Օսմանյան սուլթանների ցանկ

Ստորև ներկայացված է Օսմանյան սուլթանների ցանկը։ Թեև Օսմանյան հարստության հիմնադիրն է համարվում օղուզ թյուրքերի կայը ցեղի առաջնորդ Էրթողրուլը, որն Իկոնիայում ստեղծել էր սուլթանության հիմքը, այնուամենայնիվ իր որդի Օսմանն էր, որն իրեն առաջինը «սուլթան» հռչակեց։ Այս Օսմանի անվամբ կոչվեց հարստությունը, իսկ հետագայում՝ նաև ամբողջ կայսրությունը։

 Ցանկ 
 № Սուլթան Պատկեր Կառավարման սկիզբ Կառավարման ավարտ Տուղրա Նշումներ Օսմանյան կայսրության կազմավորում  (1299 – 1453 թվականներ) 1 Օսման IĠĀZĪ (Զինվոր) 100px մոտ 1299  մոտ 1326 —Էրթուղրուլ Բեյի և անհայտ կնոջ որդի։
Կառավարել է մինչև իր մահը։ 2 Օրհան IĠĀZĪ (Զինվոր) 100px մոտ 1326 1362 80px|Օրհան I-ի տուղրան (ստորագրություն)Օսման I-ի և Մալհուն Խաթունի որդին.։
Կառավարել է մինչև իր մահ։ 3 Մուրադ ISULTAN-İ AZAM (Ամենավսեմ Սուլթան)HÜDAVENDİGÂR (Աստծու հետևորդ)  ŞEHÎD (Նահատակ)  100px 1362 1389 թվականի հունիսի 15 80px|Մուրադ I-ի տուղրան (ստորագրություն)Օրհան I-ի և Նիլուֆեր Խաթուն-ի որդին.։
Կառավարել է մինչև իր մահ։
Մահացել է ռազմի դաշտում՝ 1389 թվականի հունիսի 15-ին՝ Կոսովոյի մարտի ժամանակ։ 4 Բայազիդ ISULTAN-İ RÛM (Հռոմեական կայսրության սուլթան)YILDIRIM (Կայծակ) 100px 1389 թվականի հունիսի 15 1402 թվականի հուլիսի 20 80px|Բայազիդ I-ի տուղրան (ստորագրություն)Մուրադ I-ի և Գյուլչիչեկ Խաթունի որդին.։
 Գերեվարվել է Անկարայի ճակատամարտի ռազմի դաշտում (դե ֆակտո կառավարման ավարտ)։
 1403 թվականի մարտի 8-ին մահացել է Ակչեհիրում՝ գերության մեջ։ Օսմանյան միջթագավորություն(1402 թվականի հուլիսի 20 – 1413 թվականի հուլիսի 5) — Իսա ՉելեբիԱնատոլիայի փոխսուլթան 80px 1403–1405 (արևմտյան Անատոլիայի սուլթան) 1406 —Անկարայի ճակատամարտից հետո՝ 1402 թվականի հուլիսի 20-ին, Իսա Չելեբին հաղթանակ է տոնևոմ Մուսա Չեկեբիի հանդեպ և իր իշխանության ներքո ներառում արևմտյան Անատոլիայի տարածքները՝ գահակալելով մոտ երկու տարի։
1405 թվականին՝ Ուլուբադի ճակատամարտում պարտություն է կրել Մեհմեդ Չելեբիից։
Սպանվել է 1406 թվականին։ — Սուլեյման ՉելեբիՌումելիայի առաջին սուլթան 80px 1402 թվականի հուլիսի 20 1411 թվականի փետրվարի 17Nicholae Jorga: Geschishte des Osmanichen (Trans :Nilüfer Epçeli) Vol 1 Yeditepe yayınları, İstanbul,2009, p 314 —Օսմանյան կայսրության եվրոպական մասի՝Ռումելիայի առաջին սուլթան տիտղոսը ձեռք է բերել Անկարայի ճակատամարտից (1402 թվականի հուլիսի 20) որոշ ժամանակ անց։
Սպանվել է 1411 թվականի փետրվարի 17-ինNicholae Jorga: Geschishte des Osmanichen (Trans :Nilüfer Epçeli) Vol 1 Yeditepe yayınları, İstanbul, 2009,  p 314։ — Մուսա ՉելեբիՌումելիայի երկրորդ սուլթան 80px 1411 թվականի փետրվարի 18 1413 թվականի հուլիսի 5Joseph von Hammer: Osmanlı Tarihi cilt I (condensation: Abdülkadir Karahan), Milliyet yayınları, İstanbul. p 58-60. —1411 թվականի փետրվարի 18-ին՝ Սուլեյման Չելեբինի մահից քիչ անց, սկսել է իշխել Օսմանյան կայսրության եվրոպական մասում և ձեռք է բերել Ռումելիայի երկրորդ սուլթան տիտղոսըProf. Yaşar Yüce-Prof. Ali Sevim: Türkiye tarihi Cilt II, AKDTYKTTK Yayınları, İstanbul, 1991 p 74-75։
1413 թվականի հուլիսի 5-ին Բուլղարիայի Սամակով գյուղի մոտ տեղի ունեցած Չամորլուի ճակատամարտում սպանվել է Մահմեդ Չելեբիի զորքերի կողմիցJoseph von Hammer: Osmanlı Tarihi cilt I (condensation: Abdülkadir Karahan), Milliyet yayınları, İstanbul. p. 58-60.։ — Մահմեդ ՉելեբիԱնատոլիայի սուլթան 80px| 1403–1406 (արևելյան Անատոլիայի սուլթան)1406–1413(Անատոլիայի սուլթան) 1413 թվականի հուլիսի 5 —1402 թվականի հուլիսի 20-ին՝ Անկարայի ճակատամարտից անմիջապես հետո որպես փոխսուլթան ստանձնել է արևելյան Անատոլիայի իշխանությունը։
1405 թվականին Ուլաբատի ճակատամարտում հաղթանակ է տոնել Իսա Չելեբիի նկատմամբ։
1406 թվականից ի վեր, երբ զոհվեց Իսա Չեբելին, դարձել է Անատոլիայի ամբողջ տարածքի միանձնյա կառավարիչ։
1413 թվականի հուլիսի 5-ից ի վեր, երբ զոհվեց Մուսա Չելեբին, ձեռք է բերել Օսմանյան Սուլթան Մահմեդ I Խան կոչումը։ Սուլթանության շարունակում 5 Մեհմեդ IÇELEBİ (Բարյացակամ)KİRİŞÇİ 100px 1413 թվականի հուլիսի 5 1421 թվականի մայիսի 26 80px|Մահմեդ I-ի տուղրա (ստորագրությունԲայազիդ I-ի և Դևլեթ Խաթունի որդին։
Կառավարել է մինչև իր մահ։ 6 Մուրադ IIKOCA (Մեծ) 100px 1421 թվականի հունիսի 25 1444 80px|Մուրադ II- տուղրա (ստորագրություն)Մեհմեդ I-ի և Էմինե Խաթունի որդին։
Սեփական կամքով գահից հրաժարվել է և այն փոխանցել իր որդուն՝ Մեհմեդ II-ին։ 7 Մեհմեդ IIFĀTİḤ (Նվաճող) 100px 1444 1446 80px|Մեհմեդ II-ի տուղրա (ստորագրություն) Մուրադ II-ի և  Հյումա Խաթունի որդին։
Գահը հետ է վերադարձրել հորը, երբ սկսել է աճել ենիչերիների սպառնալիքը։ (6) Մուրադ IIKOCA (Մեծ) 100px 1446 1451 թվականի փետրվարի 3 80px|Մուրադ II-ի տուղրա (ստորագրություն)Կառավարման երկրորդ փուլ
Ենիչերիների ապստամբության պատճառով ստիպված վերահաստատվել է գահի վրաKafadar 1996, p. xix"։
Կառավարել է մինչև մահ։ Օսմանյան կայսրության հզորացում(1453 – 1550) (7) Մեհմեդ IIKAYSER-İ RÛM (Հռոմեական կայսրության կեսար)FĀTİḤ (Նվաճող) 100px 1451 թվականի փետրվարի 3 1481 թվականի մայիսի 3 80px|Մեհմեդ II-ի տուղրա (ստորագրություն)Կառավարման երկրորդ փուլ
