Հայկական դրամ

Հայաստանի ազգային արժույթի ներդրումն իրականացվել է ՀՀ Գերագույն խորհրդի կողմից ստեղծված ՀՀ-ում դրամաշրջանառության կարգավորման պետական հանձնաժողովի 1993 թվականի նոյեմբերի 19-ի որոշմամբ, որի համաձայն՝ «1993 թվականի նոյեմբերի 22-ի ժամը 00:00-ից ՀՀ տարածքում օրինական վճարամիջոց են հանդիսանում ՀՀ ԿԲ 1993 թվականի նմուշի 10, 25, 50, 100, 200 և 500 դրամ անվանական արժեքներով բանկային տոմսերը»Դրամի պաշտպանական հատկանիշները; armworld.am ։ Վերցված է 2015-11-27Վերադարձ 1993 թվական՝ դրամը 20 տարեկան է; banks.am։ Վերցված է 2015-11-29։

Հայաստանում պետական դրամատպարանի և դրամահատարանի բացակայության պայմաններում ՀՀ Կենտրոնական բանկի կողմից թողարկված շրջանառու թղթադրամներն ու մետաղադրամները պատրաստվում են արտերկրում։ ՀՀ Կենտրոնական բանկը համագործակցել է հետևյալ ընկերությունների և դրամահատարանների հետ՝
  «OeBS» ընկերություն
  «Giesecke & Devrient» ընկերություն
  Լեհաստանի դրամահատարան
  «De La Rue» ընկերություն
  Մեծ Բրիտանիայի արքայական դրամահատարան
  «Joh. Enschede» ընկերություն
  Նիդերլանդների արքայական դրամահատարան
  Կրեմնիցայի դրամահատարան
  Ֆինլանդիայի դրամահատարան

ՀՀ շրջանառու դրամանիշերի էսքիզների հեղինակներն են՝ Աշոտ Մանուկյան, Հրաչյա Ասլանյան, Կարապետ Աբրահամյան, Ռուբեն Արուտչյան և Հարություն Սամուելյան։

 Պատմություն 
<center>135px<center>135px<center>Կոմենդարյանի՝ դրամի սկզբնական գրանշանը<center>Արուտչյանի էսքիզը
150px|thumb|right|Դրամը խորհրդանշող բրոնզե արձանը
1991 թվականի սեպտեմբերի 21-ին ՀՀ անկախության հռչակմամբ առաջացավ ազգային արժույթ ունենալու անհրաժեշտությունը։ Սակայն մինչ ազգային արժույթի ներդրումը Հայաստանում պաշտոնական շրջանառության մեջ էին խորհրդային ռուբլու՝ 1961-1991 թվականների նմուշի և ռուսական ռուբլու՝ 1991-1992 թվականների նմուշի բանկային տոմսերը։

Ազգային արժույթի անվան տարբեր առաջարկներ կային՝ «դրամ», «ստակ», «իբար», «դահեկան», «թագվորին», արտադրյալ միավորինը՝ «մանրադրամ», «ար», «մանր», «իմի», «զուզա», «պլիկ», «լումա»։ 1992 թվականի մարտի 27-ին հատուկ հանձնաժողովի կողմից որոշվեց ՀՀ ազգային արժույթի անվանումը՝ «դրամ», արտադրյալ միավորինը՝ «լումա»Հայկական դրամի պատմությունից. 1993-ի նոյեմբերի 22-ին «ծնվեց» հայկական դրամը; panarmenian.net։ Վերցված է 2015-12-02Драму - 15 лет; express.am  ։ Վերցված է 2015-11-27։

1993 թվականի նոյեմբերի 22-ին ազգային արժույթի ներդրմամբ ՀՀ տարածքում դադարեցվեց խորհրդային և ռուսական դրամանիշերի շրջանառությունը․ փոխանակման համար ընդունվել էր «1 դրամ = 200 խորհրդային ռուբլի» հարաբերակցությունըԴրամաշրջանառությունը ՀՀ-ում; ՀՀ ԿԲ կայք։ Վերցված է 2015-11-29։

