Շուշանիկ Կուրղինյան

Շուշանիկ Հարությունի Կուրղինյան (Փոպոլճյան) (), հայ բանաստեղծ։

 Կենսագրություն 
Շուշանիկ Փոփոլջյանցը ծնվել է 1876 թվականին Ալեքսանդրապոլում, Հարութ և Տիրուհի Փոփոլջյանցների ընտանիքում: Լինելով աղքատ կոշկագործի աղջիկ` մեծացել է սոցիալապես վատ պայմաններում և դեռևս վաղ հասակից առերեսվել բազմաթիվ դժվարությունների: 

Իր հուշերում պատմում է, որ շատ ըմբոստ էր. աղջկան սանձելու համար 1883-ին հայրը որոշում է նրան տանել տեղի մենաստան կամ ինչպես նա է գրում իր ինքնակենսագրականում «կույսերի մոտ»` տարրական կրթություն ստանալու: 

Սակայն Շուշանիկի ըմբոստ հոգին չի համակերպվում միանձնուհիների խիստ օրենքներին: Միանձնուհիների դասավանդման մոտեցումները և վերաբերմունքը նրան դուր չէին գալիս և նա իր ժամանակը հիմնականում անցկացնում էր եկեղեցուց դուրս` մոտակա գետակի մոտ խաղալով: Իր ինքնակենսագրականում գրել է. «…Ներս էի մտնում ուշացած, կույսերը ինձ ցույց էին տալիս դասընկերներիս՝ հայտնելով, որ իմ մեջ ի բնե քանդելու, ավերելու դիվային ուժ կա..․»։

Մենաստանում մեկ տարի սովորելուց հետո Շուշանիկն ընդունվում է Ալեքսանդրապոլի Արղության օրիորդաց դպրոցում, որտեղ սովորելու տարիներին իրեն ամբողջությամբ նվիրում է կրթությանն ու նոր գիտելիքներ ստանալուն։ 1893 թվականին մտել է հնչակյան կուսակցության շարքերը, մի քանի աղջիկների հետ կազմել առաջին հնչակ օրիորդաց խումբը։

Կուրղինյանը հասարակական ակտիվ աշխատանք է տարել Կովկասի հայության շրջանում. հայտնի է եղել նրա հիմնադրված ակումբը Վլադիկավկազում։ Նրա անունով փողոց, դպրոց և գրադարան կա Գյումրիում։ Երևանի Մալաթիա-Սեբաստիա համայնքում Կուրղինյանի անունով փողոց և նրբանցք կա։

 Ստեղծագործական աշխատանք 
220px|մինի|ձախից|Շուշանիկ Կուրղինյան
Առաջին բանաստեղծությունը տպագրել է «Տարազ»–ում, 1899 թվականին, առաջին պատմվածքը՝ «Աղբյուր»–ում, 1900 թվականին։ Հ. Հակոբյանի հետ դարձավ հայ պրոլետարական պոեզիայի հիմնադիրը։ Եթե Կուրղինյանի առաջին շրջանի ստեղծագործություններում որոշակիորեն զգացվում է Հ.Հովհաննիսյանի, Հ.Թումանյանի, Ա.Իսահակյանի ազդեցությունը, ապա հետագայում հեղափոխական պայքարը նոր որակ է հաղորդում նրա պոեզիային, նպաստում ստեղծագործական անհատականության ձևավորմանն ու հաստատմանը։

1907 թվականին լույս է տեսել Կուրղինյանի առաջին՝ «Արշալույսի ղողանջներ» ժողովածուն, որի մի շարք բանաստեղծություններ նոր, ինքնատիպ խոսք էին 20-րդ դարի հայ ազգային պոեզիայում՝ բարձր գաղափարայնությամբ, խավարի ու բռնության դեմ ծառացող ոգով։ Նրա պոեզիան բարձր է գնահատել ժամանակի գրական–քննադատական միտքը։ Ալեքսանդր Մյասնիկյանը, Կուրղինյանին համեմատելով իտալուհի Ադա Նեգրիի հետ, ընդգծել է հայ բանաստեղծուհու հետևողական հեղափոխականությունը, անդավաճան նվիրվածությունը բանվոր դասակարգի պայքարին։
մինի|Շուշանիկ Կուրղինյանի կիսանդրին Գյումրիում։ Հեղինակ՝ Ադիբեկ Գրիգորյան։
Կուրղինյանի ստեղծագործության էջերից մեկը նվիրված է կանանց իրավունքների պաշտպանությանը հայ իրականության մեջ («Մենք էլ միանանք», «Արծվի սերը», «Ինձ մի սիրիր», «Մի՞թե», «Դերձակուհին», «Գաղթական կինը» և այլն)։ Կուրղինյանը գրել է նաև պիեսներ («Կարմիր խաչը», «Ոսկե ձկնիկը», «Ջրաղացպան», «Այրված սիրտը»), որոնք չեն բեմադրվել։

