Nowela

Nowela (łać.: „novus“ [„nowy“]; ital.: „novella“ [„nowostka“]) je krótša zdźělenka (hlej tež krótkoepika) w prozowej formje. Njeje lochko ju jako družinu zarjadować a husto móžeš ju jenož do relacije k druhim literarnym poddružinam stajić. Štož nastupa dołhosć, praji Hugo Aust, němski awtor nowelow, zo namakaš husto argument srjedźneje dołhosće, kaž móžeš na tym spóznać, zo móžeš tajku zdźělenku w jednym běhu přečitać. Wobsah "nowela" (diminutiwna forma) pokazuje na nowostku. Husto pokaza so na poćah k italskej renesansnej cyrkwi Santa Maria Novella, štož na čas nastaća nowele wotkazuje.

Jako załožer noweloweje tradicije wobhladuje so Giovanni Boccaccio ze swojim "Decamerone" ("Dźěło dźesać dnjow"). Theodor Storm, němski prawiznik a spisowaćel, pisaše, zo nowela je, jeje natwara dla, sotra dramy. Dalša typiska kajkosć je, zo so "njesłyšana stawizna" stawa, kaž Goethe 1827 w interviewje z -Johannom Peterom Eckermannom (w Goethowej noweli z titulom Novelle powěda so wo "spodźiwnym, njesłyšanym podawku"). Tutón podawk je zwjetša wjeršk jednanja. Dla krótkosće nowelow maja husto jenož krótku ekspoziciju, kotraž čitarja direktnje do jednanja zawjedźe.

Dalše znamjenja su krute, předewšěm jednosměrne jednanje (blisko k dramje), sylnje skrótšena rozprawa jednanja, zaměrne wužiwanje sceniskich partijow při wjerškach (skrótšena ekspozicija, koncentrowanje wutworjena peripetija, wuklinčenje jednanja, přichod postawow jenož pocerowany), doprědka wułožowanske a integraciske techniki (wodźacy motiw, wěcne symbole), dominanca podawkoweho razu, husto ramikowe jednanje.

W rozdźělu ke krótkodźělence ma nowela konsekwentne wuformulowanje hłowneho konflikta, tendencu k zawrjenej formje, dialogiski charakter a wysoku hustosć. Dale pokazuja slědźenja na to, zo je nowela chětro bliska k symbolej, dokelž matej wobě kajkosći, wobstejnosće zhusćić a tak - po Hugo Ausće - "njedowuslědźomny zmysłowy rum" tworić.

Charakteristiki nowele (žanr)

 Zdźělenka ze srjedźnej dołhosću

 njesłyšany podawk
 Husto konflikt mjez porjadom a chaosom -- > jónkrótnosć, łamanje normy
 jenički podawk (singularita)
 zawrjena forma a nutřkowna struktura
 Husto: ramikowe jednanje
 wodźacy motiw a symbol
 specielnje: wěcny symbol / mnohostronskosć symbola
 připad ma wažny woznam
 připad je husto konstituowacy element
 wosebitosće postawow: husto izolowane, wuzamknjenje, zhubjenje komunikacije

Kategorija:Literatura