Koripsyon

Koripsyon se yon abi pouvwa pou jwenn anrichisman pèsonèl oswa sou non twazyèm pati.

 Definisyon 

 Transparency International 
Selon Transparency International, .Où et comment prospère la corruption - Transparency International
Definisyon sa a pèmèt izole twa (3) eleman koripsyon an :

 abi pouvwa ;
 pou rezon prive (konsa pa nesesèman benefisye moun ki abize pouvwa a, men ki gen ladan manm nan fanmi pwòch li oswa zanmi) ;
 yon pouvwa ki te delege (ki ka soti nan tou de sektè yo prive ak piblik la).

Transparency tou pafwa itilize definisyon sa a : ...

 Òganis ewopeyen yo 
Asanble palmantè nan Konsèy la nan Ewòp defini koripsyon kòm "itilize a ak abi pouvwa piblik pou rezon prive".

 Bank mondyal 
Bank Mondyal konsève definisyon sa yo nan koripsyon : "Sèvi ak pozisyon ou kòm yon responsab sèvis piblik pou benefis pèsonèl".
 Nasyonzini 
Enstiti Entènasyonal a pou Planifikasyon Edikasyon  UNESCO te etidye sitou koripsyon nan edikasyon. Nan ka sa a, li bay definisyon sa a : "itilizasyon sistematik nan yon anplwa piblik pou yon benefis prive, ki gen yon enpak siyifikatif sou disponiblite ak kalite machandiz ak sèvis edikatif, epi, kidonk, sou aksè, bon jan kalite a oswa ekite edikasyon an.
 Kòz 
 Kòz jeneral 
 Move gouvènans : kad lejislatif flou, sistèm jidisyè inadekwa, mank transparans ak responsabilizasyon, mank libète laprès ;

 Absans de nenpòt politik prevantif anti-koripsyon ak konsyans sou enpòtans ki genyen nan pwoblèm tankou etik pwofesyonèl, konfli enterè (pou egzanp yo anpeche moun antre nan konsèy minisipal yo defann pwòp enterè imobilye, antrepriz oswa lòt  ; mank reflèks "libere" nan sèten desizyon), refi a nan kado ak lòt benefis ki fini kreye relasyon enfidèl oswa enkonpriz pa twazyèm pati (ki gen ladan kado fen ane);
 Enstitisyon fèb
 Salè ki ba
 Kilti administratif ak kòporatis pe pwopis
 Aspè kiltirèl

 Ekwasyon ekonomis Klitgaard 
Robert Klitgaard te poze ekwasyon chematik sa li sou koripsyon :

koripsyon = monopòl + pouvwa - transparans

 Karakteristik 
 Fòm 
Bank Mondyal konsève fòm koripsyon sa yo ː
 "paye anba tab" ː se peman pou responsab ofisyèl yo pou aji pi vit, pi fleksib e pi favorab.
 "fwòd" ː se fo nan done, bòdwo, konplisite, elatriye.
 "ekstòsyon" ː se lajan jwenn pa presyon oswa fòs.
 "favoritis", nepotis, konplisite ː se favorize moun yo renmen.
 "detounman fon"

 Jan koripsyon 
Bank Mondyal konsève jan koripsyon sa yo ː
 gwo koripsyon ː se koripsyon wo nivo kote desidè politik yo kreye ak ranfòse lwa yo itilize pozisyon ofisyèl yo pou ankouraje byennèt yo, estati yo oswa pouvwa pèsonèl yo;
 pitit koripsyon ː se koripsyon biwokratik nan administrasyon piblik la.
 Kou 
Selon yon estimasyon Bank Mondyal, nan lane 2001-2002, $ 1 bilyon dola ta te detounen nan "paye anba tab". Kantite lajan sa a reprezante apeprè 3% nan echanj nan mond lan pou menm peryòd la. Le coût de la corruption, 8 avril 2004

Òganizasyon entènasyonal non-gouvènmantal Transparency International te pibliye nan dat 25 mas 2004 yon lis dis (10) chèf leta ki pi koripsyon yo.

Pou egzanp, Mohamed Suharto ta gen detounen ant $ 15 ak $ 35 milya dola, Ferdinand Marcos ant senk (5) ak dis (10), ak Mobutu Sese Seko apeprè $ 5 milya dola pandan li te ap gouvène Zayi.

 Gade tou 
 Kasikis
 Nepotis
 Koripsyon politik
 Krim òganize
 Delenkans
 Éric Halphen, jij franse anti-koripsyon
 Istwa dwa
 Jeitinho
 Lobbying
 Mafya
 Retwokomisyon

 Karakteristik koripsyon an 

 Zafè politiko-finansyè
 Charity-business
 Favoritis
 Endèks pèsepsyon koripsyon an
 Kleptokrati
 Transparency International

 Konba kont koripsyon 
 Anticor, òganizasyon non-gouvènmantal anti-koripsyon an
 Appel de Genève
 Académie internationale de lutte contre la corruption (IACA)
 Convention de l'OCDE contre la corruption
 Convention de l'ONU contre la corruption
 Etik nan zafè
 Les nouveaux chiens de garde
 Transparency International (ONG anti-koripsyon)
 Repiblik bananyè
 Revelasyon$
 Commission nationale de surveillance (Chin)
 Agence française anticorruption (Frans)
 Instance centrale de prévention de la corruption (Mawòk)
 Inite lit kont koripsyon (Ayiti)

 Referans 

 Lyen deyò 
  Sitwèb Transparency International
  Sitwèb ETICO anlè Etik ak koripsyon nan sektè Edikasyon nan IIPE-UNESCO sou unesco.org
  Union européenne • Corruption en 2011 : quels indices de perception de la corruption ? Avèk yon grafik komante. 
  Carte de la corruption dans l'Union européenne pa Pierre Verluise, doktè nan jewopolitik.
 IACA - Sitwèb ofisyèl.
  Résilience bioéconomique.
  Article de The Conversation, Lutter contre la corruption grâce à la société civile (exemple indien).
  Cartographie de la corruption, Le Dessous des cartes sou youtube.com

Kategori:Koripsyon