Ետհոկտեմբերյան շրջանում, 1917–1922 թվականներին, Կուրղինյանը ստեղծել է Հոկտեմբերյան հեղափոխության հաղթանակը փառաբանող, նորի զգացողությամբ, աշխատանքային պաթոսով համակված մի շարք երգեր [«Նոր օրեր», «Մաղթանք», «Ողջույն քեզ», «Մահը» (նվիրված Վ. Ի. Լենինին), «Կարմիրներ» և այլն]։ Կուրղինյանը հասարակական ակտիվ աշխատանք է տարել Կովկասի հայության շրջանում, հայտնի է եղել նրա հիմնադրած ակումբը (Ս. Շահումյանի անվան) Վլադիկավկազում։ 1921 թվականին տեղափոխվել է Սովետական Հայաստան։

 Հիշատակ 
Երևանի Շենգավիթ վարչական շրջանի թիվ 17 գրադարանը կոչվում է Շուշանիկ Կուրղինյանի անունով (հիմնադրվել է 1939 թվականին)։

մինի|Շուշանիկ Կուրղինյանի գերեզմանը Կոմիտասի անվան պանթեոն-զբոսայգում։ Հեղինակ՝ Սարգիս Բաղդասարյան։|alt=Հեղինակ ՝ ՀՀ Ժողովրդական նկարիչ, քանդակագործ Սարգիս Բաղդասարյան

 Երկեր 
 «Արշալոյսի ղօղանջներ», Սերովբէ Աւագեանի տպարան, Նոր Նախիջևան, 1907։
 Հատընտիր, Յերևան, 1939, 68 էջ։
 Երկերի ժողովածու, Երևան, 1947, 548 էջ։
 Բանաստեղծություններ, Երևան, 1971, 180 էջ։
 Հատընտիր, Երևան, 1978, 364 էջ։
 Բանաստեղծություններ։ Արձակ էջեր։ Պիեսներ։ Նամակներ, Երևան, 1981, 236 էջ։
 Կուրղինյան Շուշանիկ, Արազի Մովսես, Հակոբյան Հակոբ, Երկեր, Երևան, 1982, էջ 197-358։

 Գրականություն 
 B. Lucifer (Բախշի Իշխանյան), Աշխատանքի և աշխատավորի գաղափարը Ադա Նեգրիի, Հ. Հակոբյանի և Շ. Կուրղինյանի բանաստեղծությունների մեջ։ Գրական քննադատական էթյուդ։ Նոր Նախիջևան, 1909։
 Արսեն Տերտերյան, Հայոց նոր գրականության պատմություն։ 19-20-րդ դդ. (սղագրված դասախոսություններ ձեռագրի իրավունքով), պրակ 6, Շ. Կուրղինյան, Երևան, Երևանի համալսարանի հրատարակչություն, 1939, 43 էջ։
 Հովհաննես Ղազարյան, Շուշանիկ Կուրղինյան։ Հայկական ԽՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի հրատարակչություն, Երևան 1955։
 Ջ․ Մ․ Միրզաբեկյան, Գրական Ժառանգություն 15. Շուշանիկ Կուրղինյան։ Հայկական ԽՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, Երևան, 1981։

 Մամուլ 
 Հովիկ Մելիքյան, Երբ ձևականորեն են տպագրում կլասիկ հեղինակին (գրախոսություն Շուշանիկ Կուրղինյանի «Բանաստեղծություններ» (1947) գրքի մասին)։ «Գրական թերթ», 1948, № 4:

 Ծանոթագրություններ 

 Արտաքին հղումներ 
 Վահան Իշխանյան, «Կուրղինյանի վերադարձը. 100 տարով առաջ թե հետ՝ ի՞նչ կա որ»։ 

Կատեգորիա:19-րդ դարի հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ կին գրողներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծուհիներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Տուբերկուլոզից մահացածներ
Կատեգորիա:Ֆեմինիստ արվեստագետներ