Սիրիա

Սիրիայի տարածքը շուրջ 185 000 քառ. կմ է։ Բաժանված է տասնչորս մարզի, որոնք կազմված են 65 գավառներից, վերջիններս էլ՝ 284 շրջաններից։ Մարզի կարգավիճակ ունի նաև մայրաքաղաք Դամասկոսը։

Սիրիայի քաղաքների թիվն անցնում է 200-ից, որոնցից առավել նշանավոր են Դամասկոսը, Հալեպը, Հոմսը, Համան և Դեր Զորը։ Ծովափնյա քաղաքներից Լաթակիան երկրի խոշորագույն տնտեսական, իսկ Տարտուսը՝ առողջարանային նավահանգիստներն են։

1963 թվականի ապրիլյան հեղափոխությունից սկսած և մինչև 2024 թվականի դեկտեմբերի 8 երկրում իշխում էր Բաաս կամ Արաբական սոցիալիստական վերածնունդ կուսակցության սիրիական ճյուղը։ 2011 թվականից սկսած Սիրիայում ընթանում է քաղաքացիական պատերազմ, ինչի հետևանքով զոհվել է ավելի քան 300 000 մարդ և տեղահանվել է ավելի քան 13 միլիոն մարդ, որոնցից մոտ 6,6 միլիոնը լքել են երկիրը։ Պատերազմը ավարտվեց 2024 թվականի դեկտեմբերի 8-ին Ասադների ընտանիքի ռեժիմի անկմամբ։

 Անվան ծագում 
Սիրիա անունը ծագում է հունարեն Σύριοι անունից։ Հին և միջնադարյան Սիրիան ժամանակակից արաբական հանրապետությունից տարածքով մեծ է եղել։ Կարծիք կա, որ անունը Սիրիա են դրել հռոմեացիները. նրանց առաջին տարածքը, որ նվաճել էին Ասիայում, կոչվում էր պրովինցիա Ասիա (Փոքր Ասիա), իսկ մնացած տարածքները՝ Միջերկրական ծովի արևելյան ափը՝ պրոովինցիա Սիրիա։ Մեկ այլ տարբերակ է հինավուրց Սուրի քաղաքի գոյության փաստը։ Սիրիայի անունը կապվում է նաև ասորիների հետ։

Սիրիա պաշտոնական անվանը զուգահեռ արաբների շրջանում տարածված է Բիլադ ալ-Շամ () անունը։ Դա վերագրվում է սիրիական համարվող ևս երեք երկրի՝ Հորդանանին, Լիբանանին և Պաղեստինին։ Շամը այդ երկրամասի խոշորագույն քաղաքի՝ ժամանակակից Սիրիայի մայրաքաղաք Դամասկոսի անուններից է։

 Աշխարհագրություն 

 Ռելիեֆ 
մինի|Սիրիայի ամենաբարձր գագաթը՝ Հերմոն լեռը
Սիրիական ծովափը շուրջ 193 կմ է։ Այն ձգվում է Լիբանանից անմիջապես հյուսիս ու հասնում Թուրքիայի սահմանին։ Ծովափի երկարությամբ ձգվում է նեղ դաշտավայր, որին զուգահեռ՝ 20 կմ հեռավորության վրա, Ալավիտ լեռնաշղթան է։ Նրա զառիթափ լանջերը արևելքում հասնում են Օրոնտես գետի բերրի դաշտին։ Գետահովտից հյուսիս է տարածվում Սիրիական լեռնազանգվածը, որը եզերում է երկրի կենտրոնական հարթավայրը։ Հարավում հարթավայրը եզերում են Անդրլիբանանյան լեռները։ Այստեղ է գտնվում Սիրիայի բարձր կետը՝ Հերմոն կամ Ջաբալ ալ-Շեյխ լեռը ()։ Այն ունի 2 814 մետր բարձրություն և շրջապատված է հավերժական ձյունով։ Այստեղից է հոսում Բարադա գետը, որը սնուցում է Դամասկոսը և նրա շրջակայքը (Ղուտայի օազիս)։

