Իտալերեն

Իտալերեն (italiano՝ իտալյանո), պատկանում է Հնդեվրոպական լեզուների ընտանիքի ռոմանական լեզուների արևմտաիտալական լեզվախմբին։
Իտալերեն խոսում են աշխարհում 70 միլիոն մարդ։ Իտալերենը պետական լեզու է Իտալիայում, Շվեյցարիայում, Սան Մարինոյում, Սլովենիայում, Վատիկանում, Իստրիա կոմսությունում (Խորվաթիա)։ 
Ըստ աշխարհի լեզուների դասակարգման՝ իտալերենը 21-րդն է։

 Այբուբեն և գիր 
Թեև իտալերենի այբուբենը ունի 21 տառ՝ 16 բաղաձայն և 5 ձայնավոր, սակայն ցուցադրվում է 26 տառ, որոնցից վերջին 5-ը օգտագործվում են արտասահմանյան ծագում ունեցող բառերում և չեն պատկանում իտալերեն լեզվի այբուբենին։

 Տառ  Արտասանություն  Իտալերեն անվանում  Հայերեն անվանում A a  {a}  a  ա B b  {b}  bi  բի C c  {k} {tʃ}  ci  չի D d  {d}  di  դի E e  {e}  e  է F f  {f}  effe  էֆֆէ G g  {g} {dj}  gi  ջի H h  չի արտասանվում  acca  ակկա I i  {i}  i  ի L l  {l}  elle  էլլէ M m  {m}  emme  էմմէ N n  {n}  enne  էննէ O o  {o}  o  օ P p  {p}  pi  պի Q q  միայն {qu] տառակապակցության դեպքում {ku}  cu  կու R r  {r}  erre  էռռէ S s  {s} {z}  esse  էսսէ T t  {t}  ti  թի U u  {u}  u  ու V v  {v}  vi  վի Z z  {dz} {ts}  zeta  ձետա Միայն արտասահմանյան ծագում ունեցող բառերի դեպքում   W w  {v}  doppia vi  դոպպիա վի X x  {ks}  ics  իքս Y y  {i} {j}  i greca  ի գրեկա K k  {k}  kappa  կապպա J j  {j}  i lunga  ի լունգա

 Տառադարձություն 
 Համակարգչային և համացանցային օգտագործում 
 Ուղղագրություն 
 Հնչյուններ 
 Ձայնավորներ 
Իտալերեն լեզվում ձայնավորները 5-ն են՝

 Տառ  Արտասանություն  Հայերեն արտասանություն a  {a}  ա e  {e}  է i  {i}  ի o  {o}  օ u  {u}  ու

 Բաղաձայններ 
Իտալերեն լեզվում բաղաձայնները 16-ն են՝/

B, C, D, F, G, H, L, M, N, P, Q, R, S, T, V, Z.

C տառը՝ a, o, u ձայնավորներից և բաղաձայններից առաջ արտասանվում է {k}(կ)։

Օրինակ՝

cane {կանե} (շուն),

colore {կոլորե} (գույն),

cuore {կուորե} (սիրտ),

clamore {կլամորե} (աղմուկ, աղաղակ),

crudele {կրուդելե} (դաժան)։

C տառը՝ i, e ձայնավորներից առաջ արտասանվում է {tʃ} (չ)։

Օրինակ՝

cielo {չելո} (երկինք),

dolce {դոլչե} (քաղցր),

cena {չենա} (ընթրիք),

facile {ֆաչիլե} (հեշտ),

cinema {չինեմա} (կինո)։

G տառը՝ a, o, u ձայնավորներից և բաղաձայններից առաջ արտասանվում է {g}(գ)։

Օրինակ՝

gatto {գատտո} (կատու),

gola {գոլա} (կոկորդ),

gusto {գուստո} (համ),

greco {գրեկո} (հույն),

grigio {գրիջո} (մոխրագույն)։

G տառը՝ e, i ձայնավորներից առաջ արտասանվում է {dj}(ջ)։

Օրինակ՝

gelato {ջելատո} (պաղպաղակ),

giorno {ջորնո} (օր),

giallo {ջալլո} (դեղին),

gente {ջենտե} (ժողովուրդ, մարդիկ)։

GN տառակապակցությունը արտասանվում է {նյ}։

Օրինակ՝

gnomo {նյոմո} (գաճաճ),

agnello {անյելլո} (գառ),

ogni {օնյի} (յուրաքանչյուր),

sogno {սոնյո} (քուն)։

GLI տառակապակցությունը արտասանվում է {լյ}։

Օրինակ՝

figlio {ֆիլյո} (որդի),

voglia {վոլյա} (ցանկություն),

aglio {ալյո} (սխտոր),

biglietto {բիլյետտո} (տոմս)։

Իտալերենում H տառը չունի հնչյուն, երբ h տառը գրվում է c կամ g տառերից հետո, որին հաջորդում է e կամ i ձայնավորը ապա c կամ g տառը արտասանվում է {կ}, {գ}։