 Դրամի գրանշանը 

ՀՀ ԿԲ խորհրդի 2001 թվականի հոկտեմբերի 9-ի թիվ 25 արձանագրային որոշմամբ հայկական դրամի գրանշանի առաջարկված տարբերակներից հավանություն է տրվել Կարեն Կոմենդարյանի և Ռուբեն Արուտչյանի համանման էսքիզներինՀայաստանի Հանրապետության դրամի գրանշանը; ՀՀ ԿԲ կայքՀայաստանի Հանրապետության Կենտրոնական բանկի խորհուրդ․ Արձանագրային որոշում Հայաստանի Հանրապետության դրամի խորհրդանշանի ընտրության մասին; irtek.am։ Այն հայոց այբուբենի մեծատառ «Դ» տառն է՝ երկու հորիզոնական գծերով։

2007 թվականին «baseline|10px» գրանշանը գրանցվել է ՀՀ պետական ստանդարտում, իսկ 2012 թվականին վերջնականապես հաստատվել է ISO/UNICODE միջազգային ստանդարտներում։

Հայկական դրամի 15-ամյակի կապակցությամբ Կենտրոնական բանկի դիմաց 2008 թվականին տեղադրվել է դրամին նվիրված ու դրամը խորհրդանշող բրոնզե արձան։ Հեղինակը քանդակագործ Էդուարդ Շախիկյանն է։

 Թղթադրամներ 
2015 թվականի դեկտեմբերի դրությամբ Հայաստանի Հանրապետությունում շրջանառվում են յոթ անվանական արժեքով թղթադրամներ։ Դրանք բոլորն ունեն բարձր պաշտպանվածություն և որակ, իրենց տեխնիկական բնութագրերով չեն զիջում արտերկրյա թղթադրամներին, որոշ դեպքերում նաև գերազանցում ենՀայկական դրամը պաշտպանվածության մակարդակով չի զիջում եվրոյինՀայկական դրամի պատմությունից. Նոր հայկական թղթադրամները; panarmenian.net։ Վերցված է 2005-11-29։ Շրջանառությունից հետ կանչված մյուս բոլոր թղթադրամները ենթակա են փոխանակման ՀՀ կենտրոնական բանկում և Հայաստանի տարածքում գործող բոլոր առևտրային բանկերումԻնչպես է ստեղծվել հայկական դրամը; slaq.am։ Վերցված է 2015-11-29։

 1993-1995 թվականների նմուշի թղթադրամներ 
Գրառումները դիմերեսին՝ անվանական արժեքը թվանշաններով և բառերով, սերիան, տպագրման տարեթիվը, թողարկող բանկի անվանումը՝ «ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԲԱՆԿ» (1000 և 5000 դրամ անվանական արժեքով թղթադրամների վրա՝ «ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԵՆՏՐՈՆԱԿԱՆ ԲԱՆԿ»), «բանկի նախագահ» ու «ֆինանսների նախարար» գրառումները և այդ պաշտոնյաների ստորագրությունները:

Գրառումները դարձերեսին՝ անվանական արժեքը թվանշաններով և բառերով, թողարկող բանկի անվանումը՝ «ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԲԱՆԿ» կամ «ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԵՆՏՐՈՆԱԿԱՆ ԲԱՆԿ»։

10, 25, 50, 100, 200 և 500 դրամանոց թղթադրամների էսքիզները՝ Հրաչյա Ասլանյանի և Աշոտ Մանուկյանի, 1000 դրամանոց թղթադրամինը՝ Աշոտ Մանուկյանի, 5000 դրամանոց թղթադրամինը՝ Հրաչյա Ասլանյանի։ Թղթադրամները տպագրվել են գերմանական «Giesecke & Devrient» ընկերությունում։

Դիմերեսի և դարձերեսի պատկերներԱնվանական արժեքՉափեր, մմՀիմնական գույներՆկարագրությունՇրջանառության մեջ էՇրջանառությունից հանվել է 175px 175px 10 դրամ 125×62 սրճագույն, մանուշակագույն Դիմերեսը՝ Երևանի երկաթուղային կայարանը և Սասունցի Դավթի արձանը։ Սերիան՝ «ԱԱ»։Դարձերեսը՝ Արարատ լեռը։ 1993-11-22-ից 2004-04-01-ին 175px 175px 25 դրամ 125×62 դեղին, շագանակագույն Դիմերեսը՝ սեպագիր արձանագրություն և առյուծի որմնանկար Էրեբունի ամրոցից։ Սերիան՝ «ԲԱ»։Դարձերեսը՝ զարդանախշեր։ 1993-11-22-ից 2004-04-01-ին 175px 175px 50 դրամ 125×62 կապույտ, կարմիր Դիմերեսը՝ ազգային պատկերասրահի և պատմության թանգարանի շենքը Երևանում։ Սերիան՝ «ԳԱ»։Դարձերեսը՝ ՀՀ Ազգային ժողովի շենքը։ 1993-11-22-ից 2004-04-01-ին 189px 189px 100 դրամ 135×65 մանուշակագույն, կապույտ, կարմիր Դիմերեսը՝ Արարատ լեռը և Զվարթնոցի տաճարը։ Սերիան՝ «ԴԱ» կամ «ԴԲ»։Դարձերեսը՝ Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի թատրոնի շենքը։ 1993-11-22-ից 2004-04-01-ին 189px 189px 200 դրամ 135×65 շագանակագույն, դեղին, կանաչ Դիմերեսը՝ Էջմիածնի Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին և զարդանախշեր։ Սերիան՝ «ԵԱ» կամ «ԵԲ»։Դարձերեսը՝ զարդանախշեր։ 1993-11-22-ից 2004-04-01-ին 189px 189px 500 դրամ 135×65 կանաչ, շագանակագույն  Դիմերեսը՝ Տիգրան Մեծի արծաթե դրամը, Արարատ լեռը և զարդանախշեր։ Սերիան՝ «ԶԱ» կամ «ԶԲ»։Դարձերեսը՝ բացված գիրք՝ հայոց այբուբենի առաջին տառերով, փետուր և զարդանախշեր։  2005-09-01-ին 203px 203px 1000 դրամ 145×68 շագանակագույն, նարնջագույն Դիմերեսը՝ Մեսրոպ Մաշտոցի արձանը և Մատենադարանի շենքը։ Սերիան՝ «ԹԱ»։Դարձերեսը՝ Աղիտու գյուղի կոթող-մահարձանը։ 1994-10-24-ից 2004-03-01-ին 203px 203px 5000 դրամ 145×71 կանաչ, մանուշակագույն, դեղին Դիմերեսը՝ Գառնիի հեթանոսական տաճարը։ Սերիան՝ «ԷԱ»։Դարձերեսը՝ Անահիտ դիցուհու դիմաքանդակը։ 1995-09-06-ից 2005-07-01-ինՊատկերների մասշտաբը՝ 1.4 փիքսել 1 մմ-ի վրա։

 1998-2015 թվականների նմուշի թղթադրամներ 
Գրառումները դիմերեսին՝ անվանական արժեքը թվանշաններով և բառերով, սերիան, տպագրման տարեթիվը, թողարկող բանկի անվանումը (բացառությամբ 50 000 դրամ անվանական արժեքով թղթադրամի)՝ «ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԵՆՏՐՈՆԱԿԱՆ ԲԱՆԿ» և , «բանկի նախագահ» ու «ֆինանսների նախարար» գրառումները և այդ պաշտոնյաների ստորագրությունները, 50, 100, 500, 1000, 5000, 10 000 և 20 000 դրամանոց թղթադրամների վրա՝ նաև պատկերված գործիչի անունը, կյանքի ու մահվան տարիները, իսկ 50 000 դրամանոց թղթադրամի վրա՝ «ՔՐԻՍՏՈՆԵՈՒԹՅՈՒՆԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ ՊԵՏԱԿԱՆ ԿՐՈՆ» և «1700» գրառումները։

Գրառումները դարձերեսին՝ անվանական արժեքը թվանշաններով և բառերով, թողարկող բանկի անվանումը՝ «ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԵՆՏՐՈՆԱԿԱՆ ԲԱՆԿ» և , իսկ 50 000 դրամանոց թղթադրամի վրա՝ նաև «ԱՍՏՎԱԾ ԸՆԴ ՄԵԶ Է» և «301-2001» գրառումները։

50, 100, 500, 1000, 5000, 10 000 և 20 000 դրամանոց թղթադրամների էսքիզները՝ Աշոտ Մանուկյանի, 50 000 դրամանոց թղթադրամինը՝ Ռուբեն Արուտչյանի, 100 000 դրամանոց թղթադրամինը՝ Հարություն Սամուելյանի։ Թղթադրամները տպագրվել են ավստրիական «OeBS», բրիտանական «De La Rue», գերմանական «Giesecke & Devrient» և նիդերլանդական «Joh. Enschede» ընկերություններում։ 50 000 դրամ անվանական արժեքով թղթադրամը նվիրված է Հայաստանում քրիստոնեությունը պետական կրոն հռչակելու 1700-ամյակին․ այն առաջին և առայժմ միակ հայկական հոբելյանական թղթադրամն է, թողարկվել է շարքից դուրս և հանդիսանում է առանձին թողարկումԱզգային դրամանիշերը; countryarmenia.com ։ Վերցված է 2015-11-29։ Արժութային հարցերով միջազգային ասոցիացիայի կողմից կազմակերպված 2010 թվականի միջազգային մրցույթում 100 000 դրամ անվանական արժեքով թղթադրամը «Տարվա լավագույն թղթադրամը կամ թղթադրամների շարքը» անվանակարգում զբաղեցրել է երկրորդ տեղըԻ՞նչ արժեն հայկական մետաղադրամները; armenian.irib.ir ։ Վերցված է 2016-01-05, իսկ թղթադրամների միջազգային հանրության կողմից կազմակերպված 2010 թվականի միջազգային մրցույթում՝ երրորդ տեղը «Տարվա թղթադրամը» անվանակարգում։
 Դիմերեսի և դարձերեսի պատկերներԱնվանական արժեքՉափեր, մմՀիմնական գույներՆկարագրությունՇրջանառության մեջ էՇրջանառությունից հանվել է 171px 171px 50 դրամ 122×65 վարդագույն, երկնագույն Դիմերեսը՝ կոմպոզիտոր Արամ Խաչատրյանի դիմանկարը, Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի թատրոնի շենքը։ Սերիան՝ «Ա»։Դարձերեսը՝ դրվագ «Գայանե» բալետից, Արարատ լեռը։ 1998-11-23-ից 2004-04-01-ին 171px 171px 100 դրամ 122×65 կապույտ, մանուշակագույն Դիմերեսը՝ աստղաֆիզիկոս Վիկտոր Համբարձումյանի դիմանկարը, տիեզերքի խորհրդանշական պատկերը։ Սերիան՝ «Բ»։Դարձերեսը՝ Բյուրականի աստղադիտարանը, աստղադիտակի սխեմայական պատկեր։ 1998-11-23-ից 2004-04-01-ին 181px 181px 500 դրամ 129×72 մոխրագույն, կարմիր Դիմերեսը՝ ճարտարապետ Ալեքսանդր Թամանյանի դիմանկարը՝ Երևանի հատակագծի ֆոնին։ Սերիան՝ «Գ»։Դարձերեսը՝ ՀՀ կառավարության շենքը։  2005-09-01-ին 190px 190px 1000 դրամ 136×72 կանաչ, մոխրագույն Դիմերեսը՝ գրող Եղիշե Չարենցի դիմանկարը, հատված նրա բանաստեղծությունից՝ Արարատ լեռան ֆոնին։ Սերիան՝ «Դ»։Դարձերեսը՝ պատկեր Հին Երևանից՝ երկհարկանի շենք և երկձի ֆայտոն։ 1999-03-01-ից2026-04-01-ին 200px 200px 5000 դրամ 143×72 կանաչ, դարչնագույն Դիմերեսը՝ գրող Հովհաննես Թումանյանի դիմանկարը՝ ճարտարապետական հուշարձանի ֆոնին։ Սերիան՝ «Ե»։Դարձերեսը՝ Լոռվա բնապատկեր Սարյանի կտավից: 2026-04-01-ին 210px 210px 10 000 դրամ150×72 մանուշակագույն, երկնագույն Դիմերեսը՝ գրող Ավետիք Իսահակյանի դիմանկարը՝ Արագած լեռան ֆոնին, փետրագրիչ։ Սերիան՝ «Ը»։Դարձերեսը՝ տեսարան Հին Գյումրիից։ 2003-11-01-ից2026-04-01-ին 217px 217px 20 000 դրամ155×72 շագանակագույն, դեղին, նարնջագույն Դիմերեսը՝ գեղանկարիչ Մարտիրոս Սարյանի դիմանկարը՝ նրա կտավներից մեկի ֆոնին։ Սերիան՝ «Զ»։Դարձերեսը՝ հատված Սարյանի «Հայաստան» բնանկարից։ 1999-03-01-ից2026-04-01-ին 224px 224px 50 000 դրամ 160×79 շագանակագույն, դարչնագույն Դիմերեսը՝ Էջմիածնի Մայր Տաճարը և կամարի հատված։ Սերիան՝ «ԷԱ» կամ «ԷԲ»։Դարձերեսը՝ խաչքար Կեչառիսից, Արարատ լեռը և խորհրդանշական պատկեր․ Գրիգոր Լուսավորիչը և Տրդատ Մեծ արքան ձեռքերի վրա բարձրացնում են հայ եկեղեցին։ 2001-06-04-ից 224px 224px 100 000 դրամ 160×72 կապույտ, դարչնագույն Դիմերեսը՝ Եդեսիայի Աբգար Ե արքան, հատված 1-ին դարի տարածաշրջանային քարտեզից, ոսկե դրամ։ Սերիան՝ «ԶԱ»։Դարձերեսը՝ Թադեոսի կողմից Աբգար Ե արքային Քրիստոսի կենդանագիր պատկերով դաստառակի փոխանցման տեսարանը։ 2009-08-24-իցՊատկերների մասշտաբը՝ 1.4 փիքսել 1 մմ-ի վրա։
Վերաթողարկումները Դիմերեսի և դարձերեսի պատկերներԱնվանական արժեքՉափեր, մմՀիմնական գույներՏարբերությունը առաջին նմուշի համեմատությամբՇրջանառության մեջ էՇրջանառությունից հանվել է190px190px1000 դրամ136×72կանաչ, մոխրագույն Սերիան՝ «Թ» կամ «Լ»։  190px190px1000 դրամ136×72կանաչ, մոխրագույն Սերիան՝ «ԱԱ»։2011-09-30-ից190px190px1000 դրամ136×72կանաչ, մոխրագույն Սերիան՝ «ԱԲ»։2015-12-21-ից200px200px5000 դրամ143×72կանաչ, դարչնագույն Սերիան՝ «Ժ» կամ «Խ»։2003-07-10-ից200px200px5000 դրամ143×72կանաչ, դարչնագույն Սերիան՝ «ԲԱ»։200px200px5000 դրամ143×72կանաչ, դարչնագույն Սերիան՝ «ԲԲ»։2012-06-25-ից210px210px10 000 դրամ150×72մանուշակագույն, երկնագույն Սերիան՝ «Ծ»։2006-05-31-ից210px210px10 000 դրամ150×72մանուշակագույն, երկնագույն Սերիան՝ «Կ»։2008-04-14-ից210px210px10 000 դրամ150×72մանուշակագույն, երկնագույն Սերիան՝ «ԳԱ»։2012-06-25-ից217px217px20 000 դրամ155×72շագանակագույն, դեղին, նարնջագույն Սերիան՝ «Է»։2007-06-15-ից217px217px20 000 դրամ155×72շագանակագույն, դեղին, նարնջագույն Սերիան՝ «ԴԱ»։217px217px20 000 դրամ155×72շագանակագույն, դեղին, նարնջագույն Սերիան՝ «ԴԲ»։2012-06-25-իցՊատկերների մասշտաբը՝ 1.4 փիքսել 1 մմ-ի վրա։