Երկրի արևելյան ու հարավարևելյան հատվածում վեր է խոյանում Սիրիական անապատը (՝ բադիյաթ ալ-Շամ )։ Այն հյուսիսից սահմանափակում է մեկ այլ բարեբեր շրջան՝ ալ-Ջազիրան ()։ Հարավ-արևմուտքում Հաուրան լեռնաշղթան է և Ջաբալ ալ-Դրուզ () հրաբխային բարձրավանդակը։ Սիրիայի խոշորագույն գետը Եփրատն է (՝ ալ-Ֆուռաթ ), որի սիրիական հատվածը 676 կմ է։ Կարևոր նշանակություն ունի Օրոնտես գետը (325 կմ)։

Սիրիան Միջերկրական ծովում ունի մեկ կղզի՝ Արվադը։

 Կլիմա 
Սիրիայի կլիման չոր ցամաքային է։ Ջերմաստիճանը չի հասնում սառեցման կետին։ Արևելքում միջին տեղումները հասնում են տարեկան 11 միլիմետրի։ Արևելյան ծովափը անհամեմատ խոնավ է՝ տարեկան 500 մմ։ Լեռնային շրջանները սառն են և տեղումնառատ, ձմռանը ձյուն է տեղում։

Երկրի ընդերքից արդյունահանվում են նավթ, երկաթ, մանգան, պղինձ, քրոմ, ծծումբ, ֆոսֆորիտներ, կերակրի աղ, գորշ ածուխ։մինի|Բոսրայի հռոմեական թատրոն
մինի|աջից|Հալեպի բերդը

 Պատմություն 
Ֆրանսիական տիրապետությունից Սիրիան անկախացել է 1946 թվականին, սակայն, երկիրն ունի շուրջ 6000 տարվա պատմություն։ Մայրաքաղաքն է Դամասկոսը, որն հանդիսացել է կարևորագույն քաղաք նախկին իսլամական կայսրություններում։ Երկրի տնտեսական մայրաքաղաքը Հալեպն է, խոշոր քաղաքներ են նաև ՝ Հոմս, Համա, Իդլիբ, Ռակկա և այլն։ Խոշոր նավահանգստային քաղաքներ են Լաթակիան և Տարտուսը։

Վաղ անցյալում Սիրիայի տարածքը կազմել է հնագույն Խեթական, Միտանի, Ասորիք պետության, Նորբաբելոնական թագավորության, Աքեմենյան թագավորության մաս, այնուհետև եղել է Ալեքսանդր Մակեդոնացու կայսրության, ապա՝ Սելևկյան, Հռոմեական և Բյուզանդական կայսրությունների կազմում։ 7-րդ դարում Արաբական թերակղզուց այստեղ են ներխուժել մուսուլման արաբները։ Հենց այդ ժամանակից էլ սկսվել է երկրամասի արաբականացումն ու իսլամացումը։ 11-րդ դարում Սիրիայի տարածքի մեծ մասը գրավել են սելջուկյան թուրքերը, որոշ շրջաններ՝ խաչակիրները։ 13-րդ դարում Սիրիայի զգալի մասին հաջորդաբար տիրել են եգիպտական մամլուքները և մոնղոլները։ 1516-1918 թվականներին երկիրը եղել է Օսմանյան կայսրության տիրապետության տակ։ 1918 թվականին արաբական զորքերը մտան Դամասկոս և Խան Թումանի ճակատամարտում հաղթելով թուրքերին՝ ազատագրեցին Հալեպը։ Դրանով վերջ դրվեց թուրքական չորսդարյա տիրապետությանը Սիրիայում։ 1920 թվականին Սիրիան հռչակվեց անկախ թագավորություն։ Սակայն Մեծ Բրիտանիան ու Ֆրանսիան չճանաչեցին երկրի անկախությունը։ Ֆրանսիան ստացավ Սիրիայի և Լիբանանի կառավարման մանդատը։

