Վասպուրականի թագավորություն

Վասպուրականի Արծրունյաց թագավորություն, ավատատիրական պետություն միջնադարյան Հայաստանում 908-1021 թվականներին, Արծրունիների արքայատան գլխավորությամբ։ Միջնադարյան Բագրատունիներից վասալական կախման մեջ գտնվող այս թագավորությունը ներառում էր տարածքներ ներկայիս Թուրքիայից, մասամբ՝ Հայաստանից, Իրանից և Նախիջևանի ինքնավար հանրապետությունից (Ադրբեջան)։

Բագրատունյաց Հայաստանի ենթակա թագավորություններից (Վասպուրական, Սյունիք, Վանանդ, Լոռի) ու իշխանություններից (Տարոն, Տայք) ամենաընդարձակն ու ամենազորեղն էր, որը հիմնադրվել էր 908 թվականին՝ Գագիկ Արծրունու կողմից, և թագավորություն հռչակվել Ատրպատականի ամիրայության օգնությամբ։

Թագավորության տարածքն ընդգրկում էր Վանա և Կապուտան (Ուրմիո) լճերի միջև ընկած շրջանները՝ կազմելով 40 000 քառ. կմ։ Բնակչությունը 11-րդ դարի սկզբին հասնում էր մոտ մեկ միլիոնի։ Նույն ժամանակաշրջանում Վասպուրականում կար ավելի քան 8 քաղաք, 4 000 գյուղ, 72 բերդ և ամրոց, 115 վանք ու եկեղեցի։
մինի|291x291փքս|Վասպուրականի թագավորության սահմանների փոփոխությունը 908-1021 թվականների
Գագիկ Արծրունու և նրա հաջորդների օրոք Վասպուրականի թագավորությունը տնտեսական և մշակութային մեծ վերելք ապրեց, ամբողջ Վասպուրականով մեկ լայն շինարարություն ծավալվեց։ Աղթամար կղզին արհեստականորեն մեծացվեց, որտեղ թագավորը կառուցեց Աղթամարի կամ Uուրբ Խաչ եկեղեցին, նավահանգիստ ու արքունական պալատներ։

Վասպուրականին բնորոշ են լեռնածին սարահարթերը, լեռների արանքում սեղմված բարձրադիր հովիտները, որոնց միջով անցնող ոչ մեծ գետերի ջրերը կյանք են տալիս նրանց։ Վանա լճի առափնյա հովիտների կլիման մեղմ է, նպաստավոր երկրագործության, մանավանդ պտղատու և խաղողի այգիների մշակման համար։ Լեռնային արոտները հնարավորություն էին ընձեռում անասնապահության զարգացման համար։

Վասպուրականի թագավորության պատմությունը ամփոփված է մի քանի հայ պատմիչների աշխատություններում։ Նրանցից հատկապես մեծարժեք է Թովմա Արծրունու «Պատմություն Արծրունյաց տան» երկասիրությունը։

 Վասպուրականի թագավորների ցանկ 
  Անունը
  Իշխել է
  Նշումներ
   Գագիկ Ա
  908 - 943
  Աշոտ-Սարգսի որդին 
   Դերենիկ-Աշոտ
  943 - 959
  Գագիկ Ա-ի որդին
  Աբուսահլ-Համազասպ
  959 - 972
  Գագիկ Ա-ի որդին
   Աշոտ-Սահակ
  972 - 991
  Աբուսահլ-Համազասպի որդին
   Գուրգեն-Խաչիկ
  991 - 1003
  Աբուսահլ-Համազասպի որդին
   Սենեքերիմ
  1003 - 1021
  Աբուսահլ-Համազասպի որդին


 Տես նաև 
 Աղթամարի կաթողիկոսություն
 Սյունիքի թագավորություն
 Կարսի թագավորություն
 Տաշիր-Ձորագետի թագավորություն

 Ծանոթագրություններ 

 Արտաքին հղումներ 
 Վասպուրականի թագավորություն

Կատեգորիա:Միջնադարի պատմական երկրներ
Կատեգորիա:Վասպուրականի թագավորություն