Սամարիում

Սամարիում () քիմիական տարր է, որի նշանն է Sm, տարրերի պարբերական համակարգի 6-րդ պարբերության, 3-րդ խմբի տարր։ Հազվագյուտ հողային տարր է՝ լանթանիդ։ Կարգահամարը՝ 62, ատոմական զանգվածը՝ 150,4։ f տարր է, ատոմի էլեկտրոնային թաղանթների կառուցվածքն է 4s24p64d104f65s25p66s2, K, L, M թաղանթները լրացված են։

 Պատմություն 
Սամարիումը հայտնաբերել է (1879) ֆրանսիացի քիմիկոս Պ․ Է․ Լեկոք դը Բուաբոդրանը, ուրալյան սամարսկիա ((Y,Ce,U,Fe)3(Nb,Ta,Ti)5O16) միներալում, որտեղից էլ՝ սամարիում անվանումը։ 1847 թվականին այս միներալը անվանվել է ռուսական լեռնային ինժեներ Վ. Ե. Սամար-Բիխովցի պատվին։ Մաքուր մետաղական սամարիումը ստացվել է 20-րդ դարի սկզբին։

 Բնության մեջ 
Սամարիումի պարունակությունը երկրակեղևում 7,0 10−4 % է, օվկիանոսի ջրում՝ 1,7 մգ/լJ.P. Riley and Skirrow G. Chemical Oceanography V. I, 1965։ Ուղեկցում է լանթանիդներին՝ մոնացիտ և բաստնեզիտ միներալները պարունակում են 0,7-1,3% սամարիում (Sm2Օ)։

 Հանքավայրեր 
Սամարիումը մտնում է լանթանիդների կազմի մեջ, որոնք հիմանականում հանդիպում են՝ ԱՄՆ-ում, Ղազախստանում, Ռուսաստանում, Ուկրաինայում, Ավստրալիայում, Բրազիլիայում, ՀնդկաստանումЛантаноиды

 Իզոտոպներ 
Բնական սամարիումը բաղկացած է 140Sm, 144Sm(3,09% ), 148Sm( 11,27%), 149Sm (13,82%), 150Sm (7․47%), 152Sm (26,63%), 154Sm(22,53%) կայուն և 147Sm (15,07 %, T1/2 = 1,3•1011 տարի) ռադիոակտիվ իզոտոպներից։

Արհեստական ճանապարհով ստացվել են 141-157 զանգվածի թվերով սամարիումի տասը ռադիոակտիվ իզոտոպները, որոնցից կարևոր են 146Sm (α, T1/2= =5•1011 տարի) և 151Sm (β, T1/2 = 93 տարի)։