Համառ պայքարի շնորհիվ 1946 թվականին ապրիլի 17-ին սիրիացիներին հաջողվեց երկրից դուրս մղել օտարերկրյա զորքերը։ 1956-1961 թվականներին Սիրիան և Եգիպտոսը միացել են և ստեղծել են Միացյալ Արաբական Հանրապետությունը։ Այնուհետև 1961 թվականին և հռչակել է իր անկախությունը։ 1967 թվականի Վեցօրյա պատերազմում, Իսրայելը գրավել է Գոլանի բարձունքը Սիրիայից։ Սակայն այն մինչ այսօր չի ճանաչվում միջազգային հանրության կողմից որպես Իսրայելի մաս՝ այս տարածքում տեղակայված են խաղաղապահներ։
1970-ական թվականներից Սիրիան որոշակի ռազմական ներկայություն է պահպանում Լիբանանում և ակտիվ մասնակցություն ունենում մերձավորարևելյան հակամարտության կարգավորման խնդրում։ Սիրիան զորքերը Լիբանանից դուրս եկան 2006 թվականին, սակայն Սիրիան մինչև այսօր պահպանում է իր ազդեցությունը Լիբանանի վրա։

1963 թվականից առ այսօր, երկիրը կառավարում է Բաաս կոչվող կուսակցությունը։ Երկրի առաջնորդը 1970 թվականից ի վեր եղել է Ասադ ընտանիքից։ 1946-1970 թվականներին Սիրայում անընդհատ կատարվում էին ռազմական հեղափոխություններ, որը վերջ տվեց Հաֆեզ ալ-Ասադը՝ դառնալով նախագահ։

Մինչ 2000 թվականը, երկիրը ղեկավարել է Հաֆազ ալ-Ասադը, ում հաջորդում է որդին՝ Բաշշար ալ-Ասադը։ Պատմության մեջ, Սիրիան հաճախ ընդգրկել է Լիբանանը, Պաղեստինը և Հորդանանի որոշ մասեր, բայց ոչ Ջազիրան։ Այս բոլոր շրջանները ճանաչվել է Մեծ Սիրիա կամ Շամի երկիր, արաբերենով՝ Բիլադ ալ-Շամ (بلاد الشام)։ Սիրիական կառավարությունը պաշտոնապես հայտարարվել է տեր Իսքենդերունի կամ Ալեքսանդրետտայի շրջանում, որն այսօր գտնվում է Թուրքիայում (Հաթայ շրջան)։

 Հայ-սիրիական հարաբերություններ 
Հայ-սիրիական հարաբերությունները, որոնք հայ-արաբական քաղաքական և պատմամշակութային հարաբերությունների բաղկացուցիչ մասն են կազմում, իրենց արմատներով դարերի խորքն են գնում և ունեցել են տարբեր փուլեր։ Մեր թվարկությունից առաջ 1-ին դարում հարաբերությունները եղել են որպես միջպետական հարաբերություններ, որոնք ավարտվել են նրանով, որ Սիրիան մ.թ.ա. 80-60-ական թվականներին կազմել է Տիգրան Մեծի հայոց կայսրության մի մասը։ Արդեն 7-8-րդ դարերում Հայաստանը հայտնվեց արաբական պետության` Օմայան խալիֆայություն կազմում, որի կենտրոնը Սիրիան էր` Դամասկոս մայրաքաղաքով։

885-1045 թվականներին, երբ Հայաստանը վերականգնել էր իր անկախությունը Բագրատունյաց հարստության ներքո, Հայաստանը հարաբերակցում էր խալիֆայության հետ որպես անկախ պետություն։ Հետագայում անկախության կորստից հետո Սիրիայում ձևավորվում են հայ համայնքներ` իրենց եկեղեցական, կրթական և հոգևոր-մշակութային կառույցներով։ Հայ-արաբական, այդ թվում՝ հայ-սիրիական հարբերություներում բացառիկ տեղ է գրավում արաբների դիրքորոշումը 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության հանդեպ։

