Թարթառ

Թարթառ (հին հայկական անունը՝ ՏրտուՍամվել Կարապետյան, Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամ, «Մռավականք», «Հայաստանի պատմություն» գրքաշար, Երևան, 2019 թվական, ISBN 978-9939-843-39-1։Սամվել Կարապետյան, Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամ, «Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում», «ՀՃՈՒ գիտական ուսումնասիրություններ» գրքաշար, Երևան, 1999 թվական, ISBN 5-8080-0144-8։Վահրամ Բալայան, «Արցախի պատմություն։ Հնադարից մինչև մեր օրերը», Երևան, 2002 թվական։, ադրբեջանական անունը՝ Թերթերչայ ()), խոշոր գետ Արցախի Հանրապետության տարածքում։

 Ֆիզիկաաշխարհագրական նկարագիր 
Թարթառ գետը սկիզբ է առնում Հայաստանի Վայոց ձորի մարզը Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանին միացնող լեռնաշղթայի հյուսիսային լանջերից՝ մոտավորապես 3000 մ բարձրության վրա գտնվող աղբյուրներից։ Հոսում է Արցախի Հանրապետության Շահումյանի, Մարտակերտի շրջաններով և Ադրբեջանի Հանրապետության Բարդայի շրջանով։ Հանդիսանում է Կուր գետի վտակը, որտեղ էլ թափվում է։ Ունի 200 կմ երկարություն, ավազանի տարածքը՝ 2653 կմ2Հայկական սովետական հանրագիտարան, հատոր 4, էջ 150։։

Խոշորագույն վտակը Թրղի գետն է։ Շահումյանի շրջանի տարածքում՝ գետաբերանից մինչև Չարեքտար գյուղ, Թարթառի երկարությունը շուրջ 70 կմ է, որի երկարությամբ երկու կողմերից գետին են միանում մեծ թվով վտակներ, որոնցից ամենաջրառատները Դուտխու և Լև գետերն են։ Դուտխուն Թարթառին է միանում աջ կողմից, իսկ Լևը՝ ձախ։

Թարթառի գետի երկայնքով գտնվում են բազմաթիվ բնակավայրեր։ Շահումյանի շրջանի տարածքում Թարթառ գետի ափամերձ բնակավայրերից են Չարեքտարը, Նոր Էրքեջը, Դադիվանքը, Նոր Գետաշենը, Նոր Բրաջուրը, Նոր Վերիշենը, Քարվաճառը, Ծարը, ինչպես նաև բազմաթիվ հին բնակատեղիներ։ Կառուցվել են նաև կամուրջներ, որոնցից էր Գարնի Քյոփրին՝ Թալիշ-Ճրագ ճանապարհին։

 Պատմական տեղեկություններ 
Տրտու գետի մասին այդ անունով գրավոր հիշատակություններն ունեն հազարամյակների պատմություն։ Այդպիսի աղբյուրներից է Վանի թագավորության արքա Սարդուրի Բ-ի թողած արձանագրությունը, որտեղ Արցախի («Ուրտեխենի») հիշատակվող գետերի ցանկում է Տրտուն։

 Ծանոթագրություններ 

Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության գետեր
Կատեգորիա:Կուր գետի վտակներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի գետեր
Կատեգորիա:Շահումյանի շրջանի գետեր