Չորրորդ փորոք

Չորրորդ փորոք (), մարդու գլխուղեղում գտնվող չորս միմյանց հետ կապ ունեցող հեղուկով լցված խոռոչներից մեկը: Այս խոռոչները համատեղ կոչվում են փորոքային համակարգ և բաղկացած են ձախ և աջ կողմնային փորոքներից, երրորդ փորոքից և չորրորդ փորոքից: Չորրորդ փորոքն սկսվում է ուղեղի ջրածորանից (), և ձգվում մինչև ռոմբաձև փոսի հատակը, որի հետին ստորին անկյունում բացվում է ողնուղեղի կենտրոնական խողովակը: Չորրորդ փորոքը լցված է ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկով:
մինի|աջից|Ռոմբայաձև փոս

Չորրորդ փորոքը յուրահատուկ ադամանդի տեսք ունի մարդու գլխուղեղի հատումների ժամանակ՝ տեղակայված կամ Վարոլյան կամրջում, կամ երկարավուն ուղեղի վերին հատվածում: Ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկը չորրորդ փորոք լցվում է Սիլվյան ջրածորանով, իսկ այնտեղից կարող է դուրս գալ ողնուղեղի ենթաոստայնենի (սուբարախնոիդալ տարածություն) ռոմբաձև փոսի զույգ կողմնային Լուչկայի () և կենտ միջին Մոժանդիի () անցքերով:

 Սահմաններ 
մինի|աջից|Գլխուղեղի փորոքների պրոյեկցիաները
Չորրորդ փորոքը ունի ծածկ, որը գտնվում է վեր և հետ, և հատակ, որը գտնվում է առաջ և ցած: Չորրորդ փորոքի կողմնային պատերը ձևավորվում են ուղեղիկի ոտիկներով (նյարդային խրձեր, որոնք միացնում են փորոքի հետին կողմի կառուցվածքները առջևի կողմի կառուցվածքներին): Չորրորդ փորոքի պոչային ծայրը բարակում է և դառնում ողնուղեղի կենտրոնական խողովակ: Այս հատվածը հանդիսանում է նաև ծոծրակային մեծ անցքի մակարդակի ցուցանիշ, հետևաբար նաև՝ ողնուղեղի և երկարավուն ուղեղի սահմանային գծի պատկերային մարկեր:

Ծածկի վերին մասը (հետին եզրի) ձևավորվում է միջին գծում բարակ թիթեղով, որը կոչվում է վերին ուղեղային թաղանթ, իսկ կողքերից՝ ուղեղիկի ոտիկներով: Ծածկի ստորին մասը ձևավորվում է վերևում ստորին ուղեղային թաղանթներով, և ուղեղիկի որդով (ծածկված անոթային հյուսվածքով), իսկ ներքևում՝ անոթաթաղանթով: Ծածկի ստորին հատվածում գտնվող 3 անցքերի միջոցով ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկը կարող է դուրս գալ չորրորդ փորոքից: Միջինն է Մոժանդիի բացվածքը, իսկ կողմնայինները՝ Լուչկայի անցքերը: Ուստի չորրորդ փորոքը կապող օղակ է փորոքային համակարգի (որտեղ ձևավորվում է ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկը) և ենթաոստայնային տարածության (որտեղ արտահոսում է հեղուկը): Չորրորդ փորոքի ծածկը դեպի հետ բարձրանում է և ձևավորում գագաթը: Ուղեղիկի համապատասխան կորիզը գտնվում է անմիջապես դրա վերևում:

Հատակը (առաջային եզրը) ձևավորվում է ռոմբաձև փոսով և ունի մի շարք առանձնահատկություններ: Փորոքի երկայնքով ձգվում է մի ակոս՝ միջին ակոսը, որը սկսվում է միջին ուղեղի ջրածորանից և ձգվում մինչև ողնուղեղի կենտրոնական խողովակը: Այս ակոսը բաժանում է փորոքի հատակը աջ և ձախ կեսերի։ Յուրաքանչյուր կեսն էլ իր հերթին բաժանվում է մեկ այլ ակոսով՝ սահմանազատող ակոսով, որը ընթանում է միջին ակոսին զուգահեռ: Այս ակոսից միջայնորեն գտնվում են շարժիչ նեյրոնները, իսկ կողմնայնորեն՝ զգացող նեյրոնները: Միջին ակոսի և սահմանազատող ակոսի միջև ընկած հատվածը (այսինքն՝ շարժիչ նեյրոնների տարածքը) կոչվում է միջային բարձրություն, իսկ կողմնային հատվածը (զգացող նեյրոնների տարածքը)՝ անդաստակային շրջան. Սահմանազատող ակոսը երկատվում է իր երկու ծայրերում՝ վերևում ձևավորելով վերին փոսիկը (fovea superior), իսկ ներքևում՝ ստորին փոսիկը (fovea inferior):

Վարոլյան կամուրջը գտնվում է հատակի միջին և վերին մասերի հետևում։ Կամրջի վերին շրջանում տեղակայված է locus coeruleus-ը, որը նորադրենալինի բարձր կոնցենտրացիայի շնորհիվ ունի երկնագույն երանգ (ավելի մոտ վառ կապտականաչին) և տեսանելի է փորոքի հատակի շրջանում՝ վերին փոսիկից վեր։ Դիմային նյարդի ներքին մասը ուռուցքաձև ներփքվում է փորոքի մեջ՝ ձևավորելով colliculus facialis-ը այն մասում, որտեղ գտնվում է զատող նյարդի կորիզը՝ կամրջի ստորին շրջանում։

Երկարավուն ուղեղը գտնվում է չորրորդ փորոքի հատակի ստորին մասի հետևում և շարունակվում փորոքից դեպի պոչային ուղղությամբ։ Միջին ակոսից դուրս են գալիս ուղեղային զոլ կոչվող գծերը, որոնք անցնում են հատակի վրայով լայնական ուղղությամբ և շարունակվելով դառնում են ուղեղիկի ստորին ոտնիկների մասը։ Ենթալեզվային նյարդի կորիզը չորրորդ փորոքի հատակի շրջանում առաջացնում է արտափքում, որը տեղակայվում է ստորին փոսիկից փոքր-ինչ վեր, միջին բարձրության շրջանում։ Թափառող նյարդի մեջքային կորիզը, որը գտնվում է երկարավուն ուղեղում, նույնպես առաջացնում է արտափքում չորրորդ փորոքի հատակին՝ ստորին փոսիկից ներքև։

 Զարգացում 
Փորոքային համակարգը, ներառյալ չորրորդ փորոքը, զարգանում է նյարդային խողովակի կենտրոնական անցքից։ Մասնավորապես չորրորդ փորոքը զարգանում է խողովակի այն հատվածից, որը գտնվում է զարգացող ռոմբէնցեֆալոնի (հետին ուղեղի) շրջանում։ Հղիության առաջին եռամսյակում կենտրոնական անցքը լայնանում է և ձևավորում կողմնային, երրորդ և չորրորդ փորոքները, որոնք իրար միացված են ավելի բարակ անցուղիներով։ Փորոքներում ձևավորվում են ուղեղային անոթային հյուսակները (plexus choroideus), որոնք արտադրում են ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկը։ Եթե հեղուկի հոսքը խանգարվում է, փորոքները կարող են լայնանալ, և առաջացնել հիդրոցեֆալիա։

 Կլինիկական նշանակություն 
Չորրորդ փորոքի հատակը երեխաների մոտ ներգանգային էպենդիմոմայի հաճախ հանդիպող տեղակայման վայր է։

 Պատկերասրահ 

 Ծանոթագրություններ 

 Արտաքին հղումներ 


Կատեգորիա:Անատոմիա
Կատեգորիա:Կենտրոնական նյարդային համակարգ
Կատեգորիա:Նեյրոկենսաբանություն