Edgar de Wahl

Edgar von Wahl, rele Edgar de Wahl, ki fèt 23 out 1867 nan Olviopol (Anpi Ris) epi ki mouri 9 mas 1948 nan Talin (Estoni), se yon lengwis estonyen.

Li te edike nan Saint-Pétersbourg epi volontèman te konplete sèvis militè nan Lame Imperial Ris la. An 1894, li demenaje ale rete Talin, kote li te viv pou prèske tout rès lavi li. Li te travay kòm yon pwofesè lekòl, anseye nan divès lekòl nan Tallinn. Anvan ak pandan Premye Gè Mondyal la, li te tou yon konseye vil Talin.

Li te angaje l nan lengwistik kòm yon pastan, li pa t etidye li, epi li pa t fè travay pwofesyonèl kòm yon lengwis. Enterè li nan lang, e sitou nan lang atifisyèl, te parèt deja lè li te etidye nan Saint Petersburg. Li te kòmanse kòm yon defansè Volapük epi pita te vin patisipe nan Esperanto, se te youn nan premye Esperantis yo. Nan dènye deseni 19yèm syèk la, sepandan, rechèch pou yon nouvo lang entènasyonal ideyal te kòmanse, ki te mennen an 1922 nan entwodiksyon nan yon sa yo rele lang Occidental ak, an patikilye, piblikasyon an nan magazin Kosmoglott, ki te gen entansyon pou ankouraje lang lan.

Li te abandone chans pou l te reyentegrasyon an Almay an 1939, li te rete nan Estoni e yo te mennen l nan lopital sikyatrik Seewald pandan okipasyon Alman an. An 1945, pandan l te nan yon lopital mantal, li te chape anba depòtasyon e li te mouri la an 1948.

Nan lane 1949, lang li te kreye a te chanje non Interlingue, ak non sa a se toujou li te ye sitou jodi a.

 Orijin 
197px|right|thumb|Rad fanmi Wahl.
Edgar von Wahl se te yon manm nan liy Päinurme fanmi Wahl (Haus Assick). Granpapa Edgar von Wahl te Carl Gustav von Wahl, ki te akeri manwa Pajusi, Tapik ak Kavastu e li te pwopriyetè Kaave Manor tou pou yon ti tan. Carl Gustav von Wahl te gen yon total 14 timoun ki soti nan de maryaj, ki soti nan plizyè liy Wahl te desann.Ena von Harpe. Carl Gustav v. Wahl. – Erlebtes Livland: Die Familie v. Wahl 1795–1993. Weißenhorn 1995, lk 35–43. Youn ladan yo, granpapa Edgar von Wahl, Alexei von Wahl, yon fonksyonè sivil ki te achte Päinurme an 1837, te mete baz liy Päinurme. . Anplis de sa, li te yon lokatè nan Taevere Manor, kote papa Edgar von Wahl, Oskar von Wahl (1841-1906) te fèt.Ena von Harpe. Haus Assick. – Erlebtes Livland: Die Familie v. Wahl 1795–1993. Weißenhorn 1995, lk 83–96.

Rasin Edgar von Wahl te pwolonje an pati nan Angletè. Youn nan grann li yo, Henriette Edwards, premye madanm Carl Gustav von Wahl, se te pitit fi komèsan angle George Edwards. Yon lòt gwo grann, Kornelia Elisabeth Knirsch, madanm Alexei von Wahl, se te manman Marie Turner nan Angletè.

Papa Edgar von Wahl, Oskar von Wahl, yon enjenyè tren pa pwofesyon, te marye Lydia Amalie Marie von Husen (1845-1907) nan Tallinn an 1866.Mäeorg, Rahi-Tamm, lk 295–296.
​
 Biyografi 
 Anfans ak jèn 
Edgar von Wahl te fèt nan Olviopol, Ikrèn, nan dat 23 Out 1867. Paran li te deplase la paske Oskar von Wahl te kòmanse travay sou tren Odesa-Balta-Krementšuk-Kharkov nan 1866.Album Academicum der weil. drei Corporationen : A. Baltica in Zürich. B. Livonia in Carlsruhe. C. Baltica in Carlsruhe. Tartu 1900, lk 57. (kättesaadav ka DSpace'is) Gen done konfli sou kote egzak Wahl te fèt. Kòm yon règ jeneral, vil li te fèt la se vil Olviopol, men gen sousOjalo (2000), lk 82. ki gen ladan vil Bogopil (tou Bogopol tou) toupre Olviopol, lòt bò rivyè Bug Sid, kòm kote li fèt. Tou de vil yo te idantifye nan kèk sous.Andreas Künzli. Edgar von Wahl (1867-1948): Aldonaj biografiaj notoj pri lia familia deveno kaj atentigo pri grava libro pri la genealogio de la familio von WahlStammtafeln nicht immatrikulierter baltischer Adelsgeschlechter. Band I. Tallinn 1932, lk 27.

Pa pita pase 1869, fanmi Wahl demenaje ale rete nan Krementšuk. De frè ak sè Wahl yo te fèt la: Oskar Paul Karl, ki te mouri kòm yon ti bebe an 1869, ak Arthur Johann Oskar (mouri 1951) an 1870. De sè Wahl yo, Lydia Jenny Cornelia (1871-1917) ak Harriet Marie Jenny (1873-1920). ) te fèt nan Tallinn ak Jenny Theophile (te mouri 1961) nan Saint Petersburg an 1877.

Fanmi an te deplase nan Saint Petersburg an 1876 apre peryòd pwovizwa a nan Tallinn. Nan menm ane a, Edgar von Wahl te kòmanse etidye nan 3yèm Gymnasium nan Saint Petersburg, li te gradye nan 1886. Apre sa, li te etidye achitekti ak pita penti nan Fakilte a nan Fizik ak Matematik nan Inivèsite Saint Petersburg ak nan Akademi an nan Art nan Saint Petersburg. Apre li te antre nan inivèsite a an 1886, Wahl te antre nan sosyete Baltik Alman Nevania, ki te opere nan Saint Petersburg, kote li te sèvi tou kòm trezorye nan semès otòn 1891. Wahl te gradye nan Inivèsite St. Petersburg an 1891 e li te resevwa yon diplòm kòm yon. pwofesè desen nan Lekòl Elemantè Academy of Arts an 1893.Mäeorg, Rahi-Tamm, lk 296.Dieter von Wahl. Die deutsch-baltischen studentischen Verbindungen in Dorpat und Riga. – Erlebtes Livland: Die Familie v. Wahl 1795–1993. Weißenhorn 1995, lk 288–294, siin lk 294.Hesse, lk 32, 178. Apre li te gradye nan inivèsite, Wahl te travay yon ti tan kòm yon ranplasan pwofesè nan St. nan sèvis militè.Hesse, lk 179.

Wahl te aprann plizyè lang kòm yon timoun ak adolesan. Lè li te piti, li te akeri konesans nan Alman, Ris, Estonyen ak franse, nan lekòl segondè segondè li te etidye Latin ak ansyen grèk, ak Panyòl nan inivèsite. Anplis sa yo, li te kapab fè tèt li konprann nan nèf lòt lang. . Nan pwòp mo Wahl, li te deja gen yon dezi envante yon nouvo lang kòm yon timoun. Pou jwèt Endyen yo, li te devlope yon pèsonèl "lang Endyen", gramè a ki baze sou grèk ak Estonyen.Edgar de Wahl. Interlinguistic reminiscenties – Cosmoglotta 1927, nr 41, lk 54–64, siin lk 54.Volker von Wahl, lk 241.

 Jenès ak fòmasyon 
De Wahl te fèt nan Olwiopol (daprè kèk sous nan Bohopil, yon vil ki tou pre), Gouvènò Kherson, Anpi Ris (kounye a yon pati nan Pervomaisk, Mykolaiv Oblast, Ikrèn). Fanmi an te pase plizyè ane nan Ikrèn, depi papa de Wahl te travay la kòm yon enjenyè tren. Apre sa, fanmi an te rete pandan plizyè ane nan Talin ak Lè sa a, demenaje ale rete nan Saint Petersburg. Wahl te etidye la ak Lè sa a, te kòmanse sèvis nan marin Imperial Ris la. Kòmanse nan 1894, de Wahl te travay kòm yon pwofesè nan Talin.

De Wahl te vin tounen yon patizan Volapük apre Waldemar Rosenberger (yon kòlèg papa de Wahl) te entwodui lang lan e li te kòmanse konpoze yon leksik pou tèminoloji maren. Kèk mwa apre, an 1888, li te dekouvri yon bwochi sou lang Esperanto nan yon libreri e li te vin tounen yon gwo sipòtè nouvo lang lan. Youn nan premye itilizatè Esperanto, li te konseye L. L. Zamenhof sou kèk pwen nan gramè ak vokabilè. Apre plizyè ane li te abandone Esperanto apre vòt echwe pou refòm lang nan an 1894 (de Wahl te youn nan kèk moun ki te vote pou yon refòm konplètman nouvo), epi nan deseni ki vin apre yo li te travay sou pwoblèm fòm ideyal yon entènasyonal. lang oksilyè.

An 1922 de Wahl te pibliye yon "kle" pou yon nouvo lang, Occidental, ak premye nimewo yon peryodik ki rele Kosmoglott (pita Cosmoglotta), ki te ekri nan lang sa a. Nan ane ki vin apre yo, de Wahl te patisipe nan diskisyon sou Occidental, e li te pèmèt lang nan devlope piti piti grasa rekòmandasyon itilizatè li yo. Apre Dezyèm Gè mondyal la te kòmanse an 1939, li te gen sèlman kontak tanzantan ak mouvman Occidental la, ki te vin santre nan Swis. Li te vin yon manm nan Komite Konseye Lengwistik, yon pati nan Asosyasyon Lang Oksilyè Entènasyonal, ki ta prezante Interlingua an 1951.

Dènye ane nan lavi de Wahl te pase nan yon lopital sikyatrik nan Talin, kote li te voye an 1944. Kay li nan Talin te detwi nan bonbadman ayeryen an 1943, epi li te nan prizon pou yon tan apre arive a nan twoup Nazi nan vil la pou refize deplase nan Almay kòm yon Alman etnik, epi apre sa te sove pa zanmi li ki te diskite pou enstabilite mantal li ak bezwen demenaje nan lopital la. Avèk kay li detwi, li te rete nan lopital la sikyatrik apre lagè a epi li te mouri la an 1948. Yon ti tan apre, an 1949, non Occidental la te chanje an Interlingue. Pita, an 1951, Interlingua te revele, sa ki atire anpil itilizatè enpòtan nan Interlingue kounye a yo rele tankou Ric Berger ak André Schild.

