Սենթ Լյուսիա

Սենտ Լյուսիա (անգլերեն՝ Saint Lucia), կղզային պետություն է համանուն կղզիների վրա՝ Հողմաշունչ կղզեխմբերի վրա, Վեստ Ինդիայում, Սենթ Վինսենթ և Մարտինիկա կղզիների արանքում։ Հյուսիսից կղզու ափը ողողում է Սենտ Լյուսիա նեղուցը, հյուսիսից Սենտ Վինսենթ նեղուցը։Մայրաքաղաքը և գլխավոր նավահանգիստը՝ Կաստրիս (70 հզ․ բն․, 2013)։

 Աշխարհագրություն 
Սենտ Լյուսիա կղզին ունի հրաբխային ծագում։ Մակերևույթը լեռնային է։ Առավել բարձր կետը 950 մ է (Ժիմի լեռ)։ Կան բազմաթիվ կարճ գետեր։

 Պատմություն 
Կղզին եվրոպացիներին հայտնի է XVI դ․ սկզբից։ 1814-ին դարձել է Մեծ Բրիտանիայի տիրույթ։ 1967-ին ստացել է «Մեծ Բրիտանիայի հետ միացված պետության» ստատուս։ 1979-ի փետրվարին Սենթ Լյուսիան հռչակվել է անկախ պետություն։

 Կլիմա 
Կլիման արևադարձային է, պասսատային։ Ամսական միջին ջերմաստիճանը մոտ 26°C է։ Տարեկան տեղումները 1500 – 3500 մմ են։ Լեռնալանջերին պահպանվել են խոնավ արևադարձային անտառներ։ Կենդանական աշխարհը ներկայացված է թռչուններով։ Առափնյա ջրերը հարուստ են ձկներով։

 Վարչական բաժանում 

 Ժողովրդագրություն 
2010 թ. մարդահամարի համաձայն, Սենթ Լյուսիայի բնակչությունը կազմել է 165 595 մարդ՝ 58 920 տնային տնտեսություններում։ Սա 5,1%-ով ավելի էր, քան 2001 թ. նախորդ մարդահամարի ժամանակ գրանցված 157 490-ը 0-14 տարեկանները կազմում էին բնակչության 24,1%-ը, մինչդեռ 65 տարեկան և բարձր անձինք՝ 8,6%-ը։ Կղզու բնակչության գրեթե 40%-ը ապրում է Կաստրիս շրջանում, որտեղ գտնվում է երկրի համանուն մայրաքաղաքը։

2021 թ. մեկ կնոջ հաշվով ծնելիության մակարդակը կազմել է 1,4 երեխա, ինչը ամենացածրն է Ամերիկայում։ Սա շատ ավելի ցածր է, քան 1990 թ.-ին, երբ ծնելիության մակարդակը մեկ կնոջ հաշվով կազմում էր 3,4 երեխա, ինչպես նաև 1959 թ.-ի համեմատ, երբ ծնելիության մակարդակը հասավ իր գագաթնակետին՝ մեկ կնոջ հաշվով կազմելով 6,98 երեխա։ Սենթ Լյուսիայից արտագաղթի մեծ մասը հիմնականում ուղղված է անգլախոս երկրներ, որոնցից Միացյալ Թագավորությունն ունի գրեթե 10 000 Սենթ Լյուսիայում ծնված քաղաքացիներ և ավելի քան 30 000-ը՝ Սենթ Լյուսիական ծագումով։ Միացյալ Նահանգները բազմաթիվ Սենթ Լյուսիացիների հայրենիքն է, հատկապես այնպիսի տարածքներում, ինչպիսիք են Մայամին և Նյու Յորքը։ Կանադան նույնպես բազմաթիվ լյվորապես՝ Մո հայրենիքն է, մնրեալ քաղաքը, որը գտնվում է ֆրանսախոս Քվեբեկ նահանգում։ Բնակչության միջին տարիքը կազմել է 33,1 տարի (2021 թվական)։

 Էթնիկ խմբեր 
Սենթ Լուսիան սկզբում բնակեցված էր ամերիկյան հնդկացիներով։ Սակայն եվրոպական գաղութացումը հանգեցրեց բնիկ բնակչության զգալի անկմանը։ Կղզու բնակիչների մեծ մասը սպիտակամորթ պլանտատորներ էին, սակայն եվրոպացիների կողմից բերված աֆրիկացի ստրուկներն ու պայմանագրային ծառաները, ի վերջո, թվաքանակով գերազանցեցին նրանց։ Դրա պատճառով Սենթ Լյուսիայի բնակչությունը հիմնականում աֆրիկյան և խառը ծագում ունի։ 2010 թ. դրությամբ բնակչության 85,3%-ը սևամորթ է, իսկ 10,9%-ը՝ բազմազգ ծագում ունեցող։ Այլ խմբերի թվում են հնդկա-կարիբյան ծագում ունեցող անձինք (2,2%), սպիտակամորթները (0,6%) և բնիկները (0,6%): Կալինագոյի փոքրաթիվ բնակիչներ ապրում են Շուազյոլ շրջանում և արևմտյան ափի այլ քաղաքներում։ Կան նաև լիբանանցիների և սիրիացիների փոքրաթիվ բնակչություն։

 Լեզուներ 
Սենթ Լյուսիայի պաշտոնական լեզուն անգլերենն է, չնայած լայնորեն խոսվում է Սենթ Լյուսիայի ֆրանսիական կրեոլերենը (կվեյոլ): Խոսակցական լեզվով այն կոչվում է Պատուա («Պատվա»), խոսվում է բնակչության մեծամասնության կողմից։ Այն անթիլյան կրեոլերենի բարբառ է կապված է հայիթյան կրեոլերենի հետ, այնուամենայնիվ, ունի մի շարք առանձնահատկություններ վերջինիս համեմատ։ Կրեոլերենը զարգացել է ֆրանսիական գաղութացման վաղ շրջանում և հիմնականում ծագում է ֆրանսիական և արևմտաաֆրիկյան լեզուներից ։ Լեզուն պաշտոնական դարձնելու որոշ փորձեր եղել են, բայց դրանք դեռևս հաջողությամբ չեն պսակվել։

 Կրոն 
2022 թ. մարդահամարի համաձայն, Սենթ Լյուսիայի բնակիչների մեծամասնությունը քրիստոնյա է։ Սա կարելի է հետագծել մինչև երկրի գաղութացումը ֆրանսիացի և բրիտանացի գաղութարարների կողմից։ Ֆրանսիական ուժեղ ազդեցության պատճառով կղզու քրիստոնյաների մեծ մասը կաթոլիկներ են, ընդ որում՝ կղզու բնակիչների 50.6%-ը իրենց համարում է կաթոլիկ։ Մնացած բնակչությունը հիմնականում նույնականանում է բողոքական հարանվանությունների հետ։ Հետևորդների տվող կաթոլիկներից հետո երկրորդ տեղում Յոթերորդ օրվա ադվենտիստներն են, այնուհետև՝ հոգեգալստականները։ Բնակչության մոտ 1,9%-ը իրեն նույնականացրել է որպես Ռաստամաններ անդամ։ Բնակիչների թիվը, որոնք հայտարարել են, որ չեն դավանում որևէ կրոն, 2022 թ. կազմել է 14,1%, 2011 թ. մարդահամարի 5,9%-ի համեմատ։

Կաթոլիկներ – 50,6%
Յոթերորդ օրվա ադվենտիստներ – 10,8%
Հոգեգալստականներ 9%
Ոչ մի – 14,1%
Այլ քրիստոնյաներ – 5,6%
Ռաստամաններ – 1,4%
Այլ կրոններ (հինդուաիզմ, իսլամ, բահայի, և այլն.) – 2,6%
Չեն նշել – 4,1%

Սենթ Լյուսիայում պետական կրոն չկա։ Երկրի սահմանադրությունը երաշխավորում է կրոնի ազատությունը և արգելում է մարդկանց հարկադրել դավանել որևէ կրոն, որին նրանք չեն հետևում։ Կրոնական խմբերին նաև երաշխավորված է կրթական հաստատություններ հիմնելու ազատությունը։

 Կրթություն 
Սենթ Լյուսիայի տարրական և միջնակարգ դպրոցների մեծ մասը կառավարվում է  պետության կողմից։ Կրթությունը անվճար է և պարտադիր 5-15 տարեկան երեխաների համար։ Սա ներառում է տարրական դպրոցի 7 տարի և միջնակարգ դպրոցի 3-5 տարի։ Միջնակարգ դպրոցի վերջին երկու տարիների ընթացքում աշակերտներին թույլատրվում է ընտրել այն առարկաները, որոնք նրանք կցանկանային սովորել՝ տարածաշրջանային CSEC քննություններին նախապատրաստվելու համար: 2020 թ. կրթության վրա պետական ծախսերը կազմել են 3,6%։

Կղզում բարձրագույն կրթական հաստատությունները սովորաբար մասնավոր են։ Դրանց թվում են Մոնրոյի համալսարանը և Միջազգային ամերիկյան համալսարանը։ Այնուամենայնիվ, դեռևս կան մի քանի պետական հաստատություններ, այդ թվում՝ Սըր Արթուր Լյուիսի անվան համայնքային քոլեջը և  Հնդկաստանի համալսարանը։

 Առողջապահություն 
Սենթ Լյուսիայում առողջապահական ծառայությունները բաժանված են կառավարության և մասնավոր հաստատությունների միջև։ Կղզին սպասարկում են երկու պետական հիվանդանոցներ և մի քանի առողջապահական կենտրոններ, չնայած ատամնաբուժական և ակնաբուժական ծառայությունների մեծ մասը մասնավոր է։ Առողջապահության ոլորտի պետական ծախսերը 2019 թ. կազմել են 2.1%։

2021 թ. կյանքի տևողությունը կազմել է 71,1 տարի (տղամարդկանց համար՝ 67,8, կանանց համար՝ 74,7): Սա համեմատվել է 2019 թ. 73.4 տարվա հետ։

 Ծանոթագրություններ 

Կատեգորիա:1979 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Կատեգորիա:Անգլիախոս երկրներ և տարածքներ
Կատեգորիա:Լիբերալ ժողովրդավարություններ
Կատեգորիա:Կղզի պետություններ
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Սենտ Լյուսիա
Կատեգորիա:Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության անդամ երկրներ