ԽՍՀՄ օրհներգ

«Փառապանծ մնա, մեր ազա՛տ Հայրենիք» (), ԽՍՀՄ պետական օրհներգը () 1943-1991 թվականներին։ ընդունվել է 1943 թվականին «Ինտերնացիոնալի» փոխարեն։ Տեքստը գրել են Սերգեյ Միխալկովն ու Գաբրիել Էլ-Ռեգիստանը, իսկ երաժշտությունը հեղինակել է Ալեքսանդր Ալեքսանդրովը։

 Ստեղծման պատմություն 
1922 թվականին Խորհրդային Միության կազմավորումից մինչև 1943 թվականը որպես հիմն օգտագործվել է «Ինտերնացիոնալ» ֆրանսիական երգը, որ նվիրված է Փարիզյան կոմունայի ապստամբությանը։ Երգի տեքստը հեղինակել է Էժեն Պոտիեն, երաժշտությունը՝ Պիեռ Դեգեյտերը, ռուսերեն թարգմանվել է Արկադի Կոցի կողմից (1902)։ 1938 թվականին կոմպոզիտոր Ալեքսանդր Ալեքսանդրովն ու բանաստեղծ Վասիլի Լեբեդև-Կումաչը գրել են «Բոլշևիկների կուսակցության հիմնը» (, ոչ պաշտոնական), որն արժանանում է Ստալինի հավանությանը և պարբերաբար հնչում կուսակցական համագումարներումФранс Ш. Лемер. "Музыка XX века в России и в республиках бывшего Советского Союза". СПб: Гиперион, 2003. С. 108.։

Հայրենական մեծ պատերազմի սկսվելուց հետո խորհրդային գաղափարախոսությունն անցում է կատարել ինտերնացիոնալիզմից նացիոնալիզմինDavid Christian. Power and Privilege: The Russian Empire, the Soviet Union and the Challenge of Modernity. 	Longman Cheshire, 1994. ISBN 9780582801141. P. 307.․ վերականգնվում է Ալեքսանդր Նևսկու շքանշանը, զիջումներ են արվում ուղղափառ եկեղեցու նկատմամբ և այլն։ Արևմտյան դաշնակիցների հետ հարաբերությունների բարելավման համար Թեհրանի կոնֆերանսի նախօրեին ցրվում է Կոմինտերնը։ Այդ ֆոնի վրա 1942 թվականինhttps://books.google.am/books?id=ET2jAAAAQBAJ&pg=PT409http://www.alexanderyakovlev.org/almanah/inside/almanah-doc/66212 որոշվել է հրաժարվել «Ինտերնացիոնալից», որն ասոցացվում էր համաշխարհային հեղափոխության պլանների հետ, և ստեղծել նոր հիմն՝ հարազատ հայրենասիրական գաղափարներինhttps://books.google.am/books?id=tPomDwAAQBAJ&pg=PT291։

ԽՍՀՄ հիմն գրելու մրցույթն անցկացվել է 1943 թվականին։ Հիմնի ստեղծման կառավարական հանձնաժողովը ղեկավարել է Կլիմենտ Վորոշիլովը։ Մրցույթին մասնակցելու համար յուրաքանչյուր կոմպոզիտոր ստացել է 100 հազար ռուբլի պարգև, ինչպես նաև ևս 4 հազար ռուբլի յուրաքանչյուր տարբերակի համար։ Բաց մրցույթին մասնակցել է 170 կոմպոզիտոր, որոնք ներկայացրել են հիմնի 223 տարբերակ«Коммерсантъ Власть», № 37, 19.09.2016, с. 25։ Թեկնածուների թվում է եղել կոմպոզիտոր Բորիս Ալեքսանդրովի «Да здравствует наша держава» երգըКонстантинов С. Гимн — дело серьёзное // Независимая газета, № 25 (72), 30 июня 2001.։ Հիմնի տեքստի իրենց տարբերակներն են ներկայացրել 19 բանաստեղծներ, որոնց թվում են եղել Վասիլի Կումաչ-Լեբեդևը, Վիկտոր Գուսևը, Նիկոլայ Տիխոնովը, Միխայիլ Իսակովսկին, Պավել Անտոկոլսկին, Սամեդ Վուրղունը, Եվգենի Տոլմատովսկին։