 Մետաղադրամներ 
ՀՀ Կենտրոնական բանկի սահմանմամբ Հայաստանի դրամաշրջանառության մեջ են գտնվում մետաղադրամների հետևյալ տեսակներըՃանաչիր քո դրամը; ՀՀ ԿԲ կայք, էջ 16-20՝
 շրջանառու մետաղադրամներ․ թողարկվում և վերաթողարկվում են դրամաշրջանառությունն ապահովելու նպատակով; 
 հիշատակային և հոբելյանական շրջանառու մետաղադրամներ․ թողարկվում են ի հիշատակ պատմական և ժամանակակից նշանակալի իրադարձությունների և կարող են վերաթողարկվել;
 հուշադրամներ․ առանձնանում են պատրաստման բարձր որակով և թողարկվում են ազգային, միջազգային, պատմամշակութային, հոգևոր և այլ արժեքները այս կերպ հավերժացնելու, հասարակությանը ներկայացնելու և դրամագիտական շուկայի պահանջարկը բավարարելու համար և ենթակա չեն վերաթողարկմանՀայաստանի Հանրապետության հուշադրամները; ՀՀ ԿԲ կայք;
 ներդրումային մետաղադրամներ․ թողարկվում են բնակչությանը՝ ազատ միջոցները արծաթե դրամներում ներդնելու հնարավորություն տալու, ինչպես նաև ազգային պատմության ճանաչումն ու մշակութային արժեքների տարածման նպատակով և կարող են վերաթողարկվելՆերդրումային դրամներ; ՀՀ ԿԲ կայք։ Վերցված է 2015-10-23։ 
 Շրջանառու մետաղադրամներ 
 1994 թվականի նմուշի մետաղադրամներ 
Դիմերեսը՝ ՀՀ զինանշանը և պետության անվանումը՝ «ՀԱՅԱՍՏԱՆ»։