 Միացություններ 
 ԲանաձևԳույն սիմետրիա Ծավալային խումբՈչ Փերսոնի սիմվոլ a (pm) b (pm) c (pm) Z խտություն, գ/սմ3 Smարծաթափայլ Եռանկյուն Rm 166 hR9 362.9 362.9 2621.3 9 7.52 Sm արծաթափայլ վեցանկյուն P63/mmc 194 hP4 362 362 1168 4 7.54 Sm արծաթափայլ քառանկյուն I4/mmm 139 tI2 240.2 240.2 423.1 2 20.46 SmO ոսկեգույն խորանարդ Fmm 225 cF8 494.3 494.3 494.3 4 9.15 Sm2O3 եռանկյուն Pm1 164 hP5 377.8 377.8 594 1 7.89 Sm2O3 մոնոցիկլիկ C2/m 12 mS30 1418 362.4 885.5 6 7.76 Sm2O3 խորանարդ Ia 206 cI80 1093 1093 1093 16 7.1 SmH2 խորանարդ Fmm 225 cF12 537.73 537.73 537.73 4 6.51 SmH3 վեցանկյուն Pc1 165 hP24 377.1 377.1 667.2 6 Sm2B5 մոխրագույն մոնոցիկլիկ P21/c 14 mP28 717.9 718 720.5 4 6.49 SmB2 վեցանկյուն P6/mmm 191 hP3 331 331 401.9 1 7.49 SmB4 քառանկյուն P4/mbm 127 tP20 717.9 717.9 406.7 4 6.14 SmB6 խորանարդ Pmm 221 cP7 413.4 413.4 413.4 1 5.06 SmB66 խորանարդ Fmc 226 cF1936 2348.7 2348.7 2348.7 24 2.66 Sm2C3 խորանարդ I3d 220 cI40 839.89 839.89 839.89 8 7.55 SmC2 քառանկյուն I4/mmm 139 tI6 377 377 633.1 2 6.44 SmF2 մանուշակագույն խորանարդ Fmm 225 cF12 587.1 587.1 587.1 4 6.18 SmF3 սպիտակ օրթոռոմբիկ Pnma 62 oP16 667.22 705.85 440.43 4 6.64 SmCl2 դարչնագույն օրթոռոմբիկ Pnma 62 oP12 756.28 450.77 901.09 4 4.79 SmCl3 դեղին վեցանկյուն P63/m 176 hP8 737.33 737.33 416.84 2 4.35 SmBr2 դարչնագույն օրթոռոմբիկ Pnma 62 oP12 797.7 475.4 950.6 4 5.72 SmBr3 դեղին օրթոռոմբիկ orthorhombic Cmcm 63 oS16 404 1265 908 2 5.58 SmI2 կանաչGreenwood, p. 1241մոնոցիկիլի P21/c 14 mP12 SmI3 նարնջագույն եռանկյուն R 63 hR24 749 749 2080 6 5.24 SmN խորանարդ Fmm 225 cF8 357 357 357 4 8.48 SmP խորանարդ Fmm 225 cF8 576 576 576 4 6.3 SmAs խորանարդ Fmm 225 cF8 591.5 591.5 591.5 4 7.23

 Ստացում 
Մետաղական սամարիումը ստանում են օքսիդը լանթանով վերականգնելով։

 Գներ 
1 կգ մաքուր՝ 99-99,9 %, սամարիումի գինը կազմում է մոտ 50-60 դոլլար։

2014 թվականին 25 գրամ մաքուր՝ 99,9 %, սամարիումը հնարավոր է եղել գնել 75 եվրոյով։

 Ֆիզիկական հատկություններ 
Սպիտակ արծաթափայլ մետաղ է, հալման ջերմաստիճանը՝ 1072 °C, եռմանը՝ 1800 °C, խտությունը՝ 7536 կգ/մ3։ Քիմիապես ակտիվ է, օդում պատվում է օքսիդի մոխրագույն շերտով։ Միացություններում ցուցաբերում է +3, հազվադեպ՝ +2 օքսիդացման աստիճաններ։

 Քիմիական հատկություններ 
Օդում այրվում է՝ առաջացնելով սամարիումի (III) օքսիդը։ Sm2O3-ը և համապատասխան հիդրօքսիդը՝ Sm(OH)3 ջրում չեն լուծվում։

300-400 °C-ում սամարիումը միանում է ջրածնի, 1100 °C-ում՝ ազոտի հետ, առաջացնելով հիդրիդ՝ SmH2 և նիտրիդ՝ SmN։

Միանում է հալոգենների, հալկոգենների, ածխածնի, ֆոսֆորի հետ։



Բազմաթիվ մետաղների հետ միահալելիս, առաջացնում է ներմետաղական միացություններ։ Սամարիումի (III) աղերը դեղին են։

 Կիրառություն 
SmCos բաղադրության համաձուլվածքն օգտագործվում է ռադիոէլեկտրոնիկայում և միկրոէլեկտրոնիկայում գերհզոր մագնիսներ պատրաստելու համար են։

 Տես նաև 
 Պարբերական աղյուսակ

 Ծանոթագրություններ 

 Գրականություն 
 Alexandru Berinde – Elemente de fizica și calculul reactorilor nucleari, Editura Tehnică, 1977
 David J. Procter, Organic Synthesis using samarium diiodide (Sinteza organică folosind diiodură de samariu), 2010, ISBN 978-1-84755-110-8 Online

 Արտաքին հղումներ 
 Սամարիումը Webelements-ում
 It's Elemental – Samarium
 http://mateck.com/index.php?option=com_virtuemart&view=category&virtuemart_category_id=52&Itemid=3
 հեքսաբորիդի հատկությունների շարքը

Կատեգորիա:Լանթանոիդներ
Կատեգորիա:Սամարիում