Սոհեմոս

Տիգրան VII Սոհեմոս (120 - 186), Մեծ Հայքի թագավորության արքա (144-161, 164-186)Մովսես Խորենացի «Հայոց պատմություն», գիրք 2, գլուխ 64:Հայ ժողովրդի պատմություն, հատոր 1, Երևան 1971, էջ 781-781։։

144 թվականին Վաղարշ I-ը կնքեց իր մահկանացուն և Մեծ Հայքի թագավորության գահին վերջինիս փոխարինեց նրա որդի Տիգրան VII Սոհեմոսը: Որոշ տվյալների համաձայն Սոհեմոսը Վաղարշի որդին չէր այլ ծագում էր Հեմսի արքայատոհմից։ Իամբլիքոսը Սոհեմոսի տոհմաբանության մեջ նրան անվանում է Արշակունի և Աքեմենյան: Նա Մարաստանի արքայադուստր Յոտապիայի սերունդն էր, ով ժամանակին նշանված էր Պտղոմեոսյան արքայազն Ալեքսանդր Հելոսի հետ: Տիգրան VII Սոհեմոսը, գահ բարձրանալով պաշտոնական Հռոմի աջակցությամբ, արդյունքում խզեց Մեծ Հայքի և Պարթևական թագավորությունների ավանդական դաշինքն ու սկսեց մեծապես դաշնակցել հենց իր հզորության գագաթնակետին գտնվող Հռոմեական կայսրության հետ: 161 թվականի մարտի 7-ին Անտոնիոս Պիոսը կնքեց իր մահկանացուն և Հռոմեական կայսրության կայսր հռչակվեցին նրա միանգամից երկու որդեգիրները՝ Մարկոս Ավրելիոսը (161-180) և վերջինիս խորթ եղբայր Լուցիոս Վերոսը։ Երկու կայսրերի կառավարման հենց սկզբում էլ սկիզբ առավ Հռոմեա-Պարթևական III պատերազմը (161-167)։ Տիգրան VII Սոհեմոսի գահակալումը դիտելով Հռանդեայի պայմանագրի խախտում, 161 թվականի սեպտեմբերին, Վաղարշ IV-ի գլխավորած Պարթևական (մոտ 50.000) և սպարապետ Տրդատ Բագրատունու գլխավորած Մեծ Հայքի (մոտ 40.000) ու Հայոց Միջագետքի (մոտ 10.000) թագավորությունների միացյալ բանակը արշավեց Գանձա-Տրպատունիք-Թավրիզ-Գաբիթյան-Բաքեան-Գողթն-Նախիջևան-Արած-Ուրծաձոր-Արտաշատ-Մասյացոտն-Կոգովիտ-Բագրևանդ-Բասեն-Կարին երթուղով` առանց լուրջ դիմադրության հանդիպելու Տիգրան VII Սոհեմոսի գլխավորությամբ նահանջող Հռոմեական կայսրության (մոտ 13.000) բանակից գրավելով Մեծ Հայքի թագավորության տարածքըԴիոն Կասսիոս «Հռոմեական պատմություն», գիրք 71, գլուխ 1, 2Լուկիանոս «Ալեքսանդր կամ կեղծ մարգարե», գլուխ 27Լուկիանոս «Ինչպես գրել պատմություն», գլուխ 2, 14, 18, 21, 25, 26Օրոսիոս «Պատմություն ընդդեմ հերետիկոսների» գիրք 7, գլուխ 15Մովսես Խորենացի «Հայոց պատմություն», գիրք 2, գլուխ 64: Արդյունքում Հռոմի դաշնակից Տիգրան VII Սոհեմոսը գահընկեց արվեց, իսկ Մեծ Հայքի թագավորության արքա հռչակվեց Վաղարշ IV-ի որդի Բակուրը (161-163): 

 Կառավարման 2 րդ շրջանը 

Սոհեմոսը ապաստանել է Հռոմում, այնտեղ ընտրվեց ծերակույտի անդամ։ 163 թվականի գարնանը Ստատիոս Պրիսկոսի գլխավորությամբ Սատաղ-Դերջան-Կարին-Բասեն-Բագրևանդ-Կոգովիտ-Մասյացոտն երթուղով ներխուժած և սպարապետ Տրդատ Բագրատունու գլխավորած Մեծ Հայքի թագավորության բանակի (մոտ 50.000) անկանոն հարվածներին ենթարկվող Հռոմեական կայսրության բանակը (մոտ 200.000) Հայկական կայազորներից (ընդհանուր` մոտ 4.000) գրավեց Արտաշատը ու Վաղարշապատը (Այրարատ, Արագածոտն գավառ)Հուլիոս Կապիտոլիոս «Օգոստոսների կենսագրություններ»Հուլիոս Կապիտոլիոս «Մարկոս Անտոնիոս փիլիսոփա», մաս 9։ Մեծ Հայքի թագավորության տարածքում թողնվեցին կայազորներ, Բակուրը գերվեց և տեղափոխվեց Հռոմ, որտեղ էլ հենց ավարտեց իր օրերը, իսկ թագավորության արքա էլ կրկին հռչակվեց Տիգրան VII Սոհեմոսը։ Մարկոս Ավրելիոս կայսրը փորձել է Մեծ Հայքը վերածել հռոմեական նահանգի, բայց հայ իշխան Տրդատի գլխավորությամբ բռնկված ապստամբությունը ստիպել է Մեծ Հայքը ճանաչել «դաշնակից» թագավորություն։ 164 թվականին Մեծ Հայքի թագավորության գահը վերստին հանձնվել է Սոհեմոսին, որն ավերված Արտաշատի փոխարեն մայրաքաղաք է հռչակել Վաղարշապատը։ 164 թվականի գարնանը Տիգրան VII Սոհեմոսի գլխավորած Մեծ Հայքի թագավորության բանակի մի մասը (մոտ 10.000) ասպատակեց Հյուսիսային Միջագետքը, սակայն Մեծ Հայքի թագավորության արքան խաբեությամբ գերվեց, որից հետո նրա բանակը նահանջեցՄովսես Խորենացի «Հայոց պատմություն», գիրք 2, գլուխ 64Ուխտանես «Հայոց պատմություն», գլուխ 45: 167 թվականին հաշտություն կնքվեց, Հռոմեա-Պարթևական III պատերազմը ավարտվեց և Հռոմեական կայսրության բանակը, հիմնովին ավերելով Սելևկիան ու Տիզբոնը, վերադարձավ Հյուսիսային Միջագետք: Որպես հետևանք այս ամենի՝ Մեծ Հայքի թագավորությունում կրկին հաստատվեց Տիգրան VII Սոհեմոսը։ 186 թվականին իր մահկանացուն կնքեց Մեծ Հայքի թագավորության արքա Տիգրան VII Սոհեմոսը և վերջինիս հաջորդեց նրա որդիՄովսես Խորենացի «Հայոց պատմություն», գիրք 2, գլուխ 65 Վաղարշ II-ը (186-206), որը հոր ժառանգորդը հանդիսացավ նաև վարվող քաղաքական գծի առումով՝ շարունակելով վարել հռոմեամետ քաղաքականություն։ Սոհեմոսը հովանավորել է հելլենիստական մշակույթը, իր արքունիքում ապաստան տվել բանաստեղծ և պատմագիր Յամբելիքոսին, որը, ինչպես ենթադրվում է, այստեղ է գրել «Բաբելոնականք» երկսիրությունը։

 Մշակույթում 
Սոհեմոսի կերպարը առկա է 1964 թվականին նկարահանված հոլիվուդյան «Հռոմեական կայսրության անկումը» ֆիլմում, որտեղ նրա կերպարը մարմանավորել է հայտնի դերասան Օմար Շարիֆը։

 Ծանոթագրություններ 

Կատեգորիա:Արշակունիների թագավորության արքաներ
Կատեգորիա:Հռոմեական կայսրության կոնսուլներ