Սիփան

Սիփան, Նեխ Մասիք, Ծիփան, Սուփխան, այլ լեզուներով՝ , ), հանգած հրաբուխ Հայկական լեռնաշխարհում՝ Վանա լճի հյուսիսում։ Բարձրությունը ծովի մակարդակից 4058 մ է։ Հայկական լեռնաշխարհի հինգերորդ գագաթն ըստ բարձրության՝ Արարատից (5165 մ), Սաբալանից (4811 մ), Ջիլոյից (4168 մ) և Արագածից (4090 մ, Հյուսիսային գագաթ) հետո։

 Աշխարհագրություն 
Բազմածին է, շառավղաձև մասնատված է կատարից իջնող գետահովիտներով ու ձորակներով։ Սիփանի լանջերը ծածկված են մարգագետիններով։ Սիփանը անտառներ չունի, սակայն լանջերը ծածկված են ալպիական կանաչությամբ և գույնզգույն ծաղիկներով։

Գագաթային մասը ծածկված է հավերժական ձյունով։ Կան կախված փոքր ֆիոնային սառցադաշտեր։ Սիփանի անդեզիտադացիտային լավային հաստվածքը տեղադրված է էոցենի ծալքավորված կորալային կրաքարերի և օլիգոցեն–միոցենի կոնգլոմերատների դենուդացիոն մակերևույթի վրա։ Հիմքը կազմող ապարները մերկանում են ինչպես ստորոտում, այնպես էլ լանջերում։ Հիմքը բեկորազատված է հարավ–արևմուտքից հյուսիս–արևելք ձգվող (Նեմրութ– Սիփան–Ծաղկանց – Թոնդուրեկ – Արարատ) խորքային հզոր բեկվածքով և նրան հարող երիտասարդ խզվածքներով, որոնց տեկտոնական ակտիվացմամբ է պայմանավորված հրաբխականությունը։ Լավաների թթվայնության պատճառով լավային հոսքերը լեռան ստորոտից հեռու չեն տարածվել։ Հյուսիսում նրանք խորասուզված են Բադնոցի դաշտի լճային նստվածքների, հյուսիս–արևելքում Ծաղկանց լեռների անդեգիտային լավային հոսքերի տակ։ 

3800 մ–ից բարձր մերձգագաթային սարահարթ է (հնագույն խառնարանը), լցված լիպարիտաօբսիդիանային թթու լավայով, կազմավորելով Սիփանի երեք խոշոր՝ արևմտյան (4434 մ), արևելյան (4300 մ) և հարավային (4150 մ) գագաթները։ Մերձգագաթային սարավանդի արևելյան մասում կան 15 գազապղպջակային ծագման լավային «բշտիկներ» կամ պայթած հոռնիտոսներ, արևմտյան մասում՝ ձնհալքային երկու լճակներ, որոնց ջրերը Ծաղկանց լեռներից հոսող գետակների հետ սնում են Վանա լիճը։

Սիփանում լավ արտահայտված է բարձունքային գոտիականությունը։ Կլիման ցամաքային է, տարեկան տեղումները՝ 400–1000 մմ։ Հողաբուսական ծածկույթը ներկայացված է տափաստանային և լեռնամարգագետնային տեսակներով։

Սիփան լեռան ստորոտում Աղվերան գյուղի շրջակայքում գտնվում է հովիտ Աղվերան։

Հարավ-արևելյան ստորոտում կա Արեն լիճը։

 Արվեստում 
Հայ նշանավոր նկարիչ Փանոս Թերլեմեզյանը Մեծ եղեռնից առաջ այցելել է իր ծննդավայրը՝ Արևմտյան Հայաստանի Վան քաղաքը։ Նա հիացել է Սիփան սարի գեղեցկությամբ և նկարել է այն Վանա լճում գտնվող Կտուց կղզուց։

 Ծանոթագրություններ 

Կատեգորիա:Թուրքիայի հրաբուխներ
Կատեգորիա:Բիթլիսի մարզի լեռներ