատամնային դ էր, ինչպես անգլերեն th հնչյունը this բառում։դדּ դהՀեհհוՎավվ (օ, ու)վ (օ, ու)זԶա՛յինզզחԽեթխՀին եբրայերենում սա կոկորդային հ էր, որը մոտ է հայերեն խ–ին։խטՏեթտՀին եբրայերենում սա կոշտ տ էր և ուղեկցվում էր կոկորդային հնչյունով, այսինքն` տ–ի արտասանության ժամանակ ըմպանը նեղանում էր։տיՅոդ (յուդ)յ (ի, է)յ (ի, է)כԿաֆ (խաֆ)խխכּկկלԼա՛մեդլլמՄեմմմנՆունննסՍա՛մեխսսעԱ՛յին‘Պատկանում է կոկորդային հնչյունների խմբին։ Հին եբրայերենում այն արտահայտում էր սեմական լեզուներին բնորոշ կոկորդային խոր հնչյուն, որն արդի եբրայերենում չի պահպանվել և հանդիպում է միայն եբրայախոս արաբների և արաբական երկրներից ներգաղթած հրեաների խոսքում։-פՊե (ֆե)ֆֆפּպպצՑա՛դիցՀին եբրայերենում սա կոկորդային հնչյունով ուղեկցվող ս կամ ց էր, այսինքն` արտասանության ժամանակ ըմպանը նեղանում էր։ցקԿոֆկՀին եբրայերենում սա կոկորդային հնչյունով ուղեկցվող կ էր, հնչում էր մոտավորապես ինչպես կղ, այսինքն` կ–ի արտասանության ժամանակ ըմպանը նեղանում էր։կרՂեշղղשׁՇին (սին)շշשׂսսתՏավթՀին եբրայերենում սա միջատամնային թ էր, ինչպես անգլերեն th հնչյունը thing բառում։տ, թתּ տ 

 Նշումներ 

 Աղբյուրներ 




 Տես նաև 
 Եբրայերեն
 Սեմական լեզուներ
 Պաշտոնական լեզու
 Լեզվաընտանիքների ցանկ

Կատեգորիա:Եբրայերեն