Հավատո հանգանակ

Հավատո հանգանակ (Հավատամք, ], ), կրոնական հավատի հիմնական դոգմաների բանաձևում։ Հավատացյալը արտասանում է այն՝ իբրև իր հավատի խոստովանություն։

 Ընդհանուր տեղեկություններ 
Հավատո Հանգանակը որևէ կրոնական ուղղության կամ եկեղեցու դավանաբանության հիմքը կազմող փաստաթուղթ է , որտեղ համառոտ շարադրված են տվյալ եկեղեցու հավատքային ու դավանաբանական հիմնական ուղղություններն ու սկզբունքները։

Հավատո հանգանակը քրիստոնեական հավատքի ընդհանուր բանաձևումն է, որը քրիստոնյան՝ մկրտվելու կոչված հավատացյալը, արտահայտում է իբրև իր հավատի խոստովանություն։ Քրիստոնեական հավատո հանգանակները սկզբնապես՝ II-III դարերի ընթացքում, օգտագործվում էին Մկրտության խորհրդի ժամանակ։ Ավելի ուշ՝ V դարում, Հանգանակը սկսեց գործածվել Սուրբ Պատարագի մեջ` որպես հավատացյալների համար ուղղափառ դավանանքի հիշեցում։ Առաջին հավատո հանգանակը ընդունվել է Նիկեայի տիեզերաժողովում 325թվականին  ու լրացվել 381թվականին  Կոստանդնուպոլսի տիեզերական ժողովում։ Հայ առաքելական եկեղեցին ընդունում է այս հանգանակը և չի ընդունում որևէ հետագա հավելում հանգանակի վրա, ինչը կատարվեց կաթոլիկ եկեղեցու կողմից։ Հանգանակը կազմված է 12 մասերից, որտեղ խոսվում է Սուրբ  Երրորդության, Հիսուս Քրիստոսի, քավության, հարության, համբարձման և այլ հիմնական դոգմաների մասին։

 Անվան ստուգաբանություն 
Հանգանակ բառը դրվում է հավատք բառի կողքին, հետևաբար այն պետք է հասկանալ ոչ թե որպես անհատական հավատք, այլ ընդհանուր հավատք։

«Հանգանակ» բառի բացատրությունն առաջին անգամ հանդիպում ենք Հռուփինուսի մի գրության մեջ, որը կոչվում է «Մեկնություն առաքյալների հանգանակի»։ Արևմտյան եկեղեցիների հայրերի մոտ տարածված է մեկ այլ տեսակետ, ըստ որի հավատո հանգանակի հեղինակները Քրիստոսի 12 առաքյալներն են։

 Հիմնական տեսակներ 
Քրիստոնեության պատմության ընթացքում ստեղծվել և շրջանառության մեջ են դրվել իրար փոխկապակցված և իրարից բխող բազմաթիվ հավատո հանգանակներ, որոնցից հիմնականներն են՝ 

 Առաքելական հանգանակ 
(Հիմնական հոդված՝ Առաքելական հանգանակ)

Առաքելական հանգանակի հնագույն բացատրությունը տվել է Հռուփինուսը։ Առաքելական հանգանակի մասին հիմնական պատմությունը տալիս է Օգոստինոսն իր «Հանգանակի մասին» ճառում։ Ֆլորենցիայի եկեղեցական ժողովում (1439 թվական) Եփեսոսի մետրոպոլիտ Մարկուս Եվկենիգուսը նշելով, որ առաքյալները չեն խմբագրել հավատո հանգանակը, քանի որ եթե խմբագրումը կատարված լիներ առաքյալների կողմից, ապա դա անպայմանորեն նշված կլիներ Գործք առաքելոցում՝ հոգեգալուստի պատմությունից հետո։

 Նիկիական հանգանակ 
(Հիմնական հոդված՝ Նիկիական հանգանակ )

Նիկիական հանգանակը գործածվում է Հայ առաքելական եկեղեցու կողմից։ Նիկիական հանգանակը Նիկեայի առաջին տիեզերական ժողովի (325 թվական) խմբագրումն է։ Կոստանդնուպոլսի երկրորդ տիեզերական ժողովը որոշ խմբագրումներ է կատարել Նիկիական հանգանակում։

 Աթանեսյան հանգանակ 
(Հիմնական հոդված՝ Աթանեսյան հանգանակ )

Հանգանակը վերագրվում է Աթանաս Ալեքսանդրացուն։ Այն իր մեջ ներառում է քրիստոնեկան հավատքի ամբողջ էությունը։

 Ավանդություններ 
Հավատո հանգանակները պատկանում են հիմնական երկու ավանդությունների՝ Արևմտյան, Արևելյան։ Ավանդությունների հիմնական տարբերություններն են՝

 Պիղատոսի հիշատակությունը՝ կապված Քրիստոսի խաչելության հետ։
 Սուրբ Գրոց հիշատակությունը՝ կապված Քրիստոսի հարության հետ։
 Համագոյակից հոր՝ Նիկիական բացատրությունը։
 Սուրբ Հոգուն վերաբերող մասերում եղած ակնարկը Հիսուսի մկրտության ընթացքի մասին։
 Արևելյան ավանդության մեջ պահպանված է նզովքը։

 Հավատո հանգանակի տեքստը 

 Աղբյուրներ 
 Քրիստոնյա Հայաստան հանրագիտարան, հատոր 1, Երևան, Հայկական Հանրագիտարան հրատարակչություն ՊՈԱԿ, 2002, 1200 էջ։

 Ծանոթագրություններ 

Կատեգորիա:Քրիստոնեություն
Կատեգորիա:Կրոնական տերմինաբանություն