Գաճաճ մոլորակ

Միջազգային աստղագիտական միության որոշմամբ թզուկ կամ գաճաճ մոլորակը երկնային մարմին է, որը՝

 պտտվում է Արեգակի շուրջ ուղեծրով,
 ունի բավարար զանգված, որպեսզի ձգողության ուժերի ազդեցության տակ պահպանվի հիդրոստատիկ հավասարակշռությունը և ունենա կլորին մոտ ձև,
 չի հանդիսանում մոլորակի արբանյակ,
 չի գերակայում իր ուղեծրի վրա (չի կարողանում մաքրել տարածությունը այլ մարմիններից)։

«Գաճաճ մոլորակ» անվանումը ընդունվել է 2006 թվականին Արեգակի շուրջ պտտվող մարմինների դասակարգման շրջանակներում։ Մարմինները, որոնք բավականին մեծ են, որպեսզի կարողանան մաքրել իրենց ուղեծրերի շրջակայքը, սահմանվել են որպես մոլորակներ, իսկ ոչ բավարար մեծ մարմինները, որոնք դեռ չեն հասնում հիդրոստատիկ հավասարակշռության, որպես Արեգակնային համակարգի փոքր մարմիններ։

Գաճաճ մոլորակները միջանկյալ դիրք են գրավում այդ երկու կատեգորիաների միջև։
Այս սահմանումը մի կողմից հավանության արժանացավ, մյուս կողմից էլ քննադատության, և մինչ այժմ վիճարկվում է որոշ գիտնականների կողմից։

Միջազգային աստղագիտական միության կողմից պաշտոնապես ընդունված են հինգ գաճաճ մոլորակներ՝ Ցերերան,Պլուտոնը, Հաումեան, Մակեմակեն և Էրիդան, սակայն ենթադրվում է, որ ամենաքիչը 40 մինչ այժմ հայտնի մարմիններ պատկանում են այս խմբին։

Գիտնականների գնահատականներով՝ կարող են հայտնաբերվել մինչև 200 գաճաճ մոլորակներ Կոյպերի գոտում և մինչև 2000 մոլորակներ՝ այս գոտուց դուրս։

 Գաճաճ մոլորակների ցանկ 
ՄԱՄ-ը պաշտոնապես անվանեց երեք մարմին, որոնք անմիջապես ստացան գաճաճ մոլորակի դասակարգում  - Ցերերան, Էրիդան և Պլուտոնը։ Ավելի ուշ գաճաճ մոլորակներ են անվանվել ևս երկու մարմին։ «Գաճաճ մոլորակ» անվանումը պետք է տարբերել «փոքր մոլորակ» անվանումից, որով անվանում են նաև աստերոիդները։

+ Գաճաճ մոլորակներ Անվանումը Ցերերա Պլուտոն Հաումեա Մակեմակե Էրիդա Համարը ըստ ՓՄԿ-ի 1  134340  136108  136472  136199 Արեգակնային համակարգի մասը Աստերոիդների գոտի  Կոյպերի գոտի  Կոյպերի գոտի  Կոյպերի գոտի  Ցրված սկավառակ Տրամագիծը (կմ) 975×909  2306±20  1960×1518×996  1500×1420  2340 Զանգվածը (կգ)նույն Երկրի համեմատ 9,5 x 10200,00016  1,305 x 10220,0022  4,2 x 10210,0007   ~1,67 x 10220,0028 Միջին հասարակածային ծառավիղը*Նույնը կիլոմետրերով 0,0738471  0,1801148,07  ~750   0,19~1300 Ծավալը* 0,0032  0,053  0,013  0,013  0,068 Խտությունը (տ/մ³) 2,08  2,0    2,5 Ազատ անկման արագացումը հասարակածում (մ/վ²) 0,27  0,60    ~0,68 Առաջին տիեզերական արագությունը (կմ/վ) 0,51  1,2    Պտույտի պարբերությունը (օր)(նույնը սիդերիկ օրերով) 0,3781  −6,38718 (հակադարձ)    Ուղեծրի շառավիղը* (ա. մ.)մեծ կիսաառանցքը*նույնը կիլոմետրերով 2,5 - 2,92,766413 715 000  29,66 - 49,3039,481686775 906 376 200    37,77 - 97,5667,668110 210 000 000 Սիդերիկ պտույտի պարբերությունը* (տարի) 4,599  248,09    557 Միջին ուղեծրային արագությունը (կմ/վ) 17,882  4,666    3,437 Ուղեծրի էքսցենտրիսիտետը 0,080  0,24880766    0,44177 Ուղեծրի թեքումը 10,587°  17,14175°    44,187° Հասարակածի հարթության թեքվածությունը ուղեծրի հարթության նկատմամբ 4°  119,61°    Մակերևույթի միջին ջերմաստիճանը (Կ) 167  40    30 Հայտնի արբանյակների քանակը 0  4  2  0  1 Հայտնաբերման ամսաթիվը հունվարի 1 1801  փետրվարի 18 1930  մարտի 7 2003  մարտի 31 2005  հոկտեմբերի 21 2003
* Արժեքը Երկրի հետ համեմատված։

 Այլ թեկնածուներ 
Բացի վերը նշվածներից, կան մի քանի մարմիններ, որոնք հավանաբար կարող են դասակարգվել որպես գաճաճ մոլորակներ։ Ստորև բերված աղյուսակում նշված են այն մարմինները, որոնց տրամագիծը մեծ է կամ հավանաբար մեծ է 750 կիլոմետրից՝

+ Գաճաճ մոլորակի կարգավիճակի հավակնորդներ Անվանումը  Դասակարգը  Տրամագիծը  Զանգվածը Օրկ Պլուտոիդ  840 - 1880 կմ  6,2 - 7,0 x 1020 կգ Սեդնա Ցրված սկավառակի մարմին  1180 - 1800 կմ  1,7 - 6,1 x 1021 կգ Կվավար Քյուբիվանո  989 - 1346? կմ  1,0 - 2,6 x 1021 կգ 2002 TC302 Ցրված սկավառակի մարմին  ~1200 կմ  անհայտ է Վարունա Քյուբիվանո  ~936 կմ  ~5,9 x 1020 կգ 2002 UX25 Քյուբիվանո  ~910 կմ  ~7,9 x 1020 կգ 2002 TX300 Քյուբիվանո  <900 կմ  անհայտ է Իքսիոն Պլուտոիդ  <822 կմ  անհայտ է

 Տես նաև 
 Հսկա մոլորակներ
 Երկրային խմբի մոլորակներ
 Մեզոմոլորակներ
 Արեգակնային համակարգի փոքր մարմիններ
 Տրանսնեպտունային մարմիններ

 Ծանոթություններ 

Կատեգորիա:Գաճաճ մոլորակներ
Կատեգորիա:Մոլորակների տեսակներ