Տիրտեոս

Տիրտեոս (), մ.թ.ա. 7-րդ դարի երկրորդ կեսի հույն բանաստեղծ։

 Կենսագրություն 
Ծնվել է Աթենքում կամ Լակոնիայում, ապրել է Սպարտայում։ Համաձայն մի ավանդության՝ եղել է դասատու, որին աթենացիներն ուղարկեցին Սպարտա ռազմական օգնության փոխարեն։ Սակայն նրա ստեղծագործությունը հուշում է, որ նա եղել է Սպարտայի քաղաքացի (թերևս՝ զորահրամանատար), որը բավականաչափ հեղինակություն է ունեցել իր հայրենակիցներին խրատելու համար։

 Ստեղծագործություն 
Տիրտեոսի բանաստեղծություններն արժեքավոր աղբյուրներ են Լակոնիայում այն ժամանակվա երկու ճգնաժամերի՝ քաղաքացիական երկպառակությունների և երկրորդ մեսենյան պատերազմի, մասին։ Մեսենիան Լակոնիային հարևան երկիր էր, որը սպարտացիները գրավել էին՝ բնակիչներին ենթարկելով հելոտի կարգավիճակի։ Տիրտեոսը հորդորդել է սպարտացիներին մինչև մահ կռվել իրենց քաղաքի համար։ Քարոզել է թագավորների աստվածային իրավունքը և հիշեցրել հայրենակիցներին սահմանադրությամբ սահմանված թագավորների, ծերակույտի և ժողովրդի դերերի մասին։ Հոնիական բարբառով գրված եղերերգություններում պարսավել է շահամոլությունը, երկպառակությունները, կոչել է միասնության՝ փառաբանելով Սպարտայի հին ժամանակները, գովերգելով մարտիկների խիզախությունը։ Տիտեոսի ստեղծագործության մեջ, հին հունական պոեզիայում առաջին անգամ, երևան են գալիս խորհրդածություններ գոյություն ունեցող պետական կարգի առաջացման և այդ կարգը հանուն ամբողջ քաղաքացիական կոլեկտիվի բարօրության պահպանելու միջոցառումների շուրջը։ 

Անտիկ աղբյուրները հաղորդում են, թե Տիրտեոսի երկերը ամփոփվել են հինգ գրքի մեջ։ Նրա գործերից պահպանվել է մոտ 250 տող կամ տողի մասեր։ Տիրտեոսի երգերը բաժանվում են երկու խմբի՝ ռազմական (էմբատերիա) և էլեգիա։

 Էմբատերիաներ 
Էմբատերիաները ամբողջովին հագեցած են ռազմական ոգով և գրված են դորեական բարբառով։ Հեղինակն այս երգերի մեջ կոչ է անում հարձակվել թշնամու վրա։ Գովերգում է քաջությունը և հերոսներին՝ միաժամանակ մերկացնելով երկչոտներին։ Պատերազմի դաշտում ընկնելը համարում է մեծագույն պատիվ, այն ամենաբարձր փառքը, որին արժանանալ կարող է մարդը։ Այդպիսի մարդը սիրելի է բոլորին, նրա մահը ողբում է ամբողջ քաղաքը, «նրա գերեզմանը կփառավորեն թե նրա երեխաները, թե երեխաների երեխաները և թե նրա ամբողջ տոհմը հավիտյան»։ Հայրենիքի համար զոհվողըեծարվում է նույնիսկ մահից հետո, ստորերկրյա աշխարհում։ Տիրտեոսի այս ոտանավորների մեջ գովաբանվում է սպարտաական կարգապահությունը, որը դաժան էր ու խիստ, և արտահայտում է նրա ռազմական ոգին։

 Էլեգիաներ 
Տիրտեոսի էլեգիաները բաժանվում են երկու խմբի և կրում տարբեր անուններ՝ «Եվնոմիա» և «Խորհուրդներ»։

«Եվնոմիա» նշանակում է օրինականություն։ Այս երգերում բանաստեղծը հրավիրում է կարգապահության ու գովում է օրինականությունը, որ պատերազմի պատճառով խախտվել է Սպարտայում։ «Եվնոմիայի» մեջ հեղինակը հորդորում է հավատարիմ մնալ օրենքներին, հին ավանդույթներին, սպարտաական թագավորներին, որովհետև գերագույն իշխանությունը Սպարտայում «աստվածատիպ» թագավորներին է պատկանում։ Գրեթե նույն ոգով են գրված «Խորհուրդները»։

 Ծանոթագրություններ 

Կատեգորիա:Հին հույն բանաստեղծներ