Գեղարքունիքի մարզ

Գեղարքունիք, մարզի կարգավիճակ ունեցող վարչատարածքային միավոր Հայաստանի արևելքում։ Մասշտաբով երկրի ամենամեծ մարզն է, որտեղ գտնվում է Հայկական լեռնաշխարհի երեք խոշորագույն լճերից մեկը՝ Սևանա լիճը։

 Ֆիզիկա-աշխարհագրական բնութագիր 
ձախից|մինի|Գեղարքունիքի մարզի ռելիեֆային քարտեզ
մինի|306x306փքս|Գեղարքունիքի մարզի քաղաքների հեռավորությունը Երևանից
Գեղարքունիքի մարզը սահմանակից է հյուսիսում՝ Տավուշի, արևմուտքում՝ Կոտայքի և Արարատի, հարավում՝ Վայոց ձորի մարզերին, արևելքում՝ Ադրբեջանի Հանրապետության Գետաբեկի, Դաշքեսանի և Թովուզի շրջաններին, հարավ-արևելքում՝ Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանինԱրցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանի տաևածքը գտնվում է Ադրբեջանի Հանրապետության զինված ուժերի վերահսկողության ներքո։։

Տարածքի մեծությամբ այն առաջինն է Հայաստանում։

 Լեռնագրություն 
Գեղարքունիքի մարզը բոլոր կողմերից շրջապատված է լեռնաշղթաներով կամ առանձին լեռներով։ Մարզի տարածքում գտնվող գլխավոր լեռնաշղթաներն են Գեղամա, Արեգունի, Սևանի, Արևելյան Սևանի, Վարդենիսի լեռները։ Բազմաթիվ են հրաբխային կոները, այդ թվում՝ Աժդահակը, Արմաղանը։

Կան նաև դաշտեր, որոնք ընդգրկում են Սևանի ավազանի արգավանդ հողերը։ Դրանցից հատկապես նշանակալի է Մասրիկի դաշտը, որը ծովի մակարդակից բարձր է 1900-2200 մ։

 Ջրագրություն 
Գեղարքունիքի մարզն իր մեջ է ընդգրկում Հայաստանի ամենամեծ ջրային ավազանը՝ Սևանա լիճը, որը զբաղեցնում է մարզի շուրջ 1/4-ը։ Կան նաև բազմաթիվ լեռնային լճեր, այդ թվում՝ հրաբուխների խառնարաններում ձևավորված։ Գետերի ու աղբյուրների ցանցն ընդարձակ է, որոնցից հայտնիներից է Սևանա լճից սկիզբ առնող Հրազդան գետը։

 Կլիմա 
Կլիման բարեխառն լեռնային է. ձմեռները ցուրտ են, առաջանում է կայուն ձնածածկույթ։ Հունվարյան միջին ջերմաստիճանը -5˚-10˚ է։ Ամառները տաք են, արևոտ։ Միջին ջերմաստիճանն հասնում է +18˚+20˚։ Տեղումները քիչ են՝ 400-450 մմ, իսկ բարձրադիր շրջաններում մինչև 1000 մմ։ Օգտակար հանածոներից մեծ արժեք են ներկայացնում ոսկու (Սոթք), քրոմիտի (Շորժա), բնական շինանյութերի, հանքային ջրերի (Լիճք) և այլ պաշարները։

Սևանա լիճը ամբողջությամբ գտնվում է Գեղարքունիքի մարզում։ Գեղարքունիքի մարզում է գտնվում Սոթքի ոսկու խոշոր հանքավայրերը։

 Վարչատարածքային բաժանում 
Գեղարքունիքի մարզը կազմված է 4 համայնքներից, որոնք իրենց հերթին կազմված են քաղաքային և գյուղական բնակավայրերից։ Գեղարքունիքի մարզի համայնքներն են՝ Գավառը, Ճամբարակը, Մարտունին, Սևանը և ՎարդենիսըԳեղարքունիքի մարզի համայնքների մասին տեղեկություններ մարզպետարանի կայքում, (արխիվացված 12․08․2023 թվականին)։։

 Բնակչություն 
մինի|305x305փքս|Գեղարքունիքի մարզի բնակչությունը՝ ըստ համայնքներիՀՀ մարզերի և Երևան քաղաքի սոցիալ-տնտեսական բնութագրերը. Գեղարքունիքի մարզ, Հայաստանի վիճակագրական կոմիտե, 2022

Գյուղական բնակավայրերում ապրում է բնակչության 67%-ը։

 Ազգային կազմ 
Ազգային կազմը իր մեջ է ներառում մարդկանց։
 Ազգությունը 2001 թվականի Մարդահամարը  Բնակչության մասնաբաժինը 2011 թվականի Մարդահամարը  Բնակչության մասնաբաժինը Ամբողջ բնակչությունը 237 650  100 % 235 075  100 % Հայեր 236 804  99,64 % 234 474  99,74 % Ռուսներ 430  0,18 % 328  0,14 % Քրդեր 116  0,05 % 87  0,04 % Եզդիներ 8  <0,01 % 57  0,02 % Ուկրաինացիներ 56  0,02 % 43  0,02 %Մյուսները նշված չեն236  0,10 % 86  0,04 %

 Տնտեսություն 
 Մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքս 
Ստորև ներկայացված է Մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսի փոփոխությունը ըստ տարիներիSubnational Human Development Index ։ Այն իրենից ներկայացնում է մարզի կրթական մակարդակի, կյանքի սպասվող տևողության և մեկ անձին ընկնող տարեկանի եկամուտների համախառն ցուցանիշ։ 2017 թվականին Գեղարքունիքի մարզը ըստ ՄՆԶԻ-ի Հայաստանի ամենացածր զարգացած մարզն է։

 Տարի 1990 1995 2000 2005 2010 2015 2017 Ցուցանիշ 0.582 0.555 0.598 0.656 0.706 0.717 0.722

 Մարզի վարչատարածքային կառավարում 
 Մարզպետներ 
Ստորև ներկայացված է Գեղարքունիքի մարզի մարզպետների ցանկը՝ ըստ կառավարման ժամանակահատվածների.
 Վլադիմիր Մովսիսյան (1996 թվական)
 Ռուդիկ Ղուկասյան (1996-1999 թվականներ)
 Վահագ Հակոբյան (1999-2003 թվականներ)
 Ստեփան Բարսեղյան (2003-2006 թվականներ)
 Արսեն Գրիգորյան (2006-2007 թվականներ)
 Նվեր Պողոսյան (2007-2012 թվականներ)
 Ռաֆիկ Գրիգորյան (2012-2017 թվականներ)
 Կարեն Բոթոյան (2017-2018 թվականներ)
 Իշխան Սաղաթելյան (2018 թվական)
 Գնել Սանոսյան (2018-2021 թվականներ)
Կարեն Սարգսյան (2021 թվական)

 Պատկերասրահ 
 Պատմական հուշարձաններ 

 Տես նաև 
 Հայաստանի վարչական բաժանում

 Նշումներ 

 Ծանոթագրություններ 

 Արտաքին հղումներ 
Գեղամա հեռուստաընկերություն
Գեղարքունիքի մարզային գրադարան

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզ