Tanperati

Tanperati a se chanjman nan lanati ki kapab fè moun cho, frèt ou byen nan mitan yo de a, ant cho ak frèt. Nan peyi twopikal yo tanperati a toujou nan mitan chalè avèk fredi.  Nan peyi tankou Etazini, gen twa (3) tanperati yon frèt anpil, yon cho anpil, yon lòt ant cho avèk frèt. Tanperati a, se yon enèji sinetik, mwayen tout patikil ki nan yon objè.

 Syantifikman 

Tanperati a se yon grandè fizik ki mezire avèk yon tèmomèt e etidye an tèmometri. Nan lavi kourant, li se bagay ki relye ak sansasyon ki pou frèt e ki pou cho, bagay ki vini ki pou transfè tèmik ant kò moun e anviwonnman li. An fizik, li defini li pou plizyè fason : tankou fonksyon kwasant ki pou degre ajitasyon tèmik debann patikil (an teyori sinetik ki pou gaz), pa ekilib debann transfè tèmik yo ant plizyè sistèm oubyen apati de antwopi a (an tèmodinamik e an fizik estatistik). Tanperati a se yon varyab enpòtan nan lòt disiplin : meteyoloji e klimatoloji , medsin, e chimi.

Echèl ki pou tanperati  ki pi kouran se  degre Sèlsiyis, nan sa ke glas (fòme ak dlo) fonn ak 0°C e dlo bouyi nan anviwon +100°C nan  kondisyon yo ki estanda pou presyon. Nan peyi ki itilize  sistèm enperyal (anglo-sakson) ki pou inite, n anplwaye degre Farennayit kote  glas la fonn ak inité+32°F e dlo a bouyi ak inite +212°F. Inite ki pou Sistèm entènasyonal ki pou inite (SI), ki pou itilizasyon syantifik e defini apati de zewo absoli, se kelvinNon konmen derive ki pou non de William Thomson (Lord Kelvin). koteke  gradyasyon an se preske idantik ak sa a ki se degre santigrad yo.

+ Konparezon echèl tanperati Sèlsiyis, Farennayit e Kelvin :zewo absoli, pwen yo ki pou fizyon ki pou  glas la e ki pou ebilisyon ki pou dlo a
Nan kondisyon yo presyon estanda Echèl °C °F K Zewo absoli -273,15 -459,67 0 Fizyon 0 +32 +273,15 Ebilisyon  +99,9839 +212  +373,1339

 Entwodiksyon 
 Orijin fizik 

Patikil yo ki konpoze matyè (molekil yo oubyen atòm yo) yo pa janm nan repo. Yo an vibrasyon pèmanant e posede koteke yon sèten enèji sinetik. Tanperati se yon mezi endirèk pou degre ki pou ajitasyon mikwoskopik patikil.
Pa ayè, yon espas vid ki pou matyè a men nan bagay sa a ki pou limyè a  pwopaje li gen ladan li tou ki pou enèji a. Nan de bon kondisyon,Lèke reyonnman an se an eta ekilib tèmodinamik. nou ka asosye yon tanperati ak reyonnman sa a ki mezire enèji mwayenn ki pou patikil yo ki konstitye yo. Yon egzanp enpòtan ki pou reyonnman tèmik se sila a ki pou kò nwa koteke yon egzanp li bay pa etwal yo koteke reyonnman an revele tanperati a ki pou atòm yo ki se yok sifas li a.

Lè de (2) kò antre an kontak, yo echanje espontaneman enèji tèmik : youn nan de kò gen debann patikil yo ki gen plis enèji sinetik. Nan  mete yo an kontak, chòk yo ant patikil yo fè ke enèji sa a ki sinetik mikwoskopik transmèt li ki pou yon kò ak lòt. Sa se transfè enèji a ki, an syans fizik, ke yo rele chalè.

Pou gaz yo, teyori sinetik defini tanperati a kòm :

Kote :
 kB se  konstant Boltzmann ;
  se distribisyon pwobabilite yo ki pou vitès yo,
  vitès la ki pou patikil yo ;
  chan an ki pou vitès la (vitès mwayenn) ;
 e  volim enfinitesimal ak vwazinaj ki pou 

Transfè sa a yo ki pou enèji a mennen espontaneman ak yon eta ki pou ekilib tèmik kote  de kò yo nan prezans gen menm tanperati.

 Vokabilè 
Nan domèn fizik e chimi, li se kouran ki pou pale de tanperati òdinè pou yon tanperati kourant, mwayenn. Pa egzanp, n di dlo se likid ak tanperati òdinè. Men denominasyon sa a pa fin twò fòmalize e valè a ki pou  tanperati òdinè a se raman presize (pi souvan evalye ki pou mannyè konmin tmp 18 25 °C).

Tanperati nòmal siyife anjeneral  0 a ki pou echèl kourant : sa se pi souvan tmp 0°C.

 Kèk òd grandè 
Evaporasyon ki swivi yon lavalas tipik inèdtan nan ete ann Ewòp diminye tanperati a de de (2) degre anviwon.

 Gade tou 
 Chalè
 Transfè tèmik

 Referans 

 Lyen deyò 

Kategori:Syans