Njeswačanska cyrkej

Njeswačanska cyrkej je ewangelski cyrkwinski twar w hornjołužiskim Njeswačidle. Hač do druheje połojcy 20. lětstotka je so tam tež serbsce prědowało.

Wona nadeńdźe so wosrjedź wsy při Parkowej dróze, sewjernje torhošća a juhozapadnje hrodu. Zapadnje cyrkwje ćeče Bóšičanska woda nimo dweju hatow, Farskeho a Hrodowskeho. Prěnjotnje rozpřestrěwaše so kěrchow kołowokoło cyrkwje a někotre starše narowne pomniki su so tam wobchowali, mjez nimi tež serbske. Dwurěčnej stej tež pomnik za padnjenych Prěnjeje swětoweje wójny před sewjernym zachodom a Pjekarske wrota před južnym.

Hač do lěta 1979 je so w Njeswačanskej cyrkwi přez lětstotki tež serbsce prědowało, hač do zažneho 20. lětstotka hišće přewažnje.

Wot lěta 2022 słuša Njeswačanska wosada zhromadnje z Rakecami, Minakałom, Chwaćicami a Klukšom k wulkowosadźe Hornjołužiska hola a haty.

 Twarjenje 

Dźensniša cyrkej je so spočatk 17. lětstotka na městnje staršeho předchadnika natwariła. Cyrkwina wěža bu w lěće 1693 natwarjena, w samsnym lěće přetwari so tež chór. Znowa přetwarichu cyrkej w lěće 1796; 1834 ju restawrowachu. W poslednich dnjach Druheje swětoweje wójny bu Njeswačanska cyrkej w aprylu 1945 hač na murje zničena a wot 1947 do 1951 znowa natwarjena. Wěža dósta při tym jenož prowizorisku stanowu třěchu. Originalnu hawbu a latarnu ponowichu hakle w lěće 2009.

W nutřkownym nadeńdu so na třoch bokach cyrkwinskeje łódźe drjewjane empory. Při sewjernej stronje je loža zatwarjena, kotraž słužeše w zašłosći Njeswačanskim knjezam. Byrgle pochadźeja z firmy Hermanna Eule w Budyšinje.

Na něhdyšim kěrchowje wokoło cyrkwje nadeńdźe so nimo někotrych starych narownych pomnikow z němskimi napisami tež wojerski pomnik za padnjenych Prěnjeje swětoweje wójny ze serbskim hrónčkom a při kěrchowskej muri wopomnjenska tafla za fararja Jurja Mjenja.

 Stawizny 
Hižo spočatk 14. lětstotka mějachu w Njeswačidle mału kapałku, kotraž so wot Hodźija sem zarjadowaše. W lěće 1324 naspomni so Theodoricus Plebanus jako farar we wjesce Neschwarz. Posledni katolski prědar běše najskerje Peter Pelck, kiž tule hač do zawjedźenja reformacije w lěće 1559 skutkowaše. W katolskim času měješe Njeswačanska cyrkej tři wołtarje.

W Druhej swětowej wójnje spali cyrkej w běhu wojowanjow wo Budyšin kónc apryla 1945 hač na zakładne murje. Mjeztym zo bu cyrkwinska łódź hižo w lětach 1947–51 po planach Oswina Hempela z Drježdźan zaso natwarjena, rekonstruowachu hawbu cyrkwinskeje wěže hakle w lěće 2009. Trěbne pjenjezy zběraše spěchowanske towarstwo.

Woheń přetrachu mjez druhim štyriposchodowy pěskowcowy wołtar Michaela Schwenki z Pěrna (wokoło 1610, restawrowany 1969/70), drjewjana křižowanska skupina z doby do reformacije, durje sakristije z kowaneho železa, narowne pomniki z pěskowca při wołtarju kaž tež pěskowcowy epitaf (wokoło 1600). Dźensniša dupa je so dokładnje po přikładźe swojeje předchadnicy wuhotowała.

Postawa „Njeswačanskeje maćerje božeje“ nadeńdźe so dźensa w Radworskej wosadnej cyrkwi.

Hač do lěta 1872 słušachu tež chětro zdalene na sewjeru ležace wsy Komorow, Jitk a Niža Wjes do Njeswačanskeje wosady, kotrež so w tutym lěće z praktiskich přičin do Rakečanskeje přerjadowachu.

W lětach 1949, 1968 a 1976 wotmě so w Njeswačidle Serbski ewangelski cyrkwinski dźeń.