1453 թվականին նվաճել է Կոնստանդնուպոլիսը։
Կառավարել է մինչև մահ։ 8 Բայազիդ IIVELÎ (Արդար) 100px 1481 թվականի մայիսի 19 1512 թվականի ապրիլի 25 80px|Tughra of Բայազիդ II-ի տուղրա (ստորագրություն)Մեհմեդ II-ի և Էմինե Գյուլբահար Խաթունի որդին։
Գահից հրաժարվել է։
1512 թվականի մայիսի 26-ին մահացել է Դիդիմոտիխոնի մոտ։ 9 Սելիմ IYAVUZ (Հզոր)Hadim'ul Haramain'ish-Sharifain(Մեքքայի և Մեդիայի սպասավոր) 100px 1512 թվականի ապրիլի 25 1520 թվականի սեպտեմբերի 21 80px|Սելիմ I-ի տուղրա (ստորագրություն)Բայազիդ II և Գյուլբահար Խաթունի որդին։
Կառավարել է մինչև իր մահ։ 10 Սուլեյման IMUHTEŞEM (Հրաշալի)
կամ 
KANÛNÎ (Օրենսդիր) 100px 1520 թվականի սեպտեմբերի 30 1566 թվականի սեպտեմբերի 6 կամ 7 80px|Սուլեյման I-ի տուղրա (ստորագրություն)Սելիմ I-ի և Այիշա Հաֆսա Խաթունի որդին։
Կառավարել է մինչև իր մահ։ Օսմանյան կայսրության փոխակերպում(1550 – 1700) 11 Սելիմ IISARI (Շիկահեր)
MEST (Հարբեցող) 100px 1566 թվականի սեպտեմբերի 29 1574 թվականի դեկտեմբերի 21 80px|Սելիմ II-ի տուղրա (ստորագրություն)Սուլեյման I-ի և Ռոքսելանայի որդին։
Կառավարել է մինչև իր մահ։ 12Մուրադ III 100px 1574 թվականի դեկտեմբերի 22 1595 թվականի հունվարի 16 80px|Tughra of Murad IIIՍելիմ II-ի և Նուրբանու սուլթանի որդին
Կառավարել է մինչև մահ։ 13 Մեհմեդ IIIADLÎ (Արդար) 100px 1595 թվականի հունվարի 27 1603 թվականի դեկտեմբերի 20 կամ 21 80px|Մեհմեդ III-ի տուղրա (ստորագրություն)Մուրադ III-ի և Սաֆիե Սուլթանի որդին։
Կառավարել է մինչև իր մահ։ 14 Ահմեդ IBAḪTī (Բախտավոր) 100px 1603 թվականի դեկտեմբերի 21 1617 թվականի նոյեմբերի 22 80px|Ահմեդ I-ի տուղրաՄեհմեդ III-ի և Խանդան Սուլթան
Կառավարել է մինչև իր մահ։ 15     Մուստաֆա IDELİ (Խելագար) 100px 1617 թվականի նոյեմբերի 22 1618 թվականի փետրվարի 26 80px|Մուստաֆա I-ի տուղրաՄեհմեդ III-ի և Հալիմե Սուլթանի որդին։
Գահընկեց է արվել իր երիտասարդ եղբորորդու՝ Օսման II կողմից՝ իր խելագարության պատճառով։ 16 Օսման IIGENÇ (Երիտասարդ) ŞEHÎD (Նահատակ)  100px 1618 թվականի փետրվարի 26 1622 թվականի մայիսի 19 80px|Օսման II-ի տուղրաԱհմեդ I-ի և Մահֆիրուզ Խադիջա Սուլթանի որդին։
1622 թվականի մայիսի 19-ին ենիչերների ապտամբության հետևանքով գահընկեց է արվել։
Սպանվել է 1622 թվականի մայիսի 20-ին՝ մեծ վեզիր Կարա Դավուդ Փաշայի կողմից։ (15) Մուստաֆա I DELİ (Խելագար) 100px 1622 թվականի մայիսի 20 1623 թվականի սեպտեմբերի 10 80px|Մուստաֆա I-ի տուղրաԵրկրորդ կառավարման շրջան
