Գազախ

Գազախ, ինչպես նաև Ղազախ (), նախկինում՝ Կողթ, քաղաք ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետությունում, Գազախի շրջանի վարչական կենտրոն։ Գտնվում է Աղստև գետի աջ ափին՝ ծովի մակերևույթից 350-390 մետր բարձրության վրա, արգավանդ դաշտավայրումՍամվել Կարապետյան, Հյուսիսային Արցախ, Երևան, 2004, էջ 446։ Բնակչությունը՝ ։
մինի|Գազախ(Kasack) 1921-1923 թվականներին եղել է Հայկական ԽՍՀ կազմում

 Բնակչություն 

 Հայերը Գազախում 
Հայերն այստեղ բնակություն են հաստատել քաղաքի հիմնադրման հենց սկզբից։ Իբրև փոստային կայարան՝ Գազախը վաճառական տարրի համար նկատվել է հարմար գործատեղի. արդեն 1885 թվականին, հանձինս հիշյալ բնագավառի գործավորների, նրանց մի նշանակալի մասը հայեր էին«Նոր-Դար», 1885, N 58, էջ 1.«Բնակչաց մեծամասնությունը կազմում են շատ կողմերից եկած հայ և օտար վաճառականներ...»։

Նորաբնակների թվում կային և՛ քաղաքացիներ և՛ գյուղացիներ. 

1905 թվականին Գազախի բնակչությունը կազմել է 3380 շունչ (հիմնականում՝ թուրքեր, ապա՝ հայեր, ավելի քիչ ռուսներ)։

 Պատմություն 
Արդեն 1883 թվականին բնակավայրին շնորհվել էր քաղաքի կարգավիճակ«Նոր-Դար», 1886, N 208, սակայն այլ վկայության համաձայն Գազախը քաղաքի կարգավիճակ ստացել էր 1909 թվականինАзербайджанская ССР. Административно-территориальное деление, Баку, 1979, с. 9։ Մինչ քաղաքի հիմնադրումը, գավառի վարչանիստը Դաղ-Քյասաման գյուղն էր։

Սակայն սկզբնական շրջանում Գազախի զարգացման հեռանկարի նկատմամբ մամուլում թերահավատություն է արտահայտվել։ Այդպես «Արձագանք»-ը 1886 թվականին գրում է.

1880 թվականի դեկտեմբերի 11-ին Կովկասի փոխարքայի հրամանագրով Աղստև գետի աջ ափին 356 դեսյատին 490 քառ. սաժեն արքունի հողատարածք է հատկացվում քաղաքի կառուցապատման համար“Кавказ'', Тифлис, 1905, N 24, էջ 3։

Դիլիջան փոխադրվելու բնակիչների մտադրությունը կանխելու նպատակով կառավարությունը 1897 թվականին ծրագրել էր խողովակաշարերով ջուր հասցնել Գազախ«Նոր-Դար», 1887, N 53, էջ 1։ Նախագծի իրականացումը (ջուրը բնակավայր էր հասցվել 11 վերստ հեռավորությունից) համայնքի վրա նստել էր 23.000 ռուբլի“Кавказ'', Тифлис, 1905, N 24, с. 3։

1905 թվականին ականատեսը գրել է.

Հայտնի է, որ 1905 թվականին ազգությամբ գերմանացի գավառապետ Առնոլդը «...որպէս նախանձախնդիր անձն քաղաքի առաջադիմութեան և լուսաւորութեան, դատարկ գետինների վաճառումով աշխատում է հարստացնել քաղաքը»Հայաստանի ազգային արխիվ, ֆ. 53, ց. 1, գ. 1254, թ. 1։

1905-1906 թթ. հայ-թուրքական ընդհանրումների ժամանակ Գազախաբնակ հայերն չարաչար պատժվում են՝ կորցնելով այն ամենը, ինչ ունեին։ Թուրքերը հրդեհում են Ջաղեթյանցի, Մելիք-Իսրայելյանի, Գուլումյանի, Խաչատրյանի և այլոց տները, թալանում և ավերում եկեղեցին ու դպրոցը։ Փախչելով Թիֆլիս և մերձակա հայաբնակ գյուղեր՝ հայ բնակիչները հազիվ կարողանում են ազատել իրենց կյանքըԱ-Դօ, Հայ-թուրքական ընդհարումները Կովկասում (1905-1906 թ.), Երևան, 1907, էջ 360։

 Ծանոթագրություններ 

Կատեգորիա:Ադրբեջանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Գազախի շրջան