Տերբիում

Տերբիում (), քիմիական տարր է, որի նշանն է Tb, պարբերական համակարգի 6-րդ պարբերության, 3-րդ խմբի տարր, լանթանիդ, կարգահամարը՝ 65, ատոմական զանգվածը՝ 158,9254։ f տարր է, ատոմի էլեկտրոնային թաղանթների կաոուցվածքն է 4s2 4p6 4d10 4f95s25p66s2։ К, L, М թաղանթները լրացված են։ Պատկանում է հազվագյուտ հողային տարրերի շարքին։

 Պատմություն 
Հայտնաբերել է 1843 թվականին շվեդ քիմիկոս Կ․ Դ․ Մոսանդերը (1797-1858) իտերբիտ (գադոլինիտ) միներալից անջատված իտրիումային հողում և իտերիումի ու էրբիումի նման անվանել է շվեյցարական Իտերբի գյուղի անունով։

 Բնության մեջ 
Տերբիումի պարունակությունը երկրակեղևում մոտ 4,3•10−4 % է, ըստ զանգվածի։

 Հանքավայրեր 
Տերբիումը մտնում է լանթանիդների կազմի մեջ, որոնց հանքավայրերը գտնվում են՝ ԱՄՆ-ում, Ղազախստանում, Ռուսաստանում, Ուկրաինայում, Ավստրալիայում, Բրազիլիայում, ՀնդկաստանումЛантаноиды։

 Ստացում 
Տերբիումը ստանում են մոնացիտ, քսենոտիմ և էվքսենիտ միներալներից, որոնք մշակում են խիտ ծծմբական թթվով կամ ալկալիով։ Նստեցնում են ֆտորիդը կամ թրթնջկատը։

Խառնուրդներից բաժանում են էքստրահելով և քրոմատագրաֆիական եղանակով։ Մետաղական տերբիումը ստանում են ֆտորիդը կալցիումով վերականգնելով։ Մաքրում են վակուումային թորմամբ։

 Ֆիզիկական հատկություններ 
Բաց մոխրագույն, արծաթափայլ պլաստիկ մետաղ է, հալման ջերմաստիճանը՝ 1450 °C, եռմանը՝ 3227 °C, խտությունը 8272 կգ/մ3։ 1287 °C-ում ենթարկվում է պոլիմորֆային ձեափոխության։ Միացություններում ցուցաբերում է +3 (երբեմն +4) օքսիդացման աստիճան։

 Քիմիական հատկություններ 
մինի|150px
մինի|150px
Քիմիապես ակտիվ է։ Մետաղների լարվածության շարքում գտնվում է ջրածնից առաջ, լուծվում է թթուներում (ջրում՝ դանդաղ)։

Օդում օքսիդանում է․ օքսիդը՝ TbО3-ը, դժվարահալ է, համապատասխան հիդրատը՝ Tb(OH)3, հիմնային է, ալկալիներում չի լուծվում։

Քլորիդը, նիտրատը, սուլֆատը լավ են լուծվում ջրում, ֆտորիդը, ֆոսֆատը, կարբոնատը, թրթնջկատը՝ վատ։

Տերբիումը միանում է հալոգենների, տաքացնելիս՝ ջրածնի, ծծմբի, ազոտի, ֆոսֆորի, ածխածնի հետ։

 (X = F, Cl, Br, I)

Փոխազդում է ածխածնի օքսիդների հետ։ Առաջացնում է նաև կոմպլեքսային միացություններ, մետաղների հետ՝ համաձուլվածքներ։

 Իզոտոպներ 
Բնական տերբիումը միաիզոտոպ է (159Tb)։ Ստացվել են 147-164 ատոմական զանգվածներով 17 ռադիոակտիվ իզոտոպները, որոնցից ամենաերկարակյացը 158Tb-ն է (T1/2 = 1,2•103 տարի)։

163Tb (T1/2 = 6,5 ժ) և 164Tb (23 ժ)-ը ստացվում են ջերմային նեյտրոնների ներգործությամբ՝ 235Ս-ի տրոհման ժամանակ։

 nuclidesymbol Z(p) N(n)  իզոտոպի զանգված (u)  կյանքի տևողությունտրոհումmode(s) բջիջիզոտոպ(s)ատոմսպիններկայացուցիչիզոտոպբաղադրություն(մոլ մաս)բնականփոփոխություն գրգռման էներգիա 135Tb 65 70 0.94(+33-22) ms (7/2-) 136Tb 65 71 135.96138(64)# 0.2# s 137Tb 65 72 136.95598(64)# 600# ms 11/2-#138Tb 65 73137.95316(43)#800# ms [>200 ns] β+ 138Gd p 137Gd 139Tb 65 74 138.94829(32)# 1.6(2) s β+ 139Gd 11/2-#140Tb 65 75139.94581(86)2.4(2) s β+ (99.74%) 140Gd5 β+, p (.26%) 139Eu 141Tb 65 76 140.94145(11) 3.5(2) s β+ 141Gd (5/2-) 141mTb 0(200)# ԿէՎ 7.9(6) s β+ 141Gd 11/2-#142Tb 65 77141.93874(32)#597(17) ms β+ 142Gd1+ β+, p 141Eu 142m1Tb 280.2(10) ԿէՎ303(17) ms IT (99.5%) 142Tb(5-) β+ (.5%) 142Gd 142m2Tb 621.4(11) ԿէՎ 15(4) µs 143Tb 65 78 142.93512(6) 12(1) s β+ 143Gd (11/2-) 143mTb 0(100)# ԿէՎ <21 s β+ 143Gd 5/2+#144Tb 65 79143.93305(3)~1 s β+ 144Gd1+ β+, p (rare) 143Eu 144m1Tb 396.9(5) ԿէՎ4.25(15) s IT (66%) 144Tb(6-) β+ (34%) 144Gd β+, p (<1%) 143Eu 144m2Tb 476.2(5) ԿէՎ 2.8(3) µs (8-) 144m3Tb 517.1(5) ԿէՎ 670(60) ns (9+) 144m4Tb 544.5(6) ԿէՎ <300 ns (10+) 145Tb 65 80 144.92927(6) 20# min β+ 145Gd (3/2+) 145mTb 0(100)# ԿէՎ 30.9(7) s β+ 145Gd (11/2-) 146Tb 65 81 145.92725(5) 8(4) s β+ 146Gd 1+ 146m1Tb 150(100)# ԿէՎ 24.1(5) s β+ 146Gd 5- 146m2Tb 930(100)# ԿէՎ 1.18(2) ms (10+) 147Tb 65 82 146.924045(13) 1.64(3) h β+ 147Gd 1/2+# 147mTb 50.6(9) ԿէՎ 1.87(5) min β+ 147Gd (11/2)- 148Tb 65 83 147.924272(15) 60(1) min β+ 148Gd 2- 148m1Tb 90.1(3) ԿէՎ 2.20(5) min β+ 148Gd (9)+ 148m2Tb 8618.6(10) ԿէՎ 1.310(7) µs (27+)149Tb 65 84148.923246(5)4.118(25) h β+ (83.3%) 149Gd1/2+ α (16.7%) 145Eu 149mTb 35.78(13) ԿէՎ4.16(4) min β+ (99.97%) 149Gd11/2- α (.022%) 145Eu150Tb 65 85149.923660(8)3.48(16) h β+ (99.95%) 150Gd(2-) α (.05%) 146Eu 150mTb 457(29) ԿէՎ5.8(2) min β+ 150Gd9+ IT (rare) 150Tb151Tb 65 86150.923103(5)17.609(1) h β+ (99.99%) 151Gd1/2(+) α (.0095%) 147Eu 151mTb 99.54(6) ԿէՎ25(3) s IT (93.8%) 151Tb(11/2-) β+ (6.2%) 151Gd152Tb 65 87151.92407(4)17.5(1) h β+ 152Gd2- α (7×10−7%) 148Eu 152m1Tb 342.15(16) ԿէՎ 0.96 µs 5- 152m2Tb 501.74(19) ԿէՎ4.2(1) min IT (78.8%) 152Tb8+ β+ (21.2%) 152Gd 153Tb 65 88 152.923435(5) 2.34(1) d β+ 153Gd 5/2+ 153mTb 163.175(5) ԿէՎ 186(4) µs 11/2-154Tb 65 89153.92468(5)21.5(4) h β+ (99.9%) 154Gd0(+#) β− (.1%) 154Dy 154m1Tb 12(7) ԿէՎ9.4(4) h β+ (78.2%) 154Gd3- IT (21.8%) 154Tb β− (.1%) 154Dy 154m2Tb 200(150)# ԿէՎ 22.7(5) h 7- 154m3Tb 0+Z ԿէՎ 513(42) ns 155Tb 65 90 154.923505(13) 5.32(6) d EC 155Gd 3/2+156Tb 65 91155.924747(5)5.35(10) d β+ 156Gd3- β− (rare) 156Dy 156m1Tb 54(3) ԿէՎ 24.4(10) h IT 156Tb (7-) 156m2Tb 88.4(2) ԿէՎ 5.3(2) h (0+) 157Tb 65 92 156.9240246(27) 71(7) a EC 157Gd 3/2+158Tb 65 93157.9254131(28)180(11) a β+ (83.4%) 158Gd3- β− (16.6%) 158Dy 158m1Tb 110.3(12) ԿէՎ10.70(17) s IT (99.39%) 158Tb0- β− (.6%) 158Dy β+ (.01%) 158Gd 158m2Tb 388.37(15) ԿէՎ 0.40(4) ms 7- 159Tb 65 94 158.9253468(27)Կայուն 3/2+ 1.0000 160Tb 65 95 159.9271676(27) 72.3(2) d β− 160Dy 3- 161Tb 65 96 160.9275699(28) 6.906(19) d β− 161Dy 3/2+ 162Tb 65 97 161.92949(4) 7.60(15) min β− 162Dy 1- 163Tb 65 98 162.930648(5) 19.5(3) min β− 163Dy 3/2+ 164Tb 65 99 163.93335(11) 3.0(1) min β− 164Dy (5+) 165Tb 65 100 164.93488(21)# 2.11(10) min β− 165mDy 3/2+# 166Tb 65 101 165.93799(11) 25.6(22) s β− 166Dy 167Tb 65 102 166.94005(43)# 19.4(27) s β− 167Dy 3/2+# 168Tb 65 103 167.94364(54)# 8.2(13) s β− 168Dy 4-# 169Tb 65 104 168.94622(64)# 2# s β− 169Dy 3/2+# 170Tb 65 105 169.95025(75)# 3# s β− 170Dy 171Tb 65 106 170.95330(86)# 500# ms β− 171Dy 3/2+#

 Գներ 
2013 թվականին մաքուր՝ 99,9 %, տերբիումի 1 կիլոգրամի գինը կազմել 64 եվրոTerbium — Materials Technology & Crystals for Research, Development and Production — архив .։

2014 թվականին Ռուսաստանում 2 գ մաքուր՝ 99,9%, տերբիումը մետաղական ձույլ խնդրում էին գնել 150 եվրոյովПоиск - тербий։

 Կիրառություն 
Օգտագործվում է հետազոտական նպատակներով։ Տերբիումի օքսիդը և աղերն օգտագործվում են ռադիոտեխնիկայում, որպես լյումինաֆորներ։

 Տես նաև 
 Պարբերական աղյուսակ

 Ծանոթագրություններ 

 Արտաքին հղումներ 
 Տերբիումը Webelements-ում
 Տերբիումը քիմիական տարրերի հայտնի գրադարանում

Կատեգորիա:Լանթանոիդներ
Կատեգորիա:Տերբիում
Կատեգորիա:Քիմիական տարրեր