Գահի վրա վերահստատվել է իր եղբորորդի Օսման II-ի սպանությունից հետո
Իր հոգեկան անառողջ վիճակի պատճառով գահընկեց է արվել և 1639 թվականի հունվարի 20-ին բանտարկվել Ստամբուլում։ 17 Մուրադ IV SAHİB-Î KIRAN Բաղդադի նվաճող ĠĀZĪ (Զինվոր) 100px 1623 թվականի սեպտեմբերի 10 1640 թվականի փետրվարի 8 կամ 9 80px|Tughra of Murad IVԱհմեդ I-ի և  Քյոսեմ Սուլթանի որդին
Կառավարել է մինչև իր մահը 18 Իբրահիմ IDELİ (Խելագար)  Կրետեի նվաճող ŞEHÎD  100px 1640 թվականի փետրվարի 9 1648 թվականի օգոստոսի 8 80px|Tughra of IbrahimԱհմեդ I-ի և  Քյոսեմ Սուլթանի որդին
1648 թվականի օգոստոսի 8-ին Շեյք ալ-Իսլամի կողմից կազմակերված հեղափոխությունը տապալել է նրա իշխանությունը
1648 թվականի օգոստոսի 18-ին Ստամբուլում խեղդամահ է արվել մեծ վեզիր Մեվլևի Մեհմեդ փաշայի հրամանով  19 Մուհամմեդ IVAVCI (Որսորդ)ĠĀZĪ (Զինվոր) 100px 1648 թվականի օգոստոսի 8 1687 թվականի նոյեմբերի 8 80px|Tughra of Mehmed IVԻբրահիմի և Թուրհան Սուլթանի որդին
Մոհաչեի ճակատամարտից հետո՝ 1687 թվականի նոյեմբերի 8-ին նրա իշխանությունը տապալվել է
Մահացել է Ադրիանապոլսում 1693 թվականի հունվարի 6-ին 20 Սուլեյման IIĠĀZĪ (Զինվոր) 100px 1687 թվականի նոյեմբերի 8 1691 թվականի հունիսի 22 80px|Tughra of Suleiman IIԻբրահիմի և Աշուբ Սուլթանի որդին
Կառավարել է մինչև իր մահ 21 Ահմեդ IIḪĀN ĠĀZĪ (Զինվոր արքայազն) 100px 1691 թվականի հունիսի 22 1695 թվականի փետրվարի 6 80px|Tughra of Ahmed IIԻբրահիմի և Մուազզեզ Սուլթանի որդին
Կառավարել է մինչև իր մահ 22 Մուստաֆա IIĠĀZĪ (Զինվոր) 100px 1695 թվականի փետրվարի 6 1703 թվականի օգոստոսի 22 80px|Tughra of Mustafa IIՄուհամեդ IV-ի և  Գյուլնուշ Սուլթանի որդին
1703 թվականի օգոստոսի 22-ին նրա իշխանությունը տապալվել է Ենիչերիների կողմից․ այդ իրադարձությունները հայտնի են որպես Ադրիանապոլսի դեպքեր
Մահացել է Ստամբուլում՝ 1704 թվականի հունվարի 8-ինՕսմանյան կայսրության լճացման և բարեփոխումների ժամանակաշրջան(1700 – 1827) 23 Ահմեդ IIIĠĀZĪ (Զինվոր) 100px 1703 թվականի օգոստոսի 22 1730 թվականի հոկտեմբերի 1 կամ 2 80px|Tughra of Ahmed IIIՄուհամեդ IV-ի և Գյուլնուշ Սուլթանի որդին
Իշխանությունը տապալվել է Ենիչերիների ապստամբության կողմից, որը ղեկավարում էր Պատրոն Հալիլը
Մահացել է 1736 թվականի հուլիսի 1-ին 24 Մահմուդ IĠĀZĪ (Զինվոր)KAMBUR (Կուզ) 100px 1730 թվականի հոկտեմբերի 2 1754 թվականի դեկտեմբերի 13 80px|Tughra of Mahmud IՄութաֆա II-ի և Սալիհա Սուլթանի որդին
Կառավարել է մինչև իր մահ 25 Օսման IIISOFU (Բարեպաշտ) 100px 1754 թվականի դեկտեմբերի 13 1757 թվականի հոկտեմբերի 29 կամ 30 80px|Tughra of Osman IIIՄութաֆա II-ի և Շեխսուվար Սուլթանի որդին
