Մովսես մարգարե

Մովսես; ; ; ;  (),  եբրայեցի ուսուցիչ և առաջնորդ, համարվում է հուդայականության ամենակարևոր մարգարեն., ինչպես նաև քրիստոնեության, իսլամի, բահայի և այլ աբրահամյան կրոնների ամենակարևոր մարգարաներեից մեկը։ Ըստ Աստվածաշնչի և Ղուրանի՝ Մովսեսը իսրայելցիների առաջնորդն ու օրենսդիրն էր, որը գրել է Թորան (Աստվածաշնչի առաջին հինգ գրքերը)։

Ըստ Ելք գրքի՝ Մովսեսը ծնվել է, երբ իր ժողովուրդի՝ իսրայելցիների, որոնք ստրկացված փոքրամասնություն էին, բնակչության թիվը աճում էր, և արդյունքում Եգիպտոսի փարավոնը անհանգստանում էր, որ նրանք կարող են դաշնակցել Եգիպտոսի թշնամիների հետ։ Մովսեսի երբրայեցի մայրը՝ Հովքաբեթը, թաքցնում է Մովսեսին, երբ փարավոնը հրամայում է բոլոր նորածին երբրայեցի տղաներին սպանել՝ իսրայելցիների բնակչությունը փոքրացնելու համար։ Փարավոնի աղջիկը՝ Բիֆյան, Մովսեսին գտնում է Նեղոս գետում և որդեգրում նրան։ Մի երբրայեցի ստրուկի ծեծող եգիպտացու սպանելուց հետո Մովսեսը փախնում է Մադիամի երկիր, որտեղ՝ Քորեբ լեռան վրա կրակի բոցով մորենու միջից Տիրոջ հրեշտակը երևում է նրան։ 

Աստված Մովսեսին ուղարկում է Եգիպտոս՝ իսրայելցիներին ստրկությունից ազատելու համար։ Մովսեսը ասում է, որ ցածրաձայն ու ծանրախոս է և խնդրում է այլ, ավելի կարող մարդու ուղարկել, այդ պատճառով Աստված թողնում է, որ իր մեծ եղբայրը՝ Ահարոնը, իր փոխարեն խոսի։ Տասը հարվածներից հետո Մովսեսը իսրայելցիներին հանում է Եգիպտոսից, որից հետո նրանք հաստատվում են Սիոն լեռան մոտ, որտեղ Մովսեսը ստանում է տասը պատվիրանները։ Անապատում 40 տարի թափառելուց հետո Մովսեսը 120 տարեկանում մահանում է Նեբո լեռան վրա։

Հետազոտողների մեծ մասը համարում են, որ աստվածաշնչյան Մովսեսը լեգենդ է, բայց հնարավոր են համարում, որ Մովսեսը կամ Մովսեսի նման կերպար գոյություն է ունեցել մ․թ․ա․ 13-րդ դարում։ Ըստ Ռաբինական հուդայականության՝ Մովսեսը ապրել է մ․թ․ա․ 1391–1271 թվականներինSeder Olam Rabbah, ըստ Հիերոնիմոսի՝ Մովսեսը ծնվել է մ․թ․ա․ 1592 թվականինՀիերոնիմոսի Քրոնիկոնի (4–րդ դար) համաձայն՝ Մովսեսը ծնվել է մ․թ․ա․ 1592 թվականին, իսկ ըստ Ջեյմս Ուշերի՝ մ․թ․ա․ 1571 թվականինThe 17th-century Ussher chronology calculates 1571 BC (Annals of the World, 1658 paragraph 164)։ Եգիպտական «Մովսես» անվան հիշատակում կա Հին Եգիպտոսի գրականությունումUshi. (2023). Let’s Hear It From The Pharaohs: The Egyptian Story of Moses. Museum of the Jewish People. https://www.anumuseum.org.il/blog/lets-hear-it-from-the-pharaohs-the-egyptian-story-of-moses/ ։ Ըստ հրեա պատմիչ  Հովսեփոս Փլավիոսի՝ եգիպտացի պատմիչ Մանեթոնը գրել է Օսարսեֆ անվամբ եգիպտացի դավաճան հոգևորականի մասին, որն իրեն կոչել է Մովսես և հաջողությամբ հեղաշրջում է արելGruen, E. S. (1998). The Use and Abuse of the Exodus Story. Jewish History, 12(1), 93–122. http://www.jstor.org/stable/20101326Feldman, L. H. (1998). Responses: Did Jews Reshape the Tale of the Exodus?. Jewish History, 123-127.Newman, S. A. (2016). Moses is cured of leprosy. Jewish Bible Quarterly, 44(3), 166-170.։ Նա մի քանի տարի կառավարել է Եգիպտոսը, մինչև փարավոնը վերականգնել է իշխանությունը և վտարել նրան։

Մովսեսը հաճախ պատկերվել է քրիստոնեական արվեստում և գրականությունում, ինչպես օրինակ՝ Մքելանջելոյի Մովսեսը։ Աստվածաշնչի լատիներեն սխալ թարգմանության պատճառով միջնադարյան և վերածննդի ժամանակաշրջանում նա հաճախ պատկերվել է փոքր եղջյուրներով։

 Նշումներ 

 Ծանոթագրություններ 

Կատեգորիա:Աստվածաշնչյան մարգարեներ
Կատեգորիա:Կրոնի հիմնադիրներ
Կատեգորիա:Հին Կտակարանի անձինք
Կատեգորիա:Հուդայականություն
Կատեգորիա:Քրիստոնեություն
Կատեգորիա:Քրիստոնեության մարգարեներ
Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու սրբեր