Սիրիայով էին անցնում հայկական քարավաները` մասնավորապես Դեյր ալ-Զորի, Մեսքենեի, Հալեպի, Դամասկոսի միջով։ Կորուստներն ավելի մեծ կլինեին, եթե չլիներ սիրացի հասարակ մարդկանց և պաշտոնատար անձանց անձնազոհ օգնությունը անպաշտպան հայերին։ 1918-1920 թվականներին հռչակվեց Սիրիայի Թագավորությունը, որը, սակայն, կարճատև եղավ։ Նույն շրջանում ստեղծվեց Հայաստանը։ Սակայն երկու պետություններն էլ ծանր դրության մեջ էին, և այդ շրջանում նրանց միջև չհաստատվեցին միջպետական հարաբերություններ։ Սիրիայի անկախությունը կորցնելուց հետո սիրիահայ համայնքը ակտիվորեն մասնակցում էր անկախության համար մղվող պայքարին, ինչպես նաև երկրի քաղաքական, տնտեսական և մշակութային կյանքին։ Սիրայի անկախացումից հետո Սիրիայի և Խորհրդային Հայաստանի միջև հաստատվեցին որոշակի շփումներ, որոնք իրականացվում էին Սիրիա-Խորհրդային Միություն միջպետական հարաբերությունների շրջանակում։ Դրա արդյունքն էր 1980 թվականին սիրիական կառավարական պատվիրակության երկօրյա այցը Հայաստան Սիրիայի նախագահ Հաֆիզ Ասադի գլխավորությամբ։ Տեղի ունեցավ բարեկամական զրույց Հաֆիզ Ասադի և Հայաստանի Կոմունիստական Կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի առաջին քարտուղար Կարեն Դեմիրճյանի միջև։ Հարաբերությունների նոր փուլ բացվեց 20-րդ դարի 90-ական թվականներին, երբ Հայաստանը անկախացավ։ Սիրիան 1991 թվականի դեկտեմբերի 28-ին պաշտոնապես ճանաչեց Հայատանի Հանրապետության անկախությունը։ Առաջին դեսպանությունը Երևանում 1992 թվականի դեկտեմբերին բացեց Սիրիան, իսկ Հայաստանի դեսպանությունը Դամասկոսում բացվեց 1997 թվականի սեպտեմբերից։ Սիրիան և Հայաստանը ստորագրեցին համաձայնագիր Հալեպում Հայաստանի հյուպատոսություն բացելու վերաբերյալ, որը գործում է 1993 թվականի փետրվարից։ Այն սպասարկում է ոչ միայն Սիրիայի, այլև Իրաքի, Լիբանանի, Հորդանանի քաղաքացիներին։ Առաջին քաղաքական փաստաթուղթը երկու երկրների միջև ստորագրվեց 1992 թվականի մարտի 30-ին Երևանում, Սիրիայի և Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարությանների միջև։ 1992 թվականի ապրիլի 25-27-ը տեղի ունեցավ Հայաստանի նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի պաշտոնական այցը Սիրիա։ Օդակայանում Հայաստանի նախագահին դիմավորեց Սիրիայի բարձրագույն ղեկավարությունը՝ Հաֆիզ Ասադի գլխավորությամբ։ Դրվատանքի է արժանի սիրիական իշխանությունների դիրքորոշումը Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակը հավերժացնելու հարցում։ Նրանց թույլատվությամբ 1980-ական թվականներին Դեյր ալ-Զորում կառուցվել են Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին նվիրված հուշահամալիրը և եկեղեցին։ Իսկ 1996 թվականին Մարկադեյ քարայր անապատում, որտեղ հայտնաբերվել էին գազանաբար սպանված հայերի մասունքներ, կանգնեցվեց մատուռ։

