Չիլի

Չիլի (իսպաներեն՝ Chile), պաշտոնապես՝ Չիլիի Հանրապետություն, երկիր Հարավային Ամերիկայում՝ Խաղաղ օվկիանոսի ափին։ Զբաղեցնում է օվկիանոսամերձ նեղ, երկար ցամաքային տարածություն։ Մայրաքաղաքն է Սանտյագոն։ Հյուսիսից սահմանակից է Պերուի հետ, հյուսիսի-արևելքից Բոլիվիային և արևելքից Արգենտինային։

 Կլիմա 
Հյուսիսային Չիլին ունի արևադարձային (միջին ամսական ջերմաստիճանը 12-22 °C է, տարեկան տեղումները՝ մինչև 50 մմ), միջին Չիլին՝ չոր մերձարևադարձային (ջերմաստիճանը՝ 8-22 °C, տեղումները՝ 100-2500 մմ), հարավային Չիլին՝ չափավոր օվկիանոսային (ջերմաստիճանը՝ 3-14 °C, տեղումները՝ 3000-7000 մմ) կլիմա։

 Ներքին ջրեր 
Գետերը կարճ են, պատկանում են Խաղաղ օվկիանոսի ավազանին։ Հարավում  կան բազմաթիվ լճեր (գլխավորապես սառցադաշտային)։ Խոշոր գետերն են Լոան, Ուասկոն, Լիմարին, Մաուլեն, Բիո Բիոն, Բեյկերը։

 Բնակչություն 
alt=Չիլիի քաղաքները|մինի|326x326փքս
Ավելի քան 90%–ը չիլիացիներ են։ Բնակվում են նաև զանազան հնդկացիական ցեղեր, Զատկի կղզում՝ պոլինեզիացիներ։ Պաշտոնական լեզուն իսպաներենն է, կրոնը՝ կաթոլիկությունը, պաշտոնական տոմարը՝ գրիգորյանը։ Խոշոր քաղաքներն են Սանտյագոն, Վալպարաիսոն, Վինյա դել Մարը, Կոնսեպսիոնը, Տալաուանոն, Անտոֆագաստան, Տեմուկոն։

 Վարչական բաժանում 

Չիլին ունիտար պետություն է։ Անհրաժտշտության չափով պետական կառավարումը օրենքով ֆունկցիոնալ և աշխարհագրական առումով ապակենտրոնացված է ամեն վարչական միավորի համար։
 Ժամանակակից բաժանում 
մինի|130px|Չիլիի տարածշրջանները
Վարչականորեն Չիլին բաժանված է հետևյալ միավորների՝
 15 Տարածաշրջաններ (regiones), վարչական բաժանման 1-ին աստիճան
 54 Նահանգներ (provincias), վարչական բաժանման 2-րդ աստիճան
 346 Համայնքներ (comunas), վարչական բաժանման 3-րդ աստիճան

 Տարածաշրջաններ 
Տարածաշրջանային կառավարությունը գլխավորում է ինտենդանտը (intendente), ում նշանակում է երկրի նախագահը։ Ինտենդանտին թեկնածությունը հանձնարարում է Տարածաշրջանի նախարարությնա քարթուղարը (Secretaría Regional Ministerial կամ SEREMI)։ Տարածաշրջանի վարչությունը կազմված է տարածաշրջանային կառավարությունից, որի մեջ մտնում են ինտենդանտը և Տարածաշրջանային Խորհուրդը (Consejo Regional)։

 Նահանգներ 
Ամեն նահանգի կառավարությունը և վարչությունը կազմված են նահանգային նահանգապետանաից (Gobernación Provincial), որորնք գլխավորում են երկրի նախագահի կողմից նշանակվող նահանգապետը (gobernador)։ Նա իրականացնում է իր լիազորությունները տարածաշրջանային ինտենդանտից եկող հրահանգներին համաձայն։ Նահանգապետի թեկնածությունը առաջարկում է Նահանգային Տնտեսական և Սոցիալական հարցերի Խորհուրդը (Consejo Económico y Social Provincial կամ CESPRO)։

