Մկրտիչ Խերանյան

Մկրտիչ Եղիշեի Խերանյան (), հայ բանաստեղծ, արձակագիր, թարգմանիչ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1939 թվականից։

 Կենսագրություն 
Ծնվել է Արևմտյան Հայաստանի Վան քաղաքում։ Նախնական կրթությունն ստացել է տեղի ծխական, ապա Վարագա ժառանգավորաց և Հայկազյան կենտրոնական վարժարաններում։ 1915 թվականին գաղթել է Արևելյան Հայաստան և ընդունվել Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանը, որն ավարտելուց հետո, մինչև 1950 թվականը, հայոց լեզու և գրականություն է դասավանդել Էջմիածնի շրջանի և Երևանի տարբեր միջնակարգ դպրոցներում։ Մահացել է Երևանում։

 Երկերի մատենագիտություն 
 Խնդություն (բանաստեղծություններ և պոեմներ), Երևան, Պետհրատ, 1938, 173 էջ։
 Մեռնող գործիքները, Երևան, Պետհրատ, 1938, 19 էջ։
 Արհեստ սովորող կատուն, Երևան, Պետհրատ, 1938, 19 էջ։
 Մրգաստան, Երևան, Պետհրատ, 1939, 24 էջ։
 Ծտի գուլպաները (հեքիաթ), Երևան, Պետհրատ, 1939, 23 էջ։
 Մոկաց Միրզա (պոեմ), Երևան, Պետհրատ, 1939, 96 էջ։
 Հեքիաթ դարբնի որդու և յոթ գլխանի վիշապի մասին, Երևան, Պետհրատ, 1940, 40 էջ։
 Պոեմներ, Երևան, Հայպետհրատ, 1955, 124 էջ։
 Հազարան բլբուլ, Երևան, Հայպետհրատ, 1956, 59 էջ։
 Սասնա տուն (դյուցազնավեպ), Երևան, Հայպետհրատ, 1958, 300 էջ։
 Ով աշխատի, նա ուտի, Երևան, Հայպետհրատ, 1958, 8 էջ։
 Դարբնի որդին, Երևան, Հայպետհրատ, 1959, 107 էջ։
 Սովետահայ գրականության ընտիր էջեր։ Պոեզիա (գրքում տեղ են գտել նաև Մ. Խերանյանի գործերից), Երևան, Հայպետհրատ, 1960, 480 էջ։
 Փունջ։ Սովետահայ մանկական գրականություն (ժողովածուում գործեր ունի նաև Մ. Խերանյանը), Երևան, Հայպետհրատ, 1961, 356 էջ։
 Ծտի գուլպաները, Երևան, Հայպետհրատ, 1961, 12 էջ։
 Շարմաշուղներ, Երևան, Հայպետհրատ, 1962, 151 էջ։
 Շխոնց Միհրան, Երևան, Հայպետհրատ, 1963, 272 էջ։
 Երկար, երկար մի ճանապարհ (վեպ), Երևան, «Հայաստան», 1965, 443 էջ։
 Հեքիաթներ, պատմվածքներ, ոտանավորներ (ժողովածուում գործեր ունի նաև Մ. Խերանյանը), Երևան, «Լույս», 1967, 239 էջ։
 Հազարան բլբուլ, Երևան, «Հայաստան», 1968, 136 էջ։
 Զանգակներ (ժողովածուում գործեր ունի նաև Մ. Խերանյանը), Երևան, «Հայաստան», 1974, 160 էջ։  
 Արհեստ սովորող կատուն (մանկական բանաստեղծություններ), Երևան, «Սովետական գրող», 1980, 44 էջ։
 Վաղը դպրոց ենք գնալու (ժողովածուում գործեր ունի նաև Մ. Խերանյանը), Երևան, «Լույս», 1982, 256 էջ։
 Երկար-երկար մի ճանապարհ (վեպ, վիպակ), Երևան, «Սովետական գրող», 1983, 431 էջ։
 «Ձայն  տուր,  ով  ծովակ»,  վեպ,  «Զանգակ-97» հրատարակչություն,  2000 թ., 384 էջ
 Սասնա տուն, Երևան, 2005, 140 էջ։
 Հազարան բլբուլ (բանաստեղծություններ, առակներ, հեքիաթներ), Երևան, 2007, 150 էջ։
 «Մրգաստան», «Նշանակ» հրատարակչություն,Երևան-2009 թ.24 էջ
 Շխոնց Միհրան, Ծուռ Վուսկուն, «Գրական Հայրենիք», 2013 թ., 207 էջ։
 Սասնա տուն։ Մոկաց Միրզա։ Արա Գեղեցիկ և Շամիրամ, Երևան, 2014, 446 էջ։
 «Հայ բանաստեղծները եղեռնի մասին» նվիրված Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին ժողովածուում տպագրվել է «Աղաղակ» պոեմը, «Ծիծեռնակ» հրատարակչություն 2015 թ. 239 էջ։
 Ցոլակ Կանթեղ «Լինեի....», Մկրտիչ Խերանյան (խաչբառեր, բառաշղթաներ, գաղտնագրեր, գլուխկոտրուկներ, գաղտնանկարներ, վիկտորինաներ) 2017 թ. հեղինակային հրատարակչություն, տպագրվել է  «ՎՄՎ-Պրինտ» տպարանում
 Մկրտիչ Խերանյան «Մանկական ժողովածու» («Բանաստեղծություններ», «Վագրը, եղջերուն և աղվեսը», «Ծտի գուլպաները», «Առակներ», «Մրգաստան», «Մեռնող գործիքները», «Արհեստ սովորող կատուն», «Մոծակների խնդրագիրը», «Ով աշխատաի նա ուտի») 2017 թ. հեղինակային հրատարակչություն, տպագրվել է  «ՎՄՎ-Պրինտ» տպարանում
 Մկրտիչ Խերանյան «Մանկական ժողովածու» («Արծիվն ու բուն», «Դարբնի որդին», «Հազարան Բլբուլ») 2017 թ. հեղինակային հրատարակչություն, տպագրվել է  «ՎՄՎ-Պրինտ» տպարանում
 Մկրտիչ Խերանյան «Արձակ էջեր», 2017 թ. հեղինակային հրատարակչություն, տպագրվել է  «ՎՄՎ-Պրինտ» տպարանում
Երկար, երկար մի ճանապարհ... (վեպ), Երևան, «Նահապետ» հրատարակչություն,                                                                                     հրատարակվել է պետական պատվերով,  2018թ., 480 էջ։
Մարգարիտներ Վասպուրական հայ ժողովրդական բանահյուսության գանձարանից, «Նահապետ» հրատարակչություն, 2019թ.
«Չափածո երկեր» բանաստեղծությունների և պոեմների ժողովածու,  248 էջ, «Նահապետ» հրատարակչություն, 2021թ.
«Թարգմանություններ»  4 հատորով
«Թարգմանություններ»  1-ին հատոր,  264 էջ, «Նահապետ» հրատարակչություն, 2023թ.՝ Արևելքի մեծ բանաստեղծներ  Նիզամու «Լեյլի և Մեջնուն» պոեմի և  Հաֆեզի Ռուդաքիի ստեղծագործություններից թարգմանություն
«Թարգմանություններ»  2-րդ հատոր,  360 էջ, «Նահապետ» հրատարակչություն, 2023թ.՝ տարբեր ազգության պատկանող բանաստեղծների գործերի թարգմանություն։
«Թարգմանություններ»  3-րդ հատոր,  416 էջ, «Նահապետ» հրատարակչություն, 2023թ.՝ Գրիգոր Նարեկացի  «Մատյան ողբերգության»  պոեմի  թարգմանությունը գրաբարից աշխարհաբառ։

 Մրցանակներ և պարգևներ 
 ՀԼԿԵՄ Կենտկոմի և Լուսժողկոմատի կողմից հայտարարված մանկա-պատանեկան լավագույն երկերի մրցույթին Մ. Խերանյանի «Հազարան բլբուլ» պոեմն արժանացել է 3-րդ կարգի մրցանակի«Պիոներ կանչ» 1940 թվականի հունիսի 6, №42։
 Հայաստանի Ազգային գրադարանը հայ գրականությանը մատուցած ծառայությունների, գրական վաստակի և թարգմանական գործունեության համար բանաստեղծ, արձակագիր, թարգմանիչ Մկրտիչ Խերանյանին հետմահու շնորհել է հայ առաջին տպագրիչ Հակոբ Մեղապարտի անվան հուշամեդալ2010 թ. հոկտեմբերի 29, վկայագիր №183։

 Գրախոսականներ 

 Գ.Հովսեփյան, «Մոկաց Միրզա»«Խորհրդային գրականություն», 1940 թ., № 2 
 Գ.Հովսեփյան, «Մկրտիչ Խերանյան»«Սովետական Հայաստան», 1940 թ., № 10
 Խաչո, «Մկրտիչ Խերանյան - «Հեքիաթ դարբնի որդու և յոթ գլխանի վիշապի մասին»»«Նոր գրքեր», 1940 թ., № 52, հուլիսի 13
 Հ.Պենյան, «Մկրտիչ  Խերանյանի  «Հեքիաթը»«Ջոկատավար»,  1940թ., N  7
Խ.Դաշտենց, «Սասնա  տուն»  դյուցազնավեպը»« Գրական թերթ»,  1959թ., N  25
Ս.Հարությունյան,  «Դարբնի  որդին»« Գրական  թերթ », 1960թ.,N  35
Հր.Եսայան, «Անարատ  ձայնով»« Գրական թերթ »,  1962թ., N  33
Արտ. Քալանթարյան, «Շխոնց  Միհրան»«Գրական թերթ»,  1963թ.,  N 29
Աբր. Գրիգորյան, «Գրողի  կյանքը մեծ  կտավի վրա»«Սովետական գրականություն»,  1965թ., N  12  
Ն. Ադալյան, «Անցած  ճանապարհի  բովանդակությունը»«Գրական թերթ»,  7  հունվարի, 1966 թ.
Պ. Մատուռեան, «Երկար,  երկար մի ճանապարհ»Շիրակ,  Բեյրութ, 1967թ..,  թիվ  9
Ռ. Արամյան, «Երկար,  երկար մի ճանապարհ»«Գրական թերթ», 1969թ.
Ռ. Զարյան,  «Մեր ընկերը»«Գրական  թերթ», 1970 թ.
Հայաստանի Սովետական Գրողների Միության Վարչություն, «Մահախոսական»«Սովետական Հայաստան», 30 հունիսի, 1970թ., N 150
Ա. Ինճիկյան, «Մեր  գրականության սիրելի անուններից  մեկը»«Գրական թերթ», 1979թ
Արտ. Քալանթարյան, «Մկրտիչ Խերանյան»«Գրական  թերթ»,  1983թ.,  N 29
Գ. Էմին «Խոսք»1980 թ., 25 հունվարի, Երևան
Վ. Արամյան, «Գրականության  նվիրյալը»«Գրքերի  աշխարհ», 1983թ.,  ետմահու հրատարակություն
Վ. Հարությունյան, «Ձայն տուր, ով  ծովակ»2000 թ.
Գր. Չալիկյան, «Մանրակերտված  կարոտ»«Գրական թերթ», 2001թ.,  հունվարի 1-15
Մկրտիչ  Խերանյանի մասին(Վարագ,  ԱՄՆ),  2002թ., N 131-132
Արշակ Մադոյան, «Մ. Խերանյանի  անտիպ  էպիկական պոեմը»«Բանբեր»,  2011 թ., 133.1

 Թարգմանություններ (ռուսերենից և գրաբարից) 

 Իլիական / Հոմերոս; Գրաբարից թարգմ.՝ Մ. ԽերանյանԵրևան։ ԵՊՀ, 1987թ.- 500 էջ
 Մայիսմեկյան ժողովածու (գրքի մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)Երևան, Հայպետհրատ, 1940, 83 էջ
 Ակակի Ծերեթելի, Հատընտիր (բանաստեղծություններ, որոնց մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)Երևան, Պետհրատ, 1940, 96 էջ։
 Իոսեբ Գրիշաշվիլի, Հատընտիր (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)Երևան, Հայպետհրատ, 1941, 88 էջ
 Նիզամի Գյանջևի, Լեյլի ու Մեջնուն (պոեմ, թարգմանության հեղինակակից Սողոմոն Տարոնցի)Երևան-Մոսկվա, 1947, 274 էջ
 Ագնիա Բարտո, Մանուկների համար (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)Երևան, Հայպետհրատ, 1951, 104 էջ
 Մեր նվերը։ Ադրբեջանական մանկագիրների երկերի ժողովածու (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)Երևան, Հայպետհրատ, 1951, 114 էջ
 Յանկա Կուպալա, Հատընտիր (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)
 Վրաստանի գարունը։ Վրաց մանկագիրների երկերի ժողովածու (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)Երևան, Հայպետհրատ, 1951, 144 էջ
 Իոսեբ Գրիշաշվիլի, Բանաստեղծություններ (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)Երևան, Հայպետհրատ, 1951, 279 էջ
 Արևին ընդառաջ։ Ուկրաինական մանկագիրների երկերի ժողովածու (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)Երևան, Հայպետհրատ, 1951, 172 էջ
 Ալեքսանդր Տվարդովսկի, Պոեմներ (գրքի մեջ մտնող «Երկիր Մուրավիա» պոեմը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)Երևան, Հայպետհրատ, 1951, 160 էջ
 Լուսավոր ուղի։ Բելառուսական մանկագիրների երկերի ժողովածու (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)Երևան, Հայպետհրատ, 1953, 175 էջ
 Սովետական քուրդ բանաստեղծներ. 1936-1952 (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)Երևան, Հայպետհրատ, 1953, 168 էջ
 Ալեքսանդր Պուշկին, Երկեր 5 հատորով, հատոր 1, Բանաստեղծություններ (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)Երևան, Հայպետհրատ, 1954, 483 էջ
 Ագնիա Բարտո, Լավ երեկո (բանաստեղծություններ)Երևան, Հայպետհրատ, 1954, 48 էջ
 Ուկրաինական քնար (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)Երևան, Հայպետհրատ, 1954, 406 էջ
 Ալեքսանդր Պուշկին, Երկեր 5 հատորով, հատոր 2, Պոեմներ և հեքիաթներ (գրքի մեջ մտնող «Գարիբալդիականը» և «կոմս Նուլին» գործերը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)Երևան, Հայպետհրատ, 1955, 372 էջ
 Լյու եղբայրներ (չինական ժողովրդական հեքիաթներ)Երևան, Հայպետհրատ, 1955, 72 էջ
 Պյոտր Երշով, Կուզիկ-քուռկիկ (հեքիաթ), թարգմանության հեղինակակից Հայկ Դավթյան)Երևան, 1955, 122 էջ
 Արկադի Կուլեշով, Պոեմներ (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)Երևան, Հայպետհրատ, 1956, 156 էջ
 Իոսեբ Գրիշաշվիլի, Բանաստեղծություններ (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)Երևան, Հայպետհրատ, 1956, 112 էջ
 Բելառուսական գրականության անթոլոգիա (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)Երևան, Հայպետհրատ, 1957, 536 էջ
 Հաֆեզ, Լիրիկա (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)Երևան, Հայպետհրատ, 1957, 132 էջ
 ՍՍՀՄ ժողովուրդների գրականություն։ Հատընտիր (գրքի մի մասը թարգմանել է Մ.Խերանյանը)Երևան, Հայպետուսմանկհրատ, 1958, 286 էջ
 Միխայիլ Իսակովսկի, Հատընտիր (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)1958, 165 էջ
 Ռուդաքի, ժողովածու (գրքի մեջ մտնող քասիդների մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)Երևան, Հայպետհրատ, 1958, 167 էջ
 Ասիայի և Աֆրիկայի բանաստեղծներ (ժողովածուի մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)Երևան, Հայպետհրատ, 1958, 218 էջ
 Լյու եղբայրներ (չինական ժողովրդական հեքիաթներ)Երևան, Հայպետհրատ, 1959, 71 էջ
 Գրիգոր Նարեկացի, Մատյան ողբերգությանԵրևան, Հայպետհրատ, 1960, 412 էջ
 Վրաց գրականության ընտիր էջեր (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)Երևան, Հայպետհրատ, 1961, 648 էջ
 Ավդալ Ամինե, Առաջին գարուն (բանաստեղծություններ և պոեմներ, մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)Երևան, Հայպետհրատ, 1961, 119 էջ
 Ընտիր էջեր ռուս սովետական պոեզիայի (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)Երևան, Հայպետհրատ, 1963, 543 էջ
 Ջորջ Բայրոն, Երկերի ժողովածու (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)Երևան, «Հայաստան», 1965, 564 էջ
 Միխայիլ Լերմոնտով, երկերի  ժողովածու 3 հատորով,  հատոր  1-ին, / գրքում  զետեղված են Մ.  Խերանյանի թարգմանությամբ  «Չերկեզներ», «Աուլ Բաստունջի»,  «Իզմայիլ  Բեյ» պոեմները/«Հայաստան» հրատարակչություն, 1965թ., Երևան, 441 էջ
 Ագնիա Բարտո, Գնդակը (գրքի մեջ մտնող գործերի մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)Երևան, «Սովետական գրող», 1983, 44 էջ

 Պատկերասրահ 

 Ծանոթագրություններ 

 Արտաքին հղումներ 
 Գիտաժողով՝ նվիրված Մկրտիչ Խերանյանի գրական ժառանգությանը
 Մ. Խերանյանի 110-ամյակին նվիրված հեռուստատեսային հաղորդում
 Մ. Խերանյանի 110-ամյակին նվիրված հոբելյանական երեկո
 Հայ TV հեռուստաընկերության անդրադարձը Մ. Խերանյանի ստեղծագործական կյանքին
 «Հայլուր» լրատվական հաղորդման անդրադարձը Մ. Խերանյանի 110-ամյակին
 Մ. Խերանյանը՝ մանկագիր. հոբելյանական երեկո նվիրված 110-ամյակին
 «Հայլուր» լրատվական հաղորդման անդրադարձը. Մկրտիչ Խերանյանը՝ մանկագիր
 HAY TV հեռուստաընկերության անդրադարձը. Մկրտիչ Խերանյանը՝ մանկագիր
 Հ1 հեռուստաընկերության «Ծննդավայր» հաղորդումը նվիրված Մ. Խերանյանին
 «Օթյակ» հաղորդումը նվիրված Մ. Խերանյանին
 Վ. Տերյան՝ Շրշուկ ու շրշյուն, կարդում է Մ. Խերանյանը
 «Երկար-երկար մի ճանապարհ» վեպից մի հատված, կարդում է Մ.Խերանյանը
 Ք. Երևան, Մկրտիչ Խերանյանի տունը
 Շխոնց Միհրան բեմադրությունն ըստ Մ.Խերանյանի համանուն վիպակի
 «Մեր մեծերը» հաղորդումը նվիրված Մկրտիչ Խերանյանին
 Մկրտիչ Խերանյան

Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ մանկագիրներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Մանկագիրներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուսերենից հայերեն թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Նուբարաշենի գերեզմանատանը թաղվածներ