Diplomatija

Diplomatija je praksa stajnych jednanjow mjez statami, kotraž so mjez druhim na to měrja, wikowanske zrěčenja wotzamknyć, kulturnu wuměnu organizować abo wojersku podpěru za zastupjeny kraj zdobyć. Wona je instrument, z kotrymž wěsty stat swoju wonkownu politiku we wonkownych poćahach zwuraznja a sćěhuje. Diplomatija je tež z měrliwym rozrisanjom problemow mjez statami zwjazana. Před dwaj tysac lětami praji romski jurist a filozof Cicero: „Mamy dwě móžnosći, rozrisać: jednu z argumentami, druhu z namocu; a dokelž je prěnja čłowjekej swójska, druha pak dźiwim zwěrjatam, měli jenož potom za druhej sahnyć, hdyž njemóžeš prěnju nałožować.“ Z druhimi słowami: Móc argumentow a nic argument mocy – to je esenca diplomatije.

Diplomaća dźěłaja hłownje we wulkopósłanstwach a konsulatach, hdźež po potrjebje wobydlerjam wot nich zastupowanych statow pomhaja. Diplomatija je wuměłstwo, za wšitke jednanske strony akceptabelny kompromis namakać.

Diplomatija (jendź. diplomacy, franc. diplomatie, něm. Diplomatie) je mjezynarodne zapřijeće – dźěławosć statnych abo mjezynarodnych institucijow, kotrež rjaduja poćahi z druhimi statami abo mjezynarodnymi organizacijemi; w srjedźowěku tež kmanosć, woprawdźitosć dokumentow zwěsćić (dźensa diplomatika).

Diplomatija je forma kontaktow mjez statami (mjez knježacymi), kotraž je hižo w antice nastała. Hižo faraony wukonjachu diplomatiju wjace hač 2000 lět do našeho ličenja časa. Z časa stareje Indiskeje pochadźeja prěnje zdźeržane přikazy wo nadawkach jednoho diplomata (spóznać a informować) a kajkosćach diplomata (zdźěłany, wušikny, ludźi za sebje zdobywacy). Diplomatija je so hižo wot starych Grjekow praktikowała, wot kotrychž pochadźa zapřijeće diplóos, kotrež pomjenuje dwójce sfałdowany dokument – něšto kaž wobkrućenske pismo, z kotrymž bu pósłanc wuhotowany. Z antikskeje Grjekskeje pochadźa tež priwileg njezranitosće pósłancow (imunity), kotryž bě hižo tehdy jako zasada ludoweho prawa připóznaty.

Prěnjotna forma kwazi-diplomatije bě wuměna pósłancow mjez kmjenowymi zhromadźenstwami, zo by so poselstwo nadawkidawarja posrědkowało a rozłožiło abo zo by so dojednanje (na př. wo skónčenju wójny) wujednało. Tohorunja zdawna wobsteji nałožk, wosebitych pósłancow k ceremonielnym składnosćam pósłać, na př. ke krónowanju, kwasu abo pohrjebej statnych wjednikow druhich krajow. Hižo w antice wukonjachu staty kaž China, Persiska, Asyriska, Indiska, Babylon, Grjekska a Rom diplomatiju. W srjedźowěku kćěješe diplomatija w Bycancu. Prěnjotna a najstarša forma diplomatije běchu wosebići społnomócnjeni – ad-hoc- abo na krótki čas powołani zamołwići, kotřiž zastupowachu wotpósłace staty a běchu přez lěttysacy jenička forma diplomatiskich stykow mjez statami. Biblija naspomni hižo mnohe ad-hoc-misije wysokeho wuznama, mjez nimi na přikład přichad kralowny Saby w 10. lětstotku do Chr. pola krala Salomona Israela. Wěstu stabilitu docpěchu diplomatiske poćahi w antikskej Grjekskej, hdźež měšćanske staty tak husto wosebite misije wuměnjowachu, zo přiwzachu tute w prěnim lětstotku do Chrystusa nimale charakter krutych diplomatiskich poćahow. Dalša forma diplomatije – stajne diplomatiske zastupnistwa a z nimi moderna powołanska diplomatija – nasta w druhej połojcy 15. lětstotka w italskich měšćanskich statach (Bjenatki, Mailand, Genua, Florenc). Wottam pochadźa tež praksa zarjadowanja stajnych swjatkow, kotrež so potom po cyłej Europje rozšěrjowaše. Prěnje stajne poselstwa w modernym zmysle su so mjez 1450 a 1460 wot italskich statow zarjadowali. Pólska započa w 16. lětstotku z pósłanjom prěnich dołhodobnych pósłancow. Stajne diplomatiske zastupnistwa rozšěrichu so po Europje w 17. lětstotku, wosebje po zakónčenju Westfalskeho měra (1648). Nastaće stajnych diplomatiskich zastupnistwow wužadaše sej wuwiće diplomatiskeho prawa: postupowanja, ceremonije na spočatku a kóncu misije, institucije diplomatiskich priwilegijow a imunitow, prawidła zdwórliwosće a priority kaž tež wuwiće internych statnych organow za koordinowanje dźěła stajnych wukrajnych zastupnistwow.

Tuchwilu je Wienska konwencija wo diplomatiskich poćahach z dnja 16. apryla 1961 najwažniši prawniski zakład za diplomatiju. Wona je do toho płaćiwe normy zwučenosće diplomatiskeho prawa w formje zrěčenja rjadowała, rozšěriła a kodifikowała.

 Wotkazy 


 Webstrona Zjednoćenych narodow (wjacerěčna)

Kategorija:Politika