Դարձերեսը՝ անվանական արժեքը՝ «ԼՈՒՄԱ» կամ «ԴՐԱՄ» գրառումով, թողարկման տարեթիվը (1994), «դրամ» նիշով մետաղադրամների վրա՝ հատվող ճյուղերով ձևավորմամբ։

Մետաղադրամները հատվել են Լեհաստանի դրամահատարանում, իսկ 10 դրամ անվանական արժեքով մետաղադրամը՝ զուգահեռաբար նաև Սլովակիայի Կրեմնիցայի դրամահատարանում։
Դիմերեսի և դարձերեսի պատկերներԱնվանական արժեքՆյութՔաշ, գՏրամագիծ, մմԴրամաշուրթՇրջանառության մեջ է64px64px 10 լումա ալյումին 0.59 16.0 հարթ 1994-02-21-ից72px72px 20 լումա ալյումին 0.75 18.0 հարթ 1994-02-21-ից80px80px 50 լումա ալյումին 0.93 20.0 հարթ 1994-02-21-ից88px88px 1 դրամ ալյումին 1.39 22.0 ատամնավոր 1994-02-21-ից96px96px 3 դրամ ալյումին 1.63 24.0 ատամնավոր 1994-02-21-ից104px104px 5 դրամ ալյումին 1.98 26.0 հարթ 1994-02-21-ից112px112px 10 դրամ ալյումին 2.30 28.0 հարթ 1994-02-21-իցՊատկերների մասշտաբը՝ 4.0 փիքսել 1 մմ-ի վրա։

 2003-2004 թվականների նմուշի մետաղադրամներ 
Դիմերեսը. կենտրոնում՝ պետական զինանշանը, ավելի ցած՝ թողարկման տարեթիվը, եզրով՝ թողարկող բանկի անվանումը՝ «ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԿԵՆՏՐՈՆԱԿԱՆ ԲԱՆԿ» (10 դրամ անվանական արժեքով դրամի վրա՝ «ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ» գրառումը), եզրով ներքևում (բացառությամբ 500 դրամ անվանական արժեքով մետաղադրամի)՝ անվանական արժեքը բառերով՝ «ՏԱՍԸ ԴՐԱՄ», «ՔՍԱՆ ԴՐԱՄ», «ՀԻՍՈՒՆ ԴՐԱՄ», «ՀԱՐՅՈՒՐ ԴՐԱՄ» կամ «ԵՐԿՈՒ ՀԱՐՅՈՒՐ ԴՐԱՄ»։

Դարձերեսը՝ անվանական արժեքը՝ եզերվող զարդանախշային ձևավորմամբ։

Էսքիզները՝ Կարապետ Աբրահամյանի, մետաղադրամները հատվել են Լեհաստանի դրամահատարանում, իսկ 50 դրամ անվանական արժեքով մետաղադրամը՝ զուգահեռաբար նաև Ֆինլանդիայի դրամահատարանում։
Դիմերեսի և դարձերեսի պատկերներԱնվանական արժեքՆյութՔաշ, գՏրամագիծ, մմԴրամաշուրթՇրջանառության մեջ է80px80px 10 դրամ ալյումին 1.30 20.0 ատամնավոր 2004-12-01-ից82px82px 20 դրամ պղնձապատ պողպատ 2.75 20.5 հարթ 2003-01-01-ից86px86px 50 դրամ արույրապատ պողպատ 3.50 21.5 ատամնավոր 2003-01-01-ից90px90px 100 դրամ նիկելապատ պողպատ 4.00 22.5 ատամնավոր 2003-01-01-ից96px96px 200 դրամ արույր 4.50 24.0 ատամնավոր 2003-01-01-ից88px88px 500 դրամ մելքիոր (կենտրոն), արույր (օղակ) 5.00 22.0 ընդհատվող ատամնավոր 2003-03-31-իցՊատկերների մասշտաբը՝ 4.0 փիքսել 1 մմ-ի վրա։

