Գարդմանք (տարածքային էթնիկ միավոր)

Գարդմանք, որոշ ուսումնասիրողների առաջ քաշած եզրույթ, որը վերաբերում է Ադրբեջանի կազմում մնացած հայկական էթնոսի պատմական բոլոր տարածքներինКарапетян Сергей Арменакович, «Арцах, Гардман, Нахиджеван – триединая формула территориальной целостности Восточной Армении» сборник публикаций, Ереван 2008․ :Обшеизвестно, что раньше, в прошлом из поля зрения науки и политики выпала такая важная проблема, как правдивое и честное освещение социально–экономической и общественно–политической истории восточных краев Республики Армения – Арцаха, Гардмана, Нахиджевана и вообще армянского вопроса․ Не потому ли такой стойкий интерес к этой проблеме наблюдается сегодня? Как бы стремясь вернуть упущенное, благодаря так називаемой «перестройке и гласности», стали появляться публикации, посвященные, в частности, широкомы спектры арцахско–гардманско–нахиджеванской проблемы․․․․ ::Вот и в последнее времяя в Республике Армения все чаще приходится слышать или читат о том, что ее рукаводство еще в начале 20–х годов прошлого столетия, якобы предав национальные интересы армянцкого народа, позволило Азербайджану, не без помощи других заинтересованных сторон, сделать «неотьемлемой частью» своей территории Арцах, Гардман и Нахиджеван․․․․«Արցախի և Գարդմանի տարածքային, տնտեսական և էթնիկական ամբողջականության իրավաքաղաքական հիմքերը», Պայքար ամսագիր, թիվ 1, Երևան 1997։, որը բռնի հայաթափվել է 1989-1990 թվականներին«Գարդմանի կանչ» թերթ, 2008 թ. նոյեմբեր«Գարդմանի կանչ» թերթ, 2013 թ. դեկտեմբերր«Շահագործման տեսությունը և աշխարհաքաղաքական կանխատեսումը», Արման Մելիքյան, Երևան 2007 թ․«Կոչ աշխարհասփյուռ գարդմանցիներին», Պայքար ամսագիր, թիվ 1, Երևան 1997։։

Գարդմանում է գտնվում է չորս Տիգրանակերտերից մեկըՍամվել Կարապետյան, Հայ մշակույթի հուշարձանները Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցված շրջաններում, Երևան, 1999, էջ 227։8-րդ դարում Արցախի Տիգրանակերտն ուներ մեծաքանակ բնակչությունԲարում և Բարսում զյուղերի շրջանի մանրատեղանունների քարտեզ, «Գարդմանք» ամսաթերթ, 1996 N 3, էջ 7։, որը հիմնադրել է Տիգրան Բ Մեծ-ը մ.թ.ա. 95 - մ.թ.ա. 55 թվականներին։

 Գարդմանքի հուշարձանները 
Գարդմանքը հարուստ էր հայկական բազմաթիվ հուշարձաններով, որոնցից շատերը պահպանվել են մինչ այսօր՝ թեկուզ կիսավեր։

Գարդմանքի հուշարձանների ուսումնասիրություններով զբաղվել է Սամվել Կարապետյանը՝ իր հիմնած «Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի» աջակցությամբ։ Նա հրապարակվել է Գարդմանքի հայկական հուշարձանների (տաճարներ, եկեղեցիներ, վանքեր, մատուռներ, գերեզմանոցներ) ուսումնասիրությունների արդյունքներն ու բնակավայրերի մասին տեղեկությունները։

 Լուսանկարներ 
 Գարդմանում հայտնաբերված գտածոներ 

 Ծանոթագրություններ