Złoty

Złoty (, skrótšenka w Pólskej zł, ISO-kod PLN) je měna republiki Pólskeje. Jedyn złoty wobsteji z 100 najgrošow (grosz). Mjeno poćahuje so na prěnjotnu maćiznu, z kotrejež buchu produkowane złote a wotpowěduje němskemu zapřijeću Gulden.

 Stawizny 
 Do 1945 
mini|Bankowka 100 złotych z lěta 1934
Złoty Polski bě měna w pólskim kralestwje wot 14. hač do 19. lětstotka. W lěće 1841 je so přez rubl narunał. 1924 zawjedźe so złoty po inflaciji a chaosu Prěnjeje swětoweje wójny znowa, narunajo pólsku hriwnu pólskeho regentoweho kralestwa, kotraž kursěrowaše wot 1916 a płaćeše tež po załoženju druheje pólskeje republiki w lěće 1918 najprjedy dale. Tehdyši přeličowanski kurs bě 1 złoty = 0,1687 gramow złota = 1,8 milionow pólskich hriwnow. Mějachu bankowki w hódnoće 5, 10, 20, 50, 100 a 500 złotow. Slěborne pjenjezy mějachu hódnoty 2, 5 a 10 złotow. 1 złoty, 50, 20 a 10 najgrošow běchu z nikloweje legěrunki, jedyn, dwaj a pjeć najgrošow z bronzy. Tež po zwrěšćenju pólskeje republiki přez němski pochod w septembrje 1939 bě złoty w generalnym guwernemenće dale jenički płaćenski srědk.

 Ludowa republika 
Po kóncu Druheje swětoweje wójny dóńdźe zaso k wulkej inflaciji, tak zo płaćachu jenož hišće bankowki, nic pak twjerde pjenjezy (přerězna płaćizna: 20.000 złotow). Přez měnowu reformu 1949 powjetši so nominalna hódnota, tak zo ležeše přerězna płaćizna potom pola něhdźe 1000 złotow. Zawjedźechu zaso twjerde pjenjezy w hódnoće 1, 2, 5 a 10 złotow kaž tež 1, 2, 5, 10, 20 a 50 najgrošow. Bankowki dawaše hač k hódnoće wot 500 złotow. Najprjedy běchu wšě pjenjezy z nikloweje legěrunki, bórze pak z aluminija.

W hospodarskej a politiskej krizy 1980tych lět měješe pólska měna wysoke inflaciske raty. Bankowka z najwyšej hódnotu bě za tón čas 2 milionaj złotow. Wokoło 1990 płaćeše chlěb někak 100 złotow.

 Po 1990 
Po hospodarskich reformach prěnjeje połojcy 1990tych lět woteběrachu inflaciske raty dla kruteje pjenježneje politiki pólskeje narodneje banki. Dnja 1. januara 1995 zawjedźe so Nowy złoty, kiž dósta skrótšenku PLN (prjedy PLZ). 1 PLN wotpowědowaše 10.000 PLZ. Stare bankowki a pjenjezy płaćachu hišće hač do kónca 1997.

Z přistupom do Europskeje unije w lěće 2004 ma Pólska winowatosć, srěnjodobnje euro zawjesć. Hač dotal pak jasne njeje, hdy so to stanje.

 Hotowe pjenjezy 
 Twjerde pjenjezy 
Wšě pjenjezy maja na jednej stronje pólski wopon jako motiw. Strona z hódnotu pokazuje łopjena a wěncy, jich ličba wotpowědujo hódnoće.

hódnotaprědnja stronazadnja stronabarbapřerězkćežkotakromalěta1 Groszžołta 15,5 mm1,64 ghrjebičkowana1990–1993, 1995, 1997–20131 Grosz  žołta 15,5 mm1,64 ghrjebičkowana20142 Groszežołta 17,5 mm2,13 ghładka1990–1992, 1997–20142 Grosze  žołta 17,5 mm2,13 ghładka20145 Groszyžołta19,5 mm2,59 g přetorhnjene hrjebičkowana1990–1993, 1998–20135 Groszy  žołta19,5 mm2,59 g přetorhnjene hrjebičkowana201410 Groszy slěborna16,5 mm2,51 g přetorhnjene hrjebičkowana1990–1993, 1998–201220 Groszyslěborna18,5 mm3,22 ghrjebičkowana1990–1992, 1996–201250 Groszyslěborna20,5 mm3,94 ghrjebičkowana1990–1992, 1995, 2008–20121 Złotyslěborna23,0 mm5,00 gpřetorhnjene hrjebičkowana1990–1995, 2008–2010, 2012–20132 Złotewonka žołta, nutřka slěborna21,5 mm5,21 ghładka1994–1995, 2005–2010,5 Złotych 150px|frameless|5 Złotych 150px|frameless|5 Złotychwonka slěborna, nutřka žołta24,0 mm6,54 gpřetorhnjene hrjebičkowana1994, 1996, 2008–2010

 Bankowki 
Na tuchwilnych bankowkach su zemjenjo a kralojo ze stawiznow Pólskeje zwobraznjeni.

hódnotawulkosćbarbaportret10 Złotych120 × 60 mmbrunawójwoda Mieszko I.20 Złotych126 × 63 mmčerwjenakral Bolesław I.50 Złotych132 × 66 mmmódrakral Kazimierz III.100 Złotych138 × 69 mmzelenakral Władysław II. Jagiełło200 Złotych144 × 72 mmoranžakral Zygmunt I.500 Złotych150 × 75 mmsywa, bruna a módrakral Jan III. Sobieski

 Wotkazy 

 Narodna banka Pólskeje 
 Wuwiwanje kursow 
 Wobrazy pólskich bankowkow 

Kategorija:Měna
Kategorija:Pólska