 Zwony 
Dźensniše woclowe zwony pochadźeja z lijernje VEB Stahlgießerei Morgenröthe-Rautenkranz a buchu w lěće 1962 zhotowjene. Do Druheje swětoweje wójny měješe Njeswačanska cyrkej tři bronzowe zwony z Gruhlec lijernje w Małym Wjelkowje z lěta 1844. Spočatk wójny dyrbjachu je wotedać, zo bychu so za wójnske zaměry wužili. Srjedźny zwón nadeńdźechu po wójnje w jednym Hamburgskim składnišću.

 mjeno zynk napis přeměr waha wulki zwón  es’   ICH WILL EUCH TRÖSTEN WIE EINEN SEINE MUTTER TRÖSTET  1,60 m  2,05 t dnjowy zwón  g’  PŘIŃDŹ K NAM TWOJE KRALESTWO  1,25 m  0,9 t křćenski zwón  b’  WER DA GLAUBT UND GETAUFT WIRD DER WIRD SELIG WERDEN  1,06 m  0,5 t mały zwón  c’’  FREUET EUCH IN DEM HERRN  92 cm  0,35 t

 Wobrazy 

 Wosada 
Do Njeswačanskeje wosady słušeja – nimo wosadneje wsy sameje – přewažnje ewangelske wjeski Banecy, Bóšicy, Holešow, Holešowska Dubrawka, Chasow, Łahow (wot 1809), Łomsk, Łuh, Miłkecy (wot 1809), Šešow, Wbohow, Wětrow, Wutołčicy a Zarěč kaž tež ewangelscy wobydlerjo přewažnje katolskich wsow Baćoń, Dobrošicy, Haslow, Hora, Jaseńca, Koslow a Łusč.

Ewangelske susodne wosady su Rakečanska na sewjeru, Łupjanska na wuchodźe, Michałska a Hodźijska na juhu kaž tež Smječkečanska na zapadźe.

 Fararjo 
 doba  mjeno  ródna wjes  žiwjenske daty  přispomnjenki ~1324  Theodoricus Plebanus       –1559  Peter Pelck       1597–1608  Simon Zaunick  Kamjenc  † 1608   1608–1644  Jurij Kubaš(Georg Cubach)    † 1644   1644–1672  Daniel Prätorius  Wojerecy  1612–1672   1672–1675  Pawoł Prätorius  Njeswačidło  1650–1709  syn předchadnika; po tym w Klukšu 1675–1694  Pawoł Wićaz(Paul Lehmann)    1635–1694   1694–1713  Donat Grossmann  Njeswačidło  1666–1713  syn bě farar w Poršicach 1714–1726  Christian Samuel Berggold  Wojerecy  1659–1727  do toho w Hrabowje 1726–1729  Handrij Smoler(Andreas Schmaler)  Wojerecy  1693–1729  do toho tule diakon 1730–  Petrus Fuhrmann  Dubrawa (DŁ)  1689–  do toho w Klětnom 1732–1738  Jan Balthasar Langa(Johann Balthasar Lange)  Budyšink  1697–1738   1738–1760  Jurij Kaltšmit(Georg Kaltschmidt)  Hućina  1687–1760  do toho tule diakon 1760  Ernst Immanuel Běmar  Chołm  1739–1812  syn Jana Gottholda Běmarja; po tym w Klětnom 1761–1785  Jurij Mjeń  Hruboćicy  1727–1785  do toho tule diakon 1786–1795  Jurij Kapler(George Kappler)  Hnašecy  1730–1795  do toho tule diakon 1793–1795  Peter Gedan  Cyžecy  1760–1840  substitut, po 1795 tule diakon 1795–1831  Křesćan Bohuchwal Hajnik(Christian Gottlob Hänich)  Rólany  1762–1831  do toho tule diakon 1832–1839  Korla Benjamin Hatas(Carl Benjamin Hattas)  Łućo  1806–1839  do toho tule diakon 1839–1873  Herman Julius Rychtar  Nosaćicy  1810–1873  do toho tule diakon 1873–1906  Jurij Jakub(Georg Jakob)  Budyšin  1839–1913  do toho serbski prědar w Kamjencu 1906–1921  Jan Wałtar(Karl Johannes Walther)  Burkhardswalde  1860–1921  do toho we Wóslinku 1922–1947  Jan Kapler(Johannes Heinrich Kappler)  Budyšin  1880–1947  do toho w Halštrowje 1947–1976  Gerat Wirth  Stróža  1911–2000  do toho w Türchauwje; serbski superintendent 1976–1979  Jan Lazar (zast.)    1941–1991   1979–1992  Andreas Blumenstein  Budyšin  * 1953   1993–2006  Anneliese Vogler  Lyck  * 1943   wot 2007  Susanne Aechtner  Mjezybor  * 1963  

 Žórła a literatura

 Matthias Witschas: Die Geschichte der Neschwitzer Kirche und ihrer Gemeinde. W: Gemeindechronik Neschwitz – Njeswačidło. Bautzen 2009, str. 93–113.
 Georg Dehio: Handbuch der Deutschen Kunstdenkmäler. Sachsen I. Regierungsbezirk Dresden. Deutscher Kunstverlag, München 1996, ISBN 3-422-03043-3, S. 631–632.
 Informacije wo stawiznach cyrkwje na webstronach wosady 

 Wotkazy 

 Webstrona ewangelskeje wosady
 Wopisanje Njeswačanskeje wosady w Statistice Łužiskich Serbow Arnošta Muki (digitalizat)

Kategorija:Njeswačidło
Kategorija:Ewangelsko-lutherski cyrkwinski twar
Njeswačidło
Kategorija:Kulturny pomnik w Budyskim wokrjesu