Օրինակ՝

chilo {կիլո} (կիլոգրամ),

ghiaccio {գիաչչիո} (սառույց)։

H տառը օգտագործվում է նաև avere - ունենալ օժանդակ բայի ներկա ժամանակում խոնարհված որոշ դեմքերում։

ho {օ} ես ունեմ,

hai {այ} դու ունես,

ha {ա} նա ունի,

hanno {աննո} մենք ունենք։

SC տառակապակցությունը a, o, u ձայնավորներից առաջ արտասանվում է {սկ}։

Օրինակ՝

scala {սկալա} (աստիճան),

scuola {սկուոլա} (դպրոց),

scopo {սկոպո} (նպատակ)։

SC տառակապակցությունը e, i ձայնավորներից առաջ արտասանվում է {շ}։

Օրինակ՝

scegliere {շելյերե} (ընտրել),

scienza {շենցա} (գիտություն)։

S տառը երբ գտնվում է երկու ձայնավորների միջև արտասանվում է {զ}, սակայն երբ երկու ձայնավորների միջև գրվում է երկու SS արտասանվում է {ս}։

Օրինակ՝

casa {կազա} (տուն),

cosa {կոզա} (ինչ)։

passare {պասսարե} (անցնել),

bassare {բասսարե} (իջեցնել)։

S տառը հետևյալ բաղաձաններից առաջ b, d, g, l, m, n, r, v նույնպես արտասանվում է {զ}։

Օրինակ՝

sdegno {զդենյո} (զայրույթ),

snello {զնելլո} (բարակ),

svago {զվագո} (զվարճանք)։

 Քերականություն 
Իտալերեն լեզուն ունի 2 սեռ՝ արական և իգական, 2 հոդ՝ անորոշ և որոշյալ, 15 ժամանակաձև՝ սահմանական եղանակ 8 ( Indicativo ), ստորադասական եղանակ 4 ( Congiuntivo ), պայմանական եղանակ 2 ( Condizionale ), հրամայական եղանակ 1 ( Imperativo )Berloco 2018։

 Անկատար ներկա / Presente Indicativo 
Անկատար ներկա (սահմանական ներկա) ժամանակը ցույց է տալիս խոսելու պահին կատարվող գործողություն։

Իտալերեն լեզվում բայերը բաժանվում են 3 խմբի։

 I խումբ  որոնք ունեն - are վերջավորություն  parlare - խոսել II խումբ  որոնք ունեն - ere վերջավորություն  credere - հավատալ III խումբ  որոնք ունեն - ire վերջավորություն  sentire - լսել, զգալ

Սահմանական ներկա ժամանակը կանոնավոր բայերի դեպքում կազմվում է ավելացնելով բայի արմատին հետևյալ վերջավորությունները՝
 ARE  ERE  IRE PARLARE  CREDERE  SENTIRE parlo - խոսում եմ  credo - հավատում եմ  sento - լսում եմ parli - խոսում ես  credi - հավատում ես  senti - լսում ես parla - խոսում է  crede - հավատում է  sente - լսում է parliamo - խոսում ենք  crediamo - հավատում ենք  sentiamo - լսում ենք parlate - խոսում եք  credete - հավատում եք  sentite - լսում եք parlano - խոսում են  credono - հավատում են  sentono - լսում են

 Սահմանական անցյալ Passato Prossimo 
Սահմանական անցյալ ժամանակը ցույց է տալիս ներկա մի ժամանակակետից առաջ կատարված, ավարտված գործողություն։ 
Կազմվում է avere կամ essere օժանդակ բայի ներկա ձևով և վաղակատար դերբայով ( parl - ato, cred - uto, sent - ito)։

 Անկատար անցյալ / Imperfetto 
Անկատար անցյալ ժամանակաձևը ցույց է տալիս մի անցյալ ժամանակում կատարվող, ընթացքի մեջ եղող գործողություն։

 Ապակատար ներկա Futuro semplice 
Ապակատար ներկա (սահմանական ապառնի ) ժամանակը ցույց է տալիս խոսելու պահից հետո կատարելի գործողություն։

 Բառապաշար 
 Հանրահայտ ասացվածքներ 

" Una buona mamma vale cento maestre " - Լավ մայրը հարյուր ուսուցիչ արժե։

" Prima i denti, poi i parenti " - Սկզբում դու և քո ընտանիքը, այնուհետև բարեկամները։

 Տես նաև 
 Պաշտոնական լեզուների ցանկ
 Լեզվաընտանիքների ցանկ
 Լեզուների ցանկեր

 Ծանոթագրություններ 

 Գրականություն 



 Արտաքին հղումներ 
 Բոլոր Վիքիպեդիաների ցանկը և վիճակագրական տվյալները՝ անգլերեն։
 GeoNames
 Ethnologue

Կատեգորիա:Ռոմանական լեզվախումբ
Կատեգորիա:Իտալիայի լեզուներ
Կատեգորիա:Սան Մարինոյի լեզուներ
Կատեգորիա:Սիցիլիայի լեզուներ
Կատեգորիա:Շվեյցարիայի լեզուներ
Կատեգորիա:Վատիկանի լեզուներ
Կատեգորիա:Սլովենիայի լեզուներ
Կատեգորիա:Խորվաթիայի լեզուներ