Կարմիր Շուկա

Կարմիր Շուկա, գյուղ Արցախի Հանրապետության Մարտունու շրջանումՂարաբաղյան ազատագրական պատերազմ հանրագիտարան, Երևան, 2004 թվական, էջ 294։Հակոբ Ղահրամանյան, Տեղեկատու Արցախի Հանրապետության վարչատարածքային միավորների սոցիալ-տնտեսական բնութագրերի, Երևան, Ճարտարագետ, 2015 թ.։։ Ըստ Արցախի Հանրապետության վարչատարածքային բաժանման՝ այն հանդիսանում է Մարտունու շրջանի բնակավայրերից, իսկ ըստ Ադրբեջանի վարչաատարածքային բաժանման՝ համարվում է Խոջավենդի շրջանի բնակավայր։ Գյուղը գտնվում է Արցախի Հանրապետության վերահսկողության ներքոԱրցախի Հանրապետության այն բնակավայրերի ցանկը, որոնք գտնվում են Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո /հրապարակված Արցախի Հանրապետության Տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարության կողմից/, (արխիվացված 05․03․2021թ․)։«Հրապարակվել է Արցախի՝ Ադրբեջանի հսկողության տակ անցած համայնքների և բնակավայրերի ցանկը»։«Հրապարակվել է Արցախի՝ Ադրբեջանի հսկողության տակ անցած համայնքների և բնակավայրերի ցանկը», (արխիվացված)։«Ադրբեջանի վերահսկողության տակ անցած՝ Արցախի համայնքների և բնակավայրերի ցանկը»։ և հայ-ադրբեջանական շփման գծի անմիջական հարևանությամբ։
Կարմիր Շուկան Մարտունու շրջանի խոշոր գյուղերից է։ Հիմնադրվել է 1928թ.`Կարմիր հովիտ տեղամասում։  Հարմար դիրքի շնորհիվ Կարմիր Շուկան հարևան գյուղերի համար որպես խաչմերուկ է հանդիսանում։ Ինչի շնորհիվ մեծացել և դառել է անյպիսին, ինչպիսին այսօր կա։ Կարմիր Շուկան համարվում է Արցախի հանրապետության հնագույն գյուղերից մեկը։ Գյուղը շրջափակված է լեռներով և տեսարժան վայրերով։ Գյուղի մոտակայքում գտնվում է Տնջրի աղբյուրը և Տնջրի ծառը, որը ունի 2000 տարվա հնություն։

 Բնակավայրի անուն 
Բնակավայրի հայկական անունը Կարմիր Շուկա է։
Շուկայում բնակվում են տարբեր տեղերից եկած մարդիկ։ Մինչ մեծ շուկայի բացվելը Կարմիր Շուկան կոչվում էր <<Կարմիր հովիտ>>

 Աշխարհագրություն 
Արցախի Հանրապետության Կարմիր Շուկա գյուղը տեղաբաշխված է հանրապետության հարավարևելյան հատվածում։ Շրջկենտրոն Մարտունի քաղաքից գտնվում է 32 կմ հեռավորության վրա, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից՝ 35 կմ հեռավորության վրա։ Բնակավայրը լեռնային է, ծովի մակարդակից բարձր է 650 մ։ Ունի 2375,33 հա տարածք, որից  428,31 հա անտառային հողեր են։ Կարմիր Շուկայի սահմանային գոտով հոսում է Վարանդա գետը։ Համայնքի տարածքում առկա են թվով 8 աղբյուրներ` «Բլբիլաքի», «Բջալայի», «Անդրանիկի», «Տնջրեն տակը», «Քրսեն», «Թասկետի», «Սխտորաշենի» և «Կարմիր շուկայի»։ 2021թ. ավարտվել են Ստեփանակերտ-Կարմիր Շուկա ճանապարհի լուսավորման աշխատանքները (35 կմ)։

 Պատմություն 
 Արցախյան պատերազմ (1991-1994) 

1988 թվականին հայ-ադրբեջանական հակամարտության ակտիվացմամբ նույն թվականին գյուղում ստեղծվել են ինքնապաշտպանական և կամավորական ջոկատներ, որոնք մասնակցել են Մարտունու, Մարտակերտի, Աղդամի և այլ շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական ռազմագործողություններին։ Կարմիր Շուկայից Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշանով պարգևատրվել է Մ. Հովհաննիսյանը (հետմահու), Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով՝ Ս. Պողոսյանը։ Արցախյան ազատամարտում գյուղից 19 ազատամարտիկ։


 Հայ-ադրբեջանական պատերազմ (2020) 

2020 թվականին տեղի ունեցած հայ-ադրբեջանական պատերազմի հետևանքով Կարմիր Շուկա գուղը դարձել է սահմանային բնակավայր։
Գյուղի համար Արցախյան պատերազմը դառը հետևանքներ է թողել։ Սակայն հիմա բնակչությունը ամեն կերպ փորձում է շտկել դրանք։ Կարմիր Շուկան Արցախի զարգացող գյուղերի շարքից է։ Ադրբեջանցիների ձեռքի տակ է մնացել նաև գյուղացիների այգիների և ագարակների մի մասը։ Բնակչության մի մասը զրկվել է վար ու ցանքի հնարավորությունից։ Պատերազմից հետո թշնամին բազմիցս անգամ ահաբեկչություն է իրականցրել Կարմիր Շուկայի և նրա բնակիչների հանդեպ։

 Բնակչություն 
Արցախի Հանրապետության 2005 թվականի մարդահամարի տվյալներով Կարմիր Շուկա գյուղի բնակչության թվաքանակը 296 մարդ է եղել, որից 457 տղամարդ, 469 կին։

2015 թվականին Կարմիր Շուկա համայնքում բնակվել է 1113 մարդ (275 տնտեսություն), որոնք մեծամասամբ Կարմիր Շուկա գյուղում։

Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

 Տարի 2008 2009 2010 Բնակիչ 977 979 1010

 Տնտեսություն 
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ՝ անասնապահությամբ և հողագործությամբ։  Բնակավայրի տարածքի  1822,94 հա-ը գյուղատնտեսական նշանակության հողեր են։ Գործում է խաղողի և թթի նախնական վերամշակման գործարան։
Կարմիր Շուկայում գտնվում է գինու, օղու և ձեթի գործարանը։ Գյուղում բացված աշխատատեղը ստիպում է մարդկանց մանավանդ երիտասարդ սերնդին, ապրել և ծաղկեցնել Կարմիր Շուկան։ Գյուղն իր դիրքով բավականին հարմար է և մոտ է մայրաքաղաքին և գտնվում է ճանապարհին, ինչն էլ հանարավորություն է տալիս գյուղացիներին բերքը մայրաքաղաք տեղափոխել կամ էլ հանձնել գյուղի գործարաններին։ Գյուղի բնակիչները աշխատասեր են և փորձում են ամեն կերպ օգուտ տալ գյուղին։

 Համայնքային կյանք 
Կարմիր Շուկա գյուղը Սխտորաշեն գյուղի հետ միասին կազմում են Կարմիր Շուկա համայնքը։  Գյուղում առկա է միջնակարգ դպրոց, մանկապարտեզ, մշակույթի տուն, բուժկետ, գյուղապետարան,հրշեջ ծառայություն։ Համայնքային ճանապարհները ասֆալտապատ են, գրունտային և խճապատ։ Կոմունիկացիաների տեսակետից գյուղը զարգացած է․ հասանելի է հեռուստատեսությունը, ռադիոն, համացանցը։ Կարմիր Շուկան ապահովված է էլեկտրաէներգիայով և ջրամատակարարմամբ։

 Պատմամշակութային հուշարձաններ 
Կարմիր Շուկա գյուղը հարուստ է պատմամշակութային հուշարձաններով, որոնցից 11-ը համարակալված և հաշվառված են պետության կողմից։

Համայնքի պատմամշակութային հուշարձաններն են` գերեզմանոց (XVII-XVIII դդ.), խաչքար (XII-XIII դդ.), Սխտորաշենի Սբ. Աստվածածին եկեղեցի (1731 թ.), գյուղատեղի Մալաս (XII-XIII դդ.), Սբ. Գևորգ մատուռ-եկեղեցի (XVIIIդ.), Երեք մանկուք վանական համալիր (XVII դ.)։

 Կրթություն 
Կարմիր Շուկա գյուղում գործում է միջնակարգ դպրոց, որտեղ 2015 թվականի դրությամբ սովորում էր 227 աշակերտ և մանկապարտեզ, որտեղ 2015 թվականի դրությամբ հաճախում էր 70 երեխա։

 Ծանոթագրություններ