 Sèvis militè 
197px|vignette|droite|Edgar de Wahl nan yon inifòm marin Ris an 1914.

Nan 1892 Wahl te ofri sèvis kòm volontè nan marin Ris la. Pandan sèvis li, de Wahl te vwayaje anpil, vizite zile Karayib yo ak Etazini, pami lòt moun. Nan kòmansman ane 1894, li te resevwa ran mitchman epi li te pran retrèt yon ti tan apre sa.Mäeorg, Rahi-Tamm, lk 296. An 1895 li te vin yon manm nan Imperial Estonian Maritime Yacht Club la, epi nan ane ki vin apre yo li te pran yon pati aktif nan aktivite li yo, li te yon manm nan li. komite teknik e se sekretè klib la. Nan ete 1904 Wahl te rele nan sèvis aktif ankò. Li te sèvi nan Flòt Baltik la jiska oktòb 1905. An menm tan an, li pa t patisipe nan batay Lagè Ruso-Japonè yo.Mäeorg, Rahi-Tamm, lk 297.

Dapre memwa Olev Mikiver, defen atis Estonyen an ki te konnen de Wahl byen nan jèn li, te trè fyè de inifòm ofisye epòk Tsarist li a epi pafwa li te mete li plizyè deseni apre:
E. von Wahl, fortwit, te yon ofisye nan marin tsar a nan yon laj jèn, epi, dapre pawòl li yo, te detwi yon rebelyon maren nan Sveaborg, pò militè Helsinki a oswa fò lanmè, kounye a yo rele Suomenlinna, nan 1905 oswa 1906. Li dwe konsidere tan sa a sakre, paske plizyè deseni apre, pa egzanp, nan maryaj sè m nan, li te parèt nan yon inifòm tsarist.Memwa Olev Mikiver, pibliye an 1993Olev Mikiver. Heites pilku tagasi: vesteid ajalehest "Teataja". Tallinn 2004, lk 45. Esimest korda ilmunud ajalehes Teataja, 9. juuni 1993.

Sepandan, von Wahl te fasil pou te patisipe nan represyon soulèvman Viapor la, paske li te deja lage nan sèvis pa lè sa a. Dapre kèk rapò, de Wahl te reentwodwi nan sèvis aktif pandan Premye Gè Mondyal la.Volker von Wahl, lk 242.

Pandan sèvis li nan marin Ris la, von Wahl te resevwa 2yèm ak 3yèm ran nan Lòd Saint Stanislav ak 3yèm ran Lòd Saint Anne.Ohvitseride teenistuslehtede kartoteek

Depi 1921 Wahl te anrejistre tou kòm yon ofisye rezèv nan Repiblik Estoni.Edgar Vahl Eesti ohvitseride andmekogus. An 1922, de Wahl te vin yon manm onorè nan Estonian Imperial Maritime Yacht Club la.

 Peryòd Tallinn bonè 
Wahl te marye ak Maria von Hübbenet (1871-1933), pitit fi doktè pèsonèl Grand Duchesse Maria Pavlovna a, nan Saint Petersburg an 1894. Yo te gen senk pitit: Johann oswa Hans (1895-1968), Guido (1896-?) , Ellen ( fèt ak mouri 1900), Anatol (1903-1972), ak Lydia Maria (1907-1989). Nan fen 1894, Wahl demenaje ale rete Tallinn, kote li te pase pi fò nan lavi lavni li. Nan sezon otòn nan menm ane a, li te resevwa pòs nan pwofesè nan matematik ak fizik nan Lekòl Segondè Syans St Peter nan Tallinn. Li te kontinye anseye desen nan Baroness von der Howen Women's School, Lekòl Anseatik, Lekòl Katedral la, ak lòt kote. Te ansèyman li te entèwonp sèlman pandan tan li nan sèvis militè.Hesse, lk 179. Style ansèyman Wahl a te dekri nan memwa li yo. pa Aleksander Veiderma, yon edikatè pita ki te etidye nan Royal School of St. Peter's soti nan 1906 a 1909:

Matematik ak fizik te anseye tou pa Edgar von Wahl, yon ansyen ofisye naval ki te toujou gen kèk remak Hatian sou yon evènman oswa yon moun. Li te trè byen sal nan fè eksperyans fizik: istansil ak vè souvan kraze. Atitid li anvè elèv yo te senp, ki se tou konfime pa tinon Sass la.
Memwa Alexander OddmaAleksander Veiderma. Elu hariduse radadel: mälestused. Tallinn 2000, lk 141.

Nan fen syèk la, aktivite piblisite ki pi aktif Wahl te kòmanse. Li te pibliye atik ki gen rapò ak lengwistik nan piblikasyon espesyalize, epi li te ekri nan divès jounal ak magazin nan Tallinn.Hesse, lk 179–180.

