Հերմես

Աստվածների սուրհանդակ Հերմեսը նույնպես սիրահարված էր սիրո աստծուհուն։ Հերմեսն ու Ափրոդիտեն (սիրո աստվածուհին) Հերմափրոդիտոս անունով զավակ են ունենում։

 Ծագում 
ԱրկադիայումГесиод. Перечень женщин, фр.170 М.-У.; Гимны Гомера III 3, Կիլենե լեռան մոտ գտնվող անձավում, ամսվա չորրորդ օրումГимны Гомера III 19, ծնվեց Զևսի և ՄայայիГермес // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907Гесиод. Теогония 938—939 (այլ տարբերակով՝ ՊերսեփոնեիГесиод, подложный фр.395 М.-У.) որդի Հերմեսը՝ աստվածների դեսպանը։ Ըստ մեկ այլ վարկածի, ծնվել է ԿերիկոնПавсаний. Описание Эллады IX 20, 3 լեռան վրա։ Մտքի արագությամբ նա Օլիմպոսից սուրում է աշխարհի ամենահեռավոր ծայրը՝ թևավոր սանդալներով իր ձողիկը ձեռքին։

Հերմեսը պահպանում է ճանապարհները, և նրան նվիրված հերմերը Հունաստանում ամենուրեք կարելի էր տեսնել ճանապարհներին, խաչմերուկներում և տների մուտքերի առաջ։ Նա հովանավորում է ճանապարհորդներին՝ նրանց կենդանության ժամանակ, նա մեռյալաների հոգիներին ուղեկցում է վերջին ճանապարհ՝ դեպի Հադեսի տրտում թագավորությունը։ Իր կախարդական ձողիով փակել է տալիս մարդանց աչքերը և նրանց ընկղմում քնի մեջ։ Հերմեսը ճանապարհների և ճանապարհորդների հովանավոր աստվածն է. և առևտական հարաբերություների ու առևտրի աստվածը։ Նա առևտրական շահ է բերում ու մարդկանց հարստություն տալիս։ Հերմեսն է հնարել և՛ չափ ու կշիռը, և՛ թվերը, և՛ այբուբենը. նա՛ է սովորեցրել այդ ամենը մարդկանց։ Նա ճարտասանության աստվածն է նաև ւ դրա հետ մասին՝ հնարագիտության ու խաբեության։ Ոչ ոք չի կարող գերազանցել նրան ճարպկության, մինչև իսկ գողության մեջ, քանի որ նա արտասովոր ճարպիկ գող է։ Նա է, ով մի անգամ կատակով գողացել է Զևսի գայիսոնը, Ափրոդիտեից՝ գոտին, Պոսեյդոնից՝ եռաժանին, Ապոլլոնից՝ ոսկե նետերն ու աղեղը, Հեփեստոսից՝ աքցանը, իսկ Արեսից՝ սուրըЛукиан. Разговоры богов 7, 1-3։
Ըստ Կոթի ելույթից, գոյութուն ուներ հինգ Հերմես.
Ուրանոս և Հեմերայի որդին։
 Կորոնիդի և Վալենտի որդին։
 Զևսի և Մայայի որդին է, Պանի հայրը Պենելոպեից։ 
 Նեղոսի որդին է, եգիպտական աստված։ 
 Սպանեց Արգուսին և փախչեց Եգիպտոս, որտեղ նա սովորեցրեց եգիպտացիներին օրենքը, գիր ու գրականությունը։ Նրան կոչում են Տոտ։

 Դիցաբանություն 
Հերմես (ըստ հռոմեական առասպելաբանության՝ Մերկուրիուս) - Հունաստանի հնագույն աստվածներից մեկն է։ Սկզբում եղել է նախրի ու հոտի պահապան աստվածը, նրան երբեմն պատկերել են ոչխարը ձեռքին։ Հոմերոսյան էպոսում Հերմեսը նախ և առաջ աստվածների բանբերն է և մեռածների հոգիների ուղեկիցը՝ դեպի Հադեսի ստորերկրյա թագավորություն։ Հերմեսը ճանապարհների հովանավորն է. առևտրի զարգացման հետ Հերմեսը դառնում է առևտրի, հետևապես նաև հնարագիտության, խաբեության ու մինչև անգամ գողության հովանավոր աստվածը։ Բացի այդ, Հերմեսը պատանեկության, ատլետների հովանավորն է, մարմնամարզության աստվածը. նրա արձանները դրվում էին պալեստրաներում ու գիմնազիաներում՝ այն հաստատություններում, ուր սովորեցնում էին ըմբշամարտ, բռնցքամարտ, սկավառակի նետում, վազք, թռիչք և այլն։ Ալեքսանդր Մակեդոնացու կողմից ամբողջ պարսկական տիրապետությունը նվաճվելուց հետո (ն.թ.ա.IV դարի վերջը) Հերմեսը նույնացվում է գիտության և կախարդության եգիպտական Տոտ աստծու հետ և դառնում է նաև կախարդության և աստղագուշակության աստվածը. նրան սկսում են կոչել երիցս մեծագույն աստված Հերմես։

 Հերմեսի շրջապատը 
 Հերմեսի սիրուհիներ և երեխաներ 

Աքակալիս (վարկած է)
Կիդոն
Ագլաուրիս
Էվմոլփոս
ԱմփիոնAs presumed by Philostratus the Elder in his Imagines, 1.10
Ալքիդեմե Կորինթոսցի
Բունոս
Անթիանիրե / Լաոթե]]
Էքիոն արգոնավորդ
 Էվրիթոս արգոնավորդ
Ապմոսինե
Ափրոդիտե
Հերմափրոդիտ
Տիքե (աստվածուհի) (հնարավոր է)
Ռոդոս
Օվկեանոսուհի (աստվածուհի) Պեիթո
Եվնոմիա (աստվածուհի)
Աստաբե (Պենեուսի դուստր )
Աստակուս
Հավերժահարս Կարմենթիս
Էվանդեր
 Հավերժահարս Քիոնե / ՍտիլբեEustathius of Thessalonica|Eustathius on Homer, 804
Ավտոլիկոս
Քրիսես Ապոլլոնի քուրմ 
Քթոնոփիլե
Պոլիբոս
Կրոկոս
Օվկեանոսուհի Դեիրե
Էլևվսիս
Դրիոպե, Արկադյան հավերժահարս
Պան (հնարավոր է)
Էրիթեա
ՆորակPausanias (geographer)|Pausanias, Description of Greece 10. 17. 5
Էվպոլեմիա
Էփալիդիս
Հեկատե
 երեք անանուն դուստրերTzetzes on Lycophron, 680
Հերսի
Կեֆալոս
Կերիք (հնարավոր է)
 Հիերե
 ԳիգանտThis Gigas was the father of Ischenus, who was said to have been sacrificed during an outbreak of famine in Olympia, Greece|Olympia; Tzetzes on Lycophron 42
Իփթիմե 
Լիքոս (սատիր)
Փերեսփոնդ (սատիր)
Պրոնոմուս (սատիր)
Լիբե (Պալամեդեսի դուստր)
ԼիբիսHyginus, Fabulae, 160
Օքիրե
Կայսուս
ՕդրիսուսClement of Rome, Homilia, 5. 16
 Հավերժահարս Օրսինե / Դրիոպե / ՊենելոպեScholia on Euripides, Rhesus (play)|Rhesus, 36
Պան (հնարավոր է)
Պալեստրե 
Պանդրոսուս
Կերիք (հնարավոր է)
Պեիթո
 Դրիադա Պենելոպե 
Նոմեոս
 Պան (հնարավոր է)
Պերսեփոնե (ապարդյուն)
ՊերսևսPseudo-Hyginus, Astronomica 2. 12
Փիլոդամեա
Փարիս
ՊոլիդևքոսPtolemy Hephaestion, 6 in Photius, 190
Պոլիմելե (Փիլասի դուստր)
Էվդորուս
 Հավերժահարս Ռենե
ՍաոնSaon could also have been the son of Zeus and a local nymph; both versions in Diodorus Siculus, Library of History 5. 48. 2
Սիցիլյան հավերժահարս
Դափնե
Հավերժահարս Սոսե
Ագրեուս
Տանագրե (Ասոպուսի դուստր)
Փեոբուլե/ Կլիթե / Կլիմենե / Կլեոբուլե/ ամազոնուհի Միթրե / Փաեթուսե
Միրտիլոս
ԹերսեսClement of Rome, Homilia, 5. 16; otherwise unknown
Փրոնիա
 Արաբոս
 Մուսա Ուրանիա
 Լինուս (հնարավոր է)
 Իո
 Հավերժահարս Լալե
 Լարեր
 Սիլեն (վարկած է)
 Պրիապոս (վարկած է)
 Մայրերը անհայտ են
 Աբդերուս
 Անգելիա
 Դոլոպս
 Պալեստրե

Նա հանդիսանում է Ոդիսևսի նախապապ։

 Հերմեսի զոհեր 
 Արգոս Պանոպտես
 Հսկա Ասկ
 Հովիվ Բատոս, վերածված է քարի։ 
 Գիգանտ Հիպոլիտոս

