Մեքսիկա

Մեքսիկա (), պաշտոնապես` Մեքսիկայի Միացյալ Նահանգներ (), պետություն Հյուսիսային Ամերիկայի մայրցամաքի հարավում: Զբաղեցնելով 1,972,550 քառակուսի կիլոմետր տարածք՝ համարվում է տարածքի մեծությամբ աշխարհի 13-րդ երկիրը։ Միևնույն ժամանակ, շուրջ 130 միլիոն բնակչության ցուցանիշով Մեքսիկան 10-րդն է ամենաբնակեցված պետությունների թվում՝ հանդիսանալով բնակչության թվով աշխարհի ամենամեծ իսպանախոս պետությունը։ Մեքսիկան սահմանադրական հանրապետություն է, որը բաղկացած է 31 նահանգներից և մայրաքաղաքային ինքնավարություն ունեցող Մեխիկո քաղաքից։ Մեխիկոն նաև երկրի ամենամեծ քաղաքն է, որն աշխարհի ամենաբազմամարդ մետրոպոլիտենական տարածքներից մեկը: Մեքսիկան հյուսիսում սահմանակցում է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներին, հարավ-արևելքում՝ Գվատեմալային և Բելիզին։ Երկիրը ծովային սահմաններ ունի նաև Խաղաղ օվկիանոսի արևմուտքում, Կարիբյան ծովի հարավ-արևելքում և Մեքսիկական ծոցի հետ արևելքումMerriam-Webster's Geographical Dictionary, 3rd ed.:

Մարդկային ներկայությունը նախակոլումբոսյան Մեքսիկայում թվագրվում է դեռևս մ.թ.ա. 8000-ական թվականներին՝ այն դարձնելով համաշխարհային քաղաքակրթության վեց օրրաններից մեկը: Մեզոամերիկյան տարածաշրջանը, որի մաս է կազմում նաև Մեքսիկայի ժամանակակից տարածքը, եղել է մարդկային մի շարք քաղաքակրթությունների բնօրրան՝ ներառյալ Օլմեկյան, Մայայական, Զապոտեկյան, Տեոտիուական և Պուրեպեչական: Ավելի ուշ շրջանում Մեքսիկայի տարածքի զգալի մասը բնակեցվել է ացտեկների կողմից, սակայն զարգացած միջնադարում նվաճվել Էռնան Կորտեսի գլխավորած Իսպանական կայսրության կոնկիստադորների կողմից։ Իսպանական տիրապետության սկզբում էլ հիմնադրվել է Նոր Իսպանիայի գաղութային տարածքը, որի կենտրոնը դարձել է Տենոչտիտլան բնակավայրը՝ այժմյան ՄեխիկոնBrading, D.A., The First America: The Spanish Monarchy, Creole Patriots, and the Liberal State.: Հաջորդ երեք դարերի ընթացքում Իսպանիան ընդլայնել իր տարածքային վերահսկողության սահմանները, տեղաբնիկներին պարտադրել կաթոլիկ քրիստոնեական կրոնը, տարածել իսպաներենը որպես հիմնական լեզու և գաղութի արծաթով հարուստ ընդերքի պաշարները ծառայեցրել Իսպանական կայսրության էքսպնասիոնիստական քաղաքականության համարRicard, Robert, The Spiritual Conquest of Mexico, Lesley Byrd Simpson, trans.։ Գաղութատիրական դարաշրջանն ավարտվել է 19-րդ դարի սկզբին Մեքսիկայի անկախության պատերազմի հաջող ելքով պայմանավորված։

Անկախությունից հետո Մեքսիկան բախվել է քաղաքական և սոցիալ-տնտեսական նշանակալի ցնցումների: 1846 թվականին սկսված ամերիկա-մեքսիկական պատերազմի արդյունքում Մեքսիկան կրել է զգալի տարածքային կորուստների՝ այդ թվում ԱՄՆ-ի կազմում ճանաչել Տեխասը։ 1857 թվականին ընդունված Սահմանադրության մեջ ներդրված ազատական բարեփոխումները հանգեցրել են ներքին հակամարտության սկզբնավորման, Ֆրանսիական ռազմախուժման և Մեքսիկական երկրորդ կայսրության ստեղծման, որին հակազդել է Բենիտո Խուարեսի գլխավորած հանրապետական դիմադրությունը: 19-րդ դարավերջին վերելք է ապրել Պորֆիրիո Դիասի դիկտատուրան, որին ընդդիմանալու նպատակով 1910 թվականին բռնկել է Մեքսիկական հեղափոխությունը՝ հանգեցնելով արմատական փոփոխությունների, ներառյալ՝ 1917 թվականի Սահմանադրության ընդունման։ 20-րդ դարում Մեքսիկան գրանցել է նշանակալի տնտեսական աճ, բայց նաև բախվել զանգվածային բռնաճնշումների և ընտրակեղծարարության խնդիրներին: 20-րդ դարավերջին նկատվել է տեղաշարժ դեպի նեոազատական քաղաքական կուրս, որի վառ դրսևորումը 1994 թվականի զանգվածային անկարգությունների պայմաններում Ազատ առևտրի հյուսիսամերիկյան համաձայնագրի ստորագրումն էր Կանադայի և Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների հետ։

Մեքսիկան նորահայտ արդյունաբերական և զարգացող երկիր է, որն ունի աշխարհի 12-րդ խոշորագույն տնտեսությունը անվանական ՀՆԱ-ի և ՀՆԱ-ի ցուցանիշներով: ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների գրանցված թվաքանակով Մեքսիկան առաջինն է Ամերիկա աշխարհամասում և յոթերորդն աշխարհում UNESCO World Heritage sites, accessed 9 May 2022։ Այն նաև աշխարհի 17 մեգաբազմազան երկրներից թվում է և համաշխարհային մակարդակում հինգերորդն իր կենսաբազմազանությամբ։ Մեքսիկան նշանավոր զբոսաշրջային ուղղություն է. 2022 թվականի դրությամբ այն աշխարհի վեցերորդ ամենաշատ այցելվող պետությունն է՝ տարեկան 42,2 միլիոն այցելուներով:  Խոշոր տնտեսական ցուցանիշները, բնակչության թվաքանակը, գլոբալ մշակութային ազդեցությունը և երկրի կայուն ժողովրդավարացուման միտումները Մեքսիկան դարձնում են տարածաշրջանային և միջին ուժ, որն ունի ազդեցիկ տերություն դառնալու տեսանելի ներուժ։ Չնայած վերջին տասնամյակների ընթացքում Մեքսիկայի գրանցած զգալի քաղաքական և սոցիալ-տնտեսական ձեռքբերումներին, երկիրը շարունակում է պայքարել սոցիալական անհավասարության, աղքատության, համակարգային կոռուպցիայի և մասշտաբային հանցավորության դեմ։ 2006 թվականից ի վեր թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառության սինդիկատների միջև շարունակվող հակամարտությունը, որը ստացել է «Մեքսիկական նարկոպատերազմ» անվանումը, հանգեցրել է ավելի քան 120,000 մարդկանց մահվան:  Մեքսիկան ՄԱԿ-ի, G20-ի, Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության (ՏՀԶԿ), Առևտրի համաշխարհային կազմակերպության (ԱՀԿ), Ասիա-խաղաղօվկիանոսյան տնտեսական համագործակցության ֆորումի, Ամերիկյան պետությունների կազմակերպության լիիրավ անդամ է։

 Բնակչություն 
Մեքսիկայի հիմնական բնակիչները մեքսիկացիներն են, որոնք ձևավորվել են իսպանացիների, բնիկ հնդկացիների, մասամբ՝ նաև նեգրերի միախառնման հետևանքով։ Պաշտոնական լեզուն իսպաներենն է, սակայն բնիկ ժողովուրդները՝ ացտեկները, մայաները, հուաստեկները և այլք, խոսում են մայրենի լեզուներով և պահպանում իրենց մշակութային առանձնահատկությունները։

Խոշոր քաղաքներն են Մեխիկոն, Գվադալախարան, Մոնտեռեյը, Պուեբլան։

Հին շրջանում (մինչև 16-րդ դար) Մեքսիկայի տարածքում զարգացած են եղել հնդկացիների (տոտոնակներ, տոլտեկներ, ացտեկներ, մայաներ) գեղարվեստական մշակույթները։ Զբաղվել են խեցեգործությամբ և փայտե իրերի, մանր քանդակների պատրաստմամբ։

Սակայն իսպանացիների կողմից Մեքսիկայի նվաճումը կործանարար ազդեցություն ունեցավ հնդկացիների ինքնատիպ մշակույթի վրա։ Այդուհանդերձ, բնիկների գեղարվեստական ավանդույթները որոշակիորեն ներգործեցին գաղութային շրջանում ձևավորված արվեստի վրա, և երկու մշակույթների համատեղումը կանխորոշեց Մեքսիկայի հետագա ազգային արվեստի ավանդույթները։

Ներկայումս Մեքսիկան Լատինական Ամերիկայի առավել զարգացած երկրներից է. արդյունահանում են արծաթ, ոսկի, նավթ, գունավոր և հազվագյուտ մետաղներ։ Մշակում են ցորեն, բրինձ, շաքարեղեգ, սրճենի, եգիպտացորեն (հայրենիքը Մեքսիկան է)։

Մայրաքաղաք Մեխիկոն աշխարհի խոշորագույն քաղաքներից է, որտեղ զուգակցվում է հին դարերի ու ժամանակակից ճարտարապետությունը։
Հանրահայտ են գեղանկարիչներ Դիեգո Ռիվերան, Խոսե Օրոսկոն, Դավիդ Սիկեյրոսը, Ֆրիդա Կալոն, գրողներ Կառլոս Ֆուենտեսը, Օկտավիո Պասը և ուրիշներ։

 Աշխարհագրություն 

Մեքսիկա պետությունը գտնվում է Արևմտյան կիսագնդում՝ 14°, 33 °N և 86 ° և 119 ° աշխարհագրական լայնություններում։ Մեքսիկայի տարածքի մեծ մասը գտնվում է Հյուսիսային Ամերիկայում, սակայն նրա տարածքի հարավային մի փոքր հատված՝ Ներքին Կալիֆոռնիայի նահանգը գտնվում է Կենտրոնական Ամերիկայում։ Մեքսիկայի կենտրոնամերիկյան տարածքը կազմում է ամբողջ տարածքի 12 %-ը։ Սակայն ընդհանուր առմամբ Մեքսիկան համարվում է հյուսիսամերիկյան պետություն՝ Կանադայի և Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների հետ միասին։

Ամենաբարձր լեռը Օրիսաբա գործող կոնաձև հրաբուխն է՝ 5675 մետր բարձրությամբ։ Այն գտնվում է նաև 18.491 ծովի մակարդակից բարձրության վրա։ Մեքսիկայի ընդհանուր տարածքը կազմում է 1.972.550 կմ²։ Այն տարածքի մեծությամբ աշխարհի 14-րդ ամենախոշոր պետությունն է, իսկ իսպանախոս երկրների մեջ՝ երկրորդը։ Սահմանակցում է հյուսիսում Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներին (3,141 կմ), իսկ հարավում՝ Գվատեմալային և Բելիզին։ Ափերը ողողում են Խաղաղ օվկիանոսի ջրերը։

 Կլիմա 

 Կենսաբազմազանություն 
Մեքսիկան կենսաբանական ռեսուրսներով աշխարհի 18-րդ առաջատար երկիրն է։ Այստեղ տարածված են ավելի քան 200,000 տարբեր տեսակներ, որոնք կազմում են աշխարհի կենդանական աշխարհի և կենսաբազմազանությունների 10-12 %-ը։ Մեքսիկան աշխարհում առաջատարն է՝ սողունների տարածվածությամբ (707 հայտնի տեսակներ), երկրորդը՝ կաթնասունների տարածվածությամբ (438 տեսակներ), չորրորդը՝ երկկենցաղների բազմազանությամբ (290 տեսակներ)։ Չորրորդ տեղն է զբաղեցնում նաև բույսերի թվով (26000 տեսակի բույսեր)։ Նրանցից 2500 տեսակները համարվում է վտանգված տեսակներ և գրանցված են կարմիր գրքում։

2002 թվականի տվյալներով, Մեքսիկան երկրորդ ամենաարագ անապատացող երկիրն է աշխարհում։ Այս ցուցանիշով նա զիջում է միայն Բրազիլիային։ Մեքսիկայի տարածքի 170,000 կմ² տարածքը կանաչ գոտիներ են՝ անտառներ, ազգային պարկեր և ազգային արգելոցներ։ Դրանք իրենցից ներառում են 34 կենսոլորտային պահուստներ (անփոփոխ էկոհամակարգեր), 67 ազգային պարկեր, 4 բնական հուշարձաններ (պաշտպանված է անժամկետ իրենց գեղագիտական, գիտական կամ պատմական արժեքը) և այլն։

Մեքսիկայի տարածքում հայտնաբերվե են Ամերիկայի տարածքում հանդիպող տարբեր տեսակի մշակաբույսեր և ուտելի բույսեր։ Մեքսիկայի տարածքում մշակվում է կակաո, ավոկադո, լոլիկ, եգիպտացորեն, վանիլ, գուավա, ցուկկինի, և այլն։ Այստեղ աճեցվում են նաև լոբու տարբեր տեսակներ, չիլի պղպեղներ (Հալապենո) և այլն։

Մեքսիկայում ապրում են տարբեր տեսակի կենդանիներ, որոնց մեջ կան նաև էնդեմիկ կենդանատեսակներ, օրինակ՝ Մեքսիկական մկնային պարկամուկ, Մեքսիկական գայլ, Մեքսիկական գորշ սկյուռ, Մեքսիկական հողի սկյուռ, Մեքսիկական ծովամուկ և այլն։ Ապրում են նաև այլ կենդանատեսակներ, օրինակ՝ Վիրջինյան պարկամուկ, փոքր խոյադելֆին, յագուար, ամերիկյան սև արջ, ամերիկյան արագիլ, գորշ աղվես և այլն։

 Սպորտ 
1968 թվականին Մեքսիկայում տեղի են ունեցել XIX Օլիմպիւական խաղերը՝ Մեքսիկան դարձնելով առաջին լատինաամերիկյան երկիրը, որտեղ մեկնարկել են խաղերը։ 1970 և 1986 թվականներին այստեղ տեղի են ունեցել ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության խաղերը։

Մեքսիկայի ամենահայտնի սպորտաձևը ֆուտբոլն է։ Ենթադրվում է, որ ֆուտբոլը Մեքսիկա են բերել կոռնեցի հանքագործները 19-րդ դարի վերջում։ 1902 թվականին բրիտանական ազդեցությամբ ձևավորվեց հինգ-թիմային լիգան։

Մեքսիկայի գլխավոր ակումբներից են՝ 
 Ամերիկա, 12 առաջնություն
 Դեպորտիվո Գուադալախարա, 11 առաջնություն
 Տոլուկա, 10 առաջնություն
Անտոնիո Կարբախալը առաջին ֆուտբոլիստն էր, որ հայտնվեց աշխարհի խաղերում և Հուգո Սանչեսը IFFHS կողմից դարձավ 20-րդ դարի լավագույն CONCACAF խաղացող։

Մեքսիկայի պրոֆեսիոնալ բեյսբոլի լիգան կոչվում է Liga Mexicana de Beisbol: Չնայած զիջում է Միացյալ Նահանգների, Կարիբյան երկրների և Ճապոնիայի թիմերին, Մեքսիկայի թիմը նույնպես ունեցել է միջազգային ձեռքբերումներ։

2013 թվականին Մեքսիկայի բասկետբոլի թիմը հաղթեց Ամերիկայի բասկետբոլի առաջնությունում և ձեռք բերեց 2015 թվականի առաջնությունը հյուրընկալելու պատիվը։

Հայտնի սպորտաձևերից է ցլամարտը։ Գրեթե բոլոր խոշոր քաղաքներում կան ցլամարտի հրապարակներ։ Մեխիկոյի Plaza México-ն ամենամեծ ցլամարտի կենտրոնն է աշխարհում։ Այն տեղավորում է 55,000 մարդ։

Հայտնի մեքսիկացի բռնցքամարտիկներ են Վինսենթ Սալդիվարը, Ռուբեն Օլիվարեսը, Սալվադոր Սանչեսը, Խուլիո Սեզար Չավեսը, Ռիկարդո Լոպես Նավան, Էրիկ Մորալեսը։

Հայտնի մեքսիկացի ատլետներ են գոլֆեր Լորենա Օչոան, Անա Գևարան՝ 400 մետր թռիչքով աշխարհի նախկին չեմպիոն և 2004 թվականի Աթենքի օլիմպիական խաղերի փոխչեմպիոն Ֆերնանդո Պլատեսը։

 Առողջապահություն 
1990 թվականից Մեքսիկան գտնվում է բնակչության առողջության անցումային փուլում, մահացության ախտանիշների ցուցանիշները նույն են ինչ Գերմանիայի և Ճապոնիայի նման բարձր զարգացած երկրներում։ Բժշկական ենթակառուցվածները զարգացած են հիմնականում խոշոր քաղաներում, մինչդեռ գյուղական բնակչությունն ունի առաջադեմ բժշկական սարքավորումների կարիք, և հիվանդ հաճախորդներըն ստիպված են մոտ բնակավայրեր տեղափոխվել համապատասխան բժշկական օգնության կամ խնամքի համար։

Պետության կողմից ֆինանսավորվող Մեքսիկական սոցիալական անվտանգության ինստիտուտը (IMSS) և Պետական աշխատողների սոցիալական անվտանգության և ծառայությունների ինստիտուտը (ISSSTE) էական դեր են խաղում առողջապահության և սոցիալական անվտանգության հարցերում։ Մեծ կարևորություն ունեն նաև մասնավոր առողջապահական ծառայությունները, որոնք ապահովում են բժշկական ծառայությունների 13%-ը։

Հանրային համալսարաններում հաճախ անցկացվում են բժշկական վերապատրաստումներ։ Գվադալախարայի համալսարանը ամերիկացի ուսանողներին վերապատրաստելու պայմանագիր ունի Միացյալ Նահանգների հետ։ Մասնավոր բուժօգնության, դեղորայքի արժեքը Մեքսիկայում ավելի ցածր է, քան Հյուսիսային Ամերիկայի այլ գործընկերների մոտ։

 Կրթություն 
2004 թվականին Մեքսիկայի մինչև 14 տարեկան բնակիչների գրագիտության մակարդակը կազմում էր 97 %, 15 տարեկանից բարձր՝ 91 %: Համաձայն ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային տվյալների՝ այս ցուցանիշով Մեքսիկան զբաղեցնում է 24-րդ տեղը։

Մեքսիկայի ազգային ինքնավար համալսարանը համաձայն 2009 թվականին հրատարակված Թայմզ-ի բարձրագույն կրթության չափանիշների աշխարհի 200 առաջնակարգ համալսարանների շարքում զբաղեցնում է 190-րդ տեղը։

Մասնավոր բիզնես դպրոցները նույնպես համապատասխանում են միջազգային չափանիշներին։ PADE և EGADE բիզնես դպրոցները, Պանամերիկյան համալսարանը և Մոնթերեյի տեխնոլոգիայի և բարձրագույն կրթության ինստիտուտը համաձայն «Ուոլ սթրիթ ջըրնալի» տվյալների գտնվում են գլխավոր տասնյակում։

 Կառավարություն և ոստիկանություն 
 Կառավարություն 
Ըստ կառավարման համակարգի՝ Մեքսիկան դաշնային կամ ֆեդերատիվ հանրապետություն է, որը կառավարվում է Մեքսիկայի ժողովրդի կողմից ընտրված պաշտոնական թեկնածուն՝ նախագահի անունից։ Նախագահի կառավարությունը հիմնված է 1917 թվականին ընդունված Սահմանադրության և օրենքների հիման վրա։ Սահմանադրությունը ներառում է երեք բաժիններ՝ ժողովրդավարություն և հանրապետություն, պետական և քաղաքական կառավարություններ։ Ըստ սահմանադրության Մեքսիկայի յուրաքանչյուր նահանգ ունի ինքնավարություն, սակայն պետք է առաջնորդվի սահմանադրության դրույթներով։ Մեքսիակայի ենթակա յուրաքանչյուր տարածք ունի հանրապետական կառավարման համակարգ և կառավարվում է գործադիր մարմնի՝ նահանգապետի կամ Մեքսիկայի նախագահի կողմից նշանակված այլ պաշտոնյայի կողմից։

Մեքսիկայի նախագահը Մեքսիկայի բարձրագույն պետական պաշտոնյան է։ Մեքսիկայի նախագահը ընտրվում է 6 տարի ժամկետով, իսկ ընտրությունները անցկացվում են մեկ փուլով։ Հաղթողը որոշվում է հավաքած ձայների մեծամասնությամբ։ 2012 թվականին Մեքսիկայում անցկացված նախագահական ընտրությունների արդյունքում Մեքսիկայի նախագահ ընտրվեց Էնրիկե Պենիա Նիետոն։

Մեքսիկական Սահմանադրությունը հիմնված է հետևյալ սկզբունքների վրա՝
 Մարդու և քաղաքացու իրավունքներն ու ազատություններ
 Ազգային ինքնիշխանություն
 Իշխանությունների տարանջատում
 Ներկայացուցաչական ժողովրդավարություն
 Ֆեդերալ պետություն
 Սահմանադրական իրավունքի պահպանում և պետության գերակայությունը եկեղեցու նկատմամբ

Մեքսիկայի իշխանության օրենսդիր ճյուղը Երկպալատ խորհրդարանն է, որը կազմված է հանրապետական կառավարմամբ սենատից և պատգամավորների պալատից։ Մեքսիկայի կոնգրեսը կարող է ընդունել օրենքներ, հայտարարել պատերազմ, հավաքել հարկեր և տուրքեր, հաստատել միջազգային պայմանագրեր այլ երկրների հետ և վավերացնել դիվանագիտական նշանակումները։

Մեքսիկայի իշխանության օրենսդիր մարմնի՝ խորհրդարանին վերաբերվող փոփոխությունները կատարվում եմ քվեարկությունների միջոցով։ Մեքսիկայում գործում է ազատ ընտրական իրավունքը և քվեարկությանը կարող են մասնակցել 18 տարին լրացած բոլոր անձիք։ Սեռական և տարիքային սահմանափակումներ չկան։ Պատգամավորների պալատը կազմված է 500 պատգամավորներից, որոնք կազմում են խորհրդարանի մի մասը։

500 պատգամավորներից 300-ը ընտրվում են դաշնային ընտրատարածքում կատարվող մեծամասնական ընտրությունների արդյունքում։ Մնացած 200-ը միայն ընտրվում են համամասնական ընտրություններում։ Մեքսիկայի ստորին մյուս պալատը՝ սենատը կազմված է 128 սենատորներից։ Նրանցից 64-ը ընտրվում են մեծամասնական, իսկ մնացած 64-ը համամասնական և առանձին քվեարկությունների միջոցով։

Մեքսիկայի արդարադատության գերագույն մարմինը և հանրապետական կառավարման իշխանության երրորդ ճյուղը Մեքսիկայի Միացյալ Նահանգների դատական մարմինն է։ Մեքսիկայի գլխավոր դատարանը արդարադատության օրենսդիր դատարաններն են։ Այն կազմված է կոլեգիալ, ունիտար և մարզային դատարաններից, ինչպես նաև դատական դաշնային խորհուրդից։

 Ոստիկանություն 
աջից|240px|thumb|Մեքսիկայի դաշնային ոստիկանության շենքը

Մեքսիկայի դաշնային ոստիկանությունը Մեքսիկայի ոստիկանական գերագույն մարմինը, որը բաժանված է տարբեր գործակալությունների։ Այն հաճախ կոչվում է նաև ոչ այնքան տարածված և ոչ գրական "Federales" տերմինով։ Որպես կանոն, Մեքսիկայի դաշնային ոստիկանության աշխատակիցները զինված են ատրճանակով և կրում են մուգ կապույտ կամ մոխրագույն մարտական համազգեստ։

Մեքսիկայի դաշնային ոստիկանությունը ստեղծվել է չորս տարբեր դաշնային կանխարգելիչ կազմակերպությունների 1998-1999 թվականների միաձուլումից հետո։ Այս մարմինը ստեղծվել է Մեքսիկայի Միացյալ Նահանգներում նարկոկարտելների աճող սպառնալիքը կանխելու նպատակով։ Մեքսիկայի դաշնային ոստիկանությունը ներառում է դաշնային ճանապարհային ոստիկանական և ֆինանսական ոստիկանության բաժիններ, որոնք կոչվում է նաև քննչական և ազգային անվտանգության կենտրոններ։

Մեքսիկայի դաշնային ոստիկանության զինված ուժերը համարվում է Մեքսիկական բանակի 3-րդ ռազմական ոստիկանության բրիգադը։ Մեքսիկայի Դաշնային ոստիկանությունը ներառում է նաև քննչական բաժանմունք։ Մեքսիկայի զինված ուժերի գերագույն գլխավոր հրամանատարը Մեքսիկայի նախագահն է։

 Արտաքին հարաբերություններ 
Մեքսիկայի արտաքին քաղաքականության մեջ կարևոր նշանակություն ունեն Մեքսիկայի նախագահը և Արտաքին գործերի նախարարությունը։ Մեքսիկայի սահմանադրության 89-րդ հոդվածի 10-րդ կետի դրույթները սահմանում են, որ Մեքսիկայի կառավարությունը և բնակչությունը պարտավորվում է հարգել այլ պետությունների Միջազգային օրենքը, պետությունների իրավական հավասարությունը, նրանց ինքնիշխանության ու անկախության։ Մեքսիկացիները պարտավորվում չմիջամտել այլ երկրների ներքին և արտաքին գործերին, հակամարտություններին տալ խաղաղ կարգավորում և խթանել միջազագային տարբեր կազմակերպությունների հետ համագործակցության զարգացումը։

Մեքսիկան մի շարք միջազգային կազմակերպությունների և միությունների ակտիվ մասնակից և հիմնադիր է։ Այս երկիրը համարվում է Միացյալ Ազգերի Կազմակերպության (ՄԱԿ)Velázquez Flores (2007), p. 145., Իբերո-ամերիկյան պետությունների համագործակցության և Ռիո խմբի ակտիվ մասնակից-անդամ։ 2008 թվականին Մեքսիկան ստացել է 40 մլն դոլար ՄԱԿ-ի ընդհանուր բյուջեից։ Պետությունը եղել է Լատինոամերիկյան տնտեսական Կազմակերպության անդամ։

 Զինված ուժեր 
Մեքսիկայի զինված ուժերը կազմված են երկու տարբեր ստորաբաժանումների միջև։ Առաջին բաժինը Մեքսիկայի ցամաքային ուժերն են, որոնք իրենց մեջ ներառում են Մեքսիկայի ռազմաօդային ուժերը։ Երկրորդ բաժինը Մեքսիկայի ռազմածովային ուժերն են, որի մեջ է մտնում Մեքսիկայի ծովային նավատորմը։ Մեքսիկայի Զինված ուժերը պահպանում զգալի ենթակառուցվածքներ, որի մեջ մտնում են օբյեկտների նախագծման, հետազոտական և թեստավորման զենքերը, տրանսպորտային միջոցները, օդանավերը, նավատորմի նավերի մեծ մասը, պաշտպանական համակարգեր և տարբեր տեսակի էլեկտրոնիկա։

Վերջին տարիներին Մեքսիկան բարելավել է իր զինվորական մեթոդները, հրամանատարությունը և տեխնոլոգիական կառույցները։ Մեքսիկայի զինված ուժերի գերագույն գլխավոր հրամանատարը համարվում է Մեքսիկայի նախագահը։ Մեքսիակն հնարավորություն ունի արտադրելու միջուկային զենք, սակայն նա չի օգտվել այդ հնարավորությունից։ Պատմականորեն, Մեքսիկան բացառությամբ երկրորդ աշխարհամարտի, համարվում է չեզոք երկիր։ Մեքսիկան համարվում է Մեքսիկայի և ՄԱԿ-ի խաղաղապահ երկրներից մեկը։

 Վարչական բաժանում 
Մեքսիկան կամ Մեքսիկայի Միացյալ Նահանգները կառուցվածքով դաշնային կամ ֆեդերատիվ երկիր է։ Մեքսիկան վարչականորեն բաժանված է 31 նահանգների և մայրաքաղաքային ինքնավարություն ունեցող Մեքսիկա քաղաքի միջև։ Մեքսիկայի յուրաքանչյուր նահանգ ունի իր ինքնավարությունը, առանձին սահմանադրությունը և դատական մարմինը։ Նահանգները կառավարվում են նահանգապետների կողմից, որոնք ընտրվում են 6 տարի ժամկետով։

 Մեքսիկայի վարչական բաժանում  № 
  Դաշնային օկրուգ
  Վարչական կենտրոն
  Տարածք,կմ²
  ԲնակչությունCity Population - Statistics & Maps of the Major Cities, Agglomerations & Administrative Divisions for all Countries of the World,(2010) մարդ
  Խտություն,մարդ/կմ² 0 border|20px Դաշնային օկրուգ (Distrito Federal) border|20px Մեխիկո (México) 1499 8 851 080 5904,66 1 border|20px Ագուասկալիենտես (Aguascalientes) border|20px Ագուասկալիենտես (Aguascalientes) 5589 1 184 996 212,02 2 border|20px Գերերո (Guerrero) border|20px Չիլպասինգո դե լոս Բրավո (Chilpancingo de los Bravo) 63 749 3 388 768 53,16 3 border|20px Գուանախուատո (Guanajuato) border|20px Գուանախուատո (Guanajuato) 30 589 5 486 372 179,36 4 border|20px Դուրանգո (Durango) border|20px Վիկտորիա դե Դուրանգո (Victoria de Durango) 119 648 1 632 934 13,65 5 border|20px Իդալգո (Hidalgo) border|20px Պաչուկա դե Սոտո (Pachuca de Soto) 20 987 2 665 018 126,98 6 border|20px Խալիսկո (Jalisco) border|20px Գվադալախարա (Guadalajara) 80 137 7 350 680 91,73 7 border|20px Կամպեչե (Campeche) border|20px Սան Ֆրանցիսկո դե Կամպեչե (San Francisco de Campeche) 51 833 822 441 15,87 8 border|20px Կերետարո (Querétaro) border|20px Սանտյագո դե Կերետարո (Santiago de Querétaro) 11 769 1 827 937 155,32 9 border|20px Կինտանա Ռոո (Quintana Roo) border|20px Չետումալ (Chetumal) 50 350 1 325 578 26,33 10 border|20px Կոաուիլա (Coahuila) border|20px Սալտիլյո (Saltillo) 151 571 2 748 391 18,13 11 border|20px Կոլիմա (Colima) border|20px Կոլիմա (Colima) 5455 650 555 119,26 12 border|20px Հարավային Ստորին Կալիֆոռնիա (Baja California Sur) border|20px Լա Պաս (La Paz) 73 677 637 026 8,65 13 border|20px Մեխիկո (México) border|20px Տոլուկա դե Լերդո (Toluca de Lerdo) 21 461 15 175 862 707,14 14 border|20px Միչոական (Michoacán) border|20px Մորելիա (Morelia) 59 864 4 351 037 72,68 15 border|20px Մորելոս (Morelos) border|20px Կուեռնավակա (Cuernavaca) 4941 1 777 227 359,69 16 border|20px Յուկատան (Yucatán) border|20px Մերիդա (Mérida) 39 340 1 955 577 49,71 17 border|20px Նայարիտ (Nayarit) border|20px Տեպիկ (Tepic) 27 621 1 084 979 39,28 18 border|20px Նուևո Լեոն (Nuevo León) border|20px Մոնտեռեյ (Monterrey) 64 555 4 653 458 72,09 19 border|20px Չիուաուա (Chihuahua) border|20px Չիուաուա (Chihuahua) 247 087 3 406 465 13,79 20 border|20px Չիապաս (Chiapas) border|20px Տուստլա Գուտիեռես (Tuxtla Gutiérrez) 73 887 4 796 580 64,92 21 border|20px Պուեբլա (Puebla) border|20px Պուեբլա դե Սարագոսա (Puebla de Zaragoza) 33 919 5 779 829 170,40 22 border|20px Սակատեկաս (Zacatecas) border|20px Սակատեկաս (Zacatecas) 75 040 1 490 668 19,86 23 border|20px Սան Լուիս Պոտոսի (San Luis Potosí) border|20px Սան Լուիս Պոտոսի (San Luis Potosí) 62 848 2 585 518 41,14 24 border|20px Սինալոա (Sinaloa) border|20px Կուլյական (Culiacán) 58 092 2 767 761 47,64 25 border|20px Սոնորա (Sonora) border|20px Էրմոսիլյո (Hermosillo) 184 934 2 662 480 14,40 26 border|20px Ստորին Կալիֆոռնիա (Baja California) border|20px Մեխիկալի (Mexicali) 70 113 3 155 070 45,00 27 border|20px Վերակրուս (Veracruz) border|20px Խալապա-Էնրիկես (Xalapa-Enríquez) 72 815 7 643 194 104,97 28 border|20px Տաբասկո (Tabasco) border|20px Վիլյաերմոսա (Villahermosa) 24 661 2 238 603 90,78 29 border|20px Տամաուլիպաս (Tamaulipas) border|20px Սյուդադ Վիկտորիա (Ciudad Victoria) 79 829 3 268 554 40,94 30 border|20px Տլասկալա (Tlaxcala) border|20px Տլասկալա դե Խիկոտենկատլ (Tlaxcala de Xicohténcatl) 3914 1 169 936 298,91 31 border|20px Օախակա (Oaxaca) border|20px Օախակա դե Խուարես (Oaxaca de Juárez) 95 364 3 801 962 39,87 Ընդամենը 1 967 138 112 336 538 57,11 Հայերը Մեքսիկայում 

Մեքսիկայի հայ գաղութը կազմավորվել է 1920-ական թվականներից հետո։ Հայերը կենտրոնացած են հիմնականում Մեխիկոյում, մասամբ էլ՝ Պուեբլա քաղաքում։ Ներկայումս նրանց թիվը մոտ 400 է, սակայն համայնքը դեռևս կազմավորված չէ. չունի հավաքատեղի կամ ազգային որևէ կազմակերպություն։

Մեքսիկայի նշանավոր հայերից են գործարարներ Ս. Պալունյանը և Շ. Քրդիկյանը, ճարտարագետ Ջ. Նշանյանը, ֆիզիկոս Շ. Հաճյանը, աստղագետ դոկտոր Պ. Փիշմիշը և այլք։ Մեխիկոյում է ապրել ու ստեղծագործել բանաստեղծ և թատերագիր Մկրտիչ Հաճյանը, Մեքսիկայի կառավարության կազմում աշխատել է հայազգի Խոսե Սարուխանը (Սարուխանյան)։

 Տես նաև 
 Հյուսիսային Ամերիկայի երկրների ցանկ

 Ծանոթագրություններ 

 Արտաքին հղումներ 
 Dasaran.am Մեքսիկա 
 Encyclopedia.am Մեքսիկա 

Mexico Tourism Official Website | Այցելիր Մեքսիկա 
Մեքսիկա  UCB Libraries GovPubs''
Մեքսիկա, Բի-բի-սի լուրեր 
Մեքսիկայի մասին Բրիտանիկա հանրագիտարանում 

 Key Development Forecasts for Mexico from [International Futures]
Մեքսիկան համաշխարհային նկարիչների կտավներում

Կատեգորիա:Ամերիկայի երկրներ
Կատեգորիա:Դաշնային հանրապետություններ
Կատեգորիա:Լիբերալ ժողովրդավարություններ
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Մեծ քսանյակի անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Մեքսիկա
Կատեգորիա:Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության անդամ երկրներ