Trete federal Repiblik ayiti a 20 fevriye 1929 pou desantralizasyon sou zile ayiti a

Trete federal Repiblik Ayiti a 
NAN NON BONDYE TOUPISAN
Prezidan Repiblik Ayiti
Ak Prezidan Eta  Dominikàni an
Lè nou konsidere ke Repiblik  Ayiti ak Eta Dominikàni an, ki konstitye kòm Eta lib, souveren ak endepandan, pataje teritwa zile Ayiti a kote yo tabli a; Konsidere ke pèp ayisyen an ak pèp dominikànyen an ki te bay, nan tan lontan, briyan, prèv bèl e inoubliyab solidarite pou kenbe endepandans yo rete endisoliblman lye ak menm ideyal lapè, jistis ak pwogrè, epi yo dwe ini efò yo pou toujou kenbe ideyal nòb ak segondè sa a; https://rezonodwes.com/?p=320013 

Lè nou konsidere ke, ann akò ak ideyal sa a, Repiblik Ayiti ak Eta Dominikàni an dwe bay yon solisyon definitif nan konfli ki te divize yo nan tan lontan akòz delimitasyon liy fwontyè a ki lengwistik sou teritwa respektif yo;

Konsidere ke, pou sa, Gouvènman Repiblik  Ayiti ak Gouvènman Eta Dominikàni an te fè etid ak egzamen an pwofondè sou kesyon sa a, nan tou deh yon pwen deh vi legal ak istorik, epi pran an kont. enterè mityèl ak bezwen lokal tou deh pèp yo, jere yo tabli liy ki lengwistik teritwa yo respektif nan  repiblik ini an ;

Lè nou konsidere ke, pou egzistans legal li e kòm sèl lyen legal ki dwe ini Repiblik  Ayiti ak Eta Dominikàni an nan rapò ak fwontyè yo, liy sa a dwe dekri nan yon trete e wout li dwe fèt sou tè a;https://lenouvelliste.com/article/244503/le-contentieux-du-traite-de-paix-damitie-et-darbitrage-entre-la-republique-dominicaine-et-haiti-du-20-fevrier-1929

Pou sa, Prezidan Repiblik Ayiti ak Prezidan Eta Dominikàni an nonmen plènipotansye yo, sètadi:

Prezidan Repiblik Ayiti a:

Mesye Léon DÉJEAN, Anvwaye Ekstrawòdinè ak Minis Plènipotansye Repiblik Ayiti nan Eta Dominikàni an ;
Prezidan Eta Dominikàni an :

Mesye Dr José D. ALFONSECA, Vis-Prezidan Eta a, Sekretè Deta Enteryè, Lapolis, Lagè ak Lamarin;
Doktè Manuel de J. TRONCOSO de la CONCHA, pwofesè Inivèsite Santral, prezidan Tribinal Siperyè Tè;
Mesye Lisans Francisco J. PEYNADO;
Mesye Lisansye Angel MORALES, Anvwaye Ekstrawòdinè ak Minis Plènipotansye Repiblik Ozetazini;
Mesye MA Pena BATLLE, konsiltan legal Legasyon Dominiken nan Pòtoprens,
ak Mesye Jeneral José DE J. ALVAREZ.
Ki, apre yo fin kominike tout pouvwa yo, yo te dakò sou atik sa yo:https://www.loc.gov/item/ltf91032317/

Premye atik:
1) Liy fwontyè ki genyen ant Repiblik Ayiti ak Eta Dominikàni an kòmanse nan Thalweg bouch rivyè Dajabon oswa Masak la, nan Oseyan Atlantik (Bay Mancenille, nan nò zile a) epi swiv kou rivyè sa a. jiska anfas vil Dajabon, dapre wout Komisyon Konjwen Ayisyen-Dominikànyen te fè an 1901, sou liy fwontyè nan ekstrèm Nò a;

2) Apati Dajabon, li toujou swiv kou rivyè Dajabon oswa Masak la rive nan konfluans li ak rivyè Capotille oswa Bernard, dapre etid menm komisyon an, ke yo konsidere kòm anèks ak trete sa a ;

3) Konfluans di sa a swiv kou rivyè Capotille oswa Bernard jiska sous li, nan Morne Sitadèl oswa Alto de là Palomas; soti nan pwen sa a, swiv krèt ranje mòn lan nan yon direksyon nòdwès nan pwen kote li rankontre yon ti mòn ki kouvri ak pye pen yo rele "Loma de los Pinos"; kouri sou dènye ti mòn sa a, swiv krèt li, jiskaske li rankontre yon plato (Loma Llana) soti nan kote li pran yon direksyon lwès jiska yon pik fè; soti nan sid-lwès la nan somè a nan yon mòn ki rele "Pan de Azficar" oswa "Sugar Loaf", men souvan li te ye, nan lokalite a, sou non "Monte Grime", "Morne Grime"; Lè sa a, rive nan sous larivyè Libon an; soti la ap swiv kou rivyè sa a rive nan pwen kote rivyè sa a travèse chemen ki rele "camino real" ki soti Banica rive Restauration (Gourabe), swiv chemen di a (camino real) rive nan pwen kote li travèse rivyè Latibonit, anfas. Banica.

Chemen ki rele "camino real", ki soti Banica rive Restauration vle di sa ki pase nan La Miel, kite vilaj sa a sou bò solèy leve, pa Guardia Vieja, pa La Zurza, kite vil Cerca-la-Source, pa Saltadero. kou dlo, pa Ton a ak pa El Botado, kite de seksyon sa yo nan Lès la; yo pral trase liy fwontyè di a ki swiv chemen ki soti nan Banica rive nan Restauration nan mitan "camino real" di a ki pral, nan fason sa a, sèvi de Eta yo, epi yo pral elaji pou akomode konvenyans transpò;

Soti nan pwen kote wout di a travèse Rivyè Latibonit la, anfas Banica, liy fwontyè a ap suiv kou rivyè sa a jouk rive nan konfluyans li ak Rivyè Macasia;

Soti nan la, swiv kou rivyè sa a nan pwen ki rele "San Pedro", nan lwès Rinconcito; soti la pase nan krèt Cordillera a, nan yon liy dwat, nan Fò Cachiman; pase nan sant Fò Cachiman di a epi li koube nan direksyon Sidès, nan yon liy dwat jiskaske li rankontre rivyè Carrizal la; soti nan larivyè Carrizal la swiv rive nan sous li; soti la, nan yon liy dwat, nan pwen apèl "Rancho de làs Mujeres", kite pwen sa a nan Lès la; soti la, nan yon liy dwat nan "Canada Miguel" pase ant Hondo Valle, nan Lès, ak Savanette, nan Lwès; epi li kontinye nan yon direksyon sidwès jiskaske li rankontre rivyè ki rele “Rio de los Indios” nan yon promontwa ki byen defini; swiv kou rivyè sa a jiska chemen ki mennen nan Gobert; swiv chemen di a, apre sa kite Gobert nan Lwès epi rive nan Kafou nan yon liy dwat; kite Carrefour nan Lwès epi swiv krèt Cordillera a, nan yon liy dwat (Bajada Grande) nan pwen Sid-Lès yo rele Loma de Fond Pitte (Ba ada Grande); soti la, ale Las Lajas, swiv chemen ki rele “Camino real” ki mennen Ayiti; soti nan El Fondo, swiv menm chemen an; liy fwontyè ki soti Fond Pitte (Bajada Grande) rive nan El Fondo, pase nan Las Lajas, pral trase nan mitan wout sa a ki pral rete, nan fason sa a, ant Fond Pitte (Bajada Grande) ak El Fondo nan sèvis la. nan deh Eta yo;

4) Soti nan El Fondo rive nan El Numero, liy fwontyè a pral sa ki endike nan desen an ki, aksepte pa tou de pati ak siyen pa MM. Léon Dejean ak Doktè Manuel de J. Troncoso de la Concha, rete aneks ak trete sa a ke li fè pati.

Direksyon liy lan (Fondo – B – C – D – E – El Numero) nan pati sa a pral jan sa a:

Soti nan "El Fondo" liy lan pral ale nan pwen "B" ki se entèseksyon "camino real" ki soti Ayiti a Neyba ak chemen an ki bò lak El Fondo (Assuéi).

Soti nan pwen "B" sa a nan yon liy dwat rive nan pwen "C", ki detèmine jan sa a: soti nan "El Fondo" yo pral mezire sou liy santral chemen an ak nan direksyon Tierra Nueva, yon longè mil senksan mèt. (1500); Soti nan pwen sa a ki nan chema ki tache a endike nan lèt "X" la pral trase yon meridiyen astwonomik, ak pwen entèmedyè ant pwen "X" mansyone deja ak pwen kote meridyen sa a manyen dlo Lake El Fondo (oswa Assuéi) endike nan lèt "Y" la pral pwen "C".

Soti nan pwen "C" sa a, liy fwontyè a pral swiv nan yon liy dwat nan pwen "D", ki pral detèmine jan sa a: soti nan pwent lès dlo nan lak la (Assuei), pwen "M", yo pral. mezire nan direksyon lès astwonomik yon longè senksan mèt (500) nan pwen yo rele "N"; atravè pwen sa a "N" yo pral trase yon meridiyen astwonomik.

Pwen ekstrèm nòdès dlo lak la (Assuei) pral jeyometrik transpòte nan meridiyen ki deja etabli nan "N" epi soti nan entèseksyon sa a yo pral mezire, sou Meridian nan ak nan direksyon Nò a, yon longè senksan mèt (500). ) ki pral mennen nan pwen "D".

Apati pwen sa a, liy fwontyè a pral swiv meridyen sa a nan direksyon sid pou yon longè mil senksan mèt (1500) kote pwen "E" pral lokalize. Soti nan pwen sa a "E" liy fwontyè a ap swiv nan yon liy dwat nan El Numero, pwen "F".

5) Soti nan El Numero rive nan Minguette; ale nan Tempé; soti la pou rive nan Mare Citron; depi la pou La Guasima; depi la pou rive nan bouk Bois Tombé, depi la pou rive Gros Mare oswa Gros Mat; soti la, nan pwen kote gen yon ravin ant Grande Savane ak Sabana de Zumbi (anvan, La Descubierta); depi la, rive nan sous larivyè Pédernales (Cabeza de Caboguette); depi lap swiv kou rivyè sa a rive nan pwen kote dlo a plonje; apati pwen sa a, swiv kabann sèk larivyè Pédernales rive nan pwen kote dlo rivyè a reparèt, ant Cabeza de Agua ak Tête-à-l'Eau ; soti la, swiv kou rivyè sa a jouk anfas Corte Espagne oswa Banana; depi la, rive nan pwen kote li travèse wout aktyèl la (camino real) ki mennen nan Anse-a-Pitres ak Pédernales, kote yo rele Passe Cénart, swiv chemen di a, nan mitan an, sou yon distans anviwon kat edmi. kilomèt, nan pwen ki rele Passe Glace; apati pwen sa a, dènye a, kote "camino real" di a travèse Rivyè Pédernales, rekòmanse kou rivyè Pédernales sa a jiska thalweg bouch li, nan Lanmè Karayib la, nan sid zile a.

Atik 2.
Pou detèmine ak presizyon ki nesesè liy divizyon ki dekri nan atik anvan an, epi etabli sou tè a, nan kote yo, nan fason ak nan moman ki pral endike pita, tèminal yo ki pral fè vizib limit yo nan. de Repiblik yo, yo pral fòme yon komisyon ki gen sis manm, twa pou chak Repiblik.

Atik 3.
Nan kenz jou apre echanj ratifikasyon trete sa a, Gouvènman Repiblik Dominikèn ak Gouvènman Repiblik Ayiti ap nonmen manm Komisyon yo te dakò deziyasyon respektif yo, epi yo dwe fè notifikasyon ofisyèl yo nan menm tan an. kad tan.

