Կլիմաքս (էկոլոգիա)

Կլիմաքս, էկոլոգիայում և գեոբոտանիկայում էկոհամակարգերի վերջնական, հարաբերական կայուն վիճակն է, որն առաջանում է հերթափոխության կամ սուկցեսիայի արդյունքում և որը զգալի չափով համապատասխանում է տվյալ միջավայրի էկոլոգիական պայմաններին։ Կլիմաքսը կախված է կլիմայական գործոններից, հողերի առանձնահատկություններից և մարդու բնության վրա ազդեցությունից։ 
Կլիմաքսային համակեցությունը տեսականորեն կարող է պահպանել իր գոյությունը անորոշ ժամանակահատվածում, նրա ներքին բոլոր բաղկացուցիչները հավասարակշռված են միմյանց հետ և այն հավասարակշռության մեջ է գտնվում ֆիզիկական միջավայրի հետ։ 
Դաշտային միջավայրում չափազանց բարդ է առանձնացնել կայուն կլիմաքսային համակեցություն։ Սովորաբար կարելի է միայն նկատել, որ սուկցեսիայի արագությունը նվազում է մինչև որոշակի մակարդակ, որից հետո որևէ այլ փոփոխություն տեղի չի ունենում։ Տարբեր համակեցություններում կլիմաքսային փուլին հասնելու ժամանակահատվածը տարբեր է։ Հաճախ կայունության հասնելու համար անհրաժեշտ է 100-300 տարի, սակայն տարերային աղետների առաջացման հավանականությունը այնքան բարձր է, որ սուկցեսիան կարող է երբեք չավարտվել։ Եթե հաշվի առնենք, որ հյուսիսային բարեխառն գոտու անտառային համակեցությունների, ինչպես նաև արևադարձային գոտիների վերականգնումը վերջին սառցե դարաշրջանից հետո մինչև հիմա շարունակվում է, ապա հարց է առաջանում արդյոք կլիմաքսային բուսականությունը տեսություն չէ։

Կլիմաքսի հիմնադրույթը
Կլիմաքսի հիմնադրույթը ունի ծավալուն պատմություն։ Սուկցեսիայի առաջին հետազոտողներից մեկը՝ Ֆեդերիկ Կլեմենտսը, հակված էր մոնոկլիմաքսի (моноклимакса) տեսությանը և պնդում էր, որ յուրաքանչյուր կլիմայական գոտում գոյություն ունի միայն մեկ իրական կլիմաքս։ Սրա առաջացմանն են ուղղված բոլոր մյուս սուկցեսիաները։ 
Ի վերջո բազմաթիվ էկոլոգներ, այդ թվում Թենսլին, հերքեցին այս տեսությունը, և առաջարկվեց պոլիկլիմաքսի տեսությունը։ Համաձայն այս գաղափարախոսության՝ կլիմաքսը որոշակի տարածքում կարող է որոշվել մեկ կամ մի քանի գործոններով՝ կլիմա, հողաշերտի պայմաններ, տեղագրություն (տոպոգրաֆիա), հրդեհներ և այլն, այդ իսկ պատճառով էլ մեկ կլիմաքսային գոտում հնարավոր է կլիմաքսի յուրահատուկ տեսակների բազմության գոյություն։

Դասակարգումը
Համակեցության կլիմաքսային վիճակը տարբեր հեղինակների կողմից տարբեր ձևերով են ստորաբաժանվում։ Օրինակ Թենսլին առաջարկում էր դասակարգումը կատարել ըստ զսպողականության (сдерживающего ) գործոնի հետևյալ կերպ.
 էդաֆիկ
 ֆիզիոգրաֆիկ
 բիոտիկ 
Ռազումովսկին առաջինն էր, ով մշակեց սուկցեսիայի մասին պատկերացումները և առաջարկեց կլիմաքսը դասակարգել այսպես.
 ռեցիդիվ. առաջանում է միևնույն խախտումների կրկնման հետևանքով, որը պատճառ է դառնում բնակավայրի մեկ կամ մի քանի փուլ նահանջելուն՝ արդեն անցած հերթափոխության ճանապարհով
 ռետարդացիոն. սա չափազանց դանդաղեցված հերթափոխի արդյունք է, որը տեղի է ունենում համակեցությունը չխափանող գործոնների անընդհատ ազդեցության արդյունքում
 դիասպորիկ. Ի տարբերություն նախորդ երկուսի՝ կապված չէ համակեցության և բնակության միջավայրի վրա արտաքին գործոնների ուղղակի ազդեցությամբ։

 Գրականություն 
 Вторичные сукцессии и климаксовые сообщества. Подвижное равновесие

Կատեգորիա:Էկոլոգիա