Կառավարել է մինչև իր մահ 26 Մուստաֆա IIIYENİLİKÇİ (Առաջին նորարար) 100px 1757 թվականի հոկտեմբերի 30 1774 թվականի հունվարի 21 80px|Tughra of Mustafa IIIԱհմեդ III-ի և Միհրիշահ Կադինի որդին
Կառավարել է մինչև իր մահ 27 Աբդուլ Համիդ IAbd ūl-Hāmīd (Աստծո ծառա) ISLAHATÇI (Բարելավիչ)ĠĀZĪ (Զինվոր) 100px 1774 թվականի հունվարի 21 1789 թվականի ապրիլի 6 կամ 7 80px|Tughra of Abdul Hamid IԱհմեդ III-ի և Շերմի Կադինի որդին
Կառավարել է մինչև իր մահ 28 Սելիմ IIIBESTEKÂR (Երգահան)  NİZÂMÎ (Կարգավորիչ-Պատշաճ)  ŞEHÎD (Նահատակ)  100px 1789 թվականի ապրիլի 7 1807 թվականի մայիսի 29 80px|Tughra of Selim IIIԱհմեդ III-ի և Միհրիշահ Կադինի որդին
Իշխանությունը տապալվել է Ենիչերիների ապստամբության կողմից․ այն ուղղված էր նրա բարեփոխումների դեմ և ղեկավարվում էր Կաբաչկի Մուտաֆայի կողմից
1808 թվականի հուլիսի 28-ինՍտամբուլում սպանվել է Օսմանյան սուլթան Մուստաֆա IV-ի հրամանով 29 Մուստաֆա IV 100px 1807 թվականի մայիսի 29 1808 թվականի հուլիսի 28 80px|Tughra of Mustafa IVԱբդուլ Համիդ I-ի և Սենիեպերվեր Սուլթանի որդին
Տապալվել է Ալեմդար Մուստաֆայի կողմից կազմակերպված ապստամբության հետևանքով
1808 թվականի նոյեմբերի 17-ին Ստամբուլում մահապատժի է ենփարկվել Օսմանյան սուլթան Մահմուդ II-ի հրամանովՕսմանյան կայսրության արդիականացման և անկման ժամանակաշրջան (1827 – 1908) 30   Մահմուդ IIİNKILÂPÇI (Բարենորոգիչ)ĠĀZĪ (Զինվոր) 100px 1808 թվականի հուլիսի 28 1839 թվականի հուլիսի 1 80px|Tughra of Mahmud IIԱբդուլ Համիդ I-ի և Նակշիդիլ Սուլթանի (խնամակալ) որդին
Բարենպաստ դեպքի հետևանքով 1826 թվականին վերացրել է Ենիչերական զորագնդերը
Կառավարել է մինչև իր մահ 31  Աբդուլ ՄեջիդTANZİMÂTÇI (Հզոր կարգավորիչ կամ Վերակազմավորման փաստաբան)ĠĀZĪ (Զինվոր) 135x135px 1839 թվականի հուլիսի 1 1861 թվականի հունիսի 25 80px|Tughra of Abdulmejid IՄահմուդ II-ի և Բեզմիալեմ Սուլթանի որդին
Հայտարարել է Հաթթը Հումայունը, որով 1839 թվականի նոյեմբերի 3-ին սկսվել Է բարենորոգումների ժամանակաշրջանը, որը ղեկավարում էր Մեծ վեզիր Մուստաֆա Ռեշիդ փաշա
1856 թվականի փետրվարի 18-ին ընդունել է Հաթթը Հումայունը
Կառավարել է մինչև իր մահ 32 Աբդուլ Ազիզ  BAḪTSIZ (Դժբախտ)  ŞEHĪD (Նահատակ)  146x146px 1861 թվականի հունիսի 25 1876 թվականի մայիսի 30 80px|Tughra of AbdülazizՄահմուդ II-ի և Պերտևնիյալ Սուլթանի որդին
Տապալվել է իր նախարարների կողմից
Մահացած է հայտնաբերվել մահից 5 օր հետո (ինքնասպանություն կամ սպանություն) 33 Մուրադ V 137x137px 1876 թվականի մայիսի 30 1876 թվականի օգոստոսի 31 80px|Tughra of Murad V 