 Հիշատակային և հոբելյանական շրջանառու մետաղադրամներ 
ՀՀ Կենտրոնական բանկը թողարկել է նաև հիշատակային և հոբելյանական մետաղադրամների 20 տարատեսակներ, որոնք բնորոշվում են որպես շրջանառու մետաղադրամներ.
 «32-րդ շախմատային օլիմպիադա» մետաղադրամ՝ 100 դրամ անվանական արժեքով (մելքիոր), շրջանառության մեջ է 1996-07-04-ից, հատվել է Լեհաստանի դրամահատարանում;
 «Անահիտ դիցուհի» մետաղադրամ՝ 25 000 դրամ անվանական արժեքով (900 հարգի ոսկի), շրջանառության մեջ է 1997-07-05-ից, հատվել է Նիդերլանդների արքայական դրամահատարանում ;
 «Եղիշե Չարենցի ծննդյան 100-ամյակ» մետաղադրամ՝ 100 դրամ անվանական արժեքով (մելքիոր), շրջանառության մեջ է 1997-10-06-ից, հատվել է Մեծ Բրիտանիայի արքայական դրամահատարանում;
 «Հայաստանի մարզեր և Երևան» շարքի 11 մետաղադրամներ՝ 50 դրամ անվանական արժեքով (արույրապատ պողպատ), շրջանառության մեջ են 2012-06-25-ից, հատվել են Ֆինլանդիայի դրամահատարանում;
 «Հայաստանի վայրի ծառերը» շարքի 6 մետաղադրամներ՝ 200 դրամ անվանական արժեքով (արույր), շրջանառության մեջ են 2014-12-29-ից, հատվել են Սլովակիայի Կրեմնիցայի դրամահատարանումՄամլո հաղորդագրություն «Հայաստանի վայրի ծառերը» շրջանառու հիշատակային մետաղադրամների վերաբերյալ; ՀՀ ԿԲ կայք ։

 Հիշատակային և հոբելյանական մետաղադրամներ 

Հիշատակային և հոբելյանական մետաղադրամները (կամ պարզապես՝ հուշադրամներ) կարող են օգտագործվել որպես վճարամիջոց, սակայն չեն օգտագործվում որպես այդպիսին, քանի որ հավաքորդական առարկա են և ունեն անվանական արժեքից շատ ավելի բարձր վաճառքի գին։
 Ներդրումային դրամներ 

Ներդրումային դրամները բարձր հարգի թանկարժեք մետաղներից պատրաստված դրամներ են, որոնց շրջանառության կարևորագույն առանձնահատկությունն այն է, որ շատ երկրներում դրանց առք ու վաճառքի ժամանակ վերջիններս չեն հարկվում ավելացված արժեքի հարկով։ Այդ պատճառով նեդրումային մետաղադրամներն ունեն պարունակվող թանկարժեք մետաղի գնին մոտ վաճառքի գին, որը ձևավորվում է թանկարժեք մետաղների իրացման միջազգային շուկաներում։ ՀՀ Կենտրոնական բանկի կողմից թողարկված առաջին և առայժմ միակ ներդրումային դրամը «Նոյյան տապան» շարքն էՀայկական դրամի պատմությունից. Ներդրումային մետաղադրամները; panarmenian.net։ Վերցված է 2015-11-08Noah´s Ark Silver Bullion Coin; geiger-edelmetalle.de  ։ Վերցված է 2021-108-14։

 Տես նաև 
 Հայաստանի դրամաշրջանառություն
 Հայկական լումա
 Արցախյան դրամ
 Հունական դրախմա

 Նշումներ 

 Վրիպակներ 

 Ծանոթագրություններ 

 Գրականություն 



  Հայաստանի Հանրապետության դրամանիշերը, ՀՀ Կենտրոնական բանկ, Երևան, «ՀՀ ԿԲ հրատ․», 2013 — 220 էջ։

 Արտաքին հղումներ 

 Հայկական դրամի էվոլյուցիան
 Հայաստանի ճամփեքով - ՀՀ դրամ
 Հայկական դրամ (Թղթադրամներ)  
 Հայաստանի մետաղադրամների կատալոգ; ehobbex.com 

Կատեգորիա:Դրամ
Կատեգորիա:Դրամական միավորներ
Կատեգորիա:Եվրոպական արժույթներ
Կատեգորիա:Հայաստանի դրամական միավորներ
Կատեգորիա:Հայաստանի տնտեսություն