Վրացերեն

Վրացերեն (ինքնանվանում՝ ქართული ენა ― քարթուլի էնա), քարթվելական լեզվախմբին պատկանող լեզու։ Վրաստանի պաշտոնականն լեզուն և Կովկասի որոշ ազգությունների գրական լեզուն։

Վրացերեն խոսում է մոտավորապես 5 միլիոն մարդ Վրաստանում և մի քանի հազարը՝ այլ երկրներում, հիմնականում Ռուսաստանում, ԱՄՆ-ում, Հունաստան, Իրանում և Թուրքիայում։

 Դասակարգում 
Վրացերենը Քարթվելական լեզվաընտանիքի առաջատար լեզուն է, որի մեջ են մտնում նաև սվաներենը, մեգրելերենը և լազերենը։

 Պատմություն 
Հետազոտությունները հանգեցրել են այն ենթադրության, որ մ․ թ․ ա․ II հազարամյակի սկզբներին գոյություն է ունեցել մեկ ընդհանուր լեզու։ Վերջինս պայմանականորեն անվանում են նախաքարթվելականՀրաչիկ Բայրամյան, Վրաց լեզու, Երևան, 2010։։

Վրացերենի զարգացումը բաժանվում է հետևյալ ժամանակաշրջանների.
 հին 5 - 11 դարերից,
 միջին 12 - 18 դարերից
 նոր 19 դարից։

 Բարբառներ 
Վրացերենը ունի մի քանի բարբառներ, որոնց տարբերությունը շատ չնչին է.
 քարթլիի
 կախեթիի
 իմերեթիի
 գուրիայի
 փշավի
 ռաչինի
 աջարիայի
 խևսուրի
 թուշիի և այլ։

Վրացերեն բարբառների թվին է պատկանում նաև հրեա-վրացական բարբառը, որով խոսում են վրաստանաբնակ հրեաները, նրանց այն մասը, որն այժմ բնակվում է Իսրայելում։ Ընդհանուր առմամբ՝ մոտավորապես 85.000 մարդ։

 Քերականություն 

 Բառակազմություն 

 Թվական Անուններ 
Վրացերենի մեջ թվերի անունները կառուցվում են պարզ անուններից, որոնք տասներկուսն են՝ 1-ერთი (էրթի), 2-ორი (օրի), 3-სამი (սամի), 4-ოთხი (օթխի), 5-ხუთი (խութի), 6-ექვსი (էքվսի), 7-შვიდი (շվիդի), 8-რვა (րվա), 9-ცხრა (ցխրա), 10-ათი (աթի), 20-ოცი (օցի) և 100-ასი (ասի)։

11-ից մինչև 19 թվերի անունները կազմվում են 1-ից մինչև 9 թվերի անուններին կցելով. առջևից՝ թ («աթիի» կրճատ ձևը) և ետևից՝ մետի (=ավելի)։ Որոշ պարագաներին նախածանցված թ-ն արմատական թվականի առաջին բաղաձայնի հետ միաձուլելով ձևավորում է մի նոր բաղաձայն՝ թ+ս→ց, թ+շ→չ, թ+ց→ց, կամ առաջ է բերում արմատի առաջին բաղաձայնների փոխատեղություն՝ թ+րվ→թվր։ 11-თერთმეტი (թերթմետի), 12-თორმეტი (թորմետի), 13-ცამეტი (ցամետի), 14-თოთხმეტი (թոթխմետի), 15-თხუთმეტი (թխութմետի), 16-თექვსმეტი (թեքվսմետի), 17-ჩვიდმეტი (չվիդմետի), 18-თვრამეტი (թվրամետի) և 19-ცხრამეტი (ցխրամետի)։

 Շաբաթվա անունները 
Շաբաթվա առաջին չորս օրերի անունների կառուցվածքը նմանվում է նույն հայերենին՝

 երկուշաբթի-ორშაბათი (օրշաբաթի)
 երեքշաբթի-სამშაბათი (սամշաբաթի)
 չորեքշաբթի-ოთხშაბათი (օթխշաբաթի)
 հինգշաբթի-ხუთშაბათი (խութշաբաթի)

 Գոյական Անուններ 
Գոյականների ժամանակային կամ տարածական կապերը արտահայտելու համար կիրառվում են ածանցներ ու կապային բառեր, որոնք ունեն իրենց նշանակությունները՝

 -վիթ՝ պես, նման (բավշվիվիթ՝ երեխայի նման)
 -զե՝ վրա
 -թան՝ քովը
 -թան էրթադ՝ հետ, միասին (դեդասթան էրթադ՝ մայրիկի հետ միասին)
 -շի՝ մեջ, ներս (քալաքշի՝ քաղաքի մեջ)
 -դան՝ (որևէ մի տեղ)-էն
 -գան՝ (որևէ մի անձ, առարկայ)-էն
 գամո՝ պատճառով (շենս գամո՝ քո պատճառով)
 գարդա՝ բացի
 գարեշե՝ առանց (մշոբլեբիս գարեշե՝ առանց ծնողների)
 -թվիս՝ համար (մեգոբրեբիսթվիս՝ ընկերների համար)
 միեր՝ (միջոց)-ով
 մագիվրադ՝ փոխարեն
 միուխեդավադ՝ չնայած
 շեսախեբ՝ մասին
շեմդեգ՝ հետո
 -ծին՝ առաջ, միջև, դիմաց
 -մդե՝ մինչև (խվալամդե՝ մինչև վաղը)

 Դերանուններ 
Աղյուսակի մեջ բերված են բոլոր վեց անձնական դերանունների խոնարհումները՝
ՈւղղականԳործառնականՏրականՍեռականԳործիականՄակբայականԿոչական1ին դեմք (եզակի)մեմեմեչեմ(ս)չեմիթչեմադ-2րդ դեմք (եզակի)շենշենշենշեն(ս)շենիթշենադշե՛3րդ դեմք, խոսողի մոտ (եզակի)էս(ա)ման(ա)մաս(ա)միս(ա)միթ(ա)մադ-3րդ դեմք, հասցեատիրոջ մոտ (եզակի)էկմա(գա)նմա(գա)սմ(ագ)իսմ(ագ)իթմա(գա)դ-3րդ դեմք, հեռվից (եզակի)իս / իգի(ի)ման(ի)մաս(ի)միս(ի)միթ(ի)մադ-1ին դեմք (հոգնակի)չվենչվենչվենչվեն(ս)չվենիթչվենադ-2րդ դեմք (հոգնակի)թքվենթքվենթքվենթքվեն(ս)թքվենիթթքվենադթքվե'''
|-
|3րդ դեմք, խոսողին մոտ (հոգնակի)
|էսէնի|(ա)մաթ|(ա)մաթ|(ա)մաթ|(ա)մաթ|(ա)մաթ|-|-
|3րդ դէմք, հասցէատէրին մօտ (հոգնակի)
|էգէնի|մա(գա)թ|մա(գա)թ|մա(գա)թ|մա(գա)թ|մա(գա)թ|-|-
|3րդ դեմք, հեռվից (հոգնակի)
|իսինի|(ի)մաթ|(ի)մաթ|(ի)մաթ|(ի)մաթ|(ի)մաթ|-''

 Հոլովներ 
+Հոլով      Եզակի թիվՀոգնակի թիվՀին ձևը հոգնակի թվիՈւղղական წყალ – ი ծկղալ - իწყლ – ებ – ი ծկղլ -եբ - իწყალ – ნი ծկղալ - նիԳործառնականწყალ – მა ծկղալ - մաწყლ – ებ – მა ծկղլ - եբ - մաწყალ – თ (ა) ծկղալ - թ (ա)Սեռականწყალ – ის (ა) ծկղլ - իս (ա)წყლ – ებ – ის (ა) ծկղլ - եբ - իս (ա)წყალ – თ (ა) ծկղալ - թ (ա)Տրականწყალ – ს (ა) ծկղալ - ս (ա)წყლ – ებ – ს (ა) ծկղլ - եբ - ս (ա)წყალ – თ (ა) ծկղալ - թ (ա)Գործիականწყლ – ით (ა) ծկղլ - իթ (ա)წყლ – ებ – ით (ა) ծկղլ - եբ - իթ (ա)_Մակբայականწყლ – ად (ა)   ծկղլ - ադ (ա)წყლ – ებ – ად (ა) ծկղլ - եբ - ադ (ա)_Կոչականწყალ – ო ծկղալ - ոწყლ – ებ – ო ծկղլ - եբ - ոწყალ – ნო ծկղալ - նո

 Տես նաև 
 Վրացական այբուբեն
 Ամիրանդարեջանիանի
 Քարթվելական լեզուներ

 Ծանոթագրություններ 

 Արտաքին հղումներ 
Վրացերենի դասընթաց (հնչյունաբանություն, բառագիտություն, ձևաբանություն)

Կատեգորիա:Վրացերեն
Կատեգորիա:Ռուսաստանի լեզուներ
Կատեգորիա:Վրաստանի լեզուներ