ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի ոսկե գավաթ

ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի ոսկե գավաթը (, ) հանդիսանում է ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի անդամ երկրների ֆուտբոլի ազգային հավաքականների գլխավոր տեղական մրցաշարը։ Ոսկե գավաթի խաղարկության հաղթողը ճանաչվում է որպես Հյուսիսային Ամերիկայի, Կենտրոնական Ամերիկայի և Կարիբյան ավազանի մայրցամաքային չեմպիոն և, եթե խաղարկության տարեթիվը չի համընկնում կոնֆեդերացիաների գավաթի խաղարկության տարվա հետ, ստանում է նրան մասնակցելու իրավունք։

 Պատմություն 
Մինչ ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի ձևավորումը (1961 թ.) գոյություն ունեին երկու ինքնուրույն կոնֆեդերացիաներ՝ 1938 թ. հիմնված Հյուսիսային Ամերիկայի ֆուտբոլի կոնֆեդերացիան () և 1946 թ. հիմնված Կենտրոնական Ամերիկայի և Կարիբյան ավազանի ֆուտբոլի կոնֆեդերացիան (), որոնցից յուրաքանչյուրն անց էր կացնում իր առաջնությունը։ Այսպես, 1941-1961 թթ. ընթացքում անցկացված CCCF-ի 10 առաջնություններից յոթում հաղթել էր ն, մեկական անգամ՝ ը, ն, ն, իսկ NAFC-ի երկու առաջնություններում էլ (1947 և 1949 թթ.) հաղթել էր ն։

1963 թ. ԿՈՆԱԿԱԿԱՖ-ը Սալվադորում անցկացրեց իր առաջին միասնական մրցաշարը ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի ազգերի առաջնություն () անվան տակ։ Մրցաշարն անց էր կացվում երկու տարին մեկ անգամ։ 1963-1971 թթ. խաղարկությունների արդյունքում երկուական անգամ չեմպիոնի տիտղոսը նվաճեցին ն (1963, 1969 թթ.) և ն (1965, 1971 թթ.), մեկ անգամ էլ՝ ն (1967 թ.)։

1973 թ.-ից սկսած մրցաշարը սկսեց կատարել նաև աշխարհի առաջնության ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի զոնայի ընտրական մրցաշարի դեր։ Նման նշանակությամբ տեղի ունեցան մրցաշարի ևս 4 խաղարկություններ, ընդ որում 1985 և 1989 թթ. ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի առաջնությունը պաշտոնապես չանցկացվեց, և ընտրական մրցաշարի հաղթողը հայտարարվեց ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի չեմպիոն։ Այդ խաղարկությունների արդյունքում աշխարհի առաջնության ուղեգրեր նվաճեցին չեմպիոններ ի (1973 թ.), յի (1977 թ.), ի (1981 թ.), յի (1985 թ.), յի (1989 թ.) և փոխչեմպիոններ ի (1981 թ.), ի (1989 թ.) հավաքականները։

1991 թ. առաջնությունը վերածնվեց ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի ոսկե գավաթ անվան տակ։ Մրցաշարի նորագույն պատմության 16 մրցաշրջանները (1991-2021 թթ.) անց կացան յի և ի վիթխարի առավելությամբ, որոնք նվաճեցին համապատասխանաբար ութ (1993, 1996, 1998, 2003, 2009, 2011, 2015, 2019 թթ.) և յոթ (1991, 2002, 2005, 2007, 2013, 2017, 2021 թթ.) չեմպիոնական տիտղոսներ, և միայն մեկ անգամ մրցաշարում հաղթեց մեկ այլ թիմ՝ 2000 թ. ն։ Ուշագրավ է, որ Միացյալ Նահանգներում (1993 և 2003 թթ. Մեքսիկայի, 2015 թ. Կանադայի, 2019 թ. Կոստա Ռիկայի և Ճամայկայի հետ համատեղ) անց են կացվել ոսկե գավաթի բոլոր խաղարկությունները։ Հետաքրքրական է նաև, որ 1996-2005 և 2021 թթ. խաղարկություններին մասնակցեցին հյուր-թիմեր Հարավային Ամերիկայից, Աֆրիկայից, Ասիայից։