Մեծ թատրոնի Բեթհովենյան սրահում լսումները շարունակվել են մինչև 1943 թվականի նոյեմբերի 16-ը, երբ վերջին փուլ են անցել հիմնի երաժշտության երեք տարբերակներ՝ Ալեքսանդր Ալեքսանդրովի «Բոլշևիկների կուսակցության հիմնը», Դմիտրի Շոստակովիչի և Արամ Խաչատրյանի համատեղ տարբերակը և Յոհան Տուսկիայի տարբերակը։ 1943 թվականի դեկտեմբերի 14-ին ՀամԿ(բ)Կ ԿԿ քաղբյուրոյի որոշմամբ հաստատվել է Ալեքսանդր Ալեքսանդրովի, Սերգեյ Միխալկովի և Գաբրիել Էլ-Ռեգիստանի տարբերակը։ Հիմնի տեքստը Կունցևոյի ամառանոցում ուղղել է անձամբ Ստալինըhttps://www.kommersant.ru/doc/2298543https://echo.msk.ru/programs/deniok/2081800-echo/։ Եթե «Բոլշևիկների կուսակցության հիմնում» ոչ մի բառ չկար Ռուսաստանի մասին, ապա հիմնի նոր տեքստում (նույն երաժշտությամբ) ընդգծված էր ազգային բաղադրիչը․ գովերգվում էր «Հզոր Ռուսաստանը» և ընդհանրապես խոսք չկար կուսակցության մասին։

Նոր հիմնն առաջին անգամ խատարվել է 1944 թվականի հունվարի 1-ի գիշերը Սերգեյ Վասիլենկոյի երգչախմբի և սիմֆոնիկ նվագախմբի համար նախատեսված տարբերակով։ Սակայն դա դուր չի եկել երկրի բարձրագույն ղեկավարությանը, և նույն թվականի մարտին շտապ կարգով կատարվել է երկրորդ խմբագրումը (նվագախմբի համար գործիքավորել է Դմիտրի Ռոգալ-Լևիցկին)Рогаль-Левицкий Д. Р. Государственный гимн. Публикация и комментарии О. Дигонской // Музыкальная академия, 1998. № 3, с. 159—176.։ Այդ տարբերակն առաջին անգամ հնչել է Համամիութենական ռադիոյով 1944 թվականի ապրիլի 17-ի լույս 18-ի գիշերըРогаль-Левицкий Д. Р., с.175.։ ԽՍՀՄ օրհներգի երաժշտությունը ներկայում օգտագործվում է որպես Ռուսաստանի օրհներգի երաժշտություն։

Հիմնի մասին հնչել են տարբեր կարծիքներ։ Օրինակ՝ Միխայիլ Պրիշվինը 1943 թվականի դեկտեմբերի 21-ին իր օրագրում գրել է․ «Հիմնը, որ ստեղծվել է Միխալկովի և Էլ-Ռեգիստանի կողմից, ծանր տպավորություն թողեց․ ռազմաճակատի այդպիսի մեծ գործերն այդպիսի խղճուկ արտահայտություն են գտել պոեզիայում»М. М. Пришвин. Дневники 1942—1943 гг. М.: РОССПЭН, 2012. С. 661.։

 Հետագա ուղղումներ 
1944-1956 թվականներինФивейская М. Г., Чернышёва О. Н. Российская государственная и региональная символика. М.: РАГС, 2010. С. 81 հիմնը կատարվել է իր նախնական տարբերակով՝ ներառյալ հիշատակությունը Ստալինի մասին։ Պատմական գրականության մեջ հանդիպում են պնդումներ, թե դեռ պաշտոնական ապաստալինիզացիայի սկսվելուց առաջ՝ 1955 թվականի դեկտեմբերին, Նիկիտա Խրուշչովը գաղտնի հայտարարել է նոր հիմնի մրցույթ։ Դիտարկվել են Ս․ Միխալկովի, Մաքսիմ Ռիլսկու և Մ․ Իսակովսկու ներկայացրած տեքստերը, պահպանվել է վերջինիս տեքստի համար Շոստակովիչի գրած նոտաների ձեռագիրըhttps://books.google.am/books?id=-CUfDgAAQBAJ&pg=PA175։ Այնուամենայնիվ՝ պաշտոնական մրցույթ այդ ժամանակ չի եղել։

