Բիզնես գործընթացների վերակառուցում

Բիզնես պրոցեսների վերակառուցումը կազմակերպությունում կատարվող աշխատանքային պրոցեսների և իրականացվող աշխատանքային գործընթացների վերլուծությունն ու վերամշակումն է։

Համաձայն ԴավենփորթիԹոմաս Հ. Դավենփորթ և Ջ. Շորթ, 1990 թ. բիզնես գործունեությունը տրամաբանորեն փոխկապակցված առաջադրանքների ամբողջություն է, որն ուղղված է կանխորոշված արդյունքի նվաճմանը։ Վերակառուցումը մենեջմենթի բնագավառում վերջերս տեղի ունեցած շատ նորամուծությունների հիմք է հանդիսացել։ Օրինակ միջֆունկցիոնալ աշխատախմբերը (cross-functional team) ձևավորվել են առանձին ֆունկցիոնալ առաջանդրանքներն ամբողջական միջֆունկցիոնալ պրոցեսում միավորելու ձգտումից։

Բիզնես պրոցեսների վերակառուցումը անվանում են նաև ԲՊ վերադիզայնավորում, բիզնես-տրանսֆորմացիա և բիզնես պրոցեսների փոփոխման մենեջմենթ։

 Ընդհանուր ներկայացում 

Բիզնես պրոցեսների վերակառուցումն առաջացել է որպես մասնավոր հատվածում կիրառվող գործիք, որը կազմակերպություններին իրենց գործունեության իրականացման մեխանիզմը հիմնովին վերանայելու հնարավորություն էր տալիս և այդպիսով հնարավոր դարձնում զգալիորեն բարելավել սպառողներին մատուցվող ծառայությունների որակը և նվազեցնել գործառնական ծախքերը։ Այդ ամենն, իր հերթին, հնարավորություն էր տալիս բարելավել կազմակերպության մրցունակությունը և ուղիներ հաստատել դեպի միջազգային շուկա։ ԲՊՎ գաղափարի ստեղծման և կենսունակության ամրացման համար առաջնային կարևորություն ուներ բարդ տեղեկատվական համակարգերի և ցանցերի շարունակական բարելավումն ու ներմուծումը բիզնես պրոցեսների բնագավառ։ Այսօրվա դրությամբ առաջատար կազմակերպությունները սկսում են աստիճանաբար մեծացնել իրենց ուշադրությունը ԲՊ վերակառուցման հանդեպ՝ ներկայում կիրառվող գործառնական ոճի բարելավումների փոխարենը գերադասելով ինովացիաների և արդիական տեխնոլոգիաների միջոցով կազմակերպության գործառնական մթնոլորտը բարելավումըBusiness Process Re-engineering Assessment Guide, United States General Accounting Office, 1997։

Վերակառուցումը որպես նախապայման է ընդունում այն, որ կազմակերպությունում ընթացող բիզնես պրոցեսները սովորաբար մասնատված են բազում ենթագործառույթների և առաջադրանքների, որոնց կատարմամբ զբաղվում են առանձին կազմակերպական մասնաճյուղեր և բաժանմունքներ։ Նման իրավիճակում հաճախ լինում է այնպես, որ բացակայում է մի հատուկ առանձին բաժանմունք, որն իր վրա կվերցներ այդ ենթաբաժինների գործունեության կոորդինացման և փոխարդյունավետ իրականացման խնդիրներն ու պատասխանատվությունը։ Վերակառուցման մոտեցումը կայանում է ողջ ֆունկցիոնալ համակարգի փոխակերպման մեջ՝ հաճախ հրաժարվելով կամ արմատականորեն ձևափոխելով որոշ առանձին վերցրած ենթահամակարգեր։ Նման մոտեցումը համարվում է արդարեցված, քանզի համարվում է, որ նույնիսկ եթե հնարավոր է իրականացնել առանձին ենթատարրերի կատարելագործում՝ դա միևնույնն է չի բերելու անհրաժեշտ ընդհանուր արդյունավետության աճի, և գրանցվող արդյունավետության աճը լինելու է համեմատաբար աննշան։ Իսկապես զգայուն բարեփոխումների հասնելու համար անպայման կարիք է լինելու զբաղվել համակարգի կառուցվածքային բնույթի վերանայմամբ և դրա վերլուծությամբ։

