Պեսչանոկոպսկոյե

Պեսչանոկոպսկոյե (), ավան Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Պեսչանոկոպսկի շրջանում։ Պեսչանոկոպսկի շրջանի և Պեսչանոկոպսկի գյուղական համայնքի վարչական կենտրոնն է։

Առաջին անգամ հիշատակվում է 1803 թվականին։

Պեսչանոկոպսկոյեն Ռոստովի մարզի հարավում գտնվող ամենամեծ գյուղական բնակավայրն է։

 Աշխարհագրություն 
Գտնվում է Ռոստովի մարզի հարավ-արևելյան մասում՝ Դոնի Ռոստով քաղաքից 156 կմ և Սալսկ քաղաքից 60 կմ հեռավորության վրա։

 Պատմություն 
 18-րդ դարի վերջ 
Ազով-Մոզդոկ ամրացված գծի ստեղծման մասին Եկատերինա II-ի 1777 թվականի ապրիլի 24-ի հրամանագրից.

Ռուսական, Ստավրոպոլյան և Պեշանոկոպսկու անվանի պատմաբանների և տեղացի պատմաբանների արխիվային փաստաթղթերի և հետազոտական ուսումնասիրությունների համաձայն՝ Պեշանոկոպսկոյե գյուղը հիմնադրվել է 1803 թվականին։ Գյուղի ձևավորումը կապված է 1777-1780 թվականներին Ազովո-Մոզդոկ պահակային գծի կառուցման հետ՝ Կովկասը Դոնի հետ կապող հնագույն ճանապարհի՝ Չերկասի տրակտի ակտիվ բնակեցման ժամանակ։ Առաջին վերաբնակիչները հայտնվեցին 1773 թվականին, իսկ զանգվածային բնակեցումը սկսվեց XIX դարի վաթսունական թվականներին։ Վերաբնակիչներն իրենց ընտանիքների համար բեռներ էին շինում, դրանք ծածկում եղեգով և ամրության համար ծածկում կավով։

 19-րդ դար 
1807 թվականին Կուրսկի նահանգից հինգ ընտանիք (9 արական սեռի հոգի) եկան Պեշանոկոպսկոե «սրբավայր»։ Թիֆլիս տանող մեծ փոստային ճանապարհի վրա կառուցվել է փոստային կայան։
1854 թվականին այստեղ կառուցվել է առաջին եկեղեցին, նույն տարիներին գյուղում գործել է երեք ուսումնական հաստատություն։ 1892 թվականին գյուղում բնակվում էր 3796 այր և 3621 կին։ 1861 թվականի գյուղացիական ռեֆորմը բազմաթիվ գյուղացիների թողեց առանց հողի, և զանգվածային վերաբնակեցումը սկսվեց ոչ միայն Կենտրոնական Ռուսաստանից, այլև Ուկրաինայից։ 1899 թվականի հուլիսի 1-ին երթևեկությունը բացվեց Տիխորեցկայա-Տորգովայա-Ցարիցին երկաթուղային գծի երկայնքով, որն անցնում էր Պեշանոկոպսկի գյուղի մոտ, որտեղ կառուցվել էր Պեշանոկոպսկայա անունով երկաթուղային կայարանը։ 1910 թվականին կայարանով անցնող ապրանքաշրջանառությունը կազմում էր 3,4 միլիոն ֆունտ ստերլինգ։ Գյուղացիների շրջանում գյուղի հիմնական զբաղմունքը երկրագործությունն ու անասնապահությունն էր։

 20-րդ դար 
Մինչև 1910 թվականը Պեսչանոկոպսկոե գյուղում կար 10600 բնակիչ, 2 եկեղեցի, 3 դպրոց, փոստ-հեռագրական բաժանմունք։ Գյուղով էր անցնում Ռոստովից Ստավրոպոլ փոստային երթուղին։ 1917 թվականի Հոկտեմբերյան սոցիալիստական մեծ հեղափոխությունից հետո փոփոխություններ են տեղի ունեցել Ռուսաստանի հարավի վարչատարածքային կառուցվածքում։ 1924 թվականի հունիսին Պեշանոկոպսկոե գյուղը, որը նախկինում մտնում էր Ստավրոպոլի նահանգի Մեդվեժենսկի շրջանի մեջ, մտավ Ռուսաստանի հարավ-արևելյան Սալսկի շրջանի Բելոգլինսկի շրջանի, հետագայում՝ Հյուսիսային Կովկասի երկրամասի կազմի մեջ։ 1926 թվականին Պեշանոկոպսկոյե գյուղում անցկացված համառուսաստանյան մարդահամարից հետո երկու սեռերի 12092 բնակիչ կար, այդ թվում՝ 5790 տղամարդ և 6302 կին։

1934 թվականի հունվարին Հյուսիսային Կովկասի տարածքը Ազով-Չեռնոմորսկի և Հյուսիսային Կովկասի բաժանվելուց հետո Պեշանոկոպսկոյե գյուղը և Պեշանոկոպսկի գյուղական խորհուրդը մնացին Բելոգլինսկի շրջանի մաս, որը դարձավ Ազով-Չեռնոմորսկի երկրամասի մի մասը։ Հիմք ընդունելով ԽՍՀՄ Համառուսաստանյան Կենտրոնական Գործադիր Կոմիտեի նախագահության 1934 թվականի դեկտեմբերի 28-ի Ազով-Չեռնոմորսկի երկրամասի շրջանների տարանջատման մասին որոշման հիման վրա Բելոգլինսկի շրջանը։ Նրա կազմից ձևավորվել է Ազով-Սևծովյան երկրամասի Պեշանոկոպսկի շրջանը, մարզկենտրոն է դարձել Պեշանոկոպսկոե գյուղը։

1937 թվականի սեպտեմբերի 13-ին Ազով-Չեռնոմորսկի երկրամասի վերացումից հետո Պեշանոկոպսկի շրջանը մտավ Ռոստովի մարզի կազմի մեջ։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին Պեշանոկոպսկոե գյուղի հարյուրավոր համագյուղացիներ մեկնեցին ռազմաճակատ։ 1942 թվականի հուլիսից մինչև 1943 թվականի հունվար ընկած ժամանակահատվածում Պեշանոկոպսկոե գյուղը գտնվում էր նացիստական զավթիչների օկուպացիայի տակ։ 1943 թվականի հունվարի 23-ին Պեշանոկոպսկոյե գյուղի 134-րդ տանկային գնդի զինվորները վերջնականապես ազատագրվեցին նացիստական զավթիչներից։ Հետպատերազմյան շրջանում սկսվեց շրջանի ժողովրդական տնտեսության վերականգնումը, կառուցվեցին գյուղատնտեսական նոր ձեռնարկություններ, սոցիալական օբյեկտներ։ Մարզի բազմաթիվ կոլտնտեսություններ և սովխոզներ դարձել են առաջադեմ տնտեսություններ։ 1959 թվականին Պեշանոկոպսկի և Ռազվիլենսկի շրջանները միավորվեցին մեկ Ռազվիլենսկի շրջանի մեջ, մինչդեռ Պեշանոկոպսկոյե գյուղը դարձավ մարզկենտրոն։ 1960 թվականից Ռազվիլենսկի շրջանը վերանվանվել է Պեսչանոկոպսկի։ 1963 թվականի մարտից մինչև 1965 թվականի նոյեմբեր ընկած ժամանակահատվածում, Պեսչանոկոպսկի շրջանի վերացումից հետո, Պեսչանոկոպսկոյե գյուղը և Պեսչանոկոպսկի գյուղական խորհուրդը մտնում էին Ռոստովի մարզի Սալսկի շրջանի մեջ։ 1965 թվականի նոյեմբերից Պեսչանոկոպսկի շրջանի վերականգնումից հետո (1963 թվականի սահմաններում) Պեսչանոկոպսկոյե գյուղը կրկին դարձավ մարզկենտրոն։ Այնուամենայնիվ, Սալսկ քաղաքին մոտ լինելը հետագայում ազդեց այն փաստի վրա, որ շատ հաստատություններ և ձեռնարկություններ գտնվում էին և ներկայումս գտնվում են հարևան Սալսկ քաղաքի քաղաքապետարանի և Սալսկի շրջանի վերահսկողության տակ, որը գործում է որպես միջշրջանային կենտրոն։

 21-րդ դար 
Տեղական ինքնակառավարման բարեփոխումների ընթացքում Պեսչանոկոպսկոյե գյուղը 2004 թվականին դարձավ Պեսչանոկոպսկի մունիցիպալ շրջանի վարչական կենտրոնը, ինչպես նաև նոր մունիցիպալիտետի՝ Պեսչանոկոպսկի գյուղական բնակավայրի կենտրոնը։