Աբդուլ Մեջիդ I-ի և Շևկեֆզա Կադինի որդին
Տապալվել է իր հոգեմաբական անառողջության հետևանքով
Ապրել է Չըրաղան պալատում մինչև իր մահը՝ 1904 թվականի օգոստոսի 29 34 Աբդուլ Համիդ II  Ulû Sultân Abd ūl-Hāmīd Khan(Վսեմ Խան) 140x140px 1876 թվականի օգոստոսի 31 1909 թվականի ապրիլի 27 80px|Tughra of Abdul Hamid IIԱբդուլ Մեջիդ I-ի և Տիրիմյուժգան Կադինի որդին (դաստիարակվել է Պիրիստու Կադինի կողմից)
1876 թվականի նոյեմբերի 23-ին դԺկամությամբ թույլատրել է առաջին սահմանադրական ժամանակաշրջանը, ապա 1878 թվականին դադարեցրեց այն և 1878 թվականի փետրվարի 13-ին վերադարձավ միապետական կարգերին
1908 թվականի հուլիսի 3-ին ստիպված վերականգնեց սահմանադրական կարգը
1894-96 թվականներին կազմակերպեց Հայոց ցեղասպանության առաջին փուլը, որի ժամանակ սպանվեց 300 հազար հայ
Տապալվել է Մարտի 31-ի միջադեպից հետո
Արգելափակվել է Բեյլերբեյի պալատում, որտեղ 1918 թվականի փետրվարի 18-ին մահացել է 35 Մուհամմեդ VREŞÂD (Rashād) 
(Ճշգրիտ ուղու հետևորդ) 137x137px 1909 թվականի ապրիլի 27 1918 թվականի հուլիսի 3 80px|Tughra of Mehmed VԱբդուլ Մեջիդ I-ի և Գյուլջեմալ Կադինի որդին
Փաստացի կայսրությունը ղեկավարվում էր Թալեաթ Մեհմեդ, Էնվեր և Ջեմալ փաշաների կողմից  36 Մուհամմեդ VI<small>VAHDETTİN (Վահիդ ադ Դին) 100px 1918 թվականի հուլիսի 4 1922 թվականի նոյեմբերի 1 80px|Tughra of Mehmed VIԱբդուլ Մեջիդի և Գյուլուստու խանումի որդին
Կայսրության անկում;
Լքել է Կոստանդնուպոլիսը 1922 թվականի նոյեմբերի 17-ին
Մահացել է աքսորի մեջ՝ Իտալիայի Սան Ռեմո քաղաքում՝ 1926 թվականի մայիսի 16-ին Խալիֆը՝ հանրապետական կարգերի վերահսկողության տակ(1922 թվականի նոյեմբերի 1 – 1924 թվականի մարտի 3) — Աբդուլ Մեջիդ II 100px 1922 թվականի նոյեմբերի 22 1924 թվականի մարտի 3 —Աբդուլ Ազիզի և Հայրանիդիլ Կադինի որդինAs̜iroğlu 1992, p. 13
Խալիֆ է ընտրվել Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի՝ Մեջլիսի կողմից
Խալիֆայության անկումից հետո աքսորվել էAs̜iroğlu 1992, p. 17
Մահացել է Ֆրանսիայի մայրաքաղաք Փարիզում՝ 1944 թվականի օգոստոսի 23-ինAs̜iroğlu 1992, p. 14

 Ծանոթագրություններ 

Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն
Կատեգորիա:Միապետների ցանկեր
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության անձինք
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության կառավարություն
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության քաղաքականություն
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրություն