Գայոս Սալլուստիոս Կրիսպոս

Գայոս Սալլուստիոս Կրիսպոս (, ), հին հռոմեական պատմագիր և քաղաքական գործիչ։ Նրանից ամբողջությամբ մեզ են հասել ծավալով ոչ մեծ երկու աշխատություն՝ «Կատիլինայի դավադրության մասին» («Catilina», «De coniuratione Catilinae», «Bellum Catilinarium») և «Յուգուրթական պատերազմի մասին» («Jugurtha», «Bellum Jugurthinum») երկերը։ Սալլուստիոսի մի այլ գործից՝ «Պատմություններ»-ից պահպանվել են պատառիկներ։

 Կենսագրություն 
Սալլուստիոսը ծնվել է Ամիտերնում քաղաքում և հավանաբար պատկանել է տեղական ազնվականությանը։ Ազգությամբ սաբին էր։ Մ.թ.ա. 52 թվականին զբաղեցրել է ժողովրդական տրիբունի պաշտոնը և գործել Կիկերոնի և Տիտոս Աննիոս Միլոնի դեմ։ Հավանաբար հենց այս պատճառով մ.թ.ա 50 թվականին հեռացվել է հռոմեական սենատից։

Մասնակցել է մ․թ․ա․ 49 թվականից մինչև մ․թ․ա․ 45 թվականը քաղաքացիական պատերազմներին՝ Հուլիոս Կեսարի կողմում։ Իլլիրիկում պրովինցիայում նշանակվել է լեգեոնի հրամանատար։ Ձախողել է Կուրիկտա կղզում պաշարված լեգեոնին օգնություն հասցնելու գործողությունը։ Մ.թ.ա. 47 թվականին նրան է հանձնարարվել ճնշել Կամպանիայում զինվորների խռովությունը։ Սալլուստիոսն այստեղ ևս ձախողվել է և մազապուրծ փախել։ Մ.թ.ա. 46 թվականին եղել է պրետորի պաշտոնում, Կեսարի աֆրիկյան արշավի ժամանակ հանձնարարվել է Կերկինա կղզու մատակարարմամբ։ Որպես պրետոր նրա անդամակցությունը սենատում պետք է վերականգված լիներ։ Այնուհետև եղել է պրոկոնսուլ (կառավարիչ) Նոր Աֆրիկա հռոմեական պրովինցիայում։ Աֆրիկայում մեծ հարստություն հայթայթած լինելով՝ Հռոմ է վերադարձել մ.թ.ա. 45 թվականին։ Այնուհետև դատվել է շորթման համար, սակայն արդարացվել է (ինչպես պնդում են՝ Կեսարի միջամտության արդյունքում)։ Կեսարի մահից (44) հետո նվիրվել է գրական գործունեության։

 Աշխատություններ 
Սալլուստիոսի աշխատություններից պահպանվել են Կեսարին գրած նամակներ (մոտ 50 թվականին և 46 թվականին), որոնցում առաջարկել է պետության բարեփոխման նախագիծ, և երկու ոչ մեծ աշխատություն՝ «Կատիլինայի դավադրության մասին» (մոտ 43 կամ 41 թվականին) և «Յուգուրթական պատերազմը» (մոտ 41 կամ 39-ից 36 թվականին)։

Սալլուստիոսի մի այլ գործից՝ «Պատմություններ»-ից (5 գիրք, ընդգրկել է մ․ թ․ ա․ 78-ից 66 թվականների իրադարձությունները, գրել է 36-ից 35 թվականներին) պահպանվել են պատառիկներ։ Ուսումնասիրողները ենթադրում են, որ անորոշ պատառիկների մի մասը վերաբերում են Տիգրան Բ Մեծի օրոք տեղի ունեցած հայ-հռոմեական պատերազմի իրադարձությունների նկարագրությանը։ Սակայն որոշ պատառիկներ պարզորոշ տեղեկություններ են հաղորդում հայ-հռոմեական պատերազմի և Հայաստանի վերաբերյալ։

Սալլուստիոսն իր բոլոր աշխատություններում անդրադառնում է Հռոմեական հանրապետության քաղաքական և բարոյական անկմանը, ինչի սկիզբը նա համարում է մ.թ.ա 146 թվականին Կարթագենի վերացումը։ Նրա կարծիքով արտաքին թշնամու ոչնչացումից հետո հռոմեացիներին հնարավոր է դարձել հետապնդել իրենց անձնական հավակնությունները և հաշվեհարդարները։ Պետական հաստատությունների ձախողումը նա բացատրում է պետական այրերի բարոյական թերացումներով։ 

Սալլուստիոսի ոճին բնորոշ է սեղմ արտահայտության ձևը։ Ոճաբանության մեջ հետևել է հույն պատմագիր Թուկիդիդեսին և Մարկոս Պորկիոս Ավագին (հատկապես հնաբանությունների գործածությամբ)։ Սալլուստիոսի ոճն առանձնապես ազդեցություն է ունեցել հետագա հռոմեացի պատմագիր Կոռնելիոս Տակիտոսի վրա։

 Ծանոթագրություններ 

 Արտաքին հղումներ 
 Սալլուստիոսի «Կատիլինայի դավադրության մասին» երկը՝ հայերեն թարգմանությամբ (Հայաստանի ազգային գրադարանի «Հայ գիրք» շտեմարանում»)

Կատեգորիա:Իտալացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հին Հռոմի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հին հռոմեացի հռետորներ
Կատեգորիա:Հռոմեական ոսկեդարի գրողներ
Կատեգորիա:Հռոմեական պատմիչներ