Ֆիզիկայի միջազգային օլիմպիադա

Ֆիզիկայի միջազգային օլիմպիադա (ՖՄՕ) (անգլերեն՝ International Physics Olympiad (IPhO)), ֆիզիկայի ամենամյա մրցություն է՝ միջնակարգ դպրոցի աշակերտների համար, որը Գիտական միջազգային օլիմպիադաներից մեկն է։ Առաջին ՖՄՕ-ն եղել է Վարշավայում (Լեհաստան)՝ 1967 թվականին։

Ամեն ազգային պատվիրակություն բաղկացած է առավելագույնը հինգ աշակերտներից և երկու ղեկավարից։ Ղեկավարները պետք է վարժ տիրապետեն անգլերեն լեզվին և ֆիզիկայի առարկային։ Ղեկավարներին կարող են նաև ուղեկցել ցանկացած թվով դիտորդներ։ Աշակերտները հանձնում են անհատական աշխատանքներ՝ տեսական և գործնական։ Ըստ արդյունքների՝ աշակերտները պարգևատրվում են ոսկե, արծաթե, բրոնզե մեդալներով կամ գովասանագրերով։

Տեսական փուլը տևում է 5 ժամ, բաղկացած է երեք առաջադրանքներից։ Առաջադրանքները սովորաբար բաղկացած են մի քանի ենթահարցերից։ Փորձնական մասը կարող է բաղկացած լինել մեկ կամ երկու փուլից, որոնցից յուրաքանչյուրին տրվում է հինգը ժամ։

 Պատմություն 
Առաջին ՖՄՕ-ից մի քանի ամիս առաջ հրավերներ ուղարկվեցին բոլոր Միջին Եվրոպական երկրներին։ Հրավերներն ընդունվեցին Բուլղարիայի, Չեխոսլովակիայի, Հունգարիայի և Ռումինիայի կողմից (կազմակերպող Լեհաստանի հետ միասին՝ հինգ երկիր)։ Յուրաքանցյուր երկրի թիմ բաղկացած էր միջնակարգ դպրոցի երեք աշակերտներից և մեկ ղեկավարից։ Մրցությունը կազմակերպված էր Լեհաստանի Ֆիզիկայի օլիմպիադայի վերջնական փուլի նման՝ մեկ օր տրամադրված էր տեսական խնդիրներին, և մեկ օր էլ՝ փորձի համար։ Միակ տարբերությունն այն էր, որ մասնակիցները ստիպված էին սպասել իրենց աշխատանքների արդյունքներն իմանալու համար։ Սպասելու ժամանակ կազմակերպիչները երկու օդանավով էքսկուրսիա կազմակերպեցին դեպի՝ Կռակ և Գդանսկ քաղաքները։ Առաջին ՖՄՕ-ի շրջանակներում աշակերտները պետք է լուծեին չորս տեսական և մեկ փորձարարական խնդիր։

Երկրորդ օլիմպիադան կազմակերպվեց պրոֆեսոր Ռեժո Քունֆալվուի կողմից՝ Բուդապեշտում (Հունգարիա)՝ 1968 թվականին։ Ութ երկրներ մասնակցեցին այս օլիմպիադային՝ Գերմանական Դեմոկրատական Հանրապետությունը, Խորհրդային Միությունը և Հարավսլավիան միացան մասնակից երկրներին։ Կրկին յուրաքանցյուր երկիր ներկայացվում էր միջնակարգ դպրոցի երեք աշակերտների և մեկ ղեկավարի կողմից։ Երկրորդ ՖՄՕ-ից որոշ ժամանակ առաջ օրենքների և ուսումնական ծրագրի մի նախնական պլան պատրաստվեց։ Այս պլանը հետագայում պաշտոնապես ընդունեցին Միջազգային Խորհուրդը, որը բաղկացած էր մասնակից թիմերի ղեկավարներից։ Սա կատարվեց երկրորդ ՖՄՕ-ից մի քանի ամիս հետո Չեխոսլովակիայի Բռնո քաղաքում կատարված հատուկ ժողովում։

Երրորդ ՖՄՕ-ն կազմակերպվեց պրոֆեսոր Ռոստիսլավ Կոստիալի կողմից՝ Բռնոյում (Չեխոսլովակիա)՝ 1969 թվականին։ Այդ ժամանակ յուրաքանչյուր թիմ բաղկացած էր հինգ աշակերտներից և երկու ղեկավարներից։ Բռնոյի մրցույթը կազմակերպվեց ըստ ընդունված պաշտոնական օրենքի։

Հաջորդ օլիմպիադան անցկացվեց Մոսկվայում (Խորհրդային Միություն) 1970 թվականին։ Ամեն երկիր ներկայացվում էր վեց աշակերտներով և երկու ղեկավարներով։ Օլիմպիադայի ժամանակ որոշ փոքր փոփոխություններ արվեցին օրենքի մեջ։

Հինգերորդ ՖՄՕ-ից սկսած, որն անցկացվեց Սոֆիայում (Բուլղարիա) 1971 թվականին, ամեն խումբ պետք է բաղկացած լիեր հինգ աշակերտներից և երկու ղեկավարներից։ 1978 և 1980 թվականներին ՖՄՕ-ն չի կազմակերպվել, արևմտյան երկրների ավելացման պատճառով։ Առաջին արևմտյան երկիրը, որ մասնակցել է, եղել է Ֆրանսիան։ Սկզբում, սակավաթիվ մասնակից արևմտյան երկրները հրաժարվեցին, որ ՖՄՕ-ն տարին մեջ անցկացվի արևմտյան և արևելյան խմբի երկրներում։ Այդ պատճառով էլ արևելյան խմբի երկրները հրաժարվեցին 1978 և 1980 թվականների օլիմպիադաները կազմակերպելուց։ 1982 թվականից տարեկան օլիմպիադները շարունակվեցին, քանի որ բավականին արևմտյան երկրներ կային բեռը կիսելու համար։

Այժմ ապագա ՖՄՕ-ի անցկացվելիք վայրը տարիներ առաջ որոշված է։ ՖՄՕ-ին միանալուց հետո, ամեն երկիր պետք է երեք տարի առաջ ուրիշներին տեղեկացնի իր ՖՄՕ-ն հյուրընկալելու ցանկության մասին, որից հետո նա ավելանում է սպասողների ցանկին, որը 2006 թվականին արդեն մինչև 2050-ականները շարունակվում է։ Կազմակերպչական ձախողումների դեպքում, երկիրը ժամանակավորապես մերժվում է ՖՄՕ-ի կողմից, որը պատահեց Ֆրանսիայի հետ 2000 թվականին։

 Մրցության կառուցվածքը 
Մրցությունը տևում է երկու օր։ Մեկ օրը տրամադրված է տեսական խնդիրներին (երեք խնդիր, որոնք ամենաքիչը ֆիզիկայի չորս ոլորտ են պարունակում։ Միավորների ընդհանուր գումարը 30 է)։ Մեկ այլ օր տրամադրված է փորձարարական խնդիրներին (մեկ կամ երկու խնդիրներ. միավորների ընդհանուր գումարը 20 է)։ Այս երկու օրերը բաժանվում են գոնե մեկ հանգստյան օրով։ Այս երկու փուլերի համար էլ հինգական ժամ է տրամադրվում։ Յուրաքանչյուր թիմ բաղկացած է ընդհանուր կամ տեխնիկական միջնակարգ դպրոցների 20 տարեկանը չգերազանցող աշակերտներից (և ոչ թե ինստիտուտների կամ համալսարանների ուսանողներից)։ Ընդհանրապես ամեն խումբ բաղկացած է հինգ աշակերտներից և երկու վերահսկիչներից։

 Մեդալների բաշխումը 
Նվազագույն միավորները, որոնք պահանջվում են օլիմպիադայի մեդալների և գովասանագրերի համար, որոշվում են կազմակերպիչների կողմից ըստ հետևյալ կաննոների՝
ոսկե մեդալներով պարգևատրվում են մրցակիցների լավագույն 8%-ը,
ոսկե կամ արծաթե մեդալներով պարգևատրվում են մրցակիցների լավագույն 25%-ը,
ոսկե, արծաթե կամ բրոնզե մեդալներով պարգևատրվում են մրցակիցների լավագույն 50%-ը,
օլիմպիական մեդալներով կամ գովասանագրերով պարգևատրվում են մրցակիցների լավագույն 67%-ը։

Մյուս բոլոր մասնակիցները ստանում են մասնակցության սերտիֆիկատ։ Ամենաբարձր արդյունքով մասնակիցը (Բացարձակ Հաղթողը) բացի ոսկե մեդալից, ստանում է մի հատուկ մրցանակ։

 Անցած օլիմպիադաները 

 2025 - Փարիզ, 
 2024 - Իսֆահան, 
 2023 - Տոկիո, 
 2022 - Բեռն, 
 2021 - Վիլնյուս, 
 2020 - Չի անցկացվել համավարակի պատճառով
 2019 - Թել Ավիվ, 
 2018 - Լիսաբոն, 
 2017 - Ջոկյակարտա, 
 2016 - Ցյուրիխ, 
 2015 - Մումբայ, 
 2014 - Աստանա, 
 2013 - Կոպենհագեն, 
 2012 - Տալլին և Տարտու, 
 2011 - Բանգկոկ, 
 2010 - Զագրեբ, 
 2009 - Մերիդա, 
 2008 - Հանոյ, 
 2007 - Սպահան, 
 2006 - 
 2005 - Սալամանկա, 
 2004 - Պոհանգ, 
 2003 - Թայպեյ, 
 2002 - Բալի, 
 2001 - Անթալիա, 
 2000 - Լեյսեստեր, 
 1999 - Պադովա, 
 1998 - Ռեյկյավիկ, 
 1997 - Սադբերի, Օնտարիո, 
 1996 - Օսլո, 
 1995 - Կանբերա, 
 1994 - Պեկին, 
 1993 - Վիլիամզբուրգ, 
 1992 - Հելսինկի, 
 1991 - Հավանա, 
 1990 - Գրոնինգեն, 
 1989 - Վարշավա, 
 1988 - Բադ Իշ, 
 1987 - Յենա, 
 1986 - Լոնդոն, 
 1985 - Պորտորոզ, 
 1984 - Սիգտունա, 
 1983 - Բուխարեստ, 
 1982 - Մալենտե, 
 1981 - Վարնա, 
 1979 - Մոսկվա, 
 1977 - Հռադեկ Կռալովե, 
 1976 - Բուդապեշտ, 
 1975 - Գուստրով, 
 1974 - Վարշավա, 
 1972 - Բուխարեստ, 
 1971 - Սոֆիա, 
 1970 - Մոսկվա, 
 1969 - Բռնո, 
 1968 - Բուդապեշտ, 
 1967 - Վարշավա, 

 Առաջիկա օլիմպիադաները 
 2029 - 
 2028 - 
 2027 - 
 2026 - 

 Հայաստանի արդյունքները ՖՄՕ-ում 
Հայաստանը առաջին անգամ Ֆիզիկայի միջազգային օլիմպիադային մասնակցել է որպես դիտորդ՝ 1997 թվականին, ապա 1998 թվականին չի մասնակցել և 1999 թվականին դարձյալ մասնակցել է որպես դիտորդ։

