Dèt Endepandans Ayisyen

Dèt Endepandans Ayisyen an se rezilta akò ekonomik Ayiti te siyen ak Lafrans an 1825 pou l te pran endepandans li. Lafrans te dakò pou rekonèt Ayiti kòm yon peyi endepandan e souveren, an echanj pou Ayiti te peye Lafrans yon endomajman 150 milyon dola fran lò, pou konpanse Lafrans pou pèt pwopriyete, plantasyon ak esklav li te sibi kòm rezilta Rebelyon esklav yo. Sendomeng. Dèt sa a te koute Ayiti $21 a $115 milya dola pa ane nan kwasans ekonomik sou yon peryòd de 122 ane, ak resekans dèt sa a kontinye ap soufri Ayiti jouk jounen jodi a ​ An 1838, dèt la te redwi soti nan 150 milyon dola. Fran lò a 90 milyon dola, ki ekivalan a 21 milya dola 2004. Enkli enterè, Ayiti peye anviwon 112 milya fran lò an total. Ayiti te peye dèt la an 1947.4 Pandan 122 ane (1825-1947), dèt sa a te anpeche devlopman ekonomik Ayiti anpil, paske enterè ak peman davans te konsome yon gwo pati nan PIB anyèl Ayiti. Peman sa yo te anpeche Ayiti gen lajan disponib pou finanse enfrastrikti, sante, edikasyon, oswa sèvis piblik, epi finalman rann nasyon an engouvènab. ranbousman kòb lafrans fòse Ayiti bay poutèt li te kraze sistèm kolònizasyon e li endepandan ak kouraj zansèt yo e jistis ak reparasyon pou Ayiti antre nan lòd ekònomik entènasyònal tounèf lan 

Istwa
Lafrans te voye yon flòt bato de gè ann Ayiti pou fè presyon sou li pou l siyen Òdonans Peman an an 1825, 21 ane apre Ayiti te deklare tèt li lib an 1804. Akòz presyon ak egzijans ekonomik egzòbitan Lafrans te mande, Ayiti te vin Lafrans te oblije pran gwo prè nan men Lafrans. bank franse Crédit Industriel et Commercial, ki te fè aksyonè bank la rich.  Malgre ke Lafrans te resevwa dènye peman sou dèt la an 1888, gouvènman Etazini te finanse akizisyon Bank Nasyonal Dayiti an 1911 pou l te resevwa peman enterè ki gen rapò ak indemnity.Douglas, Paul H. from Occupied Haiti, ed. Emily Greene Balch (New York, 1972), 15–52 reprinted in: Money Doctors, Foreign Debts, and Economic Reforms in Latin America. Wilmington, Delaware: Edited by Paul W. Drake, 1994. An 1922, rès lajan Ayiti te dwe Lafrans yo te transfere pou yo te peye envestisè Ameriken yo.9 Finalman - an 1947 - Ayiti te fè dènye peman enterè ki asosye ak dèt Bank Nasyonal Vil Nouyòk (Jodi a Citibank. ).8 10 Nan ane 2016, gouvènman fransè a te rejte òdonans Charles X nan 1825 la, men li pa t ofri okenn lajan tounen.3 Sa a Dèt endepandans la montre kòm orijin povrete Ayiti ap viv jodi a, epi yo wè sa. kòm yon egzanp dèt odiyan. An 2022, jounal Ameriken The New York Times te pibliye yon travay ankèt espesyal sou Dèt Endepandans Ayiti.11 Nan mwa avril 2024, anviwon ven ONG estime ke Lafrans dwe plis pase 100 milya dola nan zile Karayib la. ONG yo te lanse apèl yo pandan yon fowòm Nasyonzini an nan Jenèv. konfòmeman ak Lòd ekònomik entènasyònal tounèf lan Ayiti dwe jwenn tout kòb sa-a-yo paske esklavaj se yon krim kont limànite.

Referans

Kategori:Revolisyon Ayisyen
Kategori:Endepandans Ayiti

 Atik ki gen rapò 

 Istwa Ayiti
 Sen-Domeng
 Revolisyon Ayiti

 Lyen deyò 
 Oliver Gliech, Domingino : Les colons de Saint-Domingue (1789) et l'État détaillé - Tableau des paroisses de l'ancienne colonie de Saint-Domingue avec la désignation des divers quartiers qui les composaient (1829)
 Base de données CNRS Repairs - Indemnités versées aux propriétaires d'esclaves