 Ձևաչափ և որակավորում 
Եզրափակիչ մրցաշարին մասնակցում է 16 հավաքական։ 2019 թ.-ից գործող ձևաչափի համաձայն չորսական հավաքականներից կազմված չորս խմբերում առաջին և երկրորդ տեղերը զբաղեցրած թիմերը պայքարը շարունակում են փլեյ-օֆֆում, որը սկսվում է քառորդ եզրափակիչներից։ Երրորդ տեղի համար հանդիպում չի անցկացվում և կիսաեզրափակչում դուրս մնացած թիմերը կիսում են երրորդ տեղը։

Որակավորման գործընթացն ըստ խաղարկությունների փոփոխական է։

 Խաղարկությունների արդյունքներ 
{| class="wikitable" style="font-size:90%; width: 100%; text-align: center;"
|-
!colspan="7"|ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի ազգերի առաջնություն
|-
!rowspan="2" width="5%"|Տարի
!rowspan="2" width="13%"|Անցկացման վայրը
!width="1%" rowspan="7"|
!colspan="4"|Մրցաշարային աղյուսակ
|-
!width="15%"|Չեմպիոն
!width="15%"|Փոխչեմպիոն
!width="15%"|Երրորդ տեղ
!width="15%"|Չորրորդ տեղ
|-
|1963<small>Մանրամասն</small>
|
|
|
|Հոլանդական Անտիլներ
|
|- bgcolor="#D0E6FF"
|1965Մանրամասն</small>
|
|
|
|
|
|-
|1967<small>Մանրամասն
|
|
|
|
|
|- bgcolor="#D0E6FF"
|1969Մանրամասն</small>
|
|
|
|Հոլանդական Անտիլներ
|
|-
|1971<small>Մանրամասն
|
|
|
|
|
|-
!colspan="7"|ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի առաջնությունը աշխարհի առաջնության ընտրական մրցաշարի շրջանակներում
|- bgcolor="#D0E6FF"
|1973Մանրամասն</small>
|
!width="1%" rowspan="7"|
|
|
|
|
|-
|1977<small>Մանրամասն
|
|
|
|
|
|- bgcolor="#D0E6FF"
|1981Մանրամասն</small>
|
|
|
|
|
|-
|1985<small>Մանրամասն
|ԿՈՆԿԱԿԱՖ, առանց ֆիքսված մրցավայրի
|
|
|
|
|- bgcolor="#D0E6FF"
|1989Մանրամասն</small>
|ԿՈՆԿԱԿԱՖ, առանց ֆիքսված մրցավայրի
|
|
|
|
|}
{| class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align: center; width: 100%;"
|-
!colspan="10"|ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի ոսկե գավաթ
|-
!rowspan="2" width="5%"|Տարի
!rowspan="2" width="14%"|Անցկացման վայրը
!width="1%" rowspan="20"|
!colspan="3"|Եզրափակիչ
!width="1%" rowspan="20"|
!colspan="3"|Հանդիպում երրորդ տեղ տեղի համար
|-
!width="16%"|Չեմպիոն
!width="8%"|Հաշիվը
!width="16%"|Փոխչեմպիոն
!width="16%"|Երրորդ տեղ
!width="8%"|Հաշիվը
!width="16%"|Չորրորդ տեղ
|-
|1991<small>Մանրամասն
|
||0 : 0 ԼԺՀ4 : 3 ՀՏՀ
|
|
|2 : 0|
|-style="background: #D0E6FF;"
|rowspan="2"|1993<small>Մանրամասն</small>
|rowspan="2"|
|rowspan="2"||rowspan="2"|4 : 0|rowspan="2"|
|
|1 : 1 ԼԺՀ
|
|-
|colspan="3" style="background: #D0E6FF;"|թիմերը կիսել են երրորդ տեղը
|-
|1996<small>Մանրամասն</small>
|
||2 : 0|
|
|3 : 0|
|-style="background: #D0E6FF;"
|1998<small>Մանրամասն</small>
|
||1 : 0|
|
|1 : 0|
|-
|2000<small>Մանրամասն</small>
|
||2 : 0|
| 
|colspan="2"|չի անցկացվել, և թիմերը կիսել են երրորդ տեղը
|- style="background: #D0E6FF;"
|2002<small>Մանրամասն</small>
|
||2 : 0|
|
|2 : 0|
|-
|2003<small>Մանրամասն</small>
|
||1 : 0 ԼԺՀ
|
|
|3 : 2|
|-style="background: #D0E6FF;"
|2005<small>Մանրամասն</small>
|
||0 : 0 ԼԺՀ3 : 1 ՀՏՀ
|
| 
|colspan="2"|չի անցկացվել, և թիմերը կիսել են երրորդ տեղը
|-
|2007<small>Մանրամասն</small>
|
||2 : 1|
| 
|colspan="2"|չի անցկացվել, և թիմերը կիսել են երրորդ տեղը
|-style="background: #D0E6FF;"
|2009<small>Մանրամասն</small>
|
||5 : 0|
| 
|colspan="2"|չի անցկացվել, և թիմերը կիսել են երրորդ տեղը
|-
|2011<small>Մանրամասն</small>
|
||4 : 2|
| 
|colspan="2"|չի անցկացվել, և թիմերը կիսել են երրորդ տեղը
|-style="background: #D0E6FF;"
|2013<small>Մանրամասն</small>
|
||1 : 0|
| 
|colspan="2"|չի անցկացվել, և թիմերը կիսել են երրորդ տեղը
|-
|2015<small>Մանրամասն</small>
|
||3 : 1|
|
|1 : 1 ԼԺՀ3 : 2 ՀՏՀ
|
|-style="background: #D0E6FF;"
|2017<small>Մանրամասն</small>
|
||2 : 1|
|
|colspan="2"|չի անցկացվել, և թիմերը կիսել են երրորդ տեղը
|-
|2019<small>Մանրամասն''</small>
|
|
|1 : 0
|
|
|colspan="2"|չի անցկացվել, և թիմերը կիսել են երրորդ տեղը
|-style="background: #D0E6FF;"
|2021<small>Մանրամասն</small>
|
||1 : 0 ԼԺՀ
|
|
|colspan="2"|չի անցկացվել, և թիմերը կիսել են երրորդ տեղը
|-
|2023<small>Մանրամասն''</small>
|
|
|1 : 0|
|
|colspan="2"|չի անցկացվել, և թիմերը կիսել են երրորդ տեղը
|-style="background: #D0E6FF;"
|}
Շեղատառով նշված են մրցաշարին հրավիրված թիմերը այլ կոնֆեդերացիաներից:

 Թիմերի տիտղոսներ 
ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի գոտու մայրցամաքային առաջնության բոլոր խաղարկությունների արդյունքում մրցանակային տեղեր են զբաղեցրել 16 ազգային հավաքականներ, ընդ որում ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի առաջնության ժամանակաշրջանի մրցանակակիրների թիվը 10 է, իսկ ոսկե գավաթի խաղարկության ժամանակաշրջանում մրցանակային տեղեր զբաղեցրել են 14 հավաքականներ։ Չեմպիոնական տիտղոսների թվով միանձնյա առաջատար դիրքում է յի հավաքականը (տասնմեկ տիտղոսը)։ Նրան են հաջորդում ը և ն (համապատասխանաբար յոթ և երեք տիտղոս)։ Հետաքրքրական է, որ մրցաշարի նորագույն շրջանի 16 խաղարկությունների (1991-2021 թթ.) եզրափակիչներին ամենից շատ մասնակցել է ը՝ տասներկու անգամ, իսկ ն՝ տասը անգամ. այսուհանդերձ վերջինս ոսկե գավաթի մեկ չեմպիոնական տիտղոս ավելի է նվաճել։

ԹիմՉեմպիոնՓոխչեմպիոնԵրրորդ տեղ12 (1965, 1971, 1977, 1993, 1996, 1998, 2003, 2009, 2011, 2015, 2019, 2023)3 (1967, 2007, 2021)5 (1973, 1981, 1991, 2013*, 2017*)7 (1991, 2002, 2005, 2007, 2013, 2017, 2021)6 (1989, 1993, 1998, 2009, 2011, 2019)3 (1996, 2003, 2023*)3 (1963, 1969, 1989)1 (2002)6 (1965, 1971, 1985, 1993♦, 2009*, 2017*)2 (1985, 2000) –3 (2002, 2007*, 2021*)1 (1981)2 (1985, 1991)5 (1967, 2005*, 2009*, 2011*, 2013*)1 (1973)2 (1971, 1977) 1 (2019*)1 (1967)2 (1965, 1969) – –3 (2005, 2013, 2023)2 (2011*, 2015) –2 (2015, 2017)3 (1993♦, 2019*, 2023*) –2 (1996, 2003)1 (1998) –2 (1963, 1981)1 (1977) –1 (1973)2 (1989, 2000*) –1 (2000)1 (2005*)Կյուրասաոյի 1963-1973 թթ. մասնակցությունները ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի մայրցամաքային առաջնությանը վերաբերում են նախկին Հոլանդական Անտիլների (Նիդերլանդական Անտիլյան կղզիներ) հավաքականին։ – –2 (1963, 1969) – –1 (2021*) – –1 (2007*) – –1 (2000*)
♦ Երրորդ տեղի համար հանդիպումն ավարտվեց թիմերի միջև ոչ ոքիով, և նրանք կիսեցին երրորդ տեղը:
* Երրորդ տեղի համար հանդիպում տեղի չի ունեցել, և թիմերը կիսել են երրորդ տեղը:
Շեղատառով նշված են մրցաշարին հրավիրված թիմերը այլ կոնֆեդերացիաներից:

 Թիմերի մասնակցություններ 

ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի մայրցամաքային առաջնության եզրափակիչ մրցաշարի 26 խաղարկություններին մասնակցել են 30 ազգային հավաքականներ, որոնցից յոթը հանդիսանում են այլ կոնֆեդերացիաների անդամներ։

 Մրցավայրեր 

ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի առաջնության և ոսկե գավաթի 19 խաղարկություններ հյուրընկալվել են ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի անդամ ութ երկրներում, իսկ մրցաշարի երկու խաղարկություններ (1985 և 1989 թթ.) չեն ունեցել կազմակերպիչ երկիր։ Ընդհանուր առմամբ 1963-2011 թթ. ընթացքում եզրափակիչ մրցաշարի շրջանակներում տեղի ունեցած 389 հանդիպումները անց են կացվել 9 երկրների 42 քաղաքների 48 մարզադաշտերում (որից ԱՄՆ-ում՝ 28 մարզադաշտեր 26 քաղաքներումՔաղաքների թվի վերաբերյալ կարող են նշվել այլ տվյալներ` ելնելով այն բանից, որ քաղաքների մի մասը տեղակայված է Լոս Անջելեսի և Նյու Յորքի ագլոմերացիաների սահմաններում։)։

 Գոլերի հեղինակներ 

ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի առաջնության և ոսկե գավաթի 21 խաղարկությունների 389 հանդիպումների արդյունքում խփվել է 1063 գոլ (միջինը ավելի քան 50 գոլ խաղարկությունում)։ Հետաքրքիր է, որ յի, յի, ի և ի հավաքականների հաշվին ընդհանուր առմամբ գրանցված է մրցաշարի բոլոր գոլերի կեսից ավելին (553 գոլ)։ Պետք է նշել նաև, որ 1967 և 1971 թթ. խաղարկությունների  հանդիպումներում  գոլերի հեղինակները հայտնի չեն։

 Մրցանակներ և նվաճումներ 

ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի ոսկե գավաթի խաղարկությունների արդյունքներով ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ը''' սահմանել է մրցանակներ մրցաշարի լավագույն խաղացողի, լավագույն ռմբարկուի, լավագույն դարպասապահի և «ֆեյր փլեյի» լավագույն ցուցանիշը ունեցող թիմի համար։

 Ռեկորդներ 

ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի առաջնությունը և ոսկե գավաթը բնորոշվում է վիճակագրական տվյալների բավական թույլ բազայով, որովհետև հատկապես 1963-1971 թթ. խաղարկությունների տեխնիկական հաշվետվությունները խիստ սահմանափակ են։ Վիճակագրական տվյալների հիման վրա ռեկորդների առանձնացման համար լրացուցիչ ժամանակի արդյունքում ավարտված հանդիպումները հաշված են որպես հաղթանակ և պարտություն, 11 մետրանոց հարվածաշարի արդյունքում ավարտված հանդիպումները՝ ոչ ոքի։

 Ծանոթություն 

 Արտաքին հղումներ 
 ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի ոսկե գավաթը; ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի պաշտոնական կայք 1, 2 , worldfootball.net , RSSSF-ի արխիվ , mediotiempo.com , arquivodosmundiais.com  
 ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի առաջնությունը; ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի պաշտոնական կայք 
 Հյուսիսային ու Կենտրոնական Ամերիկայի և Կարիբյան ավազանի մայրցամաքային առաջնությունները; RSSSF-ի արխիվ 
 ԿՈՆԿԱԿԱՖ-ի առաջնությունը աշխարհի առաջնության ընտրական մրցաշարի շրջանակում; ՖԻՖԱ-ի պաշտոնական կայք 1 , 2 , 3 , 4 , 5 , RSSSF-ի արխիվ 1, 2, 3, 4, 5 

Կատեգորիա:ԿՈՆԿԱԿԱՖ