Վերակառուցման ենթարկվելու որոշումն ընդունելու դեպքում կազմակերպությունը պետք է վերանայի սեփական նպատակները և որոշի, թե դրանցից որն է հանդիսանում իր համար առաջնային; հաշվարկի իր սպառողների նպատակային խմբերը, և թե որքանով են սահմանված նպատակները խոսում նրանց շահերից։ Այս փուլում հաճախ կազմակերպության հիմնական նպատակը փոխելու կամ փոփոխելու անհրաժեշտություն է ծագում, հարկ է լինում ճշգրտել նաև դրան հասնելու համար մշակված ռազմավարությունն ու մարտավարական ծրագրերը, կամ համապատասխանեցնել դրանք համաձայն սպառողների վերագնահատված շահերին։ Միայն այս ամենի մասին հստակ պատկերացում ձևավորելուց հետո է հարկավոր անցնել գործնական քայլերի և ծավալել իրական վերակառուցողական գործունեություն։

Նման վերլուծություններից ստացված արդյունքների հաշվառմամբ վերակառուցումն ուղղվում է կազմակերպության բիզնես պրոցեսների բարելավմանը՝ ներառելով այն բոլոր գործառնական փուլերն ու ընթացակարգերը, որոնք կառավարում են ռեսուրսների վերաբաշխումն ու օգտագործումը՝ սպառողների և սպառողական շուկաների պահանջների բավարարմանն ուղղված պատրաստի ապրանքների կամ ծառայությունների պատրաստման համար։ Ընթացքում բիզնես պրոսեցը բաժանվում է բաղկացուցիչ տարրերի, որոնց համար մշակվում են նոր կառուցվածքային կապեր և հարաբերություններ։ Արդյունքում որոշ տարրեր և ենթատարրեր ենթարկվում են կատարելագործման, որոշներն էլ կարող են փոխարինվել նորերով կամ ընդհանրապես դուրս հանվել կազմակերպության համակարգից։

 ԲՊՎ զարգացման պատմությունը 

1990 թ.-ին՝ նախկինում Մասաչուսեթսի Տեխնոլոգիական Համալսարանի պրոֆեսոր Մայքլ Համերը (Michael Hammer), Harvard Business Review ամսագրում հրատարակեց մի հոդված, որում խոսում էր այն մասին, որ իրականում մենեջերների առջև դրված է արտադրական ցիկլից լրացուցիչ արժեք չստեղծող գործառնությունների վերացման խնդիրը, այլ ոչ այդ գործառնությունների ավտոմատացումը ժամանակակից տեխնոլոգիաների հաշվինՀամեր, 1990 թ.։ Հոդվածում խոսվում էր այն մասին, որ կառավարիչներն իրենց ուշադրությունը թյուր ուղղությամբ են շեղել և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների հնարավորություններն օգտագործում են ներկայում ընթացող պրոցեսների ավտոմատացման համար, երբ իրականում դրանք հարկավոր է ուղղել արժեք չավելացնող գործառնությունների վերացմանը։

Նույն թվականին նրա մոտեցմանը համահունչ կարծիք ներկայացրեցին Թոմաս Հ. Դավենփորթը և Ջ. Շորթը մի աշխատության մեջ, որը լույս էր տեսել Sloan Management Reviewթողարկվում է Մասաչուսեթսի Տեխնոլոգիական Համալսարանի Սլոնի Մենեջմենթի Դպրոցում (MIT Sloan School of Management) ամսագրումThomas H. Davenport and J. Short, 1990։

Կազմակերպության բիզնես պրոցեսների օբյեկտիվ գնահատման և վերանայման գաղափարը արագորեն ընդունվեց շատ ֆիրմաների կողմից, որոնք ձգտում էին այդպիսով վերականգնել իրենց մրցունակությունը և արտասահմանյան մատակարարներին պարտված շուկայական դիրքերը։ Հետագա տարիներին ԲՊ վերակառուցմանը սկսեցին նվիրվել մի շարք գիտական հետազոտություններ, ամսագրային հոդվածներ և գրքեր։ Վերակառուցման գաղափարը որդեգրվեց նաև խորհրդատվական ֆիրմաների կողմից, որոնք սկսեցին առաջարկել թեմատիկ ծառայություններ, ընդգրկել դրանք ծառայությունների փաթեթներում և զբաղվել դրանց հետագա մշակմամբ։

 Զարգացումը 1995 թվականից հետո 

1995 և 1996 թվականներին հրատարակված քննադատությունների, ինչպես նաև ԲՊՎ գաղափարախոսության հաճախակի չարաշահման և սխալ օգտագործման պատճառով վերակառուցմանը վերաբերող հետաքրքրությունը ԱՄՆ-ում աստիճանաբար սկսեց խամրել։ Այդ ժամանակվանից ի վեր բիզնես պրոցեսները գնահատվում են որպես բիզնես վերլուծության սկզբնակետ, իսկ գործառնական վերամշակումը դարձել է լայնորեն կիրառվող և ընդունելի մոտեցում և ընդգրկվում է շատ մեթոդաբանական պորտֆոլիոների մեջ։ Այդ ամենի հետ մեկտեղ, սակայն, այն սովորաբար իրականացվում է ավելի մեղմ կերպով և սկզբնապես նախատեսվող մասշտաբների չի հասնում։

Վերջերս սկսել է զարգանալ “բիզնես պրոսեցների մենեջմենթի” գաղափարը, որն իր առջև դրված նպատակներով կարող է համարվել ԲՊՎ տրամաբանական հետևորդը։ Այն նույնպես դիտարկում է պրոցեսների կատարելագործման ուղիների մշակումը և նույնպես գործադրում է դրա համար տեղեկատվական տեխնոլոգիաները։

 Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների դերը ԲՊՎ ունեցած հաջողություններում 

ԲՊ վերաբերող վաղ գրականության մեջօր.՝ Hammer & Champy, 1993 նշվում է զարգացող ՏՏ-ի մի քանի բնագավառներ, որոնք ենթադրաբար պետք է ցնցեին կորպորատիվ գործունեության պլանավորման և իրականացման մասին կայացած պատկերացումներն ու նորմերը, դրանց կառուցվածքային վերաձևավորման պատճառ հանդիսանային։ Դրանց թվին են դասվում.
 ընդհանուր տվյալային բազաները, որոնք նույն ինֆորմացիան մատչելի են դարձնում տարբեր վայրերում միաժամանակ,
 Էքսպերտային համակարգերը, որոնց շնորհիվ բազմակողմանի հղկվածություն և փորձ ունեցող մասնագետները կարողանում են իրականացնել բազմաբնույթ առաջադրանքներ,
 հեռահաղորդակցային ցանցերը, որոնք կազմակերպություններին հնարավորություն են տալիս ձևավորել միաժամանակ կենտրոնացված և ապակենտրոնացված ներքին միջավայր,
 որոշումների կայացման մեխանիզմներ, որոնց միջոցով որոշումների ընդունումը և մասնակցությունը այդ պրոցեսին դառնում է մատչելի բոլոր հետաքրքրված կողմերի համար,
 անլար տվյալային հաղորդակցության տեխնոլոգիաներն ու շարժական համակարգիչները, որոնց միջոցով դաշտային աշխատակազմը հնարավորություն է ստանում աշխատել գրասենյակային սահմաններից անկախ,
 ապրանքների և առարկաների ավտոմատացված ճանաչումն և դրանց տեղաշարժերի գրանցումը, որի միջոցով կարելի է ժամանակի ցանկացած պահի տեղեկատվություն հայցել ճանապարհին գտնվող ապրանքախմբի, կամ որևէ այլ ապրանքի կամ առարկայի մասին։
1990-ականների կեսերին գործունեության արդյունավետության բարձրացման գործում զգալի ներդրողներ էին համարվում հատկապես հարահոսի (конвейер) մենեջմենթի համակարգերը։ Այս ոլորտի տարածքում էին ցանկանում գործել նաև ERP ոլորտում գործող ընկերությունները, որոնցից էին SAP-ըSAP-ը ծրագրավորման ոլորտում մասնագիտացված միջազգային գերմանական կազմակերպություն է, որն առաջարկում է կազմակերպությունների համար նախատեսված ծրագրային փաթեթներ և բոլոր մասշտաբների բիզնեսների համար նախատեսված խորհրդատվական ծառայություններ։, JD Edwards-ը, Օրաքլը, PeopleSoft-ը և այլն։ Նրանք իրենց ծառայությունները ներկայացնում էին որպես բիզնես պրոցեսի վերանախագծման և բարելավման գործիքներ։