 Բնակչություն 
1909 թվականի բնակչությունը կազմում է 12595 մարդ, 2002 թվականին` 11357 մարդ, 2010 թվականի տվյալներով` 12.612 մարդ։

 Տնտեսություն 
Պեսչանոկոպսկի գյուղում գտնվում են`
 Արդյունաբերական ձեռնարկություններ,
 «Պեսչանոկոպսկոյե ՀԷԿ» ԲԲԸ,
 ՍՊԸ Խլեբոզավոդ ԱգրոՏեխնոԴար,
 Արտադրական ասոցիացիա «Պեշանոկոպսկի հացաբուլկեղեն»։

 Գյուղատնտեսական ձեռնարկություններ 
 «Զարյա» ԲԲԸ (նախկին «Զարյա» կոլտնտեսություն),
 Դաուն ՍՊԸ,
 «Ռուս» ՍՊԸ,
 «Ագրո» ՍՊԸ,
 «Ագրոս» ՍՊԸ։

 Տրանսպորտային ընկերություններ 
 Հյուսիսային Կովկասի երկաթուղու Պեշանոկոպսկայա երկաթուղային կայարան (կայարանի շենքի ենթակառուցվածքով, քարշային ենթակայանով և այլն)։
 Պեսչանոկոպսկի «Դոնավտովոկզալ» ՓԲԸ-ի կանգառ։

 Սոցիալական ոլորտ 
Բժշկություն

Պեսչանոկոպսկի գյուղում է գտնվում Պեսչանոկոպսկի շրջանի ՄԲՈՒԶ «Կենտրոնական շրջանային հիվանդանոց» գլխավոր բուժհաստատությունը (հիվանդանոցի կառուցվածքը ներառում է հիվանդանոց, պոլիկլինիկական բաժանմունք, շտապ օգնության բաժանմունք և այլ բաժանմունքներ ու օժանդակ ստորաբաժանումներ։

Կրթություն
Գյուղում գործում են Գ. Վ. Ալիսովի և թիվ 2 և թիվ 1 միջնակարգ դպրոցները, ինչպես նաև Արտադպրոցական գործունեության կենտրոնը և մանկապատանեկան մարզադպրոցը։ Նաև գործում է երեք մանկապարտեզ (թիվ 1 «Ժպիտ», թիվ 200 «Մոխրոտիկ» և թիվ 5 «Պինոկիո»)։

Մշակույթ
Պեսչանոկոպսկիում գործում են մշակութային հաստատություններ՝ մանկական արվեստի դպրոց, Յուբիլեյնի շրջանային մշակույթի պալատ  (ՌԴԿ-ն ունի 676 նստատեղի համար նախատեսված լսարան, պարասրահ, շրջանի աշխատանքի համար կա 14 սենյակ, երկրորդ հարկում օգտագործվում է 2 դահլիճ, միջոցառումների համար), Պեսչանոկոպսկի շրջանի տեղական պատմության թանգարան, «Մշակույթի և ժամանցի այգի»։

Սպորտ
Պեսչանոկոպսկի գյուղում տեղակայված է «Չայկա» ֆուտբոլային ակումբի մարզական և մարզական բազան։

