Մինեսոտա

Մինեսոտա (անգլերեն՝ ), նահանգ ԱՄՆ-ի հյուսիս-կենտրոնական մասում։ ԱՄՆ-ի տասներկուերորդ ամենամեծ և 5,3 միլիոն բնակիչներով քսաներկուերորդ ամենից խիտ բնակեցված նահանգն է։ Մինեսոտան դուրս է եկել Մինեսոտա Տարածքի արևելյան կեսից և 1858 թվականի մայիսի 11-ին մուտք է գործել Միություն, որպես երեսուներկուերորդ նահանգ։

 Ստուգաբանություն 
Նահանգը իր անունը ստացել է Մինեսոտա գետից։ Գետի անունը եկել է Դակոտայի լեզվից` mni sota' (հստակ կապույտ ջուր), կամ Mnißota (պղտոր ջուր)։

 Ֆիզիկաաշխարհագրական առանձնահատկություններ 
 Աշխարհագրություն 
մինի|նահանգի քարտեզը
Մինեսոտայի տարածքը կազմում է 225,181 քառակուսի կիլոմետրLand and Water Area of States, 2008։ Նահանգի ջրային մակերեսը կազմում է 8,4%։

Հյուսիսային և հյուսիսարևելյան մասով Միննեսոտան սահմանակից է Կանադական նահանգ Մանիտոբային և Օնտարիոին։ Արևելյան մասով նահանգը սահմանակից է Վինսկոնսին, հարավից՝ Այովաին, արևմուտքից` Հարավային Դակոտային և Հյուսիսային Դակոտային։ Այսպիսով, Մինեսոտան սահմանակից է չորս նահանգներն և երկու կանադական մարզերին։

Հարակից վարչական միավորները Հյուսիս-արևմուտք:կանադական շրջան Օնտարիո  Մանիտոբա Հյուսիս:կանադական շրջան Օնտարիո  Մանիտոբա Հյուսիս-արևելք: Մոնտանա Արևմուտք:  Հյուսիսային ԴակոտաՀյուսիսային Դակոտա 50px Արևելք: Վիսկոնսին Հարավ-արևմուտքՀարավային Դակոտա Հարավ: Այովա Հարավ արևելք Վիսկոնսին

Մինեսոտան Ալյասկայից հետո ամենահյուսիսային նահանգն է ԱՄՆ-ում։ Մինեսոոտայի հարավային և կենտրոնական մասը հարթ դաշտեր են։ Տարածքի մոտ մեկ երրորդը ծածկված է անտառներով։ Իսկ արևմուտքը և հյուսիս արևմուտքը ծածկված է տափաստաններով։ Մինեսոտա նահանգում կա 11 842 լիճ, որոնք ձևավորվել են սարցադաշտերի հալման հետևանքովhttp://www.dnr.state.mn.us/faq/mnfacts/water.html%7CLakes։ Ամենամեծ լիճեր են՝ Վուդսը Ռեյնին և Լոյեր Ռիդը։ Ընդհանուր առմամբ նահանգով հոսում են 6,564 գետեր և բնական հոսքեր, որոնց ընդհանուր երկարությունը կազմում է 111,000 կիլոմետր։ Նահանգի ամենաբարձր կետը Իգլ-Մաունթինն է (701 մ)։

 Երկրաբանություն 
Մինեսոտայի հյուսիսային մասը գտնվում է Լավրենտյան բյուրեղային վահանի վրա, որը ելք ունի դեպի ապառաժոտ թմբերը և խորը լճերը (մոտ 15 հազար լիճ)։

 Կլիմա 
մինի|Ձնակույտեր Հարավային Մինեսոտա (1881)
Մինեսոտայի կլիման բարեխառն խոնավ մայրցամաքային է։ Պատմության մեջ գրանցված ամենաբարձր և ամենացածր ջերմաստիճանների տարբերությունը 97 °C է. −51 °C-ից (1996 թվականի փետրվարի 2-ին) մինչև 46 °C (1917 թվականի հուլիսի 29-ին և 1936 թվականի հուլիսի 6-ին)Minnesota climate extremes։ Տեղումների քանակը տատանվում է 48-ից մինչև 89 սմ։ Երաշտ տեղի է ունենում յուրաքանչյուր 10-50 տարին մեկ։

