Ռիգա

Ռիգա (լատիշերեն՝ Rīga), Լատվիայի մայրաքաղաքը և ամենախոշոր քաղաքը։ 2012 թվականի մարդահամարի տվյալներով՝ Ռիգայի բնակչությունը կազմում է 699 203 մարդ, որ կազմում է երկրի ընդհանուր բնակչության մոտ մեկ երրորդը։ Հանդիսանում է Բալթյան երկրների ամենախոշոր քաղաքը, ինչպես նաև Հյուսիսային Եվրոպայի ամենամեծ քաղաքներից մեկը։

Նավահանգստային քաղաք է։ Տարածված է Ռիգայի ծովախորշի և Դաուգավա գետի գետաբերանի վրա։ Ընդհանուր մակերեսը կազմում է 307,17 կմ²։ Բարձրությունը ծովի մակարդակից կազմում է 1-10 մ։

Հիմնադրվել է 1201 թվականին։ 1918 թվականից ի վեր Լատվիայի մայրաքաղաքն է։ Բնակչության մոտ 45 %-ը կազմում են լատվիացիները, 40 %-ը՝ ռուսները, կան նաև բելառուսներ՝ 4,1 %, ուկրաինացիներ՝ 3,7 %, լեհեր՝ 1,9 %։

Քաղաքի պատմական կենտրոնը՝ Հին քաղաքը, ներառված է ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկումHistoric Centre of Riga - UNESCO World Heritage Centre։

 Անվան ծագում 
Ռիգա անունը հիշատակվում է 1198 թվականից։ Անունը ծագում է Դաուգավա գետի նախկին վտակից (ներկայումս գոյութնուն չունի)։ Վտակի անվան հիմքում ring- բառն է, որ լիտվերենում հանդիպում է ringe, ringis տարբերակներով և նշանակում է ոլորան, գալար։ Այս հիմքով տեղանուններ լայնորեն տարածված են տարածաշրջանում։ Վիձեմեի լատիշների շրջանում բալթյան ring- արմատը հանդիպում է rig- տարբերակով, բայց նույն նշանակությամբ։ Ոլորանից էլ առաջացել է Rigasupe գետի անվանում, այսինքն` ոլորաններով գետ, իսկ գետի անունից էլ ծագել է քաղաքի անունը` Ռիգա։

 Պատմություն 
 Հիմնադրում 
1150 թվականից Գոթլանդի վաճառականները կանոնավոր կերպով եղել են Արևմտյան Դվինայի () հոսանքի շրջակայքում, հասել Ռիգա () գետի մոտ, որից ծագում է քաղաքի անվանումը։ Հենրիխ Լատվիացու ժամանակագրության մեջ հիշատակվում է lacus Riga լիճը, որը միակ ծովախորշն էր։ Ավելի ուշ գետը ցամաքել է, և ներկայումս այն տեղը, որտեղով որ հոսել է գետը, կարելի է պատկերացնել Հին քաղաքի որոշ փողոցների ուղղությունից։ Ռիգայի հիմնադրման հետագա վայրում տարբեր առաքելությամբ բազմիցս եղել են արշավախմբեր, որոնց ուղևորությունները մինչև 1201 թվականը, երբ Ալբերտ Բուքսգևդենը գերմանացի ասպետ-խաչակիրների հետ մտել է գետաբերան, անցել են ապարդյուն։

Ռիգայի ամրոցի կառուցումից հետո այն լավ ամրացված ռազմաառևտրական կենտրոն է դարձել, Լիվոնիայի քրիստոնեական ու առևտրական գլխավոր կենտրոնը։ 1211 թվականին եպիսկոպոսի ջանքերի արդյունքում հիմնադրվել է Ռիգայի մայր տաճարը։ 1225 թվականին քաղաքում ի հայտ է եկել քաղաքի կառավարչի` ֆոգտի ընտրովի պաշտոնը, իսկ 1257 թվականին Իքսկյուլ ամրոցից Ռիգա է տեղափոխվել Ռիգայի արքեպիսկոպոսոթւյան նստավայրը։ Քաղաքի համար կարևոր նշանակություն է ունեցել առևտուրը, և 1282 թվականին Ռիգան մտել է հանզայի մեջ։

 Ռիգա և Տևտոնական օրդեն 
Գերմանացիների` դեպի արևելք ներթափանցման ժամանակ եպիսկոպոսները խրախուսում էին գերմանացիների բնակեցումը բնիկների շրջանում։ Ընդ որում, նրանց հատուկ սատարում էր ասպետական օրդենը. սկզբում դա Քրիստոսի զինվորների` Լիվոնիայի եղբայրությունն էր (Սուսերակիրների օրդեն), որը հետագայում միավորվել է գերմանական Տևտոնական օրդենին։ Խաչակիրների՝ Պաղեստինից վտարումից հետո Տևտոնական օրդենը սկսել է հաստատվել Արևելյան Եվրոպայում` առաջին հերթին Պրուսիայում ու Լիվոնիայում։ Տևտոնական օրդենը հզոր ու ինքնուրույն եկեղեցական կազմակերպություն էր, որը շուտով սկսել է մրցակցել Ռիգայի արքեպիսկոպոսների հետ տարածաշրջանում րր ազդեցությունն ամրապնդելու համար։ Ձևավորվել է Տևտոնական օրդենի ստորաբաժանումը՝ Լիվոնյան օրդենը լանդմայստերի գլխավորությամբ, որը հպատակվում էր Օրդենի մեծ մագիստրոսին։

Ռիգայի արքեպիսկոպոսների ու Տևտոնական օրդենի մեջ առկա հակասությունները հաճախ հանգեցրել են զինված հակամարտության։

 Ռեֆորմացիայի ժամանակաշրջան 
1522 թվականին Ռւգան միացել է Ռեֆորմացիայի շարժմանը, որի արդյունքում արքեպիսկոպոսների իշխանությունը սկսել է թուլանալ։ Ռիգայի վերջին արքեպիսկոպոսը եղել է Վիլհելմ Բրանդենբուրգցին։

Լիվանյան պատերազմի սկսվելուց (1588) և  Լիվոնյան համադաշնության կազմալուծումից հետո Ռիգան չի ընդունել արքեպիսկոպոսի և օրդենի որոշումը Ռեչ Պոսպոլիտային միանալու վերաբերյալ, այլ ձգտել է հասնել Սրբազան Հռոմեական կայսրության կայսերական ազատ քաղաքի կարգավիճակին։ Որպես ազատ քաղաք՝ Ռիգան գոյատևել է գրեթե երկու տասնամյակ։ Միայն 1581 թվականին՝ ռուսների հերթական հարձակման ժամանակ, պարզ է դարձել, որ ոչ մեկը օգնության չի գալու, և Ռիգան իր հպատակությունն է հայտնել լեհ-լիտվացի արքա Ստեֆան Բատորիին։

Լեհ-լիտվական 40-ամյա տիրակալությունը, որի ժամանակ քաղաքացիները ենթարկվել են հակառեֆորմացիայի (դա հանգեցրել է օրացուցային անկանոնությունների), ավարտվել է այն ժամանակ, երբ 1622 թվականին Ռիգան նվաճել է շվեդ արքա Գուստավ II-ը։ Շվեդական թագավոությունում Ռիգան երկրորդն է համարվել Ստոկհոլմից հետո, ինչը պայմանավորված էր այն բանով, որ Շվեդիան՝ որպես բալթյան գլխավոր տերություն, հետաքրքրված էր ռազմավարական նշանակությունուն ունեցող Ռիգայով։ Այս շրջանում քաղաքը լայն ինքնիշխանություն է ունեցել։ Ռուս-շվեդական պատերազմի ժամանակ` 1656-1658 թվականներին, Ռիգան պաշարվել է։

 Միացում Ռուսաստանին 
1710 թվականի հուլիսի 4-ին (հուլիսի 15), երբ Հյուսիսային պատերազմի ժամանակ քաղաքը հերթական անգամ պաշարվել է, Ռիգան գրավվել է գեներալ Բորիս Շերեմետևի զորքերի կողմից։ Ռիգայի ու ամբողջ Լիֆլանդիայի միավորումը Ռուսաստանին ամրագրվել է Նիշտադտի համաձայնագրով (1721)։ Ռիգան դարձել է Ռուսական կայսրության Ռիգայի նահանգապետության, իսկ 1796-1918 թվականներին` Լիֆլանդիայի նահանգապետության կենտրոնը։ 19-րդ դարի վերջին Ռիգան դարձել է Ռուսաստանի կարևոր նավահանգիստներից մեկը, իսկ 1850-1900 թվականներին քաղաքի բնակչությունն ավելացել է մոտ տասն անգամ։ Չնայած ռուսական հպատակությանը` քաղաքային մշակույթը և խոշոր հողատիրությունը 19-րդ դարում մնում էր գերմանական վերնախավի ձեռքում։ Ռուսերենը քաղաքում պաշտոնական լեզվի կարգավիճակ է ստացել 1891 թվականին միայն։

 20-րդ դար 

1881 թվականին Ռիգայի բնակչության ավելի քան 33 %-ը իրեն համարել է մերձբալթյան գերմանացիներ, մոտ 30 %-ը՝ լատիշներ, 19 %-ը` ռուսներ, 8.5 %-ը՝ հրեաներ։ Բնակչության մի փոքր հատված էլ կազմել են լեհերը։

1914 թվականին Ռիգան եղել է Ռուսական կայսրության՝ մեծությամբ երրորդ քաղաքը (558.000 մարդ)՝ զիջելով Սանկտ Պետերբուրգին (2.1 միլիոն մարդ) ու Մոսկվային (1.7 միլիոն մարդ)։

1909-1915 թվականներին Ռիգայում արտադրվել են ռուսական առաջին ավտոմեքենաները` «Ռուսսո-Բալտ»։