 Քննադատությունը 

մեծ մասամբ այն պատճառով, որ վերակառուցողական նախագծերը հանգեցրել են մասշտաբային աշխատազրկումների, կամ օգտագործվել են նման գործազրկումների արդարացման համար, վերակառուցման գաղափարը սկսել է բացասաբար ընկալվել։ Դրանից բացի, վերակառուցումը ոչ միշտ է արդարացրել իր հանդեպ եղած սպասումները։ Մասնավորապես այն պատճառով, որ վերակառուցման գաղափարը պնդում է, որ կազմակերպության դրսևորած արդյունքների անարդյունավետությունը բխում է իր պրոցեսների անարդյունավետությունից, սակայն ոչ մի կերպ այդ մոտեցումը չի փորձում ապացուցել։ Բացի դրանից, ԲՊՎ-ն առաջարկում է գործունեության արդյունքների բարելավման գործը սկսել մաքուր էջից՝ լիովին անտեսելով ներկայում տիրող իրավիճակը, որը չի կարող օբյեկտիվորեն շահավետ դառնալ որոշում ընդունող կազմակերպության համար։

Էբրահամսոնի վերլուծության մեջ ասվում է այն մասին, որ մենեջմենթին վերաբերող “արդիական”, մոդայիկ տերմինները կենսացիկլային ընթացքի հակում ունենAbrahamson, E. (1996). Management fashion, Academy of Management Review, 21, 254-285։ “Վերակառուցման” համար այդ ցիկլի գագաթնակետն էր գրանցվել 1993-96 թթ.-ինPonzi, L. and Koenig, M. (2002). "Knowledge management: another management fad?", Information Research, 8(1).։

Կարծիքներ կան նաև, որ վերակառուցման գաղափարը, ըստ իր էության, նոր չէ։ Օրինակ՝ կարելի է ասել, որ Հենրի Ֆորդի ապրանքի պատրաստման բնագավառում կիրառած նորամուծությունները, արտադրական շղթայի հորինումը և արդյունաբերական գործունեության մասին եղած պատկերացումների շտկումը տիպիկ վերակառուցողական քաղաքականության տարրեր էին։

Ֆարազ Ռաֆիքի (Faraz Rafique) քննադատական հոդվածը ուղղված է այն հանգամանքի դեմ, որ ԲՊՎ-ն գործում է տեխնոլոգիաների և զուտ արդյունավետության կատեգորիաներով՝ անտեսելով կազմակերպությունում աշխատող մարդկանց, որոնց շահերը իրականացվող քաղաքականության արդյունքում կարող են հաշվի չառնվել։ Բազում դեպքերում վերակառուցումը օգտագործվել է որպես քողարկիչ միջոց անհարմար կադրային ռեսուրսներից ձերբազատվելու համար։

Թոմաս Դավենփորթը, որը հանդիսանում էր ԲՊՎ առաջին կողմնակիցներից և առաջխաղացողներից, 1995 թ.-ին գրել է.

Նման կերպով նա ընդունել է.