1956-1977 թվականներին հիմնը կատարվել է առանց խոսքերիhttps://books.google.am/books?id=-SU4RSgZUCkC&pg=PA17։ 1970 թվականին Ս․ Միխալկովի կողմից պատրաստվել է հիմնի տեքստի մշակված տարբերակըМихалков С. В. Сталин гимн одобрил  // Огонёк. 2007. № 10. 5—11 марта.։ Մինչ Խորհրդային Միության անկումը հիմնը կատարվել է նոր խմբագրությամբ, որը հաստատվել էր ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի՝ 1977 թվականի մայիսի 27-ի հրամանով։ Նոր տարբերակում բացակայում են Ստալինի, երջանկության, փառքի (ժողովուրդների), հաղթանակների («հաղթանակից հաղթանակ»), բանակի մասին հիշատակումները, և ավելացվել են կուսակցությանն ու կոմունիզմին վերաբերող բառեր։

1990 թվականի նոյեմբերի 23-ից հիմնը դարձել է բացառապես միութենական, քանի որ իր հիմնը չունեցող վերջին հանրապետությունը՝ ՌՍՖՍՀ-ը, ընդունել է սեփական հիմնը  («Патриотическую песню», Միխայիլ Գլինկա)ПОСТАНОВЛЕНИЕ ВС РСФСР ОТ 23.11.1990 О ГОСУДАРСТВЕННОМ ГИМНЕ РСФСР — Законодательство СССР։ Որպես հանրապետական հիմն՝ այն վերջին անգամ հնչել է 1991 թվականի դեկտեմբերի 26-ին՝ ԽՍՀՄ գոյության վերջին օրը։ Անկախ Լիտվայում, Լատվիայում, Վրաստանում և ՈւկրաինայումЗа гимн СССР — 5 лет тюрьмы: декоммунизация в цифрах и фактах — Политические новости Украины — Запрет на коммунистические символы вот-вот вступит в силу | СЕГОДНЯ ԽՍՀՄ հիմնի հրապարակային կատարումն արգելված է օրենքով, ինչպես կոմունիստական մյուսն խորհրդանիշների օգտագործումը։

 Օրհներգի տեքստը 
1943-1956Հաստատվել է ՀամԿ(բ)Կ ԿԿ քաղբյուրոյի1943 թվականի դեկտեմբերի 14-ի որոշմամբ։1977-1991Հաստատվել է ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության հրամանով1977 թվականի մայիսի 27-ին։Союз нерушимый республик свободных
Сплотила навеки Великая Русь.
Да здравствует созданный волей народов
Единый, могучий Советский Союз!

Славься, Отечество наше свободное,
Дружбы народов надёжный оплот!
Знамя советское, знамя народное
Пусть от победы к победе ведёт!

Сквозь грозы сияло нам солнце свободы,
И Ленин великий нам путь озарил:
Нас вырастил Сталин — на верность народу,
На труд и на подвиги нас вдохновил!

Славься, Отечество наше свободное,
Счастья народов надёжный оплот!
Знамя советское, знамя народное
Пусть от победы к победе ведёт!

Мы армию нашу растили в сраженьях.
Захватчиков подлых с дороги сметём!
Мы в битвах решаем судьбу поколений,
Мы к славе Отчизну свою поведём!

Славься, Отечество наше свободное,
Славы народов надёжный оплот!
Знамя советское, знамя народное
Пусть от победы к победе ведёт!Союз нерушимый республик свободных
Сплотила навеки Великая Русь.
Да здравствует созданный волей народов
Единый, могучий Советский Союз!

Славься, Отечество наше свободное,
Дружбы народов надёжный оплот!
Партия Ленина — сила народная
Нас к торжеству коммунизма ведёт!

Сквозь грозы сияло нам солнце свободы,
И Ленин великий нам путь озарил:
На правое дело он поднял народы,
На труд и на подвиги нас вдохновил!

Славься, Отечество наше свободное,
Дружбы народов надёжный оплот!
Партия Ленина — сила народная
Нас к торжеству коммунизма ведёт!

В победе бессмертных идей коммунизма
Мы видим грядущее нашей страны,
И Красному знамени славной Отчизны
Мы будем всегда беззаветно верны!

Славься, Отечество наше свободное,
Дружбы народов надёжный оплот!
Партия Ленина — сила народная
Нас к торжеству коммунизма ведёт!

Թարգմանություն հայերեն

1943-1956https://haygirk.nla.am/upload/1941-/ergaran_samvel_1951.pdf1977-1991Անխախտ դաշինքով ազատ ռեսպուբլիկաները
Մեծ Ռուսիան ի մի է զոդել հավիտյան։
Կեցցե’ ժողովուրդների կամքով ստեղծված
Հըզոր Միությունը մեր Սովետական։

Փառք Հայրենիք ազատ, մեր երկիը հարազատ,
Ժողովրդոց դաշինքի հենարան։
Դրոշը սովետական, դրոշը ժողովրդական
Հաղթանակից տանի դեպ հաղթանակ։

Շողաց ամպրոպից մեզ արևն ազատության,
Մեծ Լենինը լույսն իր սփոեց մեր ուղուն,
Մեզ Ստալինն ուսույց, որ լինենք անձնվեր մենք’
Դեպի ժողովուրդն, աշխատանք, քաջություն։

Փառք Հայրենիք ազատ, մեր երկիը հարազատ,
Ժողովրդոց բախտի հույս-հենարան։
Դրոշը սովետական, դրոշը ժողովրդական
Հաղթանակից տանի դեպ հաղթանակ։

Մարտերում աճեցրել ենք հըզոր մեր բանակը,
Ստոր զավթիչին ճամփից կըջնջենք:
Ռազմում մենք վճռում ենք սերունդների բախտը,
Մենք մեր հայրենիքը փառքի կըտանենք։

Փառք Հայրենիք ազատ, մեր երկիը հարազատ,
Ժողովրդոց փառքի հույս-հենարան։
Դրոշը սովետական, դրոշը ժողովրդական
Հաղթանակից տանի դեպ հաղթանակ։Անխախտ ու հավերժ միության մեջ զոդե է
Մեծ Ռուսիան հանրապետություններն ազատ
Կեցցե ստեղծված կուռ կամքով ծողովրդյան
Հզոր Միությունը մեր սովետական։

Փառք քեզ, երկիր հզոր, մեր հայրենիք ազատ,
Ժողովրդոց դաշինքի հենարան.
Կուսակցությունը Լենինի’ ուծը մեր մեծ ժողովրդի,
Մեզ կոմունիզմ է տանում հաղթական։

Շողաց ամպրոպից մեզ արևն ազատության
Եվ Լենինը մեծ լույս տվեց մեր ուղուն,
Արդար գործերի նա հանեց ծողովուրդներ,
Մղեց մեզ դեպի աշխատանք ու սխրանք։

Փառք քեզ, երկիր հզոր, մեր հայրենիք ազատ,
Ժողովրդոց դաշինքի հենարան.
Կուսակցությունը Լենինի’ ուծը մեր մեծ ժողովրդի,
Մեզ կոմունիզմ է տանում հաղթական։

Մենք կոմունիզմի վեհ գաղափարների
Հաղթանակում տեսնում ենք երկրի ապագան,
Մեր մեծ հայրենիք, քո կարմիր դրոշին
Առհավետ կյինենք նվիրված անսահման։

Փառք քեզ, երկիր հզոր, մեր հայրենիք ազատ,
Ժողովրդոց դաշինքի հենարան.
Կուսակցությունը Լենինի’ ուծը մեր մեծ ժողովրդի,
Մեզ կոմունիզմ է տանում հաղթական։

 Ծանոթագրություններ 

Կատեգորիա:Երաժշտական մեմեր
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ պետական խորհրդանիշեր
Կատեգորիա:Համացանցային մեմեր
Կատեգորիա:Սերգեյ Միխալկովի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:Օրհներգեր