Յաղդան

Յաղդան, գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզի Լոռի Բերդ համայնքում։

 Անվան ստուգաբանություն 
Գյուղի անունը մեկնաբանվում է հետևյալ կերպ՝ յուղով հարուստ, նախկինում ունեցել է Եղիտանք հայկական անվանումը։

 Աշխարհագրություն 
Ստեփանավան քաղաքից մոտ 8 կմ արևելք, Ձորագետի ձախ կողմում, բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 1350 մ, հեռավորությունը մարզկենտրոնից՝ 37 կմ հյուսիս-արևմուտք։

Գյուղը շրջապատված է բարձր սարերով, որոնց լանջերին կան մի քանի փոքրիկ բնական աղբյուրներ։ Գյուղի կլիման ձմռանը ցրտաշունչ է, ամռանը՝ զով։

 Պատմություն 
Ներկայիս Յաղդան գյուղը հիմնադրվել է 1821 թվականին բնակության համար այդտեղ հաստատված հույների կողմից։ Այսօր հույն բնակիչների թիվը մեծապես կրճատվել է այն պատճառով, որ 1991 թվականից սկսած արտագաղթի հոսք է սկսվել դեպի պատմական հայրենիք՝ Հունաստան։ Հնում բնակավայրի տարածքը բնակեցված է եղել հայերով, ինչի մասին փաստում են պահպանված պատմամշակութային հուշարձանները: Բնակավայրի հին անունը Եղիտանք է

 Պատմամշակութային հուշարձններ 
Գյուղում և շրջակայքում պահպանվել են պատմամշակութային մի քանի հուշարձանԴիվան հայ վիմագրության, ՀՍՍՌ ԳԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտ, Երևան, 2012 թվական, «Գիտություն» հրատարակչություն, 978-5-8080-0981-3Հայաստանի Հանրապետության կառավարության որոշում Լոռու մարզի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական ցուցակը հաստատելու մասին 29 հունվարի 2004 թվականի N 49-Ն: Դրանցից առավել հետաքրքրականը գյուղի հյուսիս-արևելյան եզրին՝ Յաղդան - Կողես ավտոճանապարհի աջ կողմում գտնվող միաթռիչք կամուրջն է: Թվագրվում է 12-ից 13-րդ դարերով: Այս կոթողի մասին գրավոր արձանագրություններ չեն պահպանվել:

Գյուղի կենտրոնում է գտնվում 17-րդ դարի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին: Այն վերակառուցվել է ավելի հին ժամանակներում հիմնադրված եկեղեցու հիմքի վրա:

Գյուղի հյուսիսային ծայրամասում գտնվում է 19-րդ դարում կառուցված մատուռ, որի պատերին ագուցված են 12-ից 13-րդ դարերով թվագրվող բազմաթիվ խաչքարեր: 19-րդ դարում կառուցված մեկ այլ մատուռ էլ գտնվում է գյուղից 400 մ հարավ-արևելք, որի ներսում և շրջակայքում կան 12-ից 13-րդ դարերով թվագրվող բազմաթիվ խաչքարեր: Յաղդանի ձորում՝ Կողես տանող ավտոճանապարհի ձախ կողմում գտնվում է 12-ից 13-րդ դարերով թվագրվող մատուռ: Գյուղից 0.5 կմ հյուսիս-արևմուտք գտնվում է Սուրբ Պողոս մատուռը, որը կառուցվել է 13-րդ դարում:

մինի|աջից|Միջնադարյան կամուրջ Յաղդան գյուղում
Գյուղի մեջ՝ Կողես գյուղ տանող ավտոճանապարհի ձախակողմյան հատվածում է գտնվում 12-ից 13-րդ դարերով թվագրվող գերեզմանոց: Այստեղ կան 12-ից 13-րդ դարերով թվագրվող խաչքարեր: Մեկ այլ պատմական գերեզմանոց գտնվում է գյուղից հարավ-արևելք, որտեղ Ձորագետին միանում է իր վտակը: Այն թվագրվում է 12-ից 17-րդ դարերով: Այդտեղ պահպանվել են 12-ից 14-րդ դարերի խաչքարեր: Գյուղի արևելյան եզրին՝ Յաղդան-Կողես ավտոճանապարհի 1-ին կիլոմետրի աջակողմյան հատվածում տարածված է միջնադարյան մեկ այլ գերեզմանոց: Այդտեղ պահպանվել են 10-ից 14-րդ դարերով թվագրվող խաչքարեր: Գյուղի արևմտյան կողմում՝ Ագարակ - Յաղդան ավտոճանապարհի աջ եզրին է գտնվում 12-ից 15-րդ դարերով թվագրվող գերեզմանոց: Այդտեղ պահպանվել են 10-ից 15-րդ դարերով թվագրվող արձանագիր բազմաթիվ խաչքարեր և տապանաքարեր:

Գյուղի հարակից ձորում է գտնվում քարայր-կացարան, որը միջնադարում բնակեցված է եղել:

Գյուղի հարավային եզրին 1978 թվականին կառուցվել է Խորհրդային Միության բանակի կազմում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին մասնակցած և զոհված յաղդանցիներին նվիրված հուշարձան:

 Հասարակական կյանք 
Գյուղում գործում են հիմնական դպրոց և մանկապարտեզ։ Համայնքն ունի մշակույթի տուն։ Գործող գրադարանն ունի 12492 անուն գիրք։ Կա նաև բուժկետ։ Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, կերային կուլտուրաների մշակությամբ և բանջարաբուծությամբ։

Բնակչությունն զբաղվում է անասնապահությամբ, բանջարաբուծությամբ, հացահատիկի, կարտոֆիլի և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։

 Բնակչություն 
2011 թվականին Հայաստանում անցկացված մարդահամարի արդյունքների համաձայն Յաղդանի մշտական բնակչությունը կազմել է 233, առկա բնակչությունը՝ 217 մարդ2011 թ Հայաստանի մարդահամարի արդյունքները։ Մինչ այդ՜ 1800-ական թվականների կեսերից սկսած, եղել է հունաբնակ գյուղ: Ներկայում բնակվում են հայեր և հույներԶավեն Կորկոտյան, «Խորհրդային Հայաստանի բնակչությունը վերջին հարյուրամյակում (1831-1931)»։

Յաղդանի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

 Տես նաև 
 Յաղդանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Լոռու մարզ)

 Ծանոթագրություններ 

Կատեգորիա:Լոռի Բերդ համայնքի բնակավայրեր