 Konsèy vil anvan ak pandan Premye Gè Mondyal la 
Anplis de sa nan kenbe pwofesyon ansèyman an, de Wahl tou te antre nan politik anvan epidemi Premye Gè Mondyal la. An 1913 li te eli nan konsèy vil Tallinn. Nan menm ane a, li te vin yon manm nan komite konsèy la pou pwoteksyon moniman nan bilding ansyen yo. Malgre pozisyon ansèyman li, Wahl pa t adrese pwoblèm edikasyon sou Konsèy Vil la. Li te yon patisipan aktif nan reyinyon konsèy la, men li te pale ti kras.Mäeorg, Rahi-Tamm, lk 298. Epitou nan ane sa a maryaj yo te fonn, apre sa Johann, Guido ak Lydia te rete ak papa Maria a. Anatol te rete ak manman l ', ki te deplase nan Fenlann, ak kèk tan apre Lydia Maria tou te ale la. Pi gran pitit gason de Wahl yo te deplase nan Almay nan kòmansman Premye Gè Mondyal la epi yo t ap sèvi nan Lame Alman an nan lagè a.

Apre kòmansman Premye Gè Mondyal la, Alman yo k ap viv nan Anpi Ris la te sibi represyon, ki tou pa te kite de Wahl konplètman entak. Pa egzanp, Tallinn Noble Club, kote Wahl te manm, te fèmen.Mäeorg, Rahi-Tamm, lk 301. Nan otòn 1914, li te twouve l nan sant yon kanpay pwopagann pou chanje non Alman yo. Antanke konseye vil la, li te patisipe nan diskisyon konsènan chanje non vil Tallinn, ki te swiv pwopozisyon Majistra Jaan Poska te fè pou ranplase Revel ki pale Alman ak Kolyvan nan ansyen lang Ris (nan fè sa, yo te itilize non an mal Kalyvan nan diskite sou zafè a). de Wahl te dekouvri ke non yo pi ansyen nan vil la te Ledenets oswa Lindanisa. Li te enterese tou nan konbyen li ta koute chanje non an, ki te di yo te rankontre ak "ri jeneral" nan konsèy la. Vòt yo te mande pou chanje non an te finalman pran nan konsèy, men chanjman nan tèt li pa te fèt.Aadu Must. Privilegeeritust põlualuseks: baltisaksa ühiskonnategelaste represseerimine Esimese maailmasõja ajal. – Esimene maailmasõda ja Eesti. Eesti Ajalooarhiivi Toimetised, nr 22(29), Tartu 2014, lk 15–107, siin lk 30–31, 33. Menm ane sa a, Wahl marye Agnes Riesenkampff. Menm jan ak mari l, Agnes te yon pwofesè, li te anseye jimnastik nan divès lekòl nan Tallinn.Mäeorg, Rahi-Tamm, lk 300.

Wahl te eli tou nan konsèy vil la an 1917 nan yon eleksyon ki te fèt jis anvan Revolisyon fevriye a. Nan nouvo konsèy la, li te vin yon manm nan depatman ponpye vil la, edikasyon piblik, ak zafè pawnshop komite, epi tou li te kontinye kòm yon manm nan Komisyon an Konstriksyon Landmark. Sepandan, nan mwa Out 1917, yo te eli yon nouvo konsèy, e aktivite politik de Wahl te sispann.Mäeorg, Rahi-Tamm, lk 301–302. Ane sa a li te gen yon pitit fi, Veronika.

 Lavi nan yon Estoni endepandan 
Nan mwa fevriye 1918, nan moman deklarasyon endepandans lan, Wahl te eksprime yon dezi pou vin yon manm nan eskwadwon ki fè respekte lalwa. Pèmi pou zam la te ekri l pa etidyan li a, ki depi lè raple reyalite sa a:

Pami moun ki te vle fè zam, mwen sonje yon sèl: pwofesè fizik mwen an, von Wahl. Mwen sanble sonje li nan atitid ki te ka parèt nan nanm yon jèn elèv lè pwofesè li mande l pou yon zam.N.Rg. ansyen elèv lekòl wayal inisyal 1934N. Rg. Koolipoisid. Isiklikke mälestusi meie iseseisvuse saabumispäevadelt. – Kaitse Kodu 1934, nr 4, lk 134–135, siin lk 135.

Nan 1919, Royal Peetri School (Peetri Reaalkool) te divize an de: Estonian Tallinn High School of Science ak German Tallinn German High School of Science. de Wahl te kontinye kòm yon pwofesè nan lèt la, kote li te anseye klas nan matematik, fizik, jewografi, kosmografi, ak desen.Märt Karmo. Must-kuldne müts me peas... I: Tallinna Reaalkool 1917–1920. Tallinn 2011, lk 267. Elèv yo souvan te ale pou travay swivi nan kay li nan Eha Street, ki te fèt nan yon style maren ak, konsa, yo te surnome li "kabin an" pami etidyan yo.Mäeorg, Rahi-Tamm, lk 302.Märt Karmo. Must-kuldne müts me peas... II: Tallinna Reaalkool 1920–1940, Saksa Reaalkool 1919–1939. Tallinn 2011, lk 834. Pami etidyan yo, de Wahl se te yon pwofesè popilè ki te patikilyèman dedye a anseye jewografi, pwobableman paske li te vwayaje anpil. Elèv yo te enpresyone tou pa lefèt ke de Wahl te yon manm nan English Club la, ki te opere nan lekòl la.Karmo II, lk 818.

Li te trè dirèk, kidonk li te kapab antre nan konfli ak lòt pwofesè. Pa egzanp, li pa t renmen atizay modèn, yon reyalite li te eksprime ouvètman pandan yon vizit nan yon ekspozisyon atizay sou envitasyon pwofesè atizay lekòl la. Li te konpare atizay modèn ak kominis:

Modèn! Se konsa, anseye ti gason yo kominis! Gen yon bagay modèn sou sa tou!Pawòl Edgar von Wahl swadizan pale nan yon lè ak yon kote enkoniKarmo II, lk 820.

Wahl te pran retrèt nan mitan ane 1920 yo, men li te kontinye anseye a tan pasyèl jiska 1933. Apre retrèt li, li te pran pastan li yo, espesyalman lang atifisyèl ki te vin tounen yon zafè pèsonèl depi epòk Saint Petersburg.Mäeorg, Rahi-Tamm, lk 304. te tou editè nan magazin Estländische Wochenschau soti nan 1929 a 1930.Mäeorg, Rahi-Tamm, lk 305. Anviwon menm tan an, enterè li nan 16yèm syèk la devinn franse Nostradamus la ak prediksyon li yo entansifye, ki li te diskite nan yon entèvyou ak Nouvèl la nan ete a soti nan 1932.Uus maailmakeel Tallinnast. – Uudisleht, 4. juuli 1932.

 Pandan Dezyèm Gè Mondyal la 
Nan 1939, kontrèman ak moun li renmen yo, de Wahl pa t 'kite nan kou a nan reyentegrasyon, chwazi rete nan Estoni. de Wahl, ki te reprezante lide idealis pan-Ewopeyen an, pa t renmen gouvènman nasyonal sosyalis Almay la. Li te menm rele eta Alman an yon "eta termite." Rezon ki fè yo rete nan Estoni te kapab tou ke lè li te ale, li ta dwe kite dèyè vaste achiv li yo, ak danje a nan fini nan yon kay pou pran retrèt nan Almay te ka jwe yon wòl, menm jan te rive nan kèk nan zanmi l 'yo.Pekka Erelt. Keelemees, kes nägi ette Pearl Harborit Eesti Ekspress, 16. jaanuar 2002.

Dezyèm maryaj Wahl te dire jiska 1941, lè Agnes te arete ak tire pa NKVD la.Mäeorg, Rahi-Tamm, lk 306.  Wahl te rete lwen demenajman ki vin apre a ki te fèt nan sezon prentan an 1941. Nan nenpòt ka, li te okouran de demenajman ki vin apre a, paske lè yo te mande sou demenajman an. plan li, li reponn, pa kite okenn dout ke desizyon li te rete nan Estoni:

Hitler sa a, moun fou sa a, entèdi lang mwen nan tout peyi li konkeri yo. Nèg sa fou!
Edgar von Wahl nan sezon fredi 1941Volker von Wahl, lk 243.

Nan premye ane a nan represyon Sovyetik, de Wahl jere yo sove. Apre kòmansman okipasyon Alman an, li te sispèk nan aktivite anti-eta. de Wahl te arete nan dat 12 out 1943, akoz lèt yo te voye bay Posen, bòpè li, men li te enplike nan sansi nan Königsberg nan mwa Jiyè ane sa a, kote li te prevwa yon soulèvman nan Polòy epi li te konseye a. moun ki renmen yo ki te rete la pou yo ale AlmayMäeorg, Rahi-Tamm, lk 307.:

Li ta dwe remake ke apre yap divòse nan Bolchevis, alantou 1944, lè fòs Alman-Alye yo apwoche danjere Azi Minè soti nan nò a siprime soulèvman Arab la, men se pa anvan, li trè posib ke lè yo retire twoup yo nan peyi konkeri yo. Almay, Polonè yo eseye kòmanse yon soulèvman (yo deja gen kan zam sekrè), ak Lè sa a, batay la rayi ki dire lontan ka vire nan yon masak patikilyèman san fwa ni lwa k ap viv nan vye vilaj Polonè ak vila. Balt yo an danje. Se poutèt sa mwen vle avèti ou ak tout lòt moun nan menm sitiyasyon an epi mande ou kite Wartegau si sa posib, oswa omwen nenpòt mwayen pou chape lè soulèvman Arab la pete. Deplwaye Reich la nan tan. Mwen mande pou lèt sa a, ke mwen te ekri nou kounye a, an Jiyè 1943, dwe konsève kòm yon dokiman epi, si sa posib, bay lòt moun pou egzamen an.
Lèt Edgar von Wahl bay Lieselotte Riesenkampff nan Tallinn nan dat 18 jiyè 1943Edgar Wahli kiri Lieselotte Riesenkampffile Tallinnas, 18. juulil 1943. – Ajalooline Ajakiri 2016, nr 2, lk 309–311, tsitaat lk 310–311 (tõlkinud Reet Hünerson)..

Nan menm lèt la, Wahl te note ke li te deja prevwa atak la sou Pearl Harbor ak epidemi lagè ant Etazini ak Japon. Wahl pa t 'nye sa li te ekri pandan odyans lan epi repete plizyè nan akizasyon yo te fè la, "fèm kwè" nan verite prediksyon li yo. de Wahl te fèt pou kèk tan nan Kan Travay ak Edikasyon Tallinn, men temwayaj yo te bay pandan entèwogasyon li a te konsidere kòm etranj pa SD la ak Se poutèt sa lakòz Wahl yo dwe egzamine nan klinik la nè Seewald. Se la li te dyagnostike ak feblès nan laj fin vye granmoun ak kite nan yon lopital sikyatrik, ki tou sove l 'soti nan pèn lanmò posib. Wahl te defann tou pa plizyè fanmi pwòch ak zanmi ki te deklare ke li pa te responsab pou aksyon li yo.

Pandan atak la bonbadman an mas 1944, achiv von Wahl te detwi, sa ki te vin yon gwo chòk pou li. Twa ane pita, nan yon lèt bay lwès Fenlandè A.Z. Ramstedt, li te raple ke sa ki te pase a se te yon dezas reyèl, pandan ke anpil materyèl iranplasabl ak inik yo te pèdi.Kiri Armand Ramstedtile 30. märts 1947 Tallinnas.

 Dènye jou ak lanmò 
197px|vignette|droite|Tonm Edgar de Wahl nan Pajus.
Lis aksyon depòtasyon Alman yo te konpile an fevriye 1945 te gen non von Wahl, menm jan ak lòt Alman k ap viv nan Estoni. Pandan depòtasyon li nan mwa Out, sepandan, Wahl te nan mitan yon douzèn moun ki pa te depòte oswa ki kote yo pa t 'kapab detèmine. Malgre ke rezon ki te pou von Wahl chape yo pa konnen egzakteman, li konnen ke nan kèk ka chèf nan gwoup travay la ki te fè depòtasyon an te pran desizyon an pou pa pran moun ki malad grav oswa andikape, desizyon an ka te enfliyanse pa opinyon anplwaye lopital la. Kidonk, se prezans li nan yon lopital sikyatrik ki te ka sove Wahl yon dezyèm fwa.Mäeorg, Rahi-Tamm, lk 308.Indrek Jürjo. Täiendusi baltisakslaste ümberasumise ja Eestisse jäänud sakslaste saatuse kohta NKVD arhiiviallikate põhjal. – Umsiedlung 60: Baltisakslaste organiseeritud lahkumine Eestist. Tallinn 2000, lk 109–134, siin lk 126.

Apre yo te chape anba depòtasyon, Wahl te toujou rive koresponn ak kòlèg etranje yo. Doktè Seewald yo te ka rekonèt devouman li nan filoloji lè li te fè kominikasyon ak mond lan posib.

Wahl te mouri a twa nan apremidi nan dat 9 mas 1948.Mäeorg, Rahi-Tamm, lk 309. Li te antere l 14 mas nan simityè Alexander Nevsky nan Tallinn.Morte de E. de Wahl Ric Bergeri kirjutatud nekroloog. An 1996, rès von Wahl yo te deplase nan simityè Pajus Manor, kote yo te antere tou. chapèl fanmi.

 Interlingue 
 Jan nou koumanse 
Efò Wahl pou kreye yon nouvo lang ideyal pou kominikasyon entènasyonal te kòmanse ak yon enterè toupatou nan lang atifisyèl nan Anpi Ris la nan fen 19yèm syèk la ak kòmansman 20yèm syèk la. Nan Saint Petersburg, de Wahl te vin enterese premye nan Volapük ki fèk kreye, epi pita nan Esperanto. Kèk tan ant 1887 ak 1888, Wahl, atravè papa l ', te rankontre kòlèg li Waldemar Rosenberger, ki moun ki te angaje nan Volapük nan epòk la, kidonk Wahl okòmansman respekte lang sa a. Li te vin tounen yon sipòtè aktif nan Volapük, men trè byento, nan premye mwatye nan 1888, li te entwodui nan Esperanto epi chanje nan li.Edgar de Wahl. Interlinguistic reminiscenties – Cosmoglotta 1927, nr 41, lk 54–64, siin lk 55–56. Paul Ariste te ekri ke Wahl byen vit vin yon sipòtè nan Ludwik Zamenhof ak travay li apre li te fin fè konesans ak la. premye liv Esperanto te pibliye an 1887. Li te youn nan fondatè Espero, premye sosyete Esperanto Larisi a, ki te fonde nan Saint Petersburg an 1891, e li te vin korespondan tou pou magazin La Esperantisto. Li te tradui fiksyon Ris an Esperanto epi li te konpile yon diksyonè Esperanto-Panyòl.Ariste.Andreas Künzli. Eine neue Sprache für Russland und die ganze Welt Unabhängige Schweizer Interlinguistische Studien 2015, nr 3, lk 63. Yo di li menm te vwayaje nan Varsovie pou l vizite Zamenhof.Lumiste, Võhandu, lk 484–485.

Sepandan, Wahl pa t respekte definitivman Esperanto, men li te kòmanse rechèch pou yon nouvo lang atifisyèl, Paul Ariste rezon ki fè li te fè sa:
Li te gen yon karaktè M'enerve, toujou yon bagay nouvo. Akòz karakteristik sa a, lè li te pi piti, li te de pli zan pli enkline defann nouvo desen pou lang atifisyèl [...]
Paul Ariste an 1967.

Dapre Jaan Ojalo, Wahl te kite Esperanto apre ke pifò Esperantis te rejte pwopozisyon pou refòm lang nan an 1894.Ojalo (1987), lk 509. Plizyè pwopozisyon refòm te soti nan men Wahl li menm.Edgar de Wahl. Interlinguistic reminiscenties – Cosmoglotta 1927, nr 41, lk 54–64, siin lk 57. Dapre Ojalo, Wahl te konsidere Esperanto kòm yon apriori tou. Li te jwenn ke lang entènasyonal ideyal la ta dwe pi natirèl ak konprann menm san yo pa aprann. Daprè Ojalo, Wahl te konsidere Esperanto tou twò demokratik, ki menase kilti oksidantal yo.

 Kreyasyon ak entwodiksyon 
197px|right|thumb|Senbòl Interlingual la, ki reprezante yon tilde nan yon sèk, te prezante anvan 1934 e yo te chwazi pami plizyè variants akòz senplisite li ak senbolis li an relasyon ak kominikasyon.Engelbert Pigal. Li question del insigne de occidental – Cosmoglotta 1934, nr 92, lk 7.

Wahl te fè premye etap yo pou kreye yon nouvo lang nan dènye ane yo nan 19yèm syèk la. Nan 1896 ak 1897 li te pibliye de atik nan magazin Linguist ki te pibliye nan Hannover, kote li te prezante lide li yo. Anviwon menm tan an, Rosenberger, ki te konnen Wahl nan dènye deseni syèk la e ki te nan epòk prezidan Akademi Volapük nan Saint Petersburg, prezante manm akademi yo nan yon nouvo lang kreyasyon pwòp tèt li: idyòm net. Apati 1906, Rosenberger te pibliye tou magazin Progress nan yon nouvo lang nan Saint Petersburg. Nan menm piblikasyon an, Wahl te fè pwopozisyon pwòp tèt li an 1906 pou refòm lang lan, ke Rosenberg te adopte yon ane pita. Malgre refòm nan, idyòm net la pa t 'pran popilarite ak fennen lwen. An menm tan, Wahl devlope AULI (Auxiliari Lingue International), ki te baze sou lang romans yo, ki te vin etap entèmedyè Occidental, epi li te prezante l an 1909 nan jounal Academia pro Interlingua – Discussiones. An 1911, Wahl te fòme règ fòmasyon mo ki te fòme baz Interlingual.Künzli (2015), lk 9.Lumiste, Võhandu, lk 485.

Nan 1916, amater lang atifisyèl Ris la te fonde Asosyasyon Cosmoglot nan Saint Petersburg. Wahl pa t 'yonn nan fondatè yo nan asosyasyon an, men pita rantre nan li, menm jan ak lengwis Estonyen Jakob Linzbach. Wahl te vin yon pòtpawòl pou "lekòl la natirèl" nan sosyete a; konsa pave wout la pou kreyasyon entèlingual. Avèk evènman revolisyonè 1917 yo ak depa manm li yo nan Saint Petersburg, aktivite asosyasyon an te disparèt, fini nèt nan 1921, men ranmase ankò nan Tallinn nan menm ane a. Aktivite asosyasyon an te reviv pa Wahl ansanm ak Linzbach, e non asosyasyon an te chanje nan Cosmoglott. Lyen yo te kenbe tou ak ansyen manm yo nan asosyasyon an, ki kounye a te opere nan plizyè peyi Ewopeyen an. Wahl te editè tou magazin Cosmoglott ki te pibliye pa asosyasyon an soti 1922 pou rive 1926. Nan premye nimewo a nan menm magazin an, Wahl te prezante lang atifisyèl li te kreye a, Occidental. Soti nan 1923 rive 1928, li te tou entwodui lang nan Occidental, unic natural, vermen neutral e max facil e comprensibil lingue por International relationes. Wahl te pibliye yon liv an 1925 ki rele Radicarium directiv del lingue International (Occidental). En 8 lingues.Lumiste, Võhandu, lk 485–486, 490.Aleksandr Dulitšenko. Maailmakeele otsinguil ehk interlingvistika kõigile. Tartu 2004, lk 143.Künzli (2015), lk 10, 12–13.

 Gaye 
Epitou pibliye nan premye nimewo magazin an se youn nan premye tantativ sosyete a pou jwenn atansyon entènasyonal pou aktivite li yo. Savwa, yon lèt te voye bay Lig Nasyon yo te enprime nan dat 5 septanm 1921, rekòmande entwodiksyon nan yon lang pafè, pa nesesèman lang ki pi komen nan kominikasyon ant pèp, ki ta dwe fasil akeri. Pou yo ka jwenn yon lang ki apwopriye, yo te rekòmande pou fè yon konpetisyon e ke kandida yo te evalye pa yon komite ekspè konvoke pa Lig Nasyon yo. Lig Nasyon yo rejte pwopozisyon an.Künzli (2015), lk 13–14.KOSMOGLOTT e li Liga de Nationes – Kosmoglott 1922, nr 1, lk 3–5.

Malgre echèk nan Lig Nasyon yo, Interlingual te atire anpil fanatik lang nan, men Esperantis yo te rete fidèl ak lang yo. Dapre Paul Ariste, te gen kontradiksyon nan mitan idist yo, epi apre apèl pèsonèl Wahl te kòmanse fè pwomosyon Occidental. Paralèl ak ogmantasyon popilarite lang nan, aktivite Cosmoglotta te bese, ak evènman komemorasyon Desanm 1928 pou Rosenberger te mouri 10 ane pi bonè, te konsidere kòm dènye evènman li te ye nan sosyete a.Künzli (2015), lk 14.

197px|right|thumb|Edgar von Wahl ak occidentalistes nan Vyèn an 1927: de goch a dwat Hanns ak Johann Robert Hörbiger, Engelbert Pigal ak Edgar von Wahl.

Sepandan, pandan ane 1920 yo, nouvo sosyete Occidental yo te parèt. An 1927, Asosyasyon Entènasyonal Cosmoglotta te fonde, ki yon ane pita te chanje non Occidental-Union. Kòmanse nan 1927, magazin Cosmoglott la te kòmanse pibliye nan Vyèn olye pou yo Tallinn sou non Cosmoglotta. Nan dènye nimewo ki te pibliye nan Tallinn, Wahl te pibliye, pami lòt bagay, powèm Lydia Koidula anba tit "Max car donation". Pou Wahl pèsonèlman, popilarite nouvo lang lan te pote renome entènasyonal. Li te fè prezantasyon nan divès peyi Ewopeyen yo e li te kominike byen ak lengwis. An 1939, li te pwobableman sèl Estonyen ki te envite nan V Konferans Lengwistik nan Brussels. Nan lòt men an, de Wahl kontinye ap yon fanatik. Aktivite lengwistik li yo pa t janm rive jwenn pi gwo pwoblèm lengwistik teyorik, men yo te limite a konstwi pwòp langaj atifisyèl pa l ak abòde pwoblèm ki gen rapò.Dulitšenko (1987), lk 91–92.

Interlingual pa janm rive jwenn yon popilarite ki konparab ak sa ki nan Esperanto, byenke de Wahl te vle kreye yon lang ideyal pou kominikasyon entènasyonal. Kontrèman ak Esperanto, ki te vin tounen yon lang popilè nan mitan mouvman travayè yo, moun ki pale entèlingu nan peryòd ant lagè a se te sitou entelektyèl Ewòp oksidantal yo.

An 1949, apre lanmò Wahl, yo te chanje non Occidental pou retire referans sou Lwès la epi fè lang lan vin pi entènasyonal. Dapre Pekka Erelt, non ki gen rapò ak "Lwès" lang nan ralanti ekspansyon li nan blòk lès la. Apre chanjman non lang lan, Occidental-Union te vin Interlingue-Union jan li ye jodi a. Asosyasyon an gen akademi pwòp li yo ak magazin Cosmoglotta kontinye ap pibliye pa asosyasyon an.Lumiste, Võhandu, lk 486.Cosmoglotta IE-Munde - Jurnal e information pri Interlingue (Occidental).

 Piblikasyon 
Edgar von Wahl. Flexion und Begriffsspaltung. – Linguist 1896, nr 10.
Edgar von Wahl. Ausnahmen. – Linguist 1897, nr 3.
Edgar von Wahl. [Idiom neutral reformed]. – Progres 1906, nr 6.
Julian Prorók. Ketzereien: Keimzellen einer Philosophie. Tartu, Leipzig 1906.
Edgar von Wahl. AULI = Auxiliari lingue International. – Discussiones 1909, nr 1-2.
Edgar von Wahl. Li leges de derivation en verbes. - Lingua Internationale 1911, nr 1.
Edgar von Wahl. Kaiserlicher Estländischer See-Yacht-Club: historische Übersicht 1888-1913. Tallinn 1913.
Edgar von Wahl. Qual instructiones da nos li historie de lingue universal. – Kosmoglott 1922, nr 1, lk 6–8.
Edgar von Wahl. Radicarium directiv del lingue international (occidental): in 8 lingues. Tallinn 1925.
Edgar von Wahl. Interlinguistic reminiscenties. – Cosmoglotta 1927, nr 41, lk 54–64.
Edgar von Wahl. Occidental: gemeinverständliche europäische Kultursprache für internationalen Verkehr: Begründung, Grammatik, Wortbildung, vergleichende textproben. Tallinn, Viin 1928.
Edgar von Wahl, Otto Jespersen. Discussiones inter E. de Wahl e O. Jespersen. Chapelle 1935.
Edgar von Wahl. Spiritu de interlingue. Cheseaux/Lausanne, 1953.

 Gade tou 
 Lis lengwis

 Referans 

 Lyen deyò 

Kategori:Moun
Kategori:Lengwistik
Kategori:Lengwis
Kategori:Lengwis estonyen
Kategori:Interlingue
Kategori:Nesans nan lane 1867
Kategori:Lanmò 1948
Kategori:Kout pwojektè sou/Atik pwopoze