Յանկա Կուպալա

Յանկա Կուպալա (իսկական անուն ազգանունը՝ Իվան Դոմինիկովիչ Լուցեվիչ, , ), բելառուս բանաստեղծ, դրամատուրգ, հրապարակախոս։

Համարվում է բելառուս գրականության դասականներից մեկը, Բելառուսի ազգային բանաստեղծ, Բելառուսի և Ուկրաինայի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ, Լենինյան և Ստալինյան մրցանակի դափնեկիր։

 Կենսագրություն 
Ծնվել է 1882 թվականի հուլիսի 7-ին (ըստ որոշ տվյալների հունիսի 25) Վյազինկա գյուղում, (ներկայումս Բելառուսի հանրապետության Մինսկի մարզի Մոլոդեչնենսկի շրջան), Դոմոնիկ Օնուֆրիևիչի և Բենիգնի Իվանովնայի ընտանիքում։ Մանուկ հասակում ապագա գրողը ստիխված էր լինում օգնել հորը, ով չնայած իրենց ազնվանական ծագմանը, հասարակ հողագործ գյուղացի էր և մշակում էր հարուստ սեփականատերերի հողատարածքները վճարելով նրանց հողի վարձակալության գումարներ։ Հոր մահից հետո 1902 թվականին դառնում է տնային ուսուցիչ և գրագիր։

Այնուհետև սևագործ աշխատանքի է անցնում տեղի գինու գործարանում։ Չնայած ծանր աշխատանքը նրանից մեծ ժամանակ էր խլում, նա ժամանակ էր գտնում ինքնադաստիարակման և ուսուցումների համար՝ հատկապես սիրում էր ընթարցանությունը։ 1898 թվականին ավարտում է Բելարուչ քաղաքի ազգային ուսումնարանը։

1908 - 1909 թվականներին ապրել է Վիլնոյում, որտեղ աշխատում էր բելռուսական առաջին «Наша Ніва» թերթի խմբագրությունում։ Այնտեղ էլ ծանոթանում է իր ապագա կնոջ՝ Վլադիսլավա Ստանկևիչի հետ։ Նույն քաղաքում նա ծանոթանում է նաև դերասանուհի Պավլինա Մյաձելկոյի հետ։ Հիացած լինելով դերասանուհու տաղանդով, նրա անունով է կոչում իր առաջին պիեսը՝ «Պաուլինկա» կատակերգությունը։

1909-1913 թվականներին սկսնակ բանաստեղծը սովորում է Սանկտ Պետերբուրգում, իսկ 1915 թվականին ավարտում է ուսումը Մոսկվայի քաղաքային ժողովրդական ինստիտուտը։ Ուսումը սակայն կիսատ է մնում և 1916 թվականին նա մեկնում է ռազմաճակատ մասնակցելու Առաջին համաշխարհային պատերազմին, ծառայության անցնելով ճանապարհաշինարարական ջոկատում, որտեղ աշխատում է մինչև Հոկտեմբերյան Սոցիալիստական Հեղափոխությունը։

Նա բնակություն է հաստատում Սմելոնսկում աշխատելով շինարարության ոլորտում։ Հեղափոխությունից հետո Յանկա Կուպալան տեղափոխվում է Մինսկ, ուր և ապրում է մինչև իր կյանքի վերջ։

Մահացել է 1942 թվականի հունիսի 28-ին, Մոսկվայի «Մոսկվա» հյուրանոցում։ Թաղվել է Մոսկվայի Վագանկովյան գերեզմանատանը, իսկ 1962 թվականին նրա աճյունը տեղափոխվել է Բելառուս և վերահուղարկավորվել Մինսկի Զինվորական գերեզմանատանը մոր գերեզմանի կողքին (ով ի դեպ մահացել էր Մինսկի պաշարման ժամանակ չիմանալով որդու մահվան մասին)։ Նույն գերեզմանատանն է թաղված նաև բելառուս մեկ այլ հայտնի գրող՝ Յակուբ Կոլասը, նրանց հիշատակին կագնեցված է մեծ հուշարձան։

 Երկեր 
 Բանաստեղծություններ 
 «Ժալեյկա» (, 1908)
 «Գուսլյար» (, 1910)
 «Թանկ կյանքին» (, 1913)
 «Ժառանգություն» (, 1922)
 «Անանունը» (, 1925)
 «Ծաղկում» (, 1930)
 «Երգ շինարարությանը» (, 1936)
 «Բելառուսի շքանշանակրը» (, 1937)
 «Սրտից» (, 1940)
 «Բելառուս պարտիզաններին» (, 1940)
բանաստեղծությունների ժողովածու

 Պոեմներ 
 «Ձմռանը» (, 1907)
 «Ոչ մեկին» (, 1907)
 «Կալեկա» (, 1907)
 «Հատուցում սիրով» (, 1907)
 «Պիլիպովկայում» (, 1908)
 «Ինչու՞ համար» (, 1908)
 «Հավերժական երգ» (, 1908)
 «Կուրգան» (, 1910)
 «Երազ կուրգանի վրաе» (, 1910)
 «Սուրբ Ծնունդի ժամանակ» (, 1911)
 «Ձյադի վրա» (, 1911)
 «Բոնդարովնա» (, 1913)
 «Առյուծի գերեզմանը» (, 1913)
 «Ես և նա» (, 1913)
 «Հանգստի ժամանակ» (, 1913)
 «Անանունը» (, 1924)
 «Օրեսսա գետի վրայով» (, 1933)
 «Տարասովի բաժինը» (, 1939)
պոեմների ժողովածու

 Պիեսներ 
 «Պավլինկա» (, 1912)
 «Պրիմակներ» (, 1913)
 «Ցրած բույն» (, 1913)
 «Տեղացիները» (, 1922)
պիեսների ժողովածու

 Տես նաև 
 Յանկա Կուպալայի անվան գրականության պետական թանգարան
 Յանկա Կուպալայի անվան ազգային ակադեմիական թատրոն
 Յանկա Կուպալայի անվան զբոսայգի (Մինսկ)
 Յանկա Կուպալայի հուշարձան (Մինսկ)

 Ծանոթագրություններ 

 Արտաքին հղումներ 

 տվյալների բազա 
 http://old.knihi.com/kupala/sanety-eng.html 
 Յանկա Կուպալայի ստեղծագործությունները (բելառ.)
 Յանկա Կուպալայի մասին էլեկ. գրադարանում (բելառ.)

Կատեգորիա:Բելառուս գրողներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Բելառուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Բելառուսական ԽՍՀ ԳԽ 1-ին գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդային թարգմանիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Բելառուս դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Բելառուս լրագրողներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Բելառուս թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Բելառուս հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Բելառուս հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Բելառուս գիտնականներ
Կատեգորիա:Անձինք մետաղադրամների վրա