Արևելյան Ասիա

Արևելյան Ասիան (չինարեն՝ 东亚, ճապոներեն՝ 東アジア), բնական երկրների խումբ Ասիայում, հյուսիսային լայնության մոտ 20° և 60° միջև, ընդգրկում է Ռուսաստանի և Չինաստանի արևելյան մասը, ԿԺԴՀ, Հարավային Կորեան և Ճապոնիան։ Ռելիեֆում տիրապետող են լեռներն ու բարձրավանդակները (Զուզջուր, Սիխոտե-Ալին, Բուրեական լեռնաշղթա, Մեծ Խինգան, Կամչատկայի լեռներ), որոնք հերթագայվում են կուտակումային խոշոր հարթավայրերով (Մերձամուրյան, Չինական Մեծ և այլն)։ Կլիման մուսոնային է՝ խոնավ ամառներով և համեմատաբար չոր ձմեռներով։ Ամռանը և աշնանը հաճախ Արևելյան Ասիայի վրայով անցնում են թայֆունները։ Բուսածածկույթը հիմնականում անտառային է, աչքի է ընկնում տեսակների բազմազանությամբ և էնդեմիկների առատությամբ։ Բարեխառն գոտում փշատերև և խառն անտառներն են, մերձարևադարձային և արևադարձային գոտում՝ խառը տերևաթափ-մշտադալար անտառները, ավելի քիչ խոնավ վայրերում՝ անտառատափաստանը և տափաստանը։ Արևելյան Ասիայի պետությունները միմյանցից տարբերվում են մի շարք հատկանիշներով։ Տարածքի մեծությամբ առավել խոշոր պետությունները Չինաստանն ու Մոնղոլիան են, բնակչության թվով` Չինաստանն ու Ճապոնիան, տնտեսական հզորությամբ` Չինաստանը, Ճապոնիան և Կորեան։ Ըստ պետության կարգի` Ճապոնիան միապետություն է, իսկ մնացյալները`հանրապետություններ։ Արևելյան Ասիայում են տեղի ունեցել ամենակործանարար երկրաշարժերը։

 Պատմություն 
Այս տարածաշրջանում Չինական Դինաստիաների գերակշռումն է եղել թե' մշակութապես և թե' ռազմական բնագավառում։

Ժամանակի ընթացքում Չինական Իշխանությունն սկսեց նվազել։ Նույն ժամանակ Ճապոնիան ներկայանում էր որպես ազգ-պետություն։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում Կորեան, Թայվանը, Արևելյան Չինաստանի մեծ մասը, Հոնկոնգը և Վիետնամը հայտնվեցին Ճապոնիայի տիրապետության տակ։

Մոնղոլիան, Չինաստանը և Կորեայի Ժողովրդադեմոկրատական Հանրապետությունը դարձան սոցիալիստական պետություններ։ Չինաստանից անջատվեց Թայվանը, միասնական Կորեան բաժանվեց 2 պետության։

 Տնտեսություն 
Թեպետ Արևելյան Ասիայի բնական պայմաններն ու ռեսուրսները բարենպաստ նախադրյալներ են արդյունաբերության և գյուղատնտեսության զարգացման համար, սակայն այս տարածաշրջանի երկրները երկար ժամանակ տնտեսական ու սոցիալական զարգացման գործընթացից գրեթե դուրս էին մնացել։ Օտարերկրյա կապիտալի ներդրման շնորհիվ զարգացման «անշարժ կետից» առաջինը դուրս եկան Ճապոնիան և Հոնկոնգը, որոնց հետևեցին Կորեայի Հանրապետությունը, Չինաստանից անջատված Թայվան պետությունը։ Այս տարածաշրջանն աշխարհում ՀՆԱ-ի ծավալով 2-րդն է` Հյուսիսային Ամերիկայից հետո։

Արևելյան Ասիայի տնտեսությունը շատ զարգացած է. այն տունն է տեխնոլոգիական աշխարհի, ինչպես նաև արդյունաբերական զարգացած երկրների` Հարավային Կորեայի, Թայվանի եւ Ճապոնիայի։

Ռազմական և տնտեսական գերտերություն Չինաստանը 2014 թվականին դարձել է խոշորագույն տնտեսությունն ունեցող երկիրը աշխարհում` գերազանցելով ԱՄՆ-ին։

Տարածաշրջանն աշխարհում առաջատար է ածխի հանույթով, սև մետաղաձուլությամբ, մեքենաշինության որոշ արտադրատեսակների, տեքստիլ արդյունաբերության, հացահատիկի, ոչխարների և խոզերի գլխաքանակով, ձկնորսությամբ և այլն։

Տարածաշրջանի տնտեսական միջուկը` առավել բարձր զարգացած արեալը, ներառում է Ճապոնիան,Կորեայի Հանրապետությունը և Թայվանը:Երկրորդ արեալը Չինաստանի արևելքն է։ Տարածաշրջանին են պատկանում տասնյակ արտադրատեսակների գծով աշխարհում առաջին տեղերը։ Արևելյան Ասիան ամենաարագ զարգացող տարածաշրջանն է։ Այստեղ մեծ է թե' մարդկային, և թե' տնտեսական ներուժը։ Արևելյան Ասիայի երկրները եվրոպական երկրներից ավելի ուշ են սկսել զարգանալ, բայց կարճ ժամանակահատվածում դարձան տնտեսապես հզոր։ Այդպիսիք են`Ճապոնիան, Հյուսիսային Կորեան, Թայվանի Չինական Հանրապետությունը, իսկ այսօր արդեն նաև Չինաստանն է զարգանում այդ ուղիով։

Հանքային հանածոների հետախուզված պաշարներով Արևելյան Ասիան աշխարհի առավել հարուստ տարածաշրջաններից է։ Առավելապես մեծ են քարածխի, նավթի, երկաթի, մանգանի, անագի, կապարի, ցինկի, ուրանի պաշարները։
ՊետությունՀՆԱ-ն
Միլիարդ դոլարՄեկ շնչին ընկնող անվանական

ՀՆԱ-ն

Դոլար Չինաստան17.100.06312.117 Հոնկոնգ405.78153.183 Մակաո55.50291.376 Ճապոնիա4.746.88038.174 Թայվան650.90227.350 Հյուսիսային Կորեա25.0001000 Հարավային Կորեա1.898.76336.749 Մոնղոլիա17.8715.586

 Բնակչություն 
Արևելյան Ասիայի բնակչության ընդհանուր թիվը 1.5 միլիարդից ավելի է, որը կազմում է երկրագնդի բնակչության մոտ 22%-ը։ Տարածաշրջանի բնակչությունը բազմազգ է։ Միայն Չինաստանում ապրում է ավելի քան 50 ժողովուրդ` չինացիներ, ույղուրներ, մանջուրներ, մյաոներ։

Տարածաշրջանում բնակչությունը խիստ անհավասարաչափ է տեղաբաշխված:Բնակչության խտությունը հատկապես մեծ է Ճապոնիայում և Կորեայի Հանրապետությունում։ Միջին մակարդակի վրա է Չինաստանը և փոքր Մոնղոլիան։ Ճապոնիայի քաղաքներում ապրում է երկիրի ամբողջ բնակչության 79%-ը իսկ Կորեայի Հանրապետությունում` 83%-ը։ Սակայն տարածաշրջանի խոշորագույն երկիր Չինաստանի քաղաքներում բնակվում է երկրի ամբողջ բնակչության կեսը։
ՊետությունՊաշտոնական անվանումըՀայրենի ԱնվանումըՏարածքը  կմ2ԲնակչությունԲնակ. խտությունը
մարդ կմ2Մայրաքաղաք ՉինաստանՉինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն中华人民共和国9.640.0111.373.000.000138 Պեկին ՀոնկոնգՀոնկոնգի հատուկ վարչական շրջան香港特別行政區1.1047.298.6006.390 Հոնկոնգ ՄակաոՄակաոյի հատուկ վարչական շրջան澳門特別行政區30642.90018.662 Մակաո ՃապոնիաՃապոնիա日本国377.930126.890.000337 Տոկիո ԹայվանՉինաստանի Հանրապետություն (Թայվան)中華民國（台灣）36.18823.468.748639 Թայբեյ Հյուսիսային ԿորեաԿորեայի ժողովրդա-Դեմոկրատական Հանրապետություն조선민주주의인민공화국120.53825.155.000198 Փհենյան Հարավային ԿորեաԿորեայի Հանրապետություն대한민국/大韓民國100.21051.482.816500 Սեուլ ՄոնղոլիաՄոնղոլիաМонгол Улс1.564.1003.041.6482 Ուլան Բատոր

 Կրոն 
ԿրոնԳլխավոր գիրքՏեաակըՀետևորդներըՀիմնական էթնիկ խմբերըՊետություններըԴաոիզմԴաո Դե ՑզինԲազմաստվածություն303.320.000Խան, Զհուաներ, Հմոնգի,ԿոնֆուցիականությունLun յույԲազմաստվածություն6.300.000Խան, Չասոն,Սինո-ԲուդդայականությունԱդամանդի ՍուտրաՉունեն Աստված250.000.000Խան, Չասոն, ՄանչժուրներՏիբեթերեն Բուդդայականությունանուտտարայոգա ՏանտրաՉունեն Աստված5.000.000Տիբեթցիներ,Մոնղոլներ,ՄանչուներՇամանությունՉկաՊիրմիտիվ50.000Մոնղոլոներ, ՏիբեթցիներՍինտոյականՉկաՊրիմիտիվ2.700.000ՅամատոԻսլամՂուրանՄիաստվածություն24.690.000Ղրղզներ, Ղազախներ, Ույղուրների, Մոնղոլներ, Նայմաններ, Խան, Խուայցզու

 Տոներ 
ՏոնԱյլ անունըՕրացույցՕրԳրիգորյան օրացույցԳործողություններըԿրոնական արարողություններըՍնունդՊետությունՉինական Նոր ՏարիԳարնանային փառատոնՉինականԱռաջին ամսվա առաջին օրըՀունվար 21- 20 փետրվարՀրավառություն,Նախնիներին երկրապագել։Երկրպագել ԱստվածներինՑզյաոցզիՆոր ՏարիՅուանը ԴենԳրիգորյանՀունվարի 1 Հունվարի 1ՀրավառությունԼապտերների փառատոնՆրբագույն ՅուանՉինականԱռաջին ամիս օր 15Հունվարի 25- 2 ՄարտԼապտերների ցուցահանդես և Դամբարարների մաքրում։Քինմինգ փառատոնԳերեզմանի մաքրման օրԱրեգակնային15-րդ օրը մարտյան գիշերահավասարից հետոՓետրվարի 4 - Մարտ 6Նախնիների պաշտում և դամբարանների մաքրում։Սառը կերակուրՎիշապանավակների տոնԴուանվուՉինականՀինգերորդ ամիս 
օր 5 Ապրիլի 4 - 6Կրել գունավոր գծեր և ավտոմեքենա չվարել։Երկրպագել տարբեր աստվածներիՈւրվականի փառատոնՄիջին ՅուանՉինականՅոթերորդ ամիս
Օր 15Նախնիների պաշտում և դամբարանների մաքրումԼուսնի տոնՉինականՈւթերորդ ամիս
Օր 15Ընտանիքի վերամիավորումՊաշտել աստվածուհի ԼուսնինԿրկնակի Իններորդ ՓառատոնԽորը ժխտումՉինականԻններորդ ամիս 
Օր 15Բարձրանալ լեռներԵրկրպագել տարբեր աստվածներիՅուան Ստորի փառատոնՉինականՏասերորդ ամիս
Օր 15Նախնիների պաշտում և դամբարանների մաքրում։Դեկ.23 փառատոնՓոքր նոր տարիՉինականՏասերկուերորդ ամիս
Օր 23Տների մաքրումԱշխատանքի միջազգային օրԳրիգորյանՄայիսի 1Մայիսի 1 Կանանց միջազգային տոնԳրիգորյանՄարտի 8Մարտի 8 Հոգ տանել կանանց մասին

 Կլիման 
Տարածաշրջանի արևելքում կլիման մուսսոնային է` ամառային առատ տեղումներով:Տեղումների տարեկան քանակը հարավ-արևելքում հասնում է 1000-2000մմ-ի, իսկ Ճապոնական ու մյուս կղզիներում 2000-3000մմ-ի։

 Գործակցություն 

 Ազատ առևտրի համաձայնագրեր 
Համաձայնագրի անունըԿողմերըՈր առաջնորդի ժամանակԲնակցությունների սկսումՍտորագրման ամսաթիվըՄեկնարկըԸնթացիկ կարգավիճակըՉինաստան-Հարավային Կորեա ՖՏԱՍի Ցզինպին,Փակ Կըն ՀյեՄայիս, 2012թ.Հունիս 1,2015թ.Դեկտեմբեր 30 2015թ.ԿատարումՉինաստան-Ճապոնիա-Հարավային Կորեա ՖՏԱՍի Ցզինպին,Շինզո ԱբեՄարտ 26. 2013թ.Ն/ՓՆ/ՓԲանակցություններՃապոնիա-Մոնղոլիա ԵՊԱՇինզո Աբե,Ծախիագիին Ելբեգդորջ -Փոտրվար 10 2015թ. -ԿատարումՉինաստան- Մոնղոլիա ՖՏԱՍի Ցզինպին,Ծախիագիին ԵլբեգդորջՆ/ՓՆ/ՓՆ/ՓՊաշտոնապես առաջակվողՄայր Ցամաք- Հոնկոնգ ՍԵՌԱՋիանգ Զեմին,Տունգ Չէ-հվա -Հունիս 29. 2003թ. -ԿատարումՄայր Ցամաք- Մակաո ՍԵՌԱՋիանգ Զեմին,Եդմունդ Հո -Հոկտեմբեր 18 2003թ. -ԿատարումՀոնկոնգ- Մակաո ՍԵՌԱՔերի Լամ,Ֆերնանդո ՉուիՀոկտեմբեր 9, 2015թ.Ն/ՓՆ/ՓԲանակցությունների վարումՏՀՇՀՀու Ձինթաո,Մա Յինգ-ջեոուՀունվար 26, 2010թ.Հունիս 29 2010թ.Օգոստոս 17 2010թ.ԿատարումԽՆՀԾԱ( ՏՀՇՀ-ի հիման վրա)Սի Ցզինպին,Մա Յինգ-ջեոուՄարտ, 2011թ.Հունիս 21 2013թ.Ն/ՓՉեղյալ են հայտարարելԸՀՍՀ( ՏՀՇՀ-ի հիման վրա)Հու Ձինթաո,Մա Յինգ-ջեոուՓոտրվար 22, 2011թ.Ն/ՓՆ/ՓԴադարեցվել է

Կատեգորիա:Արևելյան Ասիա