Եղցահող

Երցահող, գյուղ Արցախի Հանրապետության Շուշիի շրջանում՝Հակոբ Ղահրամանյան, Տեղեկատու Արցախի Հանրապետության վարչատարածքային միավորների սոցիալ-տնտեսական բնութագրերի, Երևան, Ճարտարագետ, 2015 թ.։՝ 2020 թվականին ձևավորված հայ-ադրբեջանական շփման գծի հարևանությամբ«Շուշիի շրջանի Եղցահող գյուղի մերձակայքում մեր զորամիավորումները ապահովում են բնակչության անվտանգությունը. Լուսինե Ավանեսյան» հոդված artsakhpress.am կայքում, (արխիվացված 03․08․2022թ․)։։ Տասը Վերստ և Կանաչ Թալա գյուղերի հետ միասին կազմում է Եղցահող համայնքը։

 Աշխարհագրություն 
Բնակավայրը գտնվում է Արցախի լեռնաշղթայի կենտրոնական հատվածի արևելյան լեռնաճյուղերի հարթավայրային մասում, Շուշի-Բերձոր մայրուղուց 1,5 կմ հյուսիս՝ Մեծ Շեն բնակավայրի դեմ դիմաց՝ մոտ 2,5-3 կմ հեռավորության վրա։

Տեղաբաշխված է հանրապետության հարավարևմտյան հատվածում։ Շուշիի շրջկենտրոնից գտնվում է 30 կմ հեռավորության վրա, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից՝ 45 կմ հեռավորության վրա։

Երցահող համայնքի սահմանային գոտով հոսում է Հագարի գետի վտակը։

 Անվան ստուգաբանություն 
Բնակավայրի անունը ստուգաբանվում է որպես «եկեղեցական հող կամ եկեղեցու հող»։

 Պատմություն 
Եղցահող գյուղը Արցախի Հանրապետության հին բնակավայրերից է։ Այստեղ հայտնաբերվել են հնագույն բնակատեղիներ

Հայտնի է, որ 15-19-րդ դարերում Եղցահողի տարածքը խիտ բնակեցված է եղել։

 Խորհրդային ժամանակաշրջան 
Խորհրդային Միության տարիներին Եղցահող գյուղը  եղել է Խորհրդային Ադրբեջանի կազմում ներառված Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզի Շուշիի շրջանում։

Խորհրդային Ադրբեջանի իշխանությունների վարած հակահայ քաղաքականության հետևանքով Եղցահողի հարակից Մեծ Խերխան, Փոքր Խերխան, Դաշտահող, Կանաչ Թալա գյուղերը լիովին հայաթափվել են։ 1970-ական թվականներին Լաչինի շրջանի ադրբեջանցիները և քրդերը տեղափոխվել և բնակություն հաստատել են Կանաչ Թալայի հայկական տները, սակայն Եղցահողի բնակչությունը մնում էր հայկական։

1929 թվականին Եղցահողում ձևավորվել է կոլեկտիվ տնտեսություն, իսկ 1978 թվականին կոլտնտեսությունը վերափոխվել է խորհտնտեսության։

Եղցահող գյուղից Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում ԽՍՀՄ-ի կողմից մասնակցել են 80 բնակիչ, որոնցից 67-ը զոհվել են։

 Արցախյան ազատամարտ 

1992 թվականի մայիսի 16-18-ը Արցախի Հանրապետության պաշտպանության բանակի ստորաբաժանումները ազատագրեցին Եղցահողը։

 44-օրյա պատերազմ 

 Պատմամշակութային հուշարձաններ 
մինի|300px|աջից|Բերդաձորի առանձին մոտոհրաձգային գումարտակի զոհված ազատամարտիկների հիշատակին նվիրված հուշահամալիր Եղցահող գյուղի մոտ
Եղցահող և Կանաչ թալա կոչվող գյուղերի միջև գտնվող տարածքում պահպանվել են հին բնակատեղիների, գերեզմանոցների հետքեր։ Մասնակի պեղումների և գյուղատնտեսական աշխատանքների ընթացքում հայտնաբերվել են կենցաղային իրեր, զարդեր, որոնց մի մասը պահպանվում է Արցախի պետական պատմաերկրագիտական թանգարանում։
Կան պատմամշակութային հուշարձաններ՝ Սբ. Աստվածածին եկեղեցի (18-19 դդ․), Սբ․ Սարգիս եկեղեցի (2003 թ․), աղբյուր (18 դ.), գերեզմանոց (17-19 դդ.), սրբատեղի (18-19 դդ․)։
Պատմամշակութային հուշարձաններ կան նաև Կանաչ Թալա գյուղում՝ դամբարաններ (մ․թ․ա․ 2-1 հազ․), գյուղատեղի (12-13 դդ․), գերեզմանոց (19 դ․)։

Եղցահողի համայնքի տարածքում են Մուղդամ, Քռած նով, Ցորտ, Չոբանանց գյոլ, Թաբունց գյոլ, Մելիքանց, Սավալասարուն, Հարամ ջուր, Թթու ջուր աղբյուրները։

 Բնակչություն 
Ստորև ներկայացված է Եղցահող գյուղի բնակչության վիճակագրական տվյալներն ըստ տարիների՝
 Տարի 2008 2009 2010 2015 Բնակիչ 137Արցախի Հանրապետության բնակչություն ըստ համայնքների, (արխիվացված 10․03․2022թ․)։ 133 138 118 (33 տուն)

 Համայնքային կյանք 
Եղցահող գյուղն ընդգրկված է համանուն համայնքի մեջ, որի կազմում են գտնվում նաև Կանաչ թալա և Տասը Վերստ բնակավայրերը։

Համայնքում գործում են գյուղապետարան, մշակույթի տուն, բուժկետ, «Շուշիի մանկական երաժշտական դպրոց» ՊՈԱԿ–ի Եղցահողի մասնաճյուղը, միջնակարգ դպրոց։

 Տնտեսություն 
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ՝ անասնապահությամբ և հողագործությամբ։

 Ծանոթագրություններ 

Կատեգորիա:Հայ-ադրբեջանական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից
Կատեգորիա:Շուշիի շրջանի բնակավայրեր