 Հերմեսի կոչումները 
 Հերմեսի կոչումների պաշտամունք 
Հերմեսի սկզբնական "կոչումները" վերաբերում էին նրա տարբեր աստվածային գործառույթների՝ նախիրներին և հոտերին, շուկային  և  առևտրին, խորամանկութանը, ճանապարհներին և ճանապարհորդությանը, ատլետիկային և խաղերին.
 Հունարեն անվանումը
 Հռոմերեն անվանումը Նշանակությունը
  Επιμηλιος
 Epimelius 
  Հոտերի պահապանΚριοφορος
 Criophorus
 Խոյ կրողըΑγοραιοςAgoraeusՇուկայից, շուկայատեղիΔολιοςDoliusԱրհեստի, խորամանկություներիΤρικεφαλοςTricephalusԵրեք գլխանի (Ճանապարհ-խաչմերուկների)ΕναγωνιοςEnagoniusԽաղերիցΠρομαχοςPromachusՉեմպիոնἙρμηνευτηςHermeneutesԹարգմանիչ
Այս  "կոչումներ"  ստացել էր  նրա սրբավայրերի, պաշտամունքի հիմնադիրների, նկարագրողների վայրերից, տոպոգրաֆիկ.
 Հունարեն անվանումըՀռոմերեն անվանումը Նշանակությունը Κυλληνιος CyllenusԿիլեն լեռից(Արկադիա) ΑκακησιοςAcacesiusԱկակեսիոսից(Արկադիա)ΑιπυτοςAepytusԱեպիտոս (Արկադիա հերոս)ΠροπυλαιοςPropylaeusԴարպասիΠροναοςPronaus Տաճարից առաջ, նախատաճար
Որոշ "կոչումները"   ավելի անորոշ են.
 Հունարեն անվանումըՀռոմերեն անվանումը ՆշանակությունըΠολυγιοςPolygius ---ΠαραμμωνParamnôn ---

 Բանաստեղծական կոչումներ և մականուններ
Հերմեսի Հոմերյան կոչումները.
 Հունարեն անվանումըՀռոմերեն անվանումը ՆշանակությունըΑργειφοντηςArgeiphontes Արգոսի մարդասպանΚυλλενιος Cyllenius Կիլեն լեռիցΜαιαδος Ὑιος -- Մայայի լեռան որդի

 Հերմեսի Հոմերյան մականունները.
 Հունարեն անվանումը
 Հռոմերեն անվանումը Նշանակությունը
 Διακτορος Diactorus Ուղեցույց, նախարար, սուրհանդակΑθανατος
Δαικτορος Athanatus
Diactorus Անմահ ուղեցույց, գիդΑνγελος Αθανατων Angelus Athanaton Աստվածների սուրհանդակΑνγελος ΜακαρωνAngelus Macaron Օրհնվածների սուրհանդակ  Χρυσορραπις Chrysorrhapis Ոսկե գավազան Φηλητης Pheletes Գողը, ավազակ, ձիու գող Αρχοσ Φηλητεων Archus Pheleteon Ավազակների և գողերի առաջնորդ Κλεπσιφρων Clepsiphron Խաբեբա, կեղծաբարո Μηχανιωτης Mechaniotes Խաբեբա, հորինող Ποικιλομητης Poecilometes Լի տարբեր խորամանկություներով Πολυτροπος Polytropus Նենգ, շրջադարձող Πονεομενος Poneomenus Զբաղված միայնակ Βουφονος Buphonus Մարդասպան կամ եզների լուծող Οιοπολος Oeopolus Ոչխարներ-արածեցնող, հովիվ Δαις Ἑταιρος Daïs Hetaerus Տոների ընկեր, տոնական ընկեր Χαρμοπηρων Charmophron Ուրախ-հոգով, ուրախ-սիրտ Εριουνης Eriounes Հաջողություն բերող, պատրաստ օգնությանը Ευσκοπος Euscopus Հեռատես, զգոն Δωτορ Εαων Dotor Eaon Լավ բաներ պարգևող Χαριδωτης Charidotes Ուրախություն պարգևող Ακακητα Acaceta Միամիտ, ողորմած Κυδιμος Cydimus Փառահեղ Ερικυδης Ericydes Հայտնի, փառահեղ, հիանալի Αγλαος Aglaus Շքեղ, պայծառ, փառավոր Κρατυς Cratus Ուժեղ, հզոր Κρατερος Craterus Ուժեղ, հզոր
Այլ բանաստեղծական կոչումներ (տիտղոսներ) և մականուններ օգտագործված ողբերկություններում և այլն.
 Հունարեն անվանումըՀռոմերեն անվանումը Նշանակությունը
  Μαστηριος Masterius Փնտրող Πομπαιος Pompaeus Ուղեցույց

 Հերմեսի տերմինների (օբյեկտների) պաշտամունք 
Որոշ հիմնական տերմինները, որոնք  առնչվում  էին Հերմեսի  պաշտամունքի հետ.
Հունարեն անվանումը
 Հռոմերեն անվանումը |Նշանակությունը Ἑρμαιον Hermaeum Հերմեսի տաճար Ἑρμαια Hermaea Հերմեսի խաղեր և Փառատոնը Ἑρμαι Hermae Հերմ, սյունակ-արձաններ

 Ծանոթագրություններ 


 Աղբյուրներ 
 Гермес // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона։ В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
 Н.А. КУН "ЛЕГЕНДЫ И МИФЫ ДРЕВНЕЙ ГРЕЦИИ"

Կատեգորիա:Հին հունական աստվածներ
Կատեգորիա:Աստվածներ այբբենական կարգով