Ouragan Matthew

Ouragan Matthew se katòzyèm sistèm twopikal sezon siklòn 2016 la nan Oseyan Atlantik Nò a, li se trèzyèm ki resevwa yon non, senkyèm siklòn nan, ak dezyèm gwo siklòn (kategori 3 oswa plis). Soti nan yon vag twopikal ki soti nan kòt Afriken an sou 22 septanm epi ki te deplase atravè Atlantik twopikal la ak yon tou febli, Matthew byen vit te vin tounen yon tanpèt twopikal pandan li t ap apwoche Zile Van yo 28 septanm ak yon Kategori 5 nan mwens pase 2 jou nan Lanmè Karayib la, li se premye oragan ki rive nan nivo sa a nan Basen Atlantik la depi Felix nan lane 2007. 

 Evolisyon meteyowolojik 
lien=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f1/Hurricane_Matthew_Cumulative_Wind_History.gif/220px-Hurricane_Matthew_Cumulative_Wind_History.gif|left|thumb| Tras van fòs tanpèt twopikal (zoranj) ak siklòn (wouj).

Jou ki 22 septanm, yon vag twopikal te soti nan kòt Afrik Lwès la. Sant National Hurricane Center ( NHC, an fransè : Centre National des ouragans ) te ba li sèlman yon ti posiblite pou devlòpman nan yon ti tan, akòz taye van an fò, men prevwa kondisyon favorab pi bonè ke semèn annapre a   Se poutèt sa, vag la te travèse Atlantik twopikal la, òganize tèt li trè dousman, men yon fwa li te rive nan sidès Zile van yo, avyon rekonesans yo te kapab detèmine ke yon sikilasyon sifas fèmen te fòme la. Se poutèt sa, NHC te reklase sistèm nan kòm Tanpèt Twopikal Matthew 28 septanm lè li te ak 55 km  nan sidès Sent Lisi.  Depi lè sa a, alèt siklòn yo te pibliye pou Ti Zantiy yo, ki gen ladan vijilans zoranj pou Matinik ak Gwadloup.

 Preparasyon 

 Zile Van yo 
lien=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/60/Tropical_Storm_Matthew_2016_genesis.gif/220px-Tropical_Storm_Matthew_2016_genesis.gif|vignette| Animasyon satelit anvan Siklòn Matthew soti 23-28 septanm 2016.

Jou ki te 27 septanm 2016, anvan Matthew rive sou Ti Zantiy yo, konpayi LIAT te anile vòl li yo pou ale oswa pou soti nan Zile van yo daprè avètisman Sant Nasyonal Siklòn yo.  Èpòt Hewanorra ak George FL Charles nan Sent Lisi yo te fèmen jou kap vini an 

 Gran Zantiy 
lien=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/80/Hurricane_Matthew_October_2%2C_2016%2C_rainfall_forecast_for_Caribbean_fr.jpg/220px-Hurricane_Matthew_October_2%2C_2016%2C_rainfall_forecast_for_Caribbean_fr.jpg|thumb| NHC prevwa akimilasyon lapli sou Jamayik, Kiba ak Ayiti le 2 oktòb.

 Kòt lès Etazini 
lien=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e8/Richard_Knabb_discussing_Hurricane_Matthew_October_6%2C_2016.jpg/220px-Richard_Knabb_discussing_Hurricane_Matthew_October_6%2C_2016.jpg|left|thumb| Direktè Sant Nasyonal Siklòn Richard Knabb bay youn nan brèf regilye li yo sou wout prevwa a ak konsekans siklòn Matthew nan peyi Etazini.

 Konsekans 

 Kiba 
Inondasyon kòt yo nan pwovens Granma te kòmanse 2 oktòb 2016, ki afekte twa (3) vil nan pye Sierra Maestra.  Siklòn nan frape pwent lès peyi a nan aswè 4 oktòb epi frape kòt ki toupre Baracoa la epi lakòz anpil dega ak vag tanpèt nan tout rejyon an.  Yon gwo kay won telekominikasyon nan Majayara tonbe e yon pon sou Rivyè Toa a te detwi, kite anpil kominote koupe ak mond lan.  Malgre fòs tanpèt la ak dega yo, pa gen okenn moun ki te rapòte lanmò, sitou akòz evakyasyon gouvènman an te bay lòd anvan Matye rive. 

 Ispanyola 
lien=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/23/Matthew_2016-10-04_1535Z.jpg/220px-Matthew_2016-10-04_1535Z.jpg|thumb| Foto satelit ki montre Matthew sou Ayiti.

ou ki 30 septanm  yon nonm mouri aprè yon kannòt koule nan gwo vag nan sid peyi Dayiti, daprè direksyon pwoteksyon sivil ayisyen an e yo rapòte yon lòt moun disparèt. Jou ki 3 oktòb aprè yon lòt kannòt koule  Jou oktòb 2016 nan maten, bilan pwovizwa a te rapòte kat lanmò nan Repiblik Dominikèn   ak omwen 1 000 an Ayiti dapre plizyè sous.   Biwo èd imanitè Nasyonzini an Ayiti pale olye de yon bilan ki gen 546 moun ki mouri, 438 blese ak 128 moun ki disparèt nan peyi a 13 oktòb  

 Ayiti 
Responsab sekirite sivil ann Ayiti yo te di ke depatman Grandans, kote vil Jeremi ye a, te afekte espesyalman pa Matthew, ki te detwi wout, koupe lyen kominikasyon ak nivele 80% nan bilding. Sepandan, tout penensil sidwès la te koupe ak rès peyi a apre yon pon te tonbe toupre Okay. Matye te detwi 80% kay yo, kraze mi ak siman, pye bwa ak chire twati, fòse plizyè milye ayisyen chèche refij nan yon kote ki an sekirite. 

 Referans 

 Lyen deyò 

Kategori:Anviwònman