Առաջին համաշխարհային պատերազմը խոչընդոտել է Ռիգայի զարգացումը։ Քաղաքը գտնվել է ռազամաճակատի գծին մոտ, այդ պատճառով ռազմական տնտեսությունն ապահովելու նպատակով մոտ 200.000 բնակիչ (աշխատողներն իրենց ընտանիքներով) գործարանների հետ էվակուացվել են Ռուսաստանի կենտրոնական հատված։ 1917 թվականի սեպտեմբերին քաղաքը գրավել են գերմանական զորքերը։

Պատերազմի ավարտից հետո` 1918 թվականի նոյեմբերի 18-ին, գերմանացիների օկուպացրած Ռիգայում հռչակվել է Լատվիայի անկախ հանրապետությունը։ 1919 թվականի ընթացքում Ռիգան՝ որպես երկրի մայրաքաղաք, ունեցել է երեք տարբեր կառավարություններ։ Հունվարի 4-ից մայիսի 21-ը գոյություն է ունեցել Լատվիայի խորհրդային սոցիալիստական հանրապետությունը։ Մերձբալթյան ռազմական ու գերմանական կամավորական կորպուսի կողմից նրա կազմալուծմանը հասնելուց հետո երկիրը ղեկավարել է Անդրիևս Նիեդրան մինչև հուլիսի 3-ի իր պաշտոնաթողությունը։ Կամավորական կորպուսի հեռանալուց հետո վերականգնվել է Կարլիս Ուլմանիսի խորհրդարանական իշխանությունը, որը կարողացել է դիմանալ նույնիսկ 1919 թվականին Բերմոնդտ-Ավալովի արևմտյան կամավորական բանակի ստորաբաժանումների հարձակմանը։

1920 թվականի օգոստոսի 11-ին Ռիգայում ստորագրվել է խորհրդա-լատվիական, իսկ 1921 թվականի մարտի 18-ին՝ խորհրդա-լեհական հաշտության պայմանագիրը։

1938 թվականին Ռիգայում հաշվվում էր 385.000 բնակիչ, որից միայն 45.000-ն ունեին գերմանական ծագում։ Երբ Գերմանիայում իշխանության են եկել նացիոնալ-սոցիալիստները, Լատվիային սպառնում էր ոչ միայն ԽՍՀՄ-ի արտաքին քաղաքականությունը` Ռուսական կայսրության նախկին տարածքները միավորելը, այլև Գերմանիայի հետաքրքրությունները Լատվիայի նկատմամբ։ 1939 թվականի օգոստոսին կնքվել է Մոլոտով-Ռիբենտրոպի պայմանագիրը, որով երկու տերությունները Մերձբալթիկան ճանաչել են Ռուսաստանի ազդեցության գոտի։ Պայմանագրի հիմքով Լատվիա են մտցվել խորհրդային սահմանափակ զորքեր։ Նախագահ Կարլիս Ուլմանիսը այս կապակցությամբ հայտարարել է. «Վերջերս կնքված պայմանագիրը .... ամրապնդում է անվտանգությունը»։ 1940 թվականի հունիսի 17-ին Ռիգայի փողոցներում հայտնվել են խորհրդային տանկեր։ Շուտով քաղաքը դարձել է Լատվիայի ԽՍՀ մայրքաղաքը։

1941 թվականի ամռանը գերմանական զորքերը ԽՍՀՄ-ի վրա հարձակման արդյունքում գրավել են Ռիգան։ 1941-1944 թվականներին Ռիգան դարձել է Լատվիայի շրջանի գլխավոր կոմիսար Օտտո-Հենրիխ Դրեքսլերի նստավայրը, ինչպես նաև Օսթլանդի ռայխկոմիսարիատի շտաբը։

Հրեական ծագում ունեցող բնակչությունը, որը 1933 թվականին հաշվվում էր 44.000 մարդ, փոխադրվել է Ռիգայի գետտո, համակենտրոնացման այլ ճամբարներ կամ սպանվել է։

1944 թվականի հոկտեմբերի 13-15-ին Մերձբալթյան 1-ին, 2-րդ և 3-րդ ճակատներում հարձակման են անցել խորհրդային բանակը, և Ռիգան ազատագրվել է գերմանական զորքերից։ 1941-1944 թվականների ընթացքում խիստ տուժել է քաղաքի պատմական կենտրոնը։

Հետպատերազմյան Լատվիայում գործել է խորհրդային երեք ճամբար գերմանացի ռազմագերիների համար՝ № 277, 317 և 350։

Հետպատերազմյան շրջանում քաղաքը տնտեսական զգալի աճ է գրանցել։ Այստեղ զարգացել են արդյունաբերության տարբեր ժյուղեր` ռադիոէլեկտրոնիկա («VEF», «Radiotehnika RRR», «Ալֆա»), մեքենաշինություն («Ռիգայի վագոնաշինական գործարան»), քիմիական, թեթև, սննդի արդյունաբերություն («Dzintars», «Laima», «Ստրաումե» և այլն), իսկ բնակչության թվաքանակն աճել է. եթե 1945 թվականին այն կազմել է 228.000 մարդ, ապա 1990 թվականին այն արդեն 909.000 էր։

