Նիկեփորոս Փոկաս

Նիկեփոր Փոկաս (, ), բյուզանդական կայսր (963-969), ծագումով Փոկասների հայկական տոհմից։ Նրա հայրը կոչվում էր Վարդան և ուներ մագիստրոսի բարձր պատվաստիճան։ 954-ին նշանակվել է Արևելքի զորքերի սպարապետ, բազմաթիվ ճակատամարտերում հաղթել է արաբներին, 961-ին ազատագրել 135 տարի արաբական տիրապետության տակ գտնվող Կրետեն։ Գահ է բարձրացել արևելյան նահանգների ավագանու և զորքերի աջակցությամբ։ Ուժեղացրել է բանակը, այդ նպատակով ծանրացրել հարկերը, պայքարել է եկեղեցու հարստացման դեմ։ Կրետեի նվազած քրիստոնյա բնակչությունն ստվարացնելու նպատակով այնտեղ գաղթեցրել է բազմահազար հայերի, որոնց բնակավայրերի անունները՝ Արմենի (հայեր), Արմենոխորի (հայերի գյուղ) են պահպանվում են ցայսօր։

Նիկեփոր II դադարեցրել է արաբներին վճարվող հարկը և երկարատև պատերազմներ մղել նրանց դեմ։ Նիկեփոր II, հայազգի զորավարներ Լևոն Փոկասը (Նիկեփոր II-ի եղբայրը), ապագա կայսր Հովհաննես Չմշկիկը, Միքայել Բուրցեսը արաբներից գրավել են Կիլիկիայի բազմաթիվ բնակավայրեր (Ադանա, Մամեստիա, Տարսոն և այլն), Անտիոքը, Կիպրոս կղզին և այլն։ Տարած խոշոր հաղթանակների համար Նիկեփոր II-ին անվանել են «սարակինոսների սև մահ»։ Նիկեփոր II-ի օրոք գրավվել է Տարոնը, այնտեղ վերացվել Բագրատունիների իշխանությունը և դարձվել բանակաթեմ։ Նիկեփոր II 963-ին Աթանասիոս Աթոնացոլ գործակցությամբ Քաղկիդիկե թերակղզում հիմնել է Աթոնի Մեծ Մայրավանքը և Սուրբ լեռան (Այոն Օրոս) ցայսօր գոյատևող միաբանությունը։ Սպանվել է 969 թ. դեկտեմբերին իր ննջասենյակ ներխուժած Հովհաննես Չմշկիկի և նրա հոմանուհի՝ կայսրուհի Թեոփանոյի դավադրությամբ։ 

 Գրականություն 
 Հովհաննես Սկիլիցես, Ե․, 1979 (Օտար աղբյուրները Հայաստանի և հայերի մասին 10, Բյուզանդական աղբյուրներ 3)։

 Ծանոթագրություններ 

Կատեգորիա:Բյուզանդական կայսրեր
Կատեգորիա:Արաբա-բյուզանդական պատերազմների բյուզանդացի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Մակեդոնական դինաստիա
Կատեգորիա:Բյուզանդիայի զորավարներ