Ուելսերեն

Ուելսերեն (կիմրերեն) (ինքնանվանում՝ Cymraeg) կամ ուելսերեն (ուելշերեն), հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի կելտական լեզվախմբի լեզու։ Ուելսերեն խոսում են ընդհանուր առմամբ 580 000 մարդ։ Ուելսերեն խոսում են Ուելսում, Արգենտինայում, Անգլիայում, Միացյալ Նահանգներում, Ավստրալիայում, Նոր ԶելանդիայումԿելտական լեզուներ Հայկական Սովետական հանրագիտարան, հատոր 5, Երևան. 1979։

Ուելսերենը չի մտնում աշխարհի տարածված լեզուների դասակարգման մեջ։

Ուելսերեն ( կամ , արտասանվում է ) կելտական լեզուների բրիտոնյան ճյուղի լեզուներից մեկը, որով խոսում են Ուելսի տեղաբնիկ ժողովրդի ներկայացուցիչները, ինչպես նաև որոշ մարդի Անգլիայում, և ոմանք Ի Վլադֆա-ում (ուելսյան կամ ուելսական գաղութ Արգենտինայի, Չոբուտ նահանգում)։ Պատմականորեն այն հայտնի է անգլերենում որպես ՛՛բրիտանական լեզու կամ "the British tongue", ՛՛կամբրյան կամ քամբրյան լեզու՝ "Cambrian"Nolan, Edward Henry. Great Britain As It Is (1859). p.47, ՛՛կամբրիկ՛՛ կամ ՛՛քեմբրյան՛՛ լեզու՝ "Cambric"Jackson,John. Chronological Antiquities (1752). p.143 նաև՝ ՛՛կյումրիկ՛՛ կամ կյումրիյան լեզու՝ "Cymric"D. Walter Thomas, Edward Hughes. The Cymric language (1879)։

Մեծ Բրիտանիայի և Հյուսիսային Իռլանդիայի Միացյալ Թագավորության 2011 թվականի մարդահամարի համաձայն՝ Ուելսում կան 3 միլիոն 100 հազար բնակիչներ։ Նրանցից 73%-ը, այսինքն՝ 2 միլիոն 200 հազարը չունեն Ուելսի լեզվով կամ ուելսերենով խոսելու հմտություններ։ Բնակչության 25%-ը այդ երկրից չէ։ Ուելսի 3-տարեկանից բարձր տարիքի տեղաբնիկներից միայն 19%-ն է, այսինքն 562 հազար մարդ, ովքեր ունակ են խոսելու ուելսերեն, իսկ նրանցից 77%-ը՝ ունակ են նաև կարդալու և գրելու ուելսերեն։ Այսպիսով բանավոր և գրավոր ուելսերենին տիրապետում է ուելսերից կամ ուելսցիներից 431 հազարը – այսինքն՝ Ուելսի ամբողջ բնակչության 15%-ը)։ Սա կարող է համեմատվել 2001 թվականի մարդահամարի հետ, ըստ որի ուելսերեն խոսելու ունակ էր բնակչության 20,8%-ը, այսինքն՝ 582 հազար մարդCensus 2001, Report on the Welsh language (PDF)։ 2004-2006 թվականներին անցկացված դիտումները ցույց են տվել, որ ուելսերեն խոսողների 57%-ը կամ 315 հազար մարդ իրենք իրենց հմուտ են համարել գրավոր ուելսերենումThe Welsh Language Surveys of 2004-06 (PDF)։

 Պատմություն 
մինի|1620 թվականին վերագրվող ուելսերեն Աստվածաշունչ, ԼԼանվնդա եկեղեցում, փրկվել է ֆրանսիացի ներխոժողների ձեռքից 1797 թվականին
Ուելսերենը ծագում է մ. թ. 6-րդ դարում ընդհանուր բրիտոներենից, որը այժմ կենդանի լեզուների՝ ուելսերենի, բրետոներենի, կոռներենի, ինչպես նաև անհետացած կամ մեռած կումբրերենի ընդհանուր նախամայրն է։

 Աշխարհագրական սփռումը 
մինի|2011 մարդահամարի համաձայն՝ ուելսերենով խոսողների տարաբաշխումը Ուելսում
մինի|Երկլեզվյան ճանապարհային նշան Վրեքսհամ կենտրոնական երկաթուղային կայարանի մոտ

մինի|Նշան, որն առաջ է մղում ուելսերենի ուսուցումը
Ուելսերենը շարունակաբար խոսվել է Ուելսում ամբողջ գրանցված պատմության ընթացքում, բայց 1911 թվականին այն դարձավ փոքրամասնության լեզու, որը խոսվում էր բնակչության միայն 43,5%-ի կողմից։ Թեպետ այս անկումը շարունակվեց հաջորդ տասնամյակներույ, այնուամենայնիվ, այդ լեզուն չմեռավ։ 21-րդ դարի սկզբներին ուելսերեն պոսողների թվաքանակը դարձյալ սկսեց աճել։ 2004 թվականին ի հայտ եակվ, որ Ուելսի բնակչության 21,7%-ը խոսում է ուելսերեն։ Եթե համեմատելու լինենք 20,8%-ի հետ, որը արձանագրվել էր 2001 թվականի մարդահամարով և 18,5%-ի հետ, որն ի հայտ էր եկել 1991 թվականին, ապա վերընթացն ակնհայտ էր։ Սակայն 2011 թվականի մարդահամարը, այնուամենայնիվ, ցույց տվեց, որ տեղի է ունեցել փոքր-ինչ նվազում՝ ուելսերենով այդ թվականին խոսում էր 562 հազար մարդ կամ բնակչության 19%-ը։
Մարդահամարը նաև ի հայտ բերեց "մեծ անկում" խոսողների թվում՝ ուելսերեն խոսող կենտրոնական շրջաններում, որտեղ ուելսախոսների թվաքանակը՝ առաջին անգամը լինելով, 50%-ից նվազեց. դրանք են Ցերեդիգոն՝ Ceredigion և Քարմաթենշայր՝ Carmarthenshire կոմսությունները։

 Պաշտոնական կարգավիճակ 
Թեպետ ուելսերենը փոքրամասնության լեզու է, նրա նկատմամբ աջակցությունը 20-րդ դարի երկրորդ կեսին սկսեց աճել, միաժամանակ աճում էր նաև ՛՛՛Ուելսական ազգայնականների քաղաքական կուսակցությունը՛՛՛։

 Ուելսերենի օգտագործումը Եվամիությունում 
2008 թվականի նոյեմբերին, ուելսերենը առաջին անգամ օգտագործվել է Եվրամիության Նախարարների խորհրդի նիստի ժամանակ։

 Ծանոթագրություններ 

Կատեգորիա:Միացյալ Թագավորության լեզուներ
Կատեգորիա:Ուելսի մշակույթ
Կատեգորիա:Կելտական լեզուներ