 Տեսարժան վայրեր 
<center>Լուսանկար<center>Տեսարժանություն<center>Բարեխոսության եկեղեցի (1854)<center>Վլադիմիր Լենինի հուշարձան (1985)։  Հուշարձանը պատրաստված է գրանիտից, տեղադրված է պատվանդանին և գտնվում է գյուղի կենտրոնում։<center>Պիոներ հերոս Ժորա Պոնոմարևի հուշարձանը։ Դասվում է Ռոստովի մարզի Պեսչանոկոպսկի շրջանի պատմամշակութային հուշարձանների շարքին<center>Հիշատակի նշան մահապատժի ենթարկված ռազմագերիներին։ Պեսչանոկոպսկայա կայարանի մոտ գտնվող աղյուսի գործարանի ձորերում գտնվող գյուղում 1942 թվականի օգոստոսից մինչև 1943 թվականի հունվարը գնդակահարվել է 188 մարդ, այդ թվում՝ 113 զինվորական200px<center>Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ զոհված հայրենակիցների հուշարձան Պեսչանոկոպսկոե գյուղում (1967)<center>Կարմիր բանակի հրամանատար, 1-ին հեծելազորային բանակի կոմիսար, Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ քաղաքական գործիչ, բնիկ Պեսչանոկոպսկոե գյուղից Նիկիֆոր Աֆանասև Շևելևի հուշարձանը։<center> Կարմիր բանակի հրամանատար, բնիկ Պեսչանոկոպսկի գյուղից, գեներալ-մայոր Պյոտր Միխայլովիչ Դավիդովին նվիրված հուշարձան։200px<center>«Առաջնագծի այրու և զինվորի մոր» հուշարձան։ Հուշարձանի գրանիտե պատվանդանի վրա տեղադրված են կնոջ և տղայի քանդակներ։ Հուշարձանը կանգնեցվել է գյուղի առաջնագծի զինծառայողներ Կալիբերդ Վ. Վ.-ի և Կոսով Ա. Պ.-ի նախաձեռնությամբ։ Գյուղապետարանը սատարել է նախաձեռնությանը և որոշել գյուղում կանգնեցնել «Առաջնագծի այրու և զինվորի մոր» հուշարձանը։ Հուշարձանը կառուցվել է ժողովրդական գյուղացիների համար և նվիրված է Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին աշխատած բոլոր կանանց և մայրերին։ Սեպտեմբերի 28-ին տեղի է ունեցել «Հայրենական մեծ պատերազմի զինվորի առաջնագծի այրի և մայր» հուշարձանի բացումը։ Հուշարձանը գտնվում է 1941-1945 թվականներին հայրենիքի համար մարտերում զոհված զինվոր-հայրենակիցների կոթողի մոտ։ Հուշարձանը և օբելիսկը կազմում են գյուղի Փառքի հուշահամալիրը։ Ամեն տարի հուշահամալիրի շուրջ տոնակատարություններ են անցկացվում։ Հուշարձանի պատվանդանին գրված է․ «Սուրբ լինի նրանց հիշատակը, դարերով պահպանվի։ Կանայք, ովքեր ապրել են պատերազմի բոլոր դժվարությունները։ 1941-1945։ Մարզի երախտապարտ բնակիչներից։ <center>Վասիլի Մարգելովի հուշարձան <center>Զինված ընդհարումների ժամանակ զոհված գյուղացիների հուշարձան200px<center>Բոլոր սերունդների սահմանապահների հուշարձան

 Նշանավոր մարդիկ 
 Պյոտր Միխայլովիչ Դավիդով (1894-1963) - խորհրդային զորավար։
 Կիրիլ Ֆիլիպովիչ Ռեզենկով (1896-1969) - Խորհրդային Միության հերոս։
 Նիկոլայ Ալեքսեևիչ Տելեպով (1916-2001) - ռուս խորհրդային նկարիչ։

 Ծանոթագրություններ 

 Աղբյուրներ 
 Бентковский И. В. Ставропольская губерния. Список населенных мест по сведениям 1873 г.- Ставрополь, 1874;
 Бентковский И. В. Крепостная колонизация в бывшей Кавказской ныне Ставропольской губернии // Ставроп. губ. ведомости. — 1884. — № 30.
 Справочник по Ставропольской епархии / Сост. свящ. Н. Т. Михайлов. — Екатеринодар: тип. Кубан. обл. правл.: 1911. −501 с.
 Ребров А. Ф. Каталог землям Кавказской губернии с топографическими и хозяйственными замечаниями, с означением поселения, звания обывателей, качества земли, вод, местных положений и упражнений, от коих жители преимущественные выгоды имеют, учиненный по обозрению в 1819 году. Надворный советник А. Ф. Ребров
 Прозрителев Г. Н. Ставропольская губерния в историческом, хозяйственном и бытовом отношения. Ставрополь, 1925
 Прозрителев Г. Н. Первые русские поселения на Северном Кавказе и в нынешней Ставропольской губернии. Ставрополь, 1912.
 Твалчрелидзе А. И. Ставропольская губерния в статистическом, географическом, историческом и сельскохозяйственном отношениях/Репринтное издание.- Ставрополь: «Кавказская библиотека», 1991 г.- 750 с.
 Статистико-географический путеводитель по Ставропольской губернии/ Сб. статей.- Сост. И. В. Бентковский. — Ставрополь: Типография Ставропольского статистического комитета, 1883 г.
 Административно-территориальное устройство Ставрополья с конца 18 века по 1920 год: Справочник.- Комитет Ставропольского края по делам архивов. Государственный архив Ставропольского края. Ставрополь, 2008 г. — 399 с.

Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Պեսչանոկոպսկի շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ավաններ