Խորակերտի վանք

Խորակերտի վանք (Խոջիկ վանքԳուգարքի վանքերը / Գրեց Հ. Հ. Ոսկեան . - Վիեննա։ Մխիթարեան տպարան, 1960։), 13-րդ դարի ճարտարապետական հուշարձանախումբ Լոռու մարզի Ջիլիզա գյուղում՝ տեղակայված Լալվար լեռան արևմտյան փեշերին։ Վանական համալիրը ներկայում գտնվում է Վրաստանի սահմանապահների վերահսկողության գոտումՄհեր Վարդանյան. «Սահմանամերձ Ջիլիզայի պատմական անցյալը աշխարհին կներկայացնենք զբոսաշրջիկների միջոցով»։

 Պատմություն 
Խորակերտի վանքի շրջակայքի հնագույն շինությունների հետքերը թույլ են տալիս ենթադրել, որ այդտեղ է եղել Խորակերտ կամ Խոռակերտ քաղաքը, որի հիմնադրումը Վարդան պատմիչը վերագրում է Հայկի որդի ԽոռինՀայկական սովետական հանրագիտարան, խմբագիր՝ Վիկտոր Համբարձումյան, Երևան, Հայ սովետական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1979։։ Քաղաքը 9-րդ դարի Սմբատ Բ թագավորի հրամանով ժառանգել է Աշոտ Գ Ողորմածի որդի Գուրգենը։ Երբեմնի պարսպապատ համալիրից պահպանվել են միջնադարյան եկեղեցին, կիսավեր գավիթը, մատուռների, սեղանատան ավերակները, քանդակազարդ գերեզմանաքարերը։

Ըստ եկեղեցու արևմտյան ճակատի արձանագրության, վանքը և գավիթը կառուցվել են 1251 թվականին։ Ըստ Ա. Յակոբսոնի ճարտարապետական ոճական վերլուծության՝ եկեղեցին հիմնականում XI դարի կառույց է, որի վերին մասը լրացվել է 1251 թվականին։

 Կառուցվածք 
Արտաքուստ 9,6 մ X 14,6 մ չափերի, ուղղանկյուն, արևելքից երկու «հայկական խորշերով» եկեղեցին ներքուստ խաչաձև է՝ երկարած արևմուտք-արևելք առանցքով և չորս անկյուններում ավանդատներով, արևմտյան և հարավային մուտքերով։ Առանձնահատուկ է եկեղեցու գմբեթը (հայկական ճարտարապետության նմանատիպ միակ օրինակը), որի ութանիստ թմբուկը կեսից ցած կազմված է 30 վեցնիստանի սյուներից (բարձրությունը՝ 2 մ), որոնք շատ խիտ տեղադրված, ստեղծում են նեղլիկ բացվածքների տպավորություն։ Նրանց խարիսխներն ու խոյակները կիպ են իրար։ Գմբեթը հիմնվում է 6 փոխհատվող կամարներից կազմված կառուցվածքային հիմնակմախքին և կենտրոնում ավարտվում շթաքարով ձևավորված ավելի փոքր գմբեթով։

Եկեղեցու ճակատները պարզ են, գրեթե զուրկ հարդարանքից։ Ներսում տեղ-տեղ պահպանվել են սվաղի մնացորդներ։ Գավիթը (13,1 մ X 13,1 մ չափերի) պատկանում է 2 զույգ խաչաձևվող կամարներով ծածկվող տիպին։ Կամարների փոխհատումից առաջացած կենտրոնական քառակուսին ծածկված է եղել ութնիստ բրգաձև ծածկով։ Անցումը քառակուսուց ութանկյունին իրականացված է եռանկյունաձև չորս «կախված» նիստերի միջոցով։ Խաչաձևվող կամարները կազմում են ոչ միայն կառուցվածքային, այլև ողջ ճարտարապետական հորինվածքի հիմքը։

 Տես նաև 
 Խորակերտի վանքի վիմական արձանագրությունների ցանկ

 Ծանոթագրություններ 

 Գրականություն 
 Apмянские монастыри XIII в. Xopaкерт и Мшкаванк, Сов. археология, XIV, 1950
 Мнацаканян C.X., Apхитектура армянских npитворов, E., 1952.

 Արտաքին հղումներ 
 Լոռու մարզ․ պատմամշակութային կոթողներ և հուշարձաններ
 Հայ-վրացական սահմանին գտնվող անտառի գեղեցկուհին՝ Խորակերտի վանքը (լուսանկարներ)

Կատեգորիա:13-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Հայկական առաքելական չգործող վանքեր և եկեղեցիներ (Հայաստան)