Ռումի

Ջալալ ադ-Դին Մուհամմադ Ռումի (, ), պատվանունը՝ Մոուլավի կամ Մովլավի, տիտղոսը՝ Մաուլանա՝ «մեր տեր», պարսիկ բանաստեղծ, իրավաբան, սուֆի և աստվածաբան։

 Կենսագրություն 
Ջալալ ադ-Դին Մուհամմադ Ռումին ծնվել է Բալխում (այժմյան Աֆղանստանում) 1207 թվականին։ Հայրը՝ հայտնի աստվածաբան Բահաեդդին Վալադը (մահացել է 1231 թվականին), խուսափելով Խորեզմշահի հետապնդումից, ընտանիքով հեռացել է Բալխից և 1212 թվականից ապրել Նիշապուրում, Բաղդադում և այլուր։ 1220 թվականից ընտանիքը հաստատվել է Ռումի սելջուկյան սուլթանության Իկոնիա (Կոնիա) մայրաքաղաքում, որը մշակութային և կրոնական կյանքի կենտրոն էր (այստեղից էլ «Ռումի» անունը)։ Փայլուն կրթություն է ստացել և՛ հումանիտար, և՛ բնական գիտությունների բնագավառում։ Հոր մահից հետո, 24 տարեկան հասակում փոխարինել է նրան տեղի հայտնի իսլամական կրոնական դպրոցում (մադրասե) և անմիջապես ճանաչվել հեղինակավոր կրոնական գործիչների կողմից. ստացել է սուֆի շեյխի տիտղոս։

 Ստեղծագործություններ 
Նշանավոր է վեց ընդարձակ մասերից բաղկացած նրա «Մասնավի մաանավի» («Պոեմ բարոյագիտական») պոեմը՝ թելադրված Ռումիի և գրառված նրա աշակերտների կողմից։ Այն գրված է երկտողերով (բեյթ), իրենից ներկայացնում է առակների ժողովածու՝ փիլիսոփայական և բարոյա-իմաստասիրական վերջաբանով։ Ռումին ցուցաբերել է կրոնական գիտելիքների խոր իմացություն, բանահյուսական աղբյուրների և սյուժեների գիտակություն։ Նրա քնարական դիվանը ընդգրկում է 2073 կրոնափիլիսոփայական ղազալ և մոտ 2000 ռուբայի։ Կյանքի երկրորդ շրջանում իր ղազալների վերջին բեյթը ստորագրել է ոչ թե իր, այլ իր հոգևոր ուսուցչի՝ մորշեդ Շամս-է Թաբրիզիի (Թավրիզի արև) անունով։ Այդ բանաստեղծությունները համարվում են սուֆիական-միստիկական բանաստեղծության հիրավի կատարյալ օրինակներ։

1957-1967 թվականներին Թեհրանում հրատարակվել է Ռումիի երկերի ժողովածուի (քոլլիյաթ) ութ հատորյակը, Բադի օլ-Զաման Ֆուրուզանֆարի աշխատասիրությամբ։

Ռումիից առայժմ հայտնի հայերեն առաջին թարգմանությունը՝ մեկ երկտող, պահպանվել է 1700-ին գրված մի ձեռագիր մատյանում (Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարան, ձեռագիր N 6146)։ Մեր օրերում Ռումիից գազելներ են թարգմանել Ս․ Տարոնցին, Ս․ Ումառյանը։

 Ծանոթագրություններ 

 Արտաքին հղումներ 

 Ռումիի ստեղծագործությունները (հայերեն թարգմանությամբ) Իսլամական մշակույթի և կապերի կազմակերպության կայքում

Կատեգորիա:Պարսիկ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:13-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Թուրք բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Պարսիկ փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Պարսիկ գրողներ