Հայտնություն Հովհաննեսի

Հովհաննեսի հայտնություն ( – Ապոկալիպսիս), Աստվածաշունչ մատյանի Նոր Կտակարանի կանոնի գրքերից վերջինը։ Պատմոս կղզի աքսորված Հովհաննես առաքյալի այս գրվածքը մարգարեական է՝ կազմված տեսիլքներից ու հայտնություններից։ Գիրքը լի է վախճանաբանական այլաբանություններով և խորհրդանշաններով։

 Գրքի վերնագիր 

Վաղ ժամանակներից գրքի անվանման ընդունված ձևը եղել է «Հովհաննեսի հայտնություն» (), որը գալիս է հենց գրքից։

Վերնագիրը խոսում է գրքի բովանդակության մասին և նշում, որ Հիսուս Քրիստոսն այդ տեսիլքի շնորհիվ Հովհաննեսի միջոցով պատրաստվում է «բացահայտել» կամ «հայտնել» ապագան։
 Ստուգաբանություն 

Գրքի բնակիր հին հունարեն լեզվում Հայտնություն գիրքը կոչվում է  Ապոկալիպսիս՝ Ἀποκάλυψις (ապոկա՛լյուփսիս), որն առաջանում է ἀπο (ապո) նախարձանցից և κάλυψις (կա՛լյուփսիս) գոյականից։ 
ἀπο- (apo-) նախածանցն արտահայտում է հեռացում, մեկուսացում, բացահայտում
καλύπτω (կալյու՛պտո)  բայը նշանակում է «ծածկել, թաքցնել, ծածկույթ տալ»։ Դրանից առաջացող κάλυψις  (կա՛լյուփսիս)  գոյական նշանակում է «ծածկոց, ծածկվածություն»։
Ἀποκάλυψις (ապոկա՛լյուփսիս) բառացիորեն նշանակում է ինչ-որ մի բանի վրայից ծածկոցը հանել, այսինքն՝ մինչ այդ թաքցված և չերևացող բանը երևելի դարձնել, բացահայտել։

 Գրքի հեղինակը 
Գիրքը գրել է Հովհաննես առաքյալը, որը միաժամանակ իր անունը կրող Ավետարանի հեղինակն է։ Հովհաննեսն այս գիրքը գրել է Պատմոս կղզում, ուր աքսորվել էր Հռոմեական կայսրության մեջ քրիստոնեության դեմ սկսված հալածանքների ժամանակ՝ Քրիստոսի Ավետարանը քարոզելու համար։ Նրա գիրքն ուղղված է Փոքր Ասիայի արևմտյան ափերին գտնվող յոթ եկեղեցիներին։

 Գրության ժամանակն ու հանգամանքները 
Գրքի հեղինակը ամենասկզբից վկայում է, որ տեսիլքը տեսնելու և գրելու ժամանակ գտնվել է Պատմոս կղզում, որը գտնվում է Էգեյան ծովում և այն ժամանակ գտնվել է Հռոմեական կայսրության մեջ, իսկ այժմ պատկանում է Հունաստանին։

Մասնագետների մի խումբ Հայտնության գիրքը թվագրում է 68-69 թթ, մեկ այլ խումբ՝ 81-96 թթ.։
Այսօր ավելի ընդունված է գրքի գրության ժամանակը համարել առաջին դարի 90-ական թվականների կեսիը՝ 95 թ. (երբեմն 92-96 թթ. մինջև)՝ Դոմիցիանոս (81-96 թթ.) կայսեր կառավարման ժամանակ, որն առանձնացել է իր դաժան հավասանքներով քրիստոնեության դեմ և տվյալ դրությունը համընկնում է գրքի բովանդակության հետ։

 Կանոնականացում 

 Բովանդակությունը 
Գիրքը Հայտնությունների մի շարք է, որ Քրիստոսը կատարում է, որպեսզի «իր ծառաներին ցույց տա, թե շուտով ի՛նչ է պատահելու» (1.1)։ Հովհաննեսը նկարագրում է իր տեսիլքը, որտեղ հայտնվում է Հիսուս Քրիստոսը և հրամայում նրան գրի առնել իր հակիրճ ուղերձները Ասիայի 7 եկեղեցիներին։ Այնուհետև պատկերվում են աշխարհի գալիք իրադարձությունները՝ սատանայի և նրա ծառաների վերջնական պարտությամբ, երկնքի ու երկրի վերափոխմամբ և Աստծո Գառի (Հիսուս Քրիստորսի) հավիտենական հաղթանակով։ Գրքի բուն նպատակն է վստահություն ներշնչել Տիրոջ երկրորդ գալստյան նկատմամբ, որն ավարտվում է Փրկչի խոստումով. «Ես գալիս եմ շուտով։ Ամեն։ Ե՛կ, Տե՛ր Հիսուս Քրիստոս»։ (22.20)։ Ժամանակաշրջանը, երբ գրվել է Հայտնությունը քրիստոնյաների հալածանքների ծանր մի ժամանակ էր։ Պատճառն այն էր, որ նրանք միակ Տեր և Աստված էին ճանաչում Հիսուս Քրիստոսին։ Արդ, հեղինակի գլխավոր մտահոգությունն է եղել ընթերցողներին հույս և քաջալերանք ներշնչել և հորդորել, որ հավատարիմ մնան հալածանքների և չարչարանքների ընթացքում։ Ուստի գիրքը բնավ նպատակ չունի վերահաս մի վախճանի սարսափով համակելու հավատացյալներին։ Ընդհակառակը, հեղինակի նպատակն է նրանց վստահություն ներշնչել Տիրոջ երկրորդ գալստյան կապակցությամբ, որ ազատագրության և փրկության ցանկալի պահն է լինելու։
Գրքի մեծագույն բաժինը կազմում են մի շարք հայտնություններ և տեսիլքներ՝ ներկայացված խորհրդանշական լեզվով, որ հասկանալի էր այդ օրերի քրիստոնյաներին, բայց ուրիշների համար մնում էր խորհրդավոր։ Ինչպես համանվագում կրկնվող մայր եղանակը, գրվածքի գլխավոր բնաբանը կրկնվում է զանազան ձևերով և զանազան տեսիլքների մեջ։ Թեպետ մեկնաբանությունների մեջ կան մանրամասնությունների տարբերություններ, սակայն գլխավոր բնաբանը հստակ է. Տեր Հիսուս Քրիստոսի միջոցով Աստված վերջնականապես և ամբողջական կերպով պարտության է մատնելու իր թշնամիներին, ներառյալ Սատանային, և իր հավատարիմ ժողովրդին վարձատրելու է նոր երկնքի և նոր երկրի օրհնություններով, երբ հաղթանակն ամբողջական լինի։

 Հայտնության կառուցվածքը 
 Նախաբան (1.1-8)
 Առաջին տեսիլքը և յոթ եկեղեցիներին ուղղված նամակներ (1.9-3.22)
 Յոթ կնիքներով կնքված գիրքը (4.1-8.1)
 Յոթ փողերը (8.2-11.19)
 Վիշապը և երկու գազանները (12.1-13.18)
 Այլ տեսիլքներ (14.1-15.8)
 Աստծու բարկության յոթ սկավառակները (16.1-21)
 Բաբելոնի ավերումը և գազանի, սուտ մարգարեի և Սատանայի պարտությունը (17.1-20.10)
 Վերջին դատաստան (20.11-15)
 Նոր երկինք, նոր երկիր և նոր Երուսաղեմ (21.1-22.5)
 Եզրակացություն (22.6-21)

 Աղբյուրներ 
 Սարկավագագիրք

 Արտաքին հղումներ 
 Հայտնություն Հովհաննեսի գիրքը արևելահայերեն