Հայաստանի թիմերը ակտիվորեն մրցույթին սկսել են մասնակցել 2000 թվականից, որի ընթացքում արժանացել են 2 ոսկե, 11 արծաթե, 43 բրոնզե մեդալների և 26 գովասանագրերի, ինչպես նաև մեկ հատուկ մրցանակի։ Հայաստանը այդ ժամանակաշրջանում ունեցել է 94 մասնակիցներ։
 Օլիմպիադայի համարը Տարին Երկիրը Մասնակցող երկրների թիվը Հայ մասնակիցների թիվը     55  2025    87  5  0  0  2  2 54  2024    46  5  0  0  3  2 53  2023    80  5  0  1  4  0 52  2022    79  5  0  0  3  2 51  2021    76  4  1  1  2  0 50  2019    78  5  0  0  5  0 49  2018    90  3  0  1  1  1 48  2017    ---  3  0  1  1  1 47  2016    90  5  1  2  1  0 46  2015    ---  5  0  2  3  0 45  2014    82  5  0  3  2  0 44  2013    83  5  0  0  4  1 43  2012    86  5  0  0  2  2 42  2011    ---  3  0  0  0  1 41  2010    80  5  0  0  0  1 40  2009    70  3  0  0  1  2 39  2008    81  4  0  0  1  0 38  2007    73 	  3  0  0  1  1  37  2006    86  4  0  0  1  2 36  2005    73  5  0  0  1  3 35  2004    73  5  0  0  4  1 34  2003    54  3  0  0  0  1 33  2002    70  4  0  0  1  1 32  2001    64  4  0  0  0  2  31  2000    62  3  0  0  0  0

 Հայաստանի մասնակիցների արդյունքները ՖՄՕ-ում 
 ՖՄՕ-ի հ/հ Տարի Մասնակից Կրթօջախ Մեդալ/գովասանագիր  Ղեկավար Ղեկավար 55  2025  Հայրապետյան Դավիթ  Ֆիզմաթ դպրոց    Կուրղինյան Բիլոր  Հայրապետյան Մեխակ  Պողոսյան Սմբատ  Ֆիզմաթ դպրոց    Կարապետյան Հովսեփ   Հարությունյան Էմիլ  ՀԱՊՀ ավագ դպրոց       Գալստյան  Նարեկ  Ֆիզմաթ դպրոց         Մելքոնյան Վահե  Ֆիզմաթ դպրոց         54  2024  Աղայան Արսեն  Ֆիզմաթ դպրոց    Կուրղինյան Բիլոր  Հայրապետյան Մեխակ  Գալստյան Նարեկ  Ֆիզմաթ դպրոց     Պետրոսյան Ալֆրեդ   Գազազյան Արմեն  ՀԱՊՀ ավագ դպրոց       Գասպարյան Արտյոմ  ՀԱՊՀ ավագ դպրոց         Մովսիսյան Նարեկ  ՀԱՊՀ ավագ դպրոց         53  2023   Կարապետյան Հովսեփ  ՀԱՊՀ ավագ դպրոց    Կուրղինյան Բիլոր  Թոփչյան Հրանտ  Բարսեղյան Արեգ  Ֆիզմաթ դպրոց        Առաքելյան Մարիա  Ֆիզմաթ դպրոց         Պետրոսյան Վյաչեսլավ  Ֆիզմաթ դպրոց         Աղայան Արսեն  Ֆիզմաթ դպրոց         52  2022   Մկրտչյան Արտաշես  ՀԱՊՀ ավագ դպրոց    Գրիգորյան Գագիկ  Կուրղինյան Բիլոր  Բարսեղյան Արեգ  Ֆիզմաթ դպրոց        Առաքելյան Մարիա  Ֆիզմաթ դպրոց         Պետրոսյան Վյաչեսլավ  Ֆիզմաթ դպրոց          Կարապետյան Հովսեփ  ՀԱՊՀ ավագ դպրոց         51  2021  Գյոլեցյան Արտաշես  Ֆիզմաթ դպրոց    Հայրապետյան Մեխակ  Կուրղինյան Բիլոր  Կարախանյան Ռուբեն  Ֆիզմաթ դպրոց        Գյուլամիրյան Դավիթ  Քվանտ վարժարան         Չախոյան Հակոբ  Ֆիզմաթ դպրոց         50  2019  Հունանյան Եվա  Ֆիզմաթ դպրոց    Գրիգորյան Գագիկ  Կուրղինյան Բիլոր  Զոհրաբյան Դավիթ  Ֆիզմաթ դպրոց        Գրիգորյան Քրիստինե  Ֆիզմաթ դպրոց         Մուրադյան  Հայկ  Ֆիզմաթ դպրոց         Կիրակոսյան Դավիթ  Ֆիզմաթ դպրոց         49  2018  Գևորգյան Դավիթ  Ֆիզմաթ դպրոց    Գրիգորյան Գագիկ  Կուրղինյան Բիլոր  Զոհրաբյան Դավիթ  Ֆիզմաթ դպրոց        Գրիգորյան Քրիստինե  Ֆիզմաթ դպրոց         48  2017  Նազարյան Խաչատուր  Ֆիզմաթ դպրոց    Գրիգորյան Գագիկ  Կուրղինյան Բիլոր  Գևորգյան Դավիթ  Ֆիզմաթ դպրոց        Եղիազարյան Միքայել  Քվանտ վարժարան         47  2016  Վարդանյան Էդգար  Ֆիզմաթ դպրոց    Գրիգորյան Գագիկ Կուրղինյան Բիլոր Մաթևոսյան Աշոտ  Քվանտ վարժարան   Մամբրեյան Արա  Ֆիզմաթ դպրոց   Բաբուջյան Հրաչյա  Ֆիզմաթ դպրոց   Խալաֆյան Էդուարդ  Քվանտ վարժարան  46  2015  Թոփչյան Հրանտ  Ֆիզմաթ դպրոց    Գրիգորյան Գագիկ Կուրղինյան Բիլոր  Վարդանյան Էդգար  Ֆիզմաթ դպրոց    Մաթևոսյան Աշոտ  Քվանտ վարժարան    Մովսիսյան Աշոտ  Ֆիզմաթ դպրոց    Մամբրեյան Արա  Ֆիզմաթ դպրոց    45  2014  Մարտիրոսյան Գևորգ  Ֆիզմաթ դպրոց    Գրիգորյան Գագիկ Կուրղինյան Բիլոր  Մամբրեյան Վարդգես  Ֆիզմաթ դպրոց    Վասիլյան Արսեն  ՀԱՊՀ ա/դ    Թոփչյան Հրանտ  Ֆիզմաթ դպրոց    Մովսիսյան Աշոտ  Ֆիզմաթ դպրոց    44  2013  Մարտիրոսյան Գևորգ  Ֆիզմաթ դպրոց   Գրիգորյան Գագիկ  Կուրղինյան Բիլոր  Մամբրեյան Վարդգես  Ֆիզմաթ դպրոց      Պետրոսյան Ալեքսանդր  Ֆիզմաթ դպրոց       Վասիլյան Արսեն  ՀԱՊՀ ա/դ       Հովհաննիսյան Ռազմիկ  Ֆիզմաթ դպրոց       43  2012  Գևորգյան Վիրաբ  Ֆիզմաթ դպրոց        Ավետիսյան Վարդան  Ֆիզմաթ դպրոց       Պետրոսյան Ալեքսանդր  Ֆիզմաթ դպրոց       Մկրտևյան Արամ  Ֆիզմաթ դպրոց       Հովհաննիսյան Ռազմիկ  Ֆիզմաթ դպրոց      42  2011  Ավետիսյան Վարդան  Ֆիզմաթ դպրոց       Մկրտչյան Արամ  Ֆիզմաթ դպրոց      Գևորգյան Վիրաբ  Ֆիզմաթ դպրոց      41  2010  Հակոբյան Հայկ  Ֆիզմաթ դպրոց    Գրիգորյան Գագիկ  Մանուկյան Նուրիջան  Շմավոնյան Հովհաննես  Ֆիզմաթ դպրոց   Մանթաշյան Մհեր  Ֆիզմաթ դպրոց   Տեփանյան Հայկ  Քվանտ վարժարան   Բաբայան Էդվարդ  Էվրիկա   40  2009  Գալստյան Վահե  Քվանտ վարժարան    Գրիգորյան Գագիկ  Մանուկյան Նուրիջան  Վարդանյան Վալերի  Ֆիզմաթ դպրոց       Գրիգորյան Աշոտ  Ֆիզմաթ դպրոց       39  2008  Ղարիբյան Հրանտ  Ֆիզմաթ դպրոց      Գալստյան Վահե  Քվանտ վարժարան      Գալոյան Տիգրան  Էվրիկա      Զեյնալյան Դավիթ  գ.Սուրենավանի մ/դ      38  2007  Մամիկոնյան Արսեն  Ֆիզմաթ դպրոց      Գևորգյան Մենուա  Ֆիզմաթ դպրոց       Ղարիբյան Հրանտ  Ֆիզմաթ դպրոց      37  2006  Կոստանյան Արամ  Ֆիզմաթ դպրոց       Մարգարյան Արման  Ֆիզմաթ դպրոց       Ճիտոյան Վահե  Ֆիզմաթ դպրոց       Հովսեփյան Սևադա  Ֆիզմաթ դպրոց      36  2005  Նազարյան Տիգրան  Քվանտ վարժարան       Մարկոսյան Սերգեյ  Քվանտ վարժարան       Հարությունյան Բորիս  Ֆիզմաթ դպրոց       Կոստանյան Արամ  Ֆիզմաթ դպրոց       Մարգարյան Արամ  Ֆիզմաթ դպրոց      35  2004  Հովհաննիսյան Կարեն  Ֆիզմաթ դպրոց        Սողոմոնյան Մկրտիչ  Քվանտ վարժարան       Շահվերդյան Սերգեյ  Քվանտ վարժարան       Ավետիսյան Ժիրայր  Քվանտ վարժարան       Չավուշյան Անդրանիկ  Ֆիզմաթ դպրոց       34  2003  Պողոսյան Սերգեյ  Ֆիզմաթ դպրոց      Կուրղինյան Բիլոր  Ֆիզմաթ դպրոց      Ավետիսյան Ժիրայր  Քվանտ վարժարան      33  2002  Շահվերգյան Տիգրան  Ֆիզմաթ դպրոց       Պողոսյան Սերգեյ  Ֆիզմաթ դպրոց       Ալավերդյան Կարեն  Ֆիզմաթ դպրոց      Եղիկյան Վահագն  Քվանտ վարժարան      32  2001  Կարապետյան Հովնաթան  Ֆիզմաթ դպրոց      Ասլանյան Գրիգոր  Գյումրու ակադեմիական վարժարան       Մովսիսյան Արամ  Ֆիզմաթ դպրոց      Թանանյան Հովհաննես  թիվ186 դպրոց      31  2000  Հարությունյան Աշոտ  Անանիա Շիրակացու անվան ճեմարան  Հատուկ մրցանակ      Առաքելյան Արտակ  Ֆիզմաթ դպրոց      Գաֆարյան Գևորգ  Գյումրու թիվ 1 կրթահամալիր     

 Պատկերասրահ 

 Աղբյուրներ 

 Արտաքին հղումներ 
Ֆիզիկայի Միջազգային Օլիմպիադայի պաշտոնական կայքը
Նախկին Ֆիզիկայի Օլիմպիադաների խնդիրներն ու լուծումները 

Կատեգորիա:Առարկայական օլիմպիադաներ
Կատեգորիա:Գիտական մրցություններ
Կատեգորիա:Օլիմպիադաներ ըստ առարկաների
Կատեգորիա:Ֆիզիկա