Ամփոփելով, ԲՊ վերակառուցման դեմ բերվող հիմնական քննադատությունը կարելի է բերել հետևյալ տեսքի.
 ԲՊ վերակառուցմանն այդպես էլ չհաջողվեց փոխել կառավարչական մտածելակերպը, որն իրականում հանդիսանում է կազմակերպչական վնասների հիմնական պատճառը,
 գաղափարը չի ընդունվում մենեջերների կողմից և որպես հետևանք անարդյունավետ կիրառություն է գտնում կազմակերպություններում,
 ԲՊՎ հանդեպ ունեցած նախնական սպասումները և գաղափարի իրացումից ստացված արդյունքները խստորեն չեն համապատասխանում,
 գաղափարը թերագնահատում էր պատկերացումային դիմադրողականությունը կազմակերպություններում,
 գաղափարին համաձայն ենթադրվում էր իրացնել այսպես կոչված “լավագույն լուծումների” տարրեր, որոնք կարող էին չխոսել կազմակերպության շահերից,
 գաղափարը չափից շատ էր հենվում տեխնոլոգիական լուծումների վրա,

 Ծանոթագրություններ 

 Բառացանկ 
 (ենթատեքստում) վերակառուցում — reengineering
 միջֆունկցիոնալ աշխատախումբ — cross-functional team
 տեղեկատվության տիրապետման համակարգեր — management information systems
 Թեմատիկ գրականության ցանկ 
 Abrahamson, E. (1996). Management fashion, Academy of Management Review, 21, 254-285.
 Champy, J. (1995). Reengineering Management, Harper Business Books, New York.
 Davenport, Thomas & Short, J. (1990), The New Industrial Engineering։ Information Technology and Business Process Redesign, in։ Sloan Management Review, Summer 1990, pp 11–27
 Davenport, Thomas (1993), Process Innovation։ Reengineering work through information technology, Harvard Business School Press, Boston
 Davenport, Thomas (1995), Reengineering - The Fad That Forgot People, Fast Company, November 1995.
 Drucker, Peter (1972), Work and Tools, in։ W. Kranzberg and W.H. Davenport (eds), Technology and Culture, New York
 Greenbaum, Joan (1995), Windows on the workplace, Cornerstone
 Guha, S.; Kettinger, W.J. & Teng, T.C., Business Process Reengineering։ Building a Comprehensive Methodology, Information Systems Management, Summer 1993
 Hammer, M., (1990). "Reengineering Work: Don't Automate, Obliterate", Harvard Business Review, July/August, pp. 104–112.
 Hammer, M. and Champy, J. A.։ (1993) Reengineering the Corporation։ A Manifesto for Business Revolution, Harper Business Books, New York, 199#ISBN 0-06-662112-7.
 Hammer, M. and Stanton, S. (1995). "The Reengineering Revolution", Harper Collins, London, 1995.
 Hansen, Gregory (1993) "Automating Business Process Reengineering", Prentice Hall.
 Hussein, Bassam (2008), PRISM։ Process Re-engineering Integrated Spiral Model, VDM Verlag [1]
 Industry Week (1994), De-engineering the corporation, Industry Week article, 4/18/94
 Johansson, Henry J. et al. (1993), Business Process Reengineering։ BreakPoint Strategies for Market Dominance, John Wiley & Sons
 Leavitt, H.J. (1965), Applied Organizational Change in Industry։ Structural, Technological and Humanistic Approaches, in։ James March (ed.), Handbook of Organizations, Rand McNally, Chicago
 Loyd, Tom (1994), Giants with Feet of Clay, Financial Times, Dec 5 1994, p 8
 Malhotra, Yogesh (1998), Business Process Redesign։ An Overview, IEEE Engineering Management Review, vol. 26, no. 3, Fall 1998.
 Ponzi, L. and Koenig, M. (2002). "Knowledge management: another management fad?", Information Research, 8(1).
 "Reengineering Reviewed", (1994). The Economist, 2 July 1994, pp 66.
 Roberts, Lon (1994), Process Reengineering։ The Key To Achieving Breakthrough Success, Quality Press, Milwaukee.
 Rummler, Geary A. and Brache, Alan P. Improving Performance։ How to Manage the White Space in the Organization Chart, ISBN 0-7879-0090-7.
 Taylor (1911), Frederick, The principles of scientific management, Harper & Row, New York
 Thompson, James D. (1969), Organizations in Action, MacGraw-Hill, New York
 White, JB (1996), Wall Street Journal. New York, N.Y.։ Nov 26, 199#pg. A.1
 Business Process Redesign։ An Overview, IEEE Engineering Management Review.

Կատեգորիա:Բիզնես