 Քաղաքականություն 
 Վարչական բաժանում 
Սիրիայի տարածքը բաժանված է 13 մարզերի կամ ( մուհաֆազաների) միջև, իսկ մարիզ կարգավիճակում է նաև մայրաքաղաք Դամասկոսն։ Սիրիայի մարզերը իրենց հերթին բաժանվում են 65 գավառների կամ ( մինտակաների)։ Սիրիայի գավառները բաժանվում են 284 շրջանների կամ ( նահիյաների)։ 
ՄարզԿենտրոնԱրաբերենԲանկչությունՏարածքԴամասկոսԴամասկոսمُحافظة دمشق1 754 000118ԴառաաԴառաաمُحافظة درعا1 027 0003 730Դեյր-էլ-ԶորԴեյր-էլ-Զորمُحافظة دير الزور1 239 00033 060ՀալեպՀալեպمُحافظة حلب4 868 00018 498ՀամաՀամաمُحافظة حماه1 628 00010 163Ալ-ՀասաքաԱլ-Հասաքաمُحافظة الحسكة1 512 00023 334ՀոմսՀոմսمُحافظة حمص1 803 00040 940ԻդլիբԻդլիբمُحافظة ادلب1 501 0006 097Ալ-ԿունեյտրաԱլ-Կունեյտրաمُحافظة القنيطرة90 0001 861ԼաթակիաԼաթակիաمُحافظة اللاذقية1 008 0002 297Ալ-ՌակկաԱլ-Ռակկաمُحافظة الرقة944 00019 618Ռիֆ ԴիմաշկԴամասկոսمُحافظة ريف دمشق2 836 00018 036Ալ-ՍուեյդաԱլ-Սուեյդաمُحافظة السويداء370 0005 550ՏարտուսՏարտուսمُحافظة طرطوس797 0001 896

 Պետական կառուցվածք 
Սիրիան բազմակուսակցական նախագահական-խորհրդարանական հանրապետություն է։

Պետության ղեկավարը նախագահն է։ Երկրի սահմանադրության համաձայն, նախագահն ընտրվում է 7 տարի ժամկետով, պաշտոնավարման ժամկետների քանակը սահմանափակվում է երկու անընդմեջ ժամկետով։ Նախագահն իրավունք ունի նշանակել նախարարների կաբինետ, հայտարարել ռազմական դրություն կամ արտակարգ դրություն, ստորագրել օրենքներ, համաներում հայտարարել և սահմանադրական փոփոխություններ կատարել։ Նախագահը որոշում է երկրի արտաքին քաղաքականությունը և հանդիսանում է զինված ուժերի գերագույն հրամանատար։

Երկրում օրենսդիր իշխանությունը ներկայացնում է Ժողովրդական խորհուրդը (Majlis al-Shaab): 250 տեղանոց խորհրդարանի պատգամավորներն ընտրվում են ուղիղ քվեարկությամբ ՝ 4 տարի ժամկետով։ 2003 թվականի խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքներից հետո Ժողովրդի խորհրդում ընտրվեց 7 կուսակցություն։ Բաասի առաջնորդությամբ նրանք ստեղծում են Սիրիայի ազգային առաջադիմական ճակատը (NPF): 83 պատգամավոր կուսակցական պատկանելիություն չունի։ Ժողովրդի խորհուրդը հաստատում է երկրի բյուջեն, ինչպես նաև զբաղվում է օրենսդրական գործունեությամբ։

Դատական համակարգը իսլամական, օսմանյան և ֆրանսիական ավանդույթների յուրօրինակ համադրություն է։ Սիրիայի օրենսդրության հիմքը, ըստ սահմանադրության, իսլամական օրենքն է, չնայած իրականում գործող օրենսդրությունը հիմնված է Նապոլեոնի օրենսգրքի վրա։ Գոյություն ունեն դատարանների երեք մակարդակ ՝ առաջին ատյանի դատարան, Վերաքննիչ դատարան և Սահմանադրական դատարան, որն ամենաբարձր դատարանն է։ Սահմանադրական դատարանը բաղկացած է հինգ դատավորից, որոնցից մեկը Սիրիայի նախագահն է, իսկ չորս այլ անձինք նշանակվում են նախագահի կողմից։ Այսպիսով, նախագահը լիակատար վերահսկողություն ունի գործադիրի, ինչպես նաև օրենսդիր և դատական ճյուղերի վրա։

Երկիրը օգտագործում է մահապատիժը։

Ըստ Thomson Reuters հիմնադրամի, որը հրապարակել է 2019-ի հունվարին աշխարհի կանանց համար ամենավտանգավոր երկրների դասակարգումը, Սիրիան զբաղեցնում է երրորդ տեղը կանանց համար ամենաբարձր ռիսկեր ունեցող պետությունների շարքում ՝ առողջության, տնտեսական ռեսուրսների հասանելիության, սովորական կյանքի, սեռական բռնության, մարդկանց առևտրի առումով։

Սիրիայի կառավարությունը ղեկավարում է վարչապետը։ Կառավարության ներկայիս նախագահն Իմադ Խամիսն է։

 Արտաքին քաղաքականություն 
Սիրիայի արտաքին քաղաքականությունը հիմնականում կենտրոնացած է Իսրայելի հետ բոլոր վեճերի լուծման վրա, այդ թվում նաև Գոլանի բարձունքների Դամասկոսի իրավասությանը վերադառնալու հետ կապված։ Չնայած Սիրիայի հարաբերությունները արաբական մյուս երկրների հետ վնասվել են այն բանից հետո, երբ Նախագահ Ասադը Իրան-իրաքյան պատերազմի ընթացքում Իրանին սատարել է Իրանին սատարելու մասին, սիրիական դիվանագիտությունը ամեն կերպ փորձում է միավորել արաբական աշխարհը Մերձավոր Արևելքի կարգավորման շուրջ։

Սիրիան և Ռուսաստանը հատուկ հարաբերություններ ունեն։ Դամասկոսը Ռուսաստանի Դաշնությունը համարում է իր հիմնական ռազմաքաղաքական և առևտրատնտեսական գործընկերը։ Դիտարկվում է միջերկրածովյան Թարթուս նավահանգստում ռուսական ռազմածովային բազա տեղակայելու հնարավորությունը։ Ավանդաբար, Ռուսաստանը Սիրիայի զենքի և այլ ռազմական ապրանքների մատակարար էր։

Արևմուտքի հետ հարաբերություններն առավել լարված են։ Միացյալ Նահանգները Սիրիայի իշխանություններին մեղադրում է միջազգային ահաբեկչությանը հովանավորելու մեջ, իրաքյան դիմադրության խթանման և «Հեզբոլլահ» զինելու մեջ։ Նաև ԱՄՆ-ը բազմիցս մեղադրել է Բաշար Ասադի կառավարությանը մարդու իրավունքների և բռնապետական գործելակերպի խախտման մեջ։

Ֆրանսիայի հետ հարաբերությունները մնացել են լավ տասնամյակներ ՝ շնորհիվ սիրիական տնտեսության հսկայական աշխատանքի և ներդրումների, որոնք սկսվեցին նույնիսկ 2-րդ համաշխարհային պատերազմից առաջ։

 Զինված ուժեր 

Սիրիայի զինված ուժերը կամ Սիրիայի արաբական զինված ուժերը () Սիրիայի արաբական հանրապետության ռազմական ուժն են։

 Բնակլիմայական պայմաններ 
Կլիման մերձարևադարձային միջերկրածովային է, արևելքում՝ չոր ցամաքային։ Ամռանն Արաբական և Սիրիական անապատներից հաճախ փչում է Խամսին կոչվող տոթակեզ քամին։ Տարածքի մեծ մասը չունի մակերևութային հոսք, հարթավայրերում կան ուեդներ (չորացող գետահուներ)։ Սիրիայի տարածքի մեծ մասում բուսականությունն անապատային և կիսաանապատային է (հացազգիներ, փշոտ խոտեր, թփեր, օշինդր)։ Ծովամերձ գոտում գերակշռում են մշտադալար կաղնին, դափնին, մրտենին, դափնեվարդը, մայրին, կան ձիթենու, թթենու, թզենու, խաղողի այգիներ։ Լեռներում աճում են մշտադալար կաղնիներ, նոճիներ, օազիսներում՝ փյունիկյան արմավենի և ցիտրուսներ։ Բազմազան է նաև կենդանական աշխարհը. տարածված են շերտավոր բորենին, գայլը, շնագայլը, կարակալը, ֆենեկ աղվեսը, այծքաղը։ Լեռներում հանդիպում են սիրիական արջ, գետակինճ, անտառային կատու, բեզոարյան այծ։ Շատ են կրծողներն ու սողունները։