1) Komisyon sa a dwe òganize nan lespas kenz jou apre echanj ratifikasyon trete sa a; li pral fòme epi kòmanse travay li nan swasant jou apre echanj di a, eksepte nan ka fòs majeure kòmsadwa te note ak notifye de gouvènman yo; nan ka sa a, Gwo Pati Kontraktè yo pral dakò pou fikse yon nouvo dat, pou wout la fini pi vit posib.

2) Komisyon konsa konstitye a pral reyini nan bouch Masak la oswa rivyè Dajabon, sou youn oubyen lòt nan rivaj li yo, e li pral imedyatman kòmanse travay li pou kontinye san entèripsyon jiskaske li fini. Li dwe fè yon rapò ak yon plan operasyon li chak jou; minit ak plan sa yo pral remèt Gouvènman Dominiken an ak Gouvènman Ayisyen an depi yo fin siyen ak sele pa komisyon an.

3) Li konprann ke, lè nan premye atik la yo di ke liy lan ale soti nan yon pwen nan yon lòt, liy sa a dwat, sof si nan deskripsyon an, li eksprime nan yon lòt fason. Lè konfigirasyon peyi a pa pèmèt plasman tèminal yo, komisyon an ka varye liy di nan limit ki nesesè.

4) Nan kote liy lan pase nan mòn yo, yo pral konprann ke li swiv basen vèsan an.

5) Desizyon Komisyon Fwontyè a ap pran pa yon majorite vòt, majorite sa a dwe fèt ak omwen de vòt nan chak pati.

6) Yo pral ekri minit yo ak plan yo an kopi orijinal yo. Yo pral ekri minit yo an franse ak panyòl.

Atik 4.
Nan ka ta gen difikilte ki gen rapò ak trase liy lan nan yon pwen epi li pa posib pou de Gwo Pati Kontraktè yo rive jwenn yon akò, yo pral fè yon rapò nan fason ki endike nan atik ki anwo a epi rapò sa a pral. dwe remèt de gouvènman yo pou desizyon jan sa prevwa nan atik 7 ak seq.

Operasyon yo nan wout la ap kontinye soti nan pwen an ki gen rapò ak ki pa te gen dezakò.

Atik 5.
Nan ka demisyon, lanmò oswa enkapasite youn nan manm Komisyon Fwontyè yo, yo pral ranplasman li nan kenz jou.

Atik 6.
Tèminal ke Atik 2 refere yo dwe pote sou bò ki anfas Repiblik Dominikèn lèt RD, epi sou bò ki anfas Repiblik Ayiti, lèt RH, epi sou toude, nimewo ane trete sa a. Yo pral mete yo chak mil mèt, sof si konfigirasyon tèren an mande pou fè sa nan yon distans pi gwo.

Atik 7.
Pou rezoud souverènman yon difikilte kèlkonk ki ap gen pou levé pa kik gen dwa a e ka genyen l anndan Komisyon an pou zafè delimitasyon an Nan okazyon pou trase liy fwontyè a jansa ye nan atik premye a, e detèmine nan pati oubyeb Komisyon ki pou delimitasyon an pa t ap ka pa pou mete l dakò  trase a ki pou  liy lan ak fiksasyon l-lan sou  teren an, konfòmeman ak sa ke dispoze atik 2 ki pou  trete sa-a, li apgen pou fòme yon komisyon miks k ap gen senk manmb yo chwazi jansa Di la-a : yon, dominikànyen, pa  prezidan an ki pou  Repiblik dominikàni, lòt la, ayisyen, pa  prezidan ki pou  Repiblik Ayiti a, twazyèm lan, nò-ameriken, pa  prezidan ki pou Eta-z-ini nan Amerik la,  katriyèm lan, brezilyen, pa  prezidan  Eta-z-ini an nan peyi Brezil, e  senkyèm lan, vènezyelyen, pa  prezidan  Eta-z-ini an nan Vènezyela, sou  demann ke y ap gen pou fè yo a ki se deh(2) gwo Pati yo ki kontraktant lan yo.

Nenpòt ki lè ke ap pwodui l premye dezakò a, youn oubyen lòt nan deh (2) gouvènman yo ap ka genyen pou lòt la adrese l ansanm ak prezidan an ki pou yo chak Eta yo ki pou Repiblik la deziye yo nan prezan atik la, anfen ke ta ka fè chwa respektif lan. Imedyatman aprè ke apgen pou konnen  deziyasyon an fèt pa prezidan yo ki gen dwa pou refere yo nan atik sa-a,  prezidan an ki pou  Repiblik Dominikàni an e  prezidan ki pou  Repiblik Ayiti a ap pwosede yo Nan  deziyasyon an respektivman pou manmb dominikàni an e pou manmb aysyen ki pou  Komisyon miks lan.

Atik 8.
Manmb yo ki pou nan Komisyon miks lan ap reyini yo nan  vil ki pou Santo-Domingo swasant jou yo aprè ke deziyasyon ki pou twa manmb etranje yo ki pou nan komisyon an appou konnen ofisèlman pa tou deh (2) Gwo Pati yo ki  kontraktant yo, e  premye devwa yo a se ap pou prepare e pou adopte yon règleman nan li apgen pou adapte  pwosedi Nan obsève nan akonplisman ki pou  misyon yo-a.

Atik 9.
Gouvènman eta Dominikàni ak Gouvènman  Repiblik Ayiti a ap soumèt yo AK  Komisyon miks lan kesyon yo sou pwoblèm yo li-menm lan la-a apgen pou deside, nan  presize l yo klèman.

Tou dé Eta yo ki fòme Repiblik Ayiti a yo ap bay ak  komisyon an, nan  mezi ke chak Eta yo appou jije konvènab,  fasilite yo ki nesesè ak  kònesans konplèt lan e ak apresiyasyon ekszakt sou tout reyalite pwoblèm nan ke li apgen pou rann klè kèk bagay.

Atik 10.
Kesyon yo appou rezoud nan majorite a ki strikt, sa’se-vle-di ke  majorite sa-a apgen pou fòme pa twa vwa yo nan nenpòt ka li ta ye a ak sikonstans lan.

Atik 11.
Desizyon yo ki pou komisyon an, se yo ki appou definitif yo e, nan konsekans, non siseptib yo ki pou ankenn rekou yo.

Atik 12.
Chak-grenn ki pou Wo Pati yo ki fòme Repiblik Ayiti a apkapab  fè l reprezante anpil-fwa plis anndan Komisyon ki pou delimitasyon an ke nan sila ha ki pou Komisyon mikst pa yonn oubyen plizyè delege avèk vwa deliberatif, men san vòt.

Atik 13.
Chak-grenn ki pou Wo Pati yo ki fòme Repiblik Ayiti a kontraksyon an ap peye  frayè yo ki pou komisè yo ak delege yo ke li  ap respektivman asinye yo. Frayè yo ki pou lòt komisè yo, sa-a-yo  ki pou plasman tout  bòn yo e an-jèneral sa-a-yo ki pou 1 ekszekisyon ki pou prezan trete sa-a se yo ki ap paye di mwatye pa tou dé Wo Pati yo ki kontrakte yo.

Atik 14.
Yon plan jèneral ki pou trase apgen pou  transmi yo, konsa ke deskripsyon l-lan, pa  Komisyon an ki pou delimitasyon an aktou deh gouvènman yo. Plan sa-a, e, si li ta rive fèt, sa-a komisyon mikst lan fè a, se yo ki appou konsidere kòm pati entegran ki pou prezan trete a.

Atik 15.

Tou dé Wo Pati kontrakte fòme Repiblik Ayiti a rekònesans lan ale pafètman pa li menm ki pou liy dekri ak atik  premye tankou fwontyè definitif lan e pèmanan ant  deh peyi yo, ta ka soumi, de yon mannyè eksprès,  kondisyon sa-a, ke  trase a materyèl ki pou tadi liy ki efektye l konplètman nan  previzyon yo  e stipilasyon ki genyen nan kò ha ki pou trete sa-a.

Depi ke kondisyon sa-a appou ranpli, liy lan konvni e trase a appou konsidere kòm inik liy ki ap-gen pou separe nan tout tan yo eta Dominikàni an e Repiblik Ayiti a. Men selon atik premye nan Konstitisyon 1987 la zile ayiti a pa ka separe li abwoje tout trete ak Konvansyon ki pa ann-akò ak atik premye sa-a.

Atik 16.
Byen ke li poko janm eksziste  kontwovès lan nan sijè ki pou pwopriyete  zile adjasant yo ki  twouve yo sitiye nan vwazinaj la ki pou anbouchi k'pou rivyè Dajabon oubyen Masak e ki pou sa li ki pou  rivyè Pédernales, li demere konstan, nan  prezan trete sa-a, ke  zile yo, tizile yo ak tizuit-zile yo suivan : nan  nò a, yo, Siete Hermanos e La Cabra, nan  Sid lan, La Beata, Alta Vela ) oubyen Alto Velo e Los Frailes se yo ki e gen pou toujou te sou  souvrènte ki pou Repiblik Ayiti a pa Eta Dominikàni an.

Atik 17.
Gouvènman Eta Dominikàni an ak  Gouvènman  Repiblik Ayiti a yo dwe renonse dezòmè e pou toujou fòmèlman, definitivman e solànèlman ak tout reklamasyon pou ta nan peye kèlkeswa sa l ta ye a, ke  dé Eta yo Dominikàni ak ayisyen  ta ka gen  youn kont lòt.

Toutfwa,  Gouvènman  Repibli Ayiti a li sèl ki gen dwa  pran anchaj  règleman ki pou tout endemnite ki gen pou peye ak ayisyen yo koteke  pwopriyete yo-a te konfiske ann 1844 nan teritwa dominikàni.

Atik 18.                                                                                                                                                         
Tout difikilte ki pou nenpòt nati a kit sa l ta ye a, ant deh gouvènman yo, relativman ak prezan trete a, appou soumèt li ak yon abitraj, san prejije ki pou tout lòt mwayen pou konsilyasyon an, sof sa ki se prevwayans nan atik 7 e suivan yo.

Atik 19.
Prezan trete a appou sanksyòne e ratifye pa  dé Eta yo ki fòme Repiblik Ayiti a konfòmeman ak lalwa respektiv yo-a, e  ratifikasyon yo appou echanje nan  vil la ki pou Santo Domingo de Guzman.
Konsènan ki pou sa

Nan konsènan  ki pou sa  plènipotansye yo siyen  prezan trete a, an-doub orijinal, nan lang espanyòl e nan lang franse, ladan yo se yok gen fòs egal e yo depoze koupon pou yo achte a, nan  Vil ki pou Santo Domingo de Guzman, nan dat ki ven te yen janvye ki pou làne ki pou gras  mil nèf san ven te nèf.

Léon DEJEAN.
Dr. José D. ALFONSECA
M. de J. TRONCOSO de la CONCHA.
Francisco J. PEYNADO.
Angel MORALES.
M. A. Pena BATLLE.
J. DE J. ALVAREZ.
📚 Sous:
Rekèy ki pou trete yo ki pou  Repiblik Ayiti a. Tòm twazyèm: 1922-1930. Port-au-Prince: Imprimerie de l’État, 1959. pp. 650-658.
Trete a ki pou fwontyè ayisyàno-dominikàni. Pòt-o-Prens : Imprimerie Centrale, [n.d.].
« Trete anwo  delimitasyon ki pou  fwontyè, siyen nan Sen-Domeng,  21 janvye 1929, e echanje ki pou notesa relatif, ki pou menm dat ». Sosyete Nasyon yo. Rekèy tout Trete yo. Vol. 105. No 2413; pp. 194-203.

NÒT AK REFERANS