1991 թվականին իր անկախությունը վերականգնելուց հետո Ռիգան դարձել է ինքնիշխան Լատվիայի Հանրապետության մայրաքաղաքը։ 2014 թվականին Ռիգան հռչակվել է Եվրոպայի մշակութային մայրաքաղաքRīga 2014. gadā būs Eiropas kultūras galvaspilsēta Latvijā.։
1200px|մինի|կենտրոն|Ռիգայի համայնապատկեր

 Աշխարհագրություն 
Ռիգայի պատմական կենտրոնը տեղակայված է Դաուգավայի ստորին հոսանքում, իսկ հյուսիսային արվարձանները գտնվում են Ռիգայի ծոցի հարավային ափին։ Քաղաքի հարավային ու արևմտյան արվարձանները համեմատաբար քիչ են բնակեցված. այնտեղ գտնվող ճահիճները ժամանակին համարվել են քաղաքի բնական պաշտպանություն։ Սառցե վերջին դարաշրջանի ժամանակ ձևավորված լանդշաֆտը աչքի էընկնում ոչ մեծ լճերի ու գետակների առատությամբ, իսկ Հին քաղաքից հյուսիս դեռևս 19-րդ դարի վերջից տարածվում էին անմշակ հողատարածությունները` ավազե հողաթմբերով։

Ռիգայի քաղաքային շրջանի հյուսիս-արևմուտքում Ռիգան ողողվում է Բալթիկ ծովի ջրերով, արևելքում ու հյուսիս-արևելքում սահմանակցում է Ցարնիկվայի, Գարկալնեի և Ստոպինյիի շրջաններին, արևմուտքում` Մարուպեի և Բաբիտեի շրջաններին և Յուրմալա քաղաքին, իսկ հարավում՝ Սալասպիլսի, Կեկավայի, Օլաինեի շրջաններին։

 Կլիմա 
Ռիգայի կլիման չափավոր ցամաքային է` տաք, խոնավ ամառներով (հուլիսին օդի միջին ջերմաստիճանը հասնում է 18,2 °C-ի, տեղումների միջին քանակությունը` 85 մմ-ի), ձյունառատ ձմեռներով։ Ձմեռները ցուրտ չեն. փետրվարի միջին ջերմաստիճանը −3 °C է, ձնհալ գրանցվում է ամսական մոտ 10 անգամ, սակայն հազվադեպ չեն −20 °C-ի հասնող ցրտերը։ Ձյան ծածկույթը ձևավորվում է դեկտեմբերի վերջին և մնում մինչև մարտի սկիզբը։ Տարվա օրերի գրեթե 40 %-ը լինում է ամպամած։ Տեղումների տարեկան միջին քանակությունը 641 մմ է։ Քամու միջին արագությունը 4 մ/վ է, օդի խոնավությունը` 79.2 %:

 Վարչական բաժանում 
250px|մինի|Վարչական շրջանների քարտեզ
250px|մինի|Միկոթաղամասերի քարտեզ
Ռիգան պաշտոնապես բաժանված է վարչական երեք շրջանների () և երեք արվարձանների (), որոնք իրենց հերթին բաղկացած են բազմաթիվ միկոթաղամասերից ():
 Կուրզեմի շրջան (պատկերված է կանաչ գույնով), տարածքը`79 կմ², բնակչությունը`133.505:
 Միկրոշրջաններ

 1. Բոլդերայա
 2. Դաուգավա
 3. Ձիրցիեմս
 4. Իլհյուցիեմս
 5. Իմանտա
 6. Կլեյստի
 7. Կիպսալա
 8. Ռիտաբուլի
 9. Սպիլվե
 10. Վոլերի
 11. Զասուալուկս
 12. Ագենսկալնս

 Զեմգալի արվարձան (մոխրագույն)։ Մակերեսը 41 կկմ², բնակչությունը 105 090 մարդ։
 Միկրոշրջաններ

 13. Ատգազենե
 14. Բեբերբեկի
 15. Բիերինի
 16. Բիշումույժա
 17. Կատլականս
 18. Մուկուպուրվս
 19. Պլեսկոդալե
 20. Սալաս
 21. Շամպետերիս
 22. Տորնյակալնս
 23. Զիեպնիեկալնս
 24. Զոլիտուդե

 Հյուսիսային շրջան (շագանակագույն)։ Մակերեսը՝ 77 կմ², բնակչությունը՝ 80 652 մարդ
 Միկրոշրջաններ։

 25. Չիեկուրկալնս
 26. Յաունցիեմս
 27. Կունձինսալա
 28. Մանգալսալա
 29. Մեժապարկ
 30. Միլգրավիս
 31. Պետերսալա-Անդրեյսալա
 32. Սարկանդաուգավա
 33. Տրիսցիեմս
 34. Վեցակի
 35. Վեցդաուգավա
 36. Վեցմիլգրավիս 

 Կենտրոնական շրջան (կարմիր)։ Մակերեսը՝ 3 կմ², բնակչությունը՝ 24 547 մարդ։ Քաղաքի սիրտն է։ Այստեղ են կենտրոնացած Ռիգայի տեսարժան վայրերը, Հին քաղաքը, թատրոններ, թանգարաններ, գործարար կենտրոններ և այլ հաստատություններ։
 Միկրոշրջաններ։
 37. Հին քաղաք
 38. Կենտրոն
 Վիձեմի արվարձան (երկնագույն)։ Մակերեսը՝ 57 կմ², բնակչությունը՝ 172 064 մարդ։ Վիձեմի արվարձանի մի մասը գտնվում է պատմական կենտրոնում։
 Միկրոշրջաններ