+Առավելագույն և նվազագույն ջերմաստիճանները Մինեսոտայի քաղաքներումՏեղՀուլիս (°F)(Առավելագույն/նվազագույն)Հուլիս (°C)(Առավելագույն/նվազագույն)Հունվար (°F)(Առավելագույն/նվազագույն)Հունվար (°C)(Առավելագույն/նվազագույն)Մինեապոլիս  83/64  28/18  23/7  −4/−13Սենթ-Փոլ  83/63  28/17  23/6  −5/−14Րոչեստեր  82/63  28/17  23/3  −5/−16Դուլուտ  76/55  24/13  19/1  −7/−17Սանթ-Քլաուդ  81/58  27/14  18/−1  −7/−18Ալբերտ Լի  84/62  29/17  23/5  −5/−15Ինթերնեյշնլ Ֆոլս  77/52  25/11  15/−6  −9/−21

 Պահպանվող տարածքներ 
Մինեսոտայի առաջին զբոսայգին Այթասկա զբոսայգին է, այն ստեղծվել է 1891 թվականին։ Այսօր Մինեսոտան ունի 72 պետական զբոսայգի և հանգստի գոտի, 58 պետական անտառներ՝ շուրջ 16,000 կմ² մակերեսով, ինչպես նաև բազմաթիվ որսարգելոցներ։

 Բնակչություն 
մինի|ձախից|Բնակչության բաշխումը
1850 թվականին Մինեսոտայի բնակչությունը կազմել է 6.100 մարդ, իսկ 1900 թվականին աճել է հասնելով 1.7 միլիոնի։ XX դարում ամեն տասնամյակ բնակչությունը աճել է 15 %-ով։ Վերջին տասնամյակների ընթացքում, աճի տեմպը նվազել է 11%-ով։ Ըստ 2008 թվականի հուլիսի 1-ի տվյալների՝ բնակչությունը կազմում է 5 220 393 մարդ։ Մինեսոտայիում աճում է ազգային փոքրամասնությունների թվաքանակը, սակայն այն համեմատաբար փոքր է ԱՄՆ մյուս նահանգների համեմատ։

 Պաշտոնական կառուցվածք 
մինի|305px|Մինեսոտայի Լյութերական եկեղեցի
 Գերմանացիներ — 37,9 %
 Նորվեգացիներ — 16,8 %
 Իռլանդացինեի — 11,8 %
 Շվեդներ— 9,5 %
 Անգլիացիներ — 6,3 %
 Լեհեր — 5,1 %
 Ֆրանսիացիներ — 4,2 %

Ըստ ԱՄՆ մարդահամարի տվյալների՝ Մինեսոտայում ապրում է շուրջ 100 հազար մարդ` իտալացիներ, չեխեր, դանիացիներ, հոլանդացիներ և ֆինլանդացիներ։

 Ռասայական կազմ 
 Եվրոպոիդ ռասա — 88 %
 Նեգրոիդ ռասա — 4,4 %
 իսպանալեզու — 4 %
 Մոնղոլոիդ ռասա — 3,5 %
 Ամերիկյան հնդկացիներ — 1 %

 Կրոնական կազմ 
 Բողոքականությունը — 32 %
 Կաթոլիկություն — 28 %
 Ավենտարանչականություն— 21 %
 Հինդուիզմ — 1 %
 Այլ կրոններ — 5 %
 Աթեիզմ — 13 %

 Տնտեսություն 
մինի|
Ըստ ԱՄՆ տնտեսական բյուրոյի 2015 թվականի տվյալների՝ ՀՆԱ-ի ցուցանիշը կազմել է 328 միլիարդ դոլար։ Նվազագույն աշխատավարձը Մինեստոտայում կազմում է մեկ ժամում 9 դոլար, և առավելագույնն է միջին արևմուտքումՆվազագույն աշխատավարձը Մինեսոտայի կազմում է 9 դոլա մեկ ժամում։ Ամեանցածր աղքատությունը Միացյալ Նահանգներում Մինեսոտան է։ 2017 թվականի հունվարի տվյալներով գործազրկությունը կազմում է 3,7 %։

Մինեսոտան համարվում է արդյունաբերական նահանգ։ Երկվորյակ քաղաքները (Մինեապոլիսը և Սեթ-Փոլը) հանդիսանում են բազմաթիվ խոշոր կորպորացիաների կենտրոնական գրասենյակները, այդ թվում` 3Մ։ Մեսաբի երկաթի հանքաքարի թաղամասը ապահովում է ԱՄՆ երկաթի հանքաքարի արդյունահանման ավելի քան կեսը։ Սուրբ Լավրենտյոսի մոտ խոր ծովային ճանապարհի հայտնաբերումը Դուլութը դարձրել է միջազգային նավահանգիստ։ Իրականացվում է ավազի, մանրախճի և քարի արդյունահանում։ XX դարում զարգացրել են մեքենաշինությունը, տպագրությունը, սննդի վերամշակմումը, փայտամշակումը, իսկ վերջին տասնամյակում համակարգչային տեխնիկայի արտադրությունը։ Մինեսոտաում լավ զարգացած է գյուղատնտեսությունը, թեև գյուղատնտեսները կազմում են բնակչության մոտ 2%-ը։ Հիմնական մշակաբույսերն են`սոյան, եգիպտացորենը, և ցորենը։ Կա նաև կաթնատու անասունների անասնաբուծություն։

Մինեսոտայում պրոգրեսիվ եկամտահարկը կազմում է` 5.35%, 7.05%, 7.85% և 9.85%: 2008 թվականին բնակիչները նահանգին տվել են 10.2 տոկոս հարկ (ԱՄՆ միջին - 9.7%): Պետական հարկերը Մինեստոտայում կազմում է 6,875 տոկոս, բայց չի հարկվում գումար հագուստի վաճառքի, դեղատոմսով դեղերի, որոշ ծառայությունների և սննդի ներքին սպառման համար։ Ակցիզային գանձվում է ալկոհոլի, ծխախոտի և վառելիքի համար։

 Սպորտ 
Նահանգի հիմնական բասկետբոլի թիմը «Մինեսոտա Թիմբերվուլվզն» է և ծառայում է ՆԲԱ-ին։

Հոկեյ ակումբ «Մինեսոտա Վայլդը» գործում է ՆՀԼ-ում 2000 թվականից։ Սկսած 1967-ից մինչև 1993 թվականը այն հանդես է եկել «Մինեսոտա Նորթ Սոթարզ» ՆՀԼ-ը հոկեյ ակումբում։

Մինեսոտա Վայքինգս ( Minnesota Vikings) մասնագիտական ֆուտբոլի ակումբ է, ով խաղում է ֆուտբոլի ազգային լիգայում։

Մինեսոտա Թվինս ( Minnesota Twins) պրոֆեսիոնալ բեյսբոլ ակումբ, որը գործում է կենտրոնական բաժնի ամերիկյան լիգայում Բեյսբոլի բարձրագույն լիգաում (ՄԼԲ)։

 Քաղաքներ 

 Քաղաքների բնակչությունը վեր է 30 հազարից Այն վերաբերվում է 2004 թվականի հուլիսի 1-ին Միննեափոլիս 373,9Մինետոնկա 50,1 Սոնթ-Փոլ  277,0 Վուդբերի 50,0 Ռոչեստեր 93,3 Ապլ-Վալլի 49,6 Դուլութ 85,6 Լեյքվիլ 49,4 Բլումինգթոն 81,9 Իդայնա 46,1 Պլիմութ 69,8 Սենթ-Լուիս-Փառք 43,6 Բրուքլին-Փառք 67,9 Մեյփլուվդ 35,5 Սենթ-Քլաուդ 64,3 Մանքետո 34,5 Իգան 64,1 Րիչֆիլս 33,9 Կուն-Րապիդս  62,7 Մորհեդ 33,4 Իդեն-Փրերի 60,4 Րոզվիլլ 32,7 Բերնսվեիլ  59,4 Ինվեր-Գրով-Հայթս 32,3 Մեյփլ-Գրով 58,6 Քոթինջ-Գրով 32,1 Բլեյն 52,1
Ընդհանուր առմամբ նահանգը ունի 850 քաղաք, նրանց մեծ մասը առաջնորդվում է քաղաքապետի և ավագանու կողմից։

 Մարդիկ 
Մինեսոտայի անձնակազմ

 Նահանգի խորհրդանիշներ 
Պետական պաշտոնական կարգախոսն է` «Հյուսիսային աստղ» ()
Պաշտոնական մականուն` «Հյուսիսային աստղի նահանգ» ()
 «10000 լճերի հող» ()
 «Նահանգ կարագի և հացի» ()
 «ցորենի նահանգ» ()

 Ծանոթագրություններ 

 Արտաքին հղումներ 
 MN.gov – Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի նահանգներ
Կատեգորիա:Մինեսոտա