Միակ բացառությունն է Սանտյագո նահանգը, որը իր գործունեության մեջ բացառում է նահանգային կառավարության ազդեցությունը։ Դրա փոխարեն, այդ հնարավորությունը ունի Սանտյագո մայրաքաղաքային տարածաշրջանի (Región Metropolitana de Santiago) ինտենդանտը, ով իրականացնում է նահանգի նահանգապետի ֆունկցիաները։

 Համայնքներ 
Ամեն համայնքի կամ համայնքների խմբերի տեղական կառավարություն միավորվում է մունիցիպալիտետների (), որոնք կազմված են ալկալդից () և ամեն 4 տարի ընտրվող Համայնքային խորհրդից ()։

Մունիցիպալիտետները կենտրոնական կառավարման ապակենտրոնացման ցուցանիշ են։ Նրանք ձևավորվում են Տնտեսական և Սոցիալական Համայնքային Խորհրդից (Consejo Económico y Social Comunal կամ CESCO), որը կազմված է համայնքի կարևորագույն կազմակերպությունների և ձեռնարկությունների ներկայացուցիչներից։

Չիլիում այժմ կա 346 համայն և 345 մունիցիպալիտետ, քանի որ Կաբո դե Օրնոս (abo de Hornos) մունիցիպալիտետը կառավարում է միանգամից երկու համայնք՝ Կապե Օրնը (Cape Horn) և Անտարկտիկան (Antártica)։ Քարտուղարությունը Նոր համայնքների

Կան Քարտուղարության և Վարչական մարմինների (Subsecretaría de Desarrollo Regional y Administrativo կամ SUBDERE ) կողմից կազմվող նոր համայնքներ ստեղծելու առաջարկներ
 Տարածաշրջան Վարչկենտրոն Նահանգներ Վարչկենտրոն Համայնքներ XV Արիկա և Պարինակոտա Արիկա Արիկա Արիկա 
Արիկա
ԿամարոնեսՊարինակոտաՊուտրեԽեներալ Լագոս
Պուտրե I Տարապակա Իկիկե Տամարուգալ Պոսո Ալմոնտե 
Կամինյա
Կոլչանե
Ուարա
Պիկա
Պոսո Ալմոնտե Իկիկե Իկիկե 
Իկիկե
Ալտո Օսպիսիո II Անտոֆագաստա Անտոֆագաստա Տոկոպիլյա Տոկոպիլյա 
Մարիա Էլենա
Տոկոպիլյա  Էլ Լոա Կալամա 
Կալամա
Չիլի
Սան Պեդրո դե Ատակամա Անտոֆագաստա Անտոֆագաստա 
Անտոֆագաստա
Մեխիլյոնես
Սիերրա Գորդա
ՏալտալIII ԱտակամաԿոպյապո Չանյարալ Չանյարալ 
Չանյարալ
Դիեգո դե Ալմագրո Կոպյապո Կոպյապո 
Կոպյապո
Կալդերա
Տիերրա Ամարիլյա Ուասկո Վալյենար 
Վալյենար
Ֆրեյրինա
Ուասկո
Ալտո դել ԿարմենIV ԿոկիմբոԼա Սերենա Էլկի Կոկիմբո 
Անդակոլյո
Կոկիմբո
Լա Իգերա
Լա Սերենա
Պայգուանո
Վիկունյա Լիմարի Օվալյե 
Օվալյե
Ռիո Ուրտադե
Մոնտե Պատրիա
Կոմբարբալա
Պունիտակի Չոապա Իլյապել 
Իլյապել
Սալամանկա
Լոս Վիլոս
Կանելա V Վալպարաիսո Վալպարաիսո Պետորկա Լա Լիգուա 
Լա Լիգուա
Կաբիլդո
Սապալյար
Պապուդո
Պետորկա Լոս Անդես Լոս Անդես 
Լոս Անդես
Սան Էստեբան
Կալյե Լարգա
Ռինկոնադա Սան Ֆելիպե դե Ակոնկագուա Սան Ֆելիպե 
Սան Ֆելիպե
Լյայլյայ
Պուտաենդո
Սանտա Մարիա
Կատեմու
Պանկեուե Կիլյոտա Կիլյոտա 
Կիլյոտա
Լա Կալերա
Նոգալես
Իխոելաս
Լա Կրուս Վալպարաիսո Վալպարաիսո 
Վալպարաիսո
Վինյա դել Մար
Կոնկոն
Կինտերո
Պուչունկավի
Կասաբլանակա
Խուան Ֆերնանդես Marga Marga Quilpué 
Quilpué
Limache
Olmué
Villa Alemana Սան Անտոնիո Սան Անտոնիո 
Ալգարրոբո
Էլ Կիսկո
Էլ Տաբո
Կարտախենա
Սան Անտոնիո
Սանտո Դոմինգո Զատկի կղզի Անգա Ռոա Զատկի կղզիVI Օ'Հիգինս Ռանկագուա Կաչապոալ Ռանկագուա 
Կոդեգուա
Կոինկո
Կոլտաուկո
Դոնյիուե
Գրաներոս
Լաս Կաբրաս
Մաչալի
Մալյոա
Օլիվար
Պեումո
Պիչիդեգուա
Կինտա դե Տիլկոկո
Ռանկագուա
Ռեկինոա
Ռենգո
Մոստասալ
Սան Վիսենտե դե ՏագուաԿոլչագուաՍան Ֆերնանդո 
Չեպիկա
Չիմբարոնգո
Լոլոլ
Նանկագուա
Պալմիլյա
Պերալիլյո
Պլասիլյա
Պումանկե
Սան Ֆերնանդո
Սանտա Կրուս Կարդենալ Կարո Պիչիլեմու 
Լա Էստրելյա
Լիտուեչե
Մարչիուե
Նավիդադ
Պարեդոնես
Պիչիլեմու VII Մաուլե Տալկա Կուրիկո Կուրիկո 
Կուրիկո
Ուալանյե
Լիկանտեն
Մոլինա
Ռաուկո
Ռոմերալ
Սագրադա Ֆամիլիա (Չիլի)
Տենո
Վիչուկեն Talca Talca 
Տալկա
Սան Կլեմենտե
Պելարկո
Պենկաուե
Մաուլե
Սան Ռաֆաել
Կուրեպտո
Կոնստիտուսյոն
Էմպեդրադո
Ռիո Կլարո Լինարես Լինարես 
Լինարես
Սան Խավյեր դե Լանկոմիլյա
Պարրալ
Վիլյա Ալեգրե
Լոնգավի
Կոլբուն
Ռետիրո
Յերբաս Բուենաս Կաուկենես Կաուկենես 
Կաուկենես
Չանկո
Պելյուե VIII Բիոբիո Կոնսեպսյոն Նյուբլե Չիլյան 
Բուլնես
Չիլյան
Չիլյան Վյեխո
Կոբկեկուրա
Կոելեմու
Կոյուեկո
Էլ Կարմեն
Նինուե
Նյիկեն
Պեմուկո
Պինտո
Պորտեսուելո
Կիլյոն
Կիրիուե
Ռանկիլ
Սան Կառլոս
Սան Ֆաբիան
Սան Իգնասիո
Սան Նիկոլաս
Տրեգուակո
Յունգայ

 Տես նաև 
 Հարավային Ամերիկայի երկրների ցանկ

 Ծանոթագրություններ 

Կատեգորիա:1818 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Կատեգորիա:Լիբերալ ժողովրդավարություններ
Կատեգորիա:Հանրապետություններ
Կատեգորիա:Հարավային Ամերիկայի երկրներ
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Չիլի