Ֆրի Սթեյթ

Ֆրի Սթեյթը ( «Ազատ պետություն, Ազատ նահանգ», սեսոթո՝ Freistata, աֆր.՝ Vrystaat, կոսա՝ iFreyistata) նահանգ է ՀԱՀ֊ի կենտրոնական մասում։ Տարածքն ամբողջովին համընկնում է Ազատ Նարնջագույն (Օրանժ) Պետության հին նահանգի տարածքի հետ, իսկ նոր անվանումը հնի տարածված կրճատումն է։ Նահանգն արտադրում է հարավաֆրիկյան հացահատիկի մինչև 70%֊ը, նաև այնտեղ գտնվում են ոսկու և ալմաստի հարուստ հանքավայրեր։

Նահանգի վարչական կենտրոնն է Բլումֆոնտեյնը, որը նաև Հարավային Աֆրիկայի դատական մայրաքաղաքն է։

 Աշխարհագրություն 
Նահանգի տարածքը 129.825 կմ² է։ Այն սահմանակից է Լեսոթոյին (հարավ-արևելքում), ինչպես նաև Հարավային Աֆրիկայի Կվազուլու-Նատալ (արևելքում), Արևելյան Կապ (հարավում), Հյուսիսային Կապ (արևմուտքում), Գաուտենգ ու  Մպումալանգա (հյուսիս-արևելքում) և Հյուսիսարևմտյան (հյուսիսում) նահանգներին։ Այն չունի մուտք դեպի ծով։ Կլիման  մայրցամաքային է՝ տաք կամ շոգ ամառներով և զով կամ ցուրտ ձմեռներով։ Գրեթե բոլոր տեղումները լինում են ամռան ամիսներին, դրանց քանակն աճում է արևմուտքից արևելք։

Նահանգի խոշորագույն քաղաքներն են Բլումֆոնտեյնը, Բեթլեհեմը, Սասոլբուրգը, Կրունստադը, Վելկոմը։

 Բնակչություն 
|alt=|249x249փքս
2011 թվականի տվյալներով նահանգի բնակչությունը 2 745 590 մարդ է։ Այսօր սպիտակամորթները կազմում են Ազատ Պետության բնակչության ընդամենը 8,7 %֊ը, նախկինում նրանց մասը շատ ավելին էր։ 1880 թվականին սպիտակամորթները կազմում էին 45,7%, իսկ 1904֊ին՝ 36, 8 %։ Սևամորթները կազմում է 87,6 %, գունամորթները՝ 3, 1%, հնդիկները կամ ասիացիները՝ 0, 4%, մնացածները՝ 0,2%։

Նահանգի բնակչության մեծ մասի գերակշիռ մայրենի լեզուն սեսոթոն է (64,2 %)։ Նահանգի ծայրահեղ արևելքում գտնվող շրջաններում տարածված է զուլուսերենը (4,4 %), իսկ ծայրահեղ հյուսիս-արևմուտքում ՝ տսվանա լեզուն (5,2 %)։ Աֆրիկաանսը տարածված է ողջ նահանգում սպիտակամորթ և գունամորթ բնակչության մեջ, կազմելով 12,7 %։ Անգլերենը բիզնեսի լեզուն է, կիրառվում է կառավարությունում և կրթության մեջ։ Այնուամենայնիվ, անգլերենի տարածումը, որպես բնակչության առաջին լեզու, համեմատաբար փոքր է և կազմում է 2,9 %։ Կոսա լեզվով խոսում է բնակչության 7,5 %, հարավային նդեբելեով՝ 0,4 %, տսոնգա և հյուսիսային սոթո լեզուներով՝ 0,3 %, սվատի և վենդա լեզուներոով՝ 0,1 %։

 Վարչատարածքային բաժանում 
|alt=|240x240փքս
Նահանգը բաժանված է քաղաքային շրջանի և չորս գավառի՝

 Քաղաքային շրջան
 Մանգաունգ (Mangaung Metropolitan Municipality)
 Գավառներ
 Լեջվելեպուտսվա (Lejweleputswa District Municipality)
 Տհաբո Մոֆուտսանյանա (Thabo Mofutsanyana District Municipality)
 Ֆեզիլե Դաբի (Fezile Dabi District Municipality)
 Ցխարիյեպ (Xhariep District Municipality)

 Տնտեսություն 
Ֆրի Սթեյթը երկրի հացառատ նահանգն է, այսպիսով, գյուղատնտեսությունը կենտրոնական տեղ է զբաղեցնում նահանգի տնտեսության մեջ։ Մշակվող հողերը զբաղեցնում են մոտ 32 000 կմ², իսկ արոտավայրերը՝ մոտ 87 000 կմ²։ Գյուղատնտեսության հիմքը կազմում են հացահատիկային մշակաբույսերը, զարգացած է նաև անասնաբուծությունը։ Երկրի բալի շուրջ 90%֊ն աճեցվում է Ֆիքսբուրգի շրջանում։ Սոյան, սորգոն, արևածաղիկը և ցորենն ակտիվորեն աճեցվում են ֆրի Սթեյթի արևելքում։ Նահանգի բարձունքներում աճեցվում է ՀԱՀ֊ի կարտոֆիլի մոտ 40 %։ Հիմնական բանջարանային մշակույթը ծնեբեկն է։ Զարգացած է նաև ծաղկաբուծությունը։

Նահանգի ընդերքը հարուստ է ոսկով և ալմաստով։ Լեռնահանքային նահանգը տարածաշրջանի խոշորագույն գործատուն է։ Նահանգում գտնվում են ոսկու 12 հանք, որոնցից արդյունահանվում է հարավաֆրիկյան ամբողջ ոսկու մինչև 30 տոկոսը։ Որպես ոսկու հանքերի կողմնակի արտադրանք տարածված է արծաթի արդյունահանումը։ Կան քարածխի հանքակուտակներ։

Նահանգի արդյունաբերության ճյուղերից առավել զարգացած են քիմիական և նավթաքիմիական ոլորտները։

 Տեսարժան վայրեր 
 Լեդիբրանդում, որը Լեսոթոյի հետ սահմանին է, կա մի եզակի եկեղեցի, որը գտնվում է քարանձավում և ստեղծվել է 1869 թվականին անգլիկան սուրբ Օգոստինոսի Միության կողմից։ Այժմ եկեղեցուն կից միայն մեկ մարդ է ապրում։ Նա պահպանում է մուտքի բանալիները և հետևում է խոտածածկ հին գերեզմաններին։ 
 Կվակվա լեռը, որի անվանումը կոյսան լեզուներից մեկից թարգմանաբար նշանակում է «սպիտակից սպիտակ» և տրվել է նրան ավազե լեռների սպիտակության համար։ Մեկ այլ տեսարժան վայրը՝ Սենտինելը՝ լեռնային ամֆիթատրոնից արևմուտք գտնվող հսկայական բազալտե սյուն է։
 Homo helmei տեսակին բնորոշ 259 հազար տարեկան գանգը ՖլորիսբադիցHomo helmei Dreyer, 1935 эволюционные и таксономические аспекты — Антропогенез. РУ։

 Հայտնի մարդիկ 
Բլումֆոնտեյնում ծնվել է անգլիացի հայտնի գրող Ջ. Ռ. Ռ. Թոլքինը, ինչպես նաև Seether խմբի առաջնորդ Շոն Մորգան Վելգեմուդը։

 Տես նաև 
 ՀԱՀ-ի վարչական բաժանում

 Ծանոթագրություններ 

Կատեգորիա:1994 հիմնադրումներ Հարավաֆրիկյան Հանրապետությունում
Կատեգորիա:1994 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Կատեգորիա:Անգլիախոս երկրներ և տարածքներ
Կատեգորիա:Հարավաֆրիկյան Հանրապետության նահանգներ