Քեյվան-Շաղախի բարբառ

Քեյվան-Շաղախի բարբառ - հայերենի բարբառ։ Ըստ ձևաբանական դասակարգման պատկանում է «ս» ճյուղին, ըստ բազմահատկանիշ վիճակագրական դասակարգման Ղարաբաղի բարբառի եզրային խոսվածք է և միջին դիրք է գրավում Հադրութի ու Ղարաբաղի խոսվածքների նկատմամբ։ Խոսվում է  Քեյվանի շրջանի Քեյվան, Սըղըն, Բարդ, Ղասաբ, Խուդաֆերին և Հադրութի շրջանի Շաղախ, Խծաբերդ, Խրմանջուղ, Ակնաղբյուր, Մելիքաշեն, Արևշատ գյուղերում։ 

Բաղաձայնական համակարգը երկաստիճան ձայնեղազուրկ է։ Առատ են քմային հնչյունները։ Ղարաբաղի բարբառից Քեյվան-Շաղախի բարբառի հիմնական հնչյունական տարբերությունը կոշտ ը ձայնավորի առկայությունն է, որ հանդես է գալիս գերազանցապես ե, ի հնչյունների փոխարեն (մեծ–մըծ, միս–մըս)։ Հոգնակիակերտ մասնիկներն են էր, ըր, նի, ք։ Սեռական հոլովի հիմնական վերջավորություններն են էն, ին, ու (վերջինս՝ հատկապես անորոշ առման դեպքում)։ Բացառական, գործիական, ներգոյական հոլովները կազմվում են համադրական (ան, ավ, ըմ) և վերլուծական (անա, անավ, անըմ) եղանակներով։ Յուրահատկություններ կան դերանվանական համակարգում (ես–իս– յըս, քեզ–քի, դրա–տուրա, ուտուր, նրանք– ունդուքյէր)։ Բայն ունի երկու լծորդություն՝ ի, ա։ Անկատար դերբայը կազմվում է իս, այիս, ապառնին՝ ական, ակուն, վաղակատարը՝ ալ մասնիկներով։ Էական բայի ներկայի ձևերն են ըմ, ըս, ա, ըք, ըք (Էք), ըն։ Անցյալի ձևերը կազմվում են լալ մասնիկի հավելումով։ Վաղակատար ժամանակաձևերն արտահայտվում են հարակատար դերբայով։ Անցյալ կատարյալի պարզ ձևերը բացակայում են։ Դրանց փոխարինում են վաղակատար դերբայով կազմությունները։ Պայմանական և հարկադրական եղանակների անցյալի ժամանակաձևերը կազմվում են անորոշ դերբայով և օժանդակ բայի անցյալի ձևերով (մընալ ըմլալ «կմնայի», բիդը Կյըրիլ ըմ լալ «պիտի գրեի»)։ 

Երկաստիճան ձայնեղազուրկ (պ, փ)։ Այս բարբառում լ-ն վերածվում է յ-ի (կիրիյիս, մնայիս)։ Խոնարհման մեջ չունի անցյալ կատարյալի սովորական ժամանակաձևը. դրա փոխարեն օգտագործվում է վաղակատար ներկան, իսկ վաղակատար ժամանակաների փոխարեն՝ հարակատար ժամանակաները։ Բացառական հոլովը կազմվում է վերլուծական ձևով անա մասնիկով (սարէն անա)։

 Գրականություն 
 Ղարիբյան Ա․, Հայերեն բարբառների մի նոր ճյուղ, Ե․, 1939։ 
 Պողոսյան Ա․, Հադրութի բարբառը, Ե․, 1965։

 Ծանոթագրություններ 

Կատեգորիա:Ս ճյուղի բարբառներ