Աքորի

Աքորի, գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզի Ալավերդի համայնքումՏեղեկություններ Ալավերդի համայնքի մասին Լոռու մարզի մարզպետարանի կայքում, (արխիվացված 26․06․2023 թվական)։։

 Անուն 
Անվան ծագումնաբանությունը ոմանք կապում են ախոռի բառի հետ՝ ենթադրելով, որ այստեղ եղել է իջևանատուն և մսուր (ախոռ) ձիերի համար։

Նախկինում ունեցել է Ագորի, Ախորի, Ախուրի, Ակոռի, Աքոռի անվանումները։

 Աշխարհագրություն 
Գյուղը գտնվում է Դեբեդ գետի ձախ կողմում՝ Լալվար լեռան հարավարևելյան ստորոտին։ Մայրաքաղաք Երևան քաղաքից հեռու է 151 կմ, մարզկենտրոն Վանաձոր քաղաքից՝ 49 կմ դեպի հյուսիս-արևելք, իսկ ՝ Ալավերդի քաղաքից՝ 1 կմ դեպի արևելք։

 Լեռագրություն 
 Լալվար լեռ 
Առավելագույն բարձրությունը՝ 2552 մետր, հայ-վրացական սահմանի երկարությամբ շուրջ 86 կմ՝ մինչև Դեբեդի կիրճ։ Այստեղ  առաջացնում է աստիճանակերպ լանջերով զանգվածներ։ Վիրահայոց լեռները չեն կազմում իրար շարունակող լեռների մի ամբողջություն, սրանք իրար մոտ տեղադրված առանձին լեռնազանգվածների խմբեր են, որոնցից սկսվում են տարբեր ուղղությամբ ձգվող լեռնաճյուղեր։ Լեռնաշղթան բաժանվում է 3 մասի՝ Արևմտյան (Լոք լեռնագագաթ՝ 2140 մ), Կենտրոնական (Լալվար լեռնագագաթ՝ 2552 մ), Արևելյան (Լեջան լեռնագագաթ՝ 2527մ)։

 Սիս լեռ 
Սիս լեռը գտնվում է Աքորի գյուղից 6 կմ հյուսիս, բարձրությունը՝ 2140 մետր, կապում է Վիրահայոց լեռները։
մինի|776x776px|կենտրոն|Սիս լեռը և Աքորի գյուղը

 Կլիմա 
Կլիման բարեխառն լեռնային է, տևական և ցուրտ ձմեռներով։ Յուրաքանչյուր տարի հաստատվում է կայուն ձնածածկույթ։ Ամառները տաք են և համեմատաբար խոնավ։ Տարեկան մթնոլորտային տեղումների քանակը կազմում է 600-700 մմ։

 Պատմություն 
Գյուղը կոնկրետ հիմնադրման օր չունի, բնակավայր է անհայտ ժամանակներից։ Նախկինում գյուղը պատկանել է կոմս Լորիս Մելիքովներին (Լոռվա մելիքներին)։ Հարյուրամյակներ առաջ գյուղում վերաբնակեցում է հաստատել Կունենցի Վարդանը, իր 5 որդիների հետ։

 Պատմամշակութային կառույցներ 
 Սուրբ Նշան եկեղեցի 
մինի|Սեդվի
Սեդվու վանքը գտնվում է Թումանյանի շրջանի Աքորի գյուղից 4 կմ դեպի հարավ՝ Աքորի-Կաճաճկուտ ավտոճանապարհին մոտ՝ Սեդվու ձորում։ Վանական համալիրից պահպանվել են Սուրբ Նշան եկեղեցին (XIII դ.)՝ կից մատուռով, որոշ օժանդակ շինություններ և պարսպապատերի մնացորդներ։ Հուշարձանի պահպանությունն իրականացնում է նախարարության ենթակայության «Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ-ը։
մինի|217x217փքս|Բգավոր

 Բգավոր եկեղեցի 
Գյուղից 3 կմ հյուսիս-արևմուտք գտնվում է «Բգավոր» գյուղատեղին (10-14 դարեր) իր համանուն եկեղեցիով։

Եկեղեցու հարավարևմտյան կողմի ցածր մասում տեղակայված է հին գյուղատեղը՝ մեծ թվով կացարանների մնացորդներով՝ «բագերով», որից և եկեղեցին ստացել է Բգավոր («բագեր» ունեցող) անվանումը։

Պատմական աղբյուրները չեն պարունակում որևէ տեղեկություն եկեղեցու կառուցման մասին։ Հուշարձանը չունի վիմական արձանագրություններ։ Բգավոր եկեղեցու ճարտարապետական հորինվածքը հիշեցնում է այս տարածաշրջանում գտնվող 13-րդ դարի Ախթալայի և Քոբայրի հուշարձանները, դա հնարավորություն է տալիս ենթադրել, որ Բգավորը պատկանում է այդ դարաշրջանին։ Եկեղեցու գեղարվեստական հարդարանքի որոշ տարրերը նման են նույն ժամանակաշրջանի վրացական եկեղեցիներին, ինչը պայմանավորված է Զաքարյանների շրջանում (12-14-րդ դարեր) հայ-վրացական տնտեսական ու մշակութային սերտ կապերով։

 Այլ 
մինի|Սուրբ Գևորգ եկեղեցի
Գյուղում նաև գտնվում Սուրբ Գրիգոր (10-12-րդ դարեր), «Ագեղցի» (10-13-րդ դարեր) եկեղեցիները, իսկ 4 կմ հարավ-արևելք՝ ձորի մեջ, գտնվում է Սուրբ Գևորգ եկեղեցին։

 Բնակչություն 
Բնակիչների մի մասը եկել է Թիֆլիսից և Ստեփանավանի գյուղերից։

Ըստ ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալների՝ 2019 թվականին համայնքի բնակչությունը կազմել է 2987 մարդ։ Սեռային կազմում տղամարդիկ կազմում են 45%, կանայք՝ 55%։

Աքորիի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

  Տարի
  1897
  1926
  1939
  1959
  1970
  1979
  1989
  2001
  2004
  2011
  2015
  2019
   Բնակիչ
  824
  1169
  1816
  1701
  2309
  2235
  2423
  2617
  2682
  2065
  2973
  2987 


 Գյուղատնտեսություն 
Գյուղատնտեսությունում մեծ բաժին ունեն վարելահողերը (220 հա), խոտհարքերը (190 հա)։ Պետական հողերը հիմնականում օգտագործվում են որպես արոտավայրեր (702 հա), վարելահողեր (42 հա) և խոտհարքեր (52 հա)։

Գյուղի մասնագիտացման ուղղությունը երկրագործությունն է։ Զբաղվում են պտղաբուծությամբ (տանձ, խնձոր, մորի, մոշ, կեռաս), դաշտավարությամբ, չեն մշակում հացահատիկային, կերային և բանջարաբոստանային կուլտուրաներ։ Բնակիչների որոշ մասը զբաղվում է նաև խոշոր եղջերավոր անասնաբուծությամբ, թռչնաբուծությամբ և մեղվաբուծությամբ։

 Կրթություն 
2019 թվականի դրությամբ գյուղն ունի միջնակարգ դպրոց, երաժշտական դպրոց, գրադարան, բուժկետ, մանկապարտեզ։

Աքորու միջնակարգ դպրոցն ունի 7 մասնաշենք, սովորում է շուրջ 300 աշակերտ։

 Տես նաև 
 Լոռու մարզ
 Ալավերդի (համայնք)

 Ծանոթագրություններ 

 Արտաքին հղումներ 
 Աքորի գյուղի մասին, Լոռու մարզպետարանի պաշտոնական կայքում
 Աքորի գյուղը Հայաստանի համայնքների միության կայքում

Կատեգորիա:Ալավերդի համայնքի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Լոռու մարզի գյուղեր