 39. Բերգի
 40. Բրասա
 41. Բրեկշի
 42. Բուկուլտի
 43. Դրեյլինի
 44. Յուգլա
 45. Մեժցիեմս
 46. Պուրվցիեմս
 47. Սկանստե
 48. Սուժի
 49. Տեյկա

 Լատգալի արվարձան (դեղին)։ մակերեսը՝ 50 կմ², բնակչությունը՝ 193 287 մարդ։
 Միկրոշրջաններ

 50. Ավոտու
 51. Դարզցիեմս
 52. Դարզինի
 53. Գրիզինկալնս
 54. Կենգարագս
 55. Մոսկովյան ֆորշտադտ
 56. Պլյավնիեկի
 57. Ռումբուլա
 58. Շկիրոտավա

 Բնակչություն 

 Բնակչության շարժ 
Ռիգան Մերձբալթիկայի ամենից խիտ բնակեցված քաղաքն է, սակայն 1990 թվականին բնակչության թվաքանակը կրճատվել է և շարունակում է նվազել։ Բնակչության կրճատումը հետևանք է ռուսախոս բնակչության արտագաղթի, որ տեղի է ունեցել Լատվիայի անկախության առաջին տարիներին, իսկ հետագա տարիներին շատ բնակիչներ արտագաղթել են Եվրամիության երկրներ։ Երկրում ցածր է նաև ծնելիության մակարդակը։

2017 թվականի դրությամբ վիճակագրական կենտրոնական վարչության տվյալներով քաղաքի բնակչությունը կազմել է 641.423 մարդ //  Centrālā statistikas pārvalde (Центральное статистическое бюро Латвии) կամ 698.086 մարդ (ՆԳՆ, քաղաքացիության ու արտագաղթի վարչություն)Численность жителей Латвии в самоуправлениях. Дата — 01.01.2015 ։

Ստորև բերվում է քաղաքի բնակչության շարժը 1767 թվականից մինչև մեր օրերըДинамика численности населения городов Латвии։

 Տարի Բնակչություն 1767   19 500 1800   29 500 1840   60 000 1867   102 590 1881   169 329 1897   282 230 1913   472 068 1920   185 137 1925   337 699 1935   385 063 1939   347 800 Տարի Բնակչություն 1941   335 200 1945   228 200 1950   482 300 1955   566 900 1959   580 423 1965   665 200 1970   731 831 1975   795 600 1979   835 475 1987   900 300 1989   915 106 Տարի Բնակչություն 1990   909 135 1991   900 455 1992   889 741 1993   863 657 1994   843 552 1995   824 988 1996   810 172 1997   797 947 1998   786 612 1999   776 008 2000   764 329 Տարի  Բնակչություն 2001   756 627 2002   747 157 2003   739 232 2004   735 241 2005   731 762 2006   727 578 2007   722 485 2008   717 371 2009   713 016 2010   706 413 Տարի Բնակչություն 2011   658 640 2012   649 853 2013   643 615 2014   643 368 2015   641 007 2016   639 630 2017   641 423 2018   637 971 2019   632 614Iedzīvotāju skaits un tā izmaiņas statistiskajos reģionos, republikas pilsētās, novadu pilsētās un novados

Քաղաքի բնակչության թվաքանակի գրաֆիկական պատկերը հետևյալ պատկերն ունի.

 Բնակչության կազմ 
Ռիգայում ապրում են  լատիշներ (46,3 %, 2011 թվականի մարդահամար), ռուսներ (40,2 %), բելառուսներ (3,9 %), ուկրաինացիներ (3,5 %), լեհեր (1,9 %) և այլ ազգերի ներկայացուցիչներ։

Քաղաքի բնակչության ազգային կազմը 1989, 2000 և 2011 թվականների տվյալներովEthnic composition: 1989 censusEthnic composition: 2000 census  (Gatavas 2011.gada tautas skaitīšanas rezultātu tabulas) //  (2011.gada tautas skaitīšana — Datubāze) (Gatavas 2011.gada tautas skaitīšanas rezultātu tabulas) //  (2011.gada tautas skaitīšana — Datubāze), ինչպես նաև 2015 թվականի տվյալներով հետևյալ պատկերն է ունեցել։
 ազգություն  մարդ (1989)  %  մարդ (2000)  %  մարդ (2011)  %  մարդ (2015)  % Ընդամենը  910455  100,00 %  764329  100,00 %  658640  100,00 %  641007  100,00 %լատիշներ  331934  36,46 %  313368  41,00 %  305117  46,33 %  294335  45,92 %այդ թվում՝ լատգալներпо числу постоянно использующих в повседневной жизни латгальский язык (перепись 2011 года)     29393  4,46 %  ռուսներ 430555  47,29 %  335431  43,89 %  264808  40,21 %  243546  37,99 %բելառուսներ  43631  4,79 %  35791  4,68 %  25535  3,88 %  25230  3,94 %ուկրաինացիներ  43641  4,79 %  31899  4,17 %  22737  3,45 %  22239  3,47 %լեհեր  16653  1,83 %  15980  2,09 %  12208  1,85 %  11842  1,85 %լիտվացիներ  7012  0,77 %  6530  0,85 %  5450  0,83 %  5357  0,84 %հրեաներ  18812  2,07 %  8254  1,08 %  4810  0,73 %          լիվեր      87  0,01 %  այլ  18217  2,00 %  17076  2,23 %  17888  2,72 %  38458  6,00 %
Քաղաքացիության ու արտագաղթի վարչության գնահատականով 2017 թվականի հուլիսի 1-ի դրությամբ Ռիգայի ազգաբնակչությունն ունեցել է հետևալ կազմը.
 լատիշներ — 308940;
 այլ — 38647;
 բելառուսներ — 25874;
 ռուսներ — 264206;
 ուկրաինացիներ — 25687;
 ազգություն չի մատնանշել — 24385;
 լեհեր — 12812;
 լատգալները չեն առանձնացվել լատիշներից
Լատվիայի հանրաքվեին (2012) Ռիգայում հաստատվածների 61,6 %-ը դեմ է արտահայտվել ռուսերենին պետական երկրորդ լեզվի կարգավիճակ տալուն («դեմ» — 74,8 %): հետաքրքիր է նշել, որ ռուսախոս բնակչությունը հիմնականում ապրում է միկրոշրջաններում, իսկ լատիշները`քաղաքի կենտրոնին մոտ շենքերում։

Ռիգայի բնակչության ազգային կազմը մայրենի լեզվի ցուցանիշով (1897)Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 г. Распределение населения по родному языку и уездам 50 губерний Европейской России Демоскоп.
 ազգություն  մարդ (1897)  % ընդամենը  282 230  100,00 %լատիշներ  127 046  45,02 %գերմանացիներ  67 286  23,84 %ռուսներ  44 452  15,75 %հրեաներ  16 922  6,00 %լեհեր  13 415  4,75 %լիտվացիներ  6 362  2,25 %էստոնացիներ  3 702  1,31 %բելառուսներ  730  0,26 %

 Լեզուներ 
Բնակչության բաշխումը տանը կիրառած լեզվի ցուցանիշով (2011 թվականի մարդահամար) .
ԼեզուԹվաքանակ%% նշվածներիցռուսերեն 326478 49,57 % 55,80 %լատիշերեն 254188 38,59 % 43,44 % այդ թվում՝ լատգալերեն 29393 4,46 % 5,02 %ուկրաիներեն 702 0,11 % 0,12 %լիտվերեն 563 0,09 % 0,10 %լեհերեն 496 0,08 % 0,08 %բելառուսերեն 227 0,03 % 0,04 %Այլ 2477 0,38 % 0,42 %Նշված 585131 88,84 % 100,00 %Չնշված 73509 11,16 %Ընդամենը 658640 100,00 %

Ռիգայի բնակիչների լեզվական կազմի դինամիկան 1867-1930 թվականներին, ինչպես նաև 2011 թվականին, ըստ նրանց մայրենի կամ խոսկցական լեզվի, ներկայացված է ստորև բերված աղյուսակումRīga 1860—1917. Rīga, Zinātne 1978. (PDF, лат.; 14,6 Мб)..
 Լեզու 1867 1881 1897 1913 19302011 ռուսերեն 25 772 (25,1 %)  31 976 (18,9 %)  43 338 (16,9 %)  99 985 (21,2 %)  29 696 (7,86 %)  326 478 (49,57 %) լատիշերեն 24 199 (23,6 %)  49 974 (29,5 %)  106 541 (41,6 %)  187 135 (39,6 %)  227 842 (60,29 %)  254 188 (38,59 %) գերմաներեն 43 980 (42,9 %)  66 775 (39,4 %)  65 332 (25,5 %)  78 656 (16,7 %)  44 105 (11,67 %)   … իդիշ 5254 (5,1 %)  14 222 (8,4 %)  16 521 (6,5 %)  21 231 (4,5 %)  42 328 (11,2 %)  … էստոներեն 872 (0,9 %)  1565 (0,9 %)  3532 (1,4 %)  6721 (1,4 %)  2443 (0,65 %)   … լիտվերեն …  …  5853 (2,3 %)  25 824 (5,5 %)  6817 (1,8 %)  563 (0,09 %) լեհերեն …  …  12 869 (5 %)  35 621 (7,5 %)  16 574 (4,39 %)  496 (0,08 %) այլ* 2513 (2,4 %)  4048 (2,4 %)  1772 (0,7 %)  16 895 (3,6 %)  8112 (2,14 %)   3406 (0,52 %) տվյալներ չկան …  769 (0,5 %)  130 (0,1 %)  …  …   73 509 (11,16 %) ընդամենը 102 590 (100 %)  169 329 (100 %)  255 879 (100 %)  472 068 (100 %)  377 917 (100 %)  658 640 (100 %)
* 1881 թվականի տվյալներում լեհ և լիտվախոս բնակիչներն ընդգրկվել են այս խմբում։

 Կառավարում և քաղաքականություն 
Ռիգայում են գտնվում Լատվիայի Հանրապետության նախագահի նստավայրը, խորհրդարանը`Սեյմը (), նախարարությունները, Գերագույն դատարանը (), դիվանագիտական շատ ներկայացուցչություններ։

Քաղաքի վարչական կազմը գործում է Ռատուշայի հրապարակի քաղաքապետարանի շենքում, որը գտնվում է Հին քաղաքում։

Քաղաքային դուման ունի 60 պատգամավոր, որոնք ընտրվում են չորս տարին մեկ։ Նրանցից է նշանակվում Ռիգայի քաղաքապետը։

2017 թվականի ընտրություններից հետո Ռիգայի դումայում ներկայացվել են հետևյալ քաղաքական ուժերը՝ «Համերաշխություն» սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցությունը (), «Պատիվ է Ռիգային ծառայել» () կուսակցությունը - 32 մանդատ, «Լատվիական շրջանների միավորում» () և «Լատվիայի զարգացում» () - 9 մանդատ, «Նոր պահպանողական կուսակցություն» () - 9 մանդատ, «Բոլորը Լատվիային՝ հայրենիքին ու ազատությանը» () - 6 մանդատ, «Միություն» () - 4 մանդատ։ Իշխող կոալիցիա են կազմել «Համերաշխություն» և «Պատիվ է Ռիգային ծառայել» կուսակցությունները` 60-ից ստանալով 32 մանդատ (նախորդ ընտրություններում միասին ստացել են 39 մանդատ)։

 Տնտեսություն 
Ռիգան տնտեսապես առավել զարգացած շրջան է։ Այն Լատվիայի արդյունաբերական խոշորագույն կենտրոնն է։ Քաղաքում է գործում լատվիական ընկերությունների 60 %-ը և աշխատում է աշխատունակ բնակչության 50 %-ը։ Քաղաքում առանձնանում են սննդի, ինչպես նաև փայտամշակման, տեքստիլ, քիմիական, դեղագործական արդյունաբերական ձեռնարկությունները։ Աճում են օտար ներդրումները, ինչի շնորհիվ Ռիգան դառնում է ցուցահանդեսների կազմակերպման կարևոր վայր Մերձբալթիկայում։

Լատվիայի գրեթե բոլոր խոշոր գործարանները գործում են Ռիգայում։ Դրանց թվում են նաև պետական էներգետիկ «Latvenergo», գազային «Latvijas Gāze», երկաթուղային «Latvijas dzelzceļš» ընկերությունները, փոստային պետական բաժանմունքը՝ «Latvijas Pasts», բջջային կապի օպերատորները՝ «Latvijas Mobilais Telefons» (LMT), «TELE2», «Bite Latvija» և «airBaltic» ավիաընկերությունը։

Միակ ֆոնդային բիրժան՝ «NASDAQ OMX Riga»-ն, նույնպես գտնվում է մայրաքաղաքում։ Լատվիական գրեթե բոլոր ֆինանսական կարևոր ձեռնրկությունները, այդ թվում՝ Լատվիայի բանկը, ևս կենտրոնացված են Ռիգայում։ Եվրամիությանն անդամակցությունը Լատվիային թույլ է տվել ընդլայնել առևտրական կապերը եվրոպական պետությունների` հատկապես Գերմանիայի, Շվեդիայի և Մեծ Բրիտանիայի հետ։ Ռուսաստանը մնում է Լատվիայի ավանդական առևտրական գործընկերը։

Քաղաքի եկամտի կարևոր աղբյուր է զբասաշրջությունը. զբոսաշրջիկների 90 %-ը, որոնք այցելում են Լատվիա, ուղևորվում են հենց Ռիգա։

 Մշակույթ 
2010 թվականին Ռիգան ընտրվել է Եվրոպայի մշակութային մայրաքաղաք։ Դրա կապակցությամբ ենթակառուցվածքային մի քանի ծրագրեր են իրականացվել. Գունարս Բիրկերտսի նախագծով Դաուգավայի ափին՝ Հին քաղաքի դիմաց, կառուցվել է Լատվիայի ազգային գրադարանի շենքը, համերգասրահ, որը դարձել է Լատվիայի ազգային սիմֆոնիկ նվագախմբի հիմնական բեմը։ Անդրեյսալեի էլեկտրակայանի նախկին շենքում հիմնադրվել է Ժամանակակից արվեստի թանգարանը։

 Թատրոններ 
 Լատվիայի ազգային օպերային թատրոն (): Հիմնադրման օրից (հունվար, 1919) գործում է Գերմանական թատրոնի համար կառուցված նեոդասական շենքում (1860-1863)։ Խաղացանկում օպերային դասական գործեր են, 1922 թվականից հանդես է գալիսնաև բալետային խումբ։
 Երկրի խոշորագույն թատրոններից մեկը Լատվիայի ազգային թատրոնն է, որը հիմնադրվել է 1919 թվականին և գտնվում է մի շենքում, որը եղել է Քաղաքային երկրորդ ռուսական թատրոնի շենքը։ Այն կառուցվել է Ռիգայի ռուս համայնքի նվիրաբերություններով 1902 թվականին։
 Ռիգայի ռուսական թատրոն (): Երկրի հնագույն դրամատիկական թատրոնն է։ Նրա առաջին սեզոնը կայացել է 1883 թվականին, խաղացանկի մեջ մտել են արտասահմանյան և ռուսական գործեր։
 Դայլես թատրոն ()Խ պարբերաբար ներկայանում է արտասահմանյան ժամանակակից պիեսներով։
 Լատվիական տիկնիկային թատրոն (): Հիմնականում ներկայացնում է մանկական ներկայացումներ։
 Ռիգայի նոր թատրոն (): Հիմնադրվել է երկրի` անկախություն ձեռք բերելուց հետո՝ 1992 թվականին։

 Թանգարաններ 
 Լատվիայի օկուպացիայի թանգարան (): Գտնվում է 1970-ական թվականներին կառուցված շենքում։ Նվիրված է Լատվիայի պատմության այն շրջանին, երբ այն գտնվել է գերմանակն ու խորհրդային օկուպացիայում (1940-1991)։
 Արտասահմանյան արվեստի թանգարան (): Այստեղ է պահվում 16-21-րդ դարերի եվրոպական արվեստի՝ Լատվիայի խոշորագույն հավաքածուն։
 Լատվիայի գեղարվեստի ազգային թանգարան (): Նվիրված է լատվիական մշակույթին։
 Լատվիայի ռազմական թանգարան (): Ներկայացնում է բանակի հետ կապված ցուցադրություն։
 Լատվիայի հրեաների թանգարան (): ներկայանում է Ռիգայի հրեաների պատմությունը 18-րդ դարից մինչև 1941 թվականը։
 Բնագիտության լատվիական թանգարան ()
 Ռիգայի ավտոմոբիլային թանգարան (): Ներկայացնում է 20-րդ դարի սկզբի մոտ 80 ավտոմոբիլ և 100 մոտոցիկլետ ու մոպեդ։
 Ռիգայի պատմության և ծովագնացության թանգարան (): Եվրոպայի ամենահին թանգարաններից է։ Նրա մեջ է ընդգրկված Մենցենդորֆի տունը (), որը պատմական բնակելի տան ու առևտրական շենքի համադրություն է։
 Մոդեռնի թանգարան (): Նվիրված է յուգենդ ոճի ճարտարապետությանն ու դեկորատիվ-կիրառական արվեստին։

Ռիգայում ընդհանուր առմամբ գործում է 44 թանգարան և տարբեր ուղղվածությունների նմանատիպ հաստատություններ։

 Եկեղեցիներ 
Ռիգան հանդիսանում է լատվիական ուղղափառ եկեղեցու երկու թեմերից մեկի կենտրոնը (Ռիգա, Դաուգավպիլս)։ Եպիսկոպոսանիստ տաճարը սուրբ Երրորդությունն է, նույնանուն ևս երկու եկեղեցի կա՝ լյութերական և ուղղափառ։ Եկեղեցիների ու տաճարների թիվն անցնում է երեսունից, դրանց թվում է նաև հետխորհրդային շրջանում կառուցված Բալթյան երկրների հայոց թեմի առաջնորդանիստ սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին։

 Քույր քաղաքներ 
 Ալիկանտե (Իսպանիա) Կալե (Ֆրանսիա) Ռոստոկ (Գերմանիա) Ալմաթի (Ղազախստան) Կիև (Ուկրաինա) Սանկտ Պետերբուրգ (Ռուսաստան) Ամստերդամ (Նիդերլանդներ) Կոբե (Ճապոնիա) Սանտյագո (Չիլի) Նուր-Սուլթան (Ղազախստան) Կերնս (Ավստրալիա) Սլաու (Մեծ Բրիտանիա) Բորդո (Ֆրանսիա) Մինսկ (Բելառուս) Ստոկհոլմ (Շվեդիա) Բրեմեն (Գերմանիա) Մոսկվա (Ռուսաստան) Սուչժոու (Չինաստան) Վարշավա (Լեհաստան) Նորչյոպինգ (Շվեդիա) Թայբեյ (Չինաստան) Վիլնյուս (Լիտվա) Օլբորգ (Դանիա) Տալլին (Էստոնիա) Հագատնա (Գուամ) Պեկին (Չինաստան) Ֆլորենցիա (Իտալիա) Դալլաս (ԱՄՆ) Պորի (Ֆինլանդիա) Երևան (Հայաստան) Դյունկերկ (Ֆրանսիա) Պրովիդենս (ԱՄՆ) Սամարղանդ (Ուզբեկստան)

 Պատկերասրահ 

 Ծանոթագրություններ 

 Արտաքին հղումներ 
 Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Լատվիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի նավահանգստային քաղաքներ
Կատեգորիա:1201 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ռիգա
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Լատվիայում