 Գյուղատնտեսություն և արդյունաբերություն 
Սիրիան առավելապես գյուղատնտեսական երկիր է, սակայն հողերի մեծ մասն անջրդի է։ Պարենային գլխավոր մշակաբույսը ցորենն է, մշակում են նաև գարի, ոսպ, բամբակենի, շաքարի ճակնդեղ, ծխախոտ։ Զարգացած է պտղաբուծությունը (մշակվում են ծիրանենի, խնձորենի, ցիտրուսներ), ինչպես նաև խաղողագործությունը, բանջարաբուծությունը։ Կան ձիթենու այգինե։ Բազմացնում են գլխավորապես ոչխար, խոշոր եղջերավոր կենդանիներ, նաև ձի, ջորի, ուղտ։ Առավել զարգացած են մանածագործական, սննդի և շինանյութերի արդյունաբերության ճյուղերը։ Աստիճանաբար զարգանում է նաև ծանր արդյունաբերությունը՝ պողպատի գլանվածք, նավթավերամշակում, էլեկտրաշարժիչներ, տրակտորների հավաքում։

 Ժողովրդագրություն 
 Բնակչություն 
Սիրիայի բնակչությունը 2013 թվականի տվյալներով կազմում էր 22 մլն 457 հազ մարդ։ 2016 թվականի տվյալներով բնակչության թիվը զգալիորեն կրճատվել է՝ իջնելով 17 մլն 185 հազ 170-ի (2016 հուլիսի գնահատումներով)http://Սիրիայի բնակչությունը ըստ վերջին մարդահամարի։ Մեծամասնությունը, այսինքն բնակչության 74 %-ը արաբախոս սուննիներ ենԱշխարհի բնակչություն, Սիրիա։ Այլ իսլամական խմբերն են Ալաուիները (11 տոկոս), Դրուզները և ուրիշներ (5 %)։ Կան նաև զանազան քրիստոնեական խմբեր, որոնք կազմում են բնակչության 10 %-ը։

 Էթնիկ խմբեր 
Սիրիայում մեծությամբ երկրորդ էթնիկ խումբն է Սիրիայի քրդերն են։ Նրանք կազմում են բնակչության մոտ 9%-ը, կամ 2 միլիոն մարդ«Սիրիայի քրդեր» Կոնգրեսի հետազոտություններ։ Վերցված է 1 մարտի 2015։։ Շատ քրդերը բնակվում հյուսիսարևելյան մարզերում մեծամասնությունը խոսում է քուրմանջի քրդերեն։

Սիրիայում բնակվում նաև այլ էթնիկ խմբեր հիմնականում թուրքմեններ (շուրջ 500.000-1.000.000 մարդ)«Թուրքմեները Սիրիայում» Ակնարկ Միջազգային իրավունքի 9 քաղաքագիտության։ 2007 թ. 112: Վերցված է 12 օգոստոս 2012։, չերքեզներ (100,000 մարդ)«Մի երկիր ուսումնասիրություն Սիրիա»: Կոնգրեսի գրադարան։ Վերցված է 30 Հունվար 2013։, հույներ«Հույները Սիրիայում» Վերցված է 1 Փետրվարի 2015։, հրեաներ«Դամասկոս - Ամիդ քաղաքացիական պատերազմ, Սիրիայում մնացած հրեաները նշում էն Սուրբ օրեր»: vosizneias: Վերցված է 1 Մարտի 2015, և հայերը (մոտավորապես 100000 մարդ), հայերի մեծամասնություն գաղթել են Սիրիա Հայոց ցեղասպանության ժամանակ։ Սիրիայում է գտնվում 7-րդ ամենամեծ հայ համայնքը աշխարհում։ Նրանք հիմնականում բնակվում են Հալեպ, Ալ-Կամիշլի, Դամասկոս և Քեսաբ քաղաքներում։

Սիրիացիների ամենամեծ սփյուռքը գտնվում է Բրազիլիայում«Արաբները Բրազիլիայում»:  www.saudiaramcoworld.com: Սեպտեմբեր-հոկտեմբեր 2005։ Վերցված է 30 Հունվար 2013։։ Բրազիլիան առաջին երկիրն է Ամերիկայում, որն առաջարկել է հումանիտար մուտքի վիզա սիրիացի փախստականներինՄիավորված ազգերի փախստականների գծով գերագույն հանձնակատար։ «ՄԱԿ-ի փախստականների գործակալությունը ողջունում է Բրազիլիա հայտարարությունը հումանիտար վիզաների տրամատրում սիրիացի փախստակաների»: Unhcr.org: Վերցված է 24 Հուլիսի 2014։։

 Խոշոր քաղաքներ 
Սիրիայի ամենամեծ և ամենաազդեցիկ քաղաքներն են Հալեպը և Դամասկոսը, որոնց բնակչությունը մոտավորապես 3.5 միլիոն մարդ է։ Այլ նշանավոր քաղաքները, որոնց բնակչությունը անցնում է 100 000 թիվը հետևյալն են՝ Հոմս, Լաթակիա, Համա, Ալ-Ռակկա, Դեյր-էլ-Զոր, Ալ-Հասաքա, Ալ-Կամիշլի, Իդլիբ, Տարտուս և Դումա։

Ստորև բերված աղյուսակում թվարկվում են Սիրիայի խոշոր քաղաքները ըստ բնակչության (Արդյունքները բերված են 2004 թվականի Սիրիայում տեղի ունեցած մարդահամարից)։

 Մշակույթ 
Մինչև 7-րդ դարը սիրիական գրականությունը գրվել է սիրիերեն (արամեերենի ճյուղ է), որի ոսկեդարը համարվում է 4-5-րդ դարերը, իսկ կենտրոնական դեմքը՝ քարոզիչ և փիլիսոփա Եփրեմ Սիրինը։ Նրա ստեղծագործությունը էական ազդեցություն է թողել արևելաքրիստոնեական գրականության զարգացման վրա։ 7-րդ դարից սիրիերենն աստիճանաբար դուրս է մղվել գործածությունից, իսկ սիրիական քրիստոնեությունը՝ իսլամի կողմից։ Միջին դարերում Սիրիայի տարածքում ապրել են արաբ դասական գրականության ականավոր գործիչներ Աբու-Թամամը, Ալ Բուհթուրին, Ալ Մութանաբին, Աբու Ֆիրաս ալ Խամդանին, փիլիսոփա Աբու-լ-Ալա ալ Մահարին։ Սիրիայում շատ կան մշակութային կոթողներ, որոնցից են Հալեպի բերդը, Քրաք դե Չեվալիեր ամրոցը, Ափամեա քաղաքը, Մարի, Էբլա, Փալմիրա և Ապամեա հնագույն քաղաքներում, Դամասկոսի, Հալեպի և Բոսրեյի հին քաղաքները, Կրակ դե-Շեվալե և Խալաթ-սալախ-ադ Դին ամրոցները և այլն։

Ժամանակակից սիրիական մշակույթում մեծ տեղ է հատկացվում կրոնին, ընտանիքին և կրթությանը։

 Համաշխարհային ժառանգություն 

 Տոներ 

 Ծանոթագրություններ 

 Արտաքին հղումներ 
 Սիրիայի մասին հայկական հանրագիտարանում 

Կատեգորիա:Արևելյան Միջերկրական
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Միջերկրածովյան միության